New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ప్రాచీన భారతదేశం · వేద యుగం

మలి వేద సమాజం

సంప్రదాయంగా సుమారు క్రీ.పూ. 1000–600 మధ్య కాలానికి చెందినదిగా పరిగణించే మలి వేద సమాజంలో, వైదిక భాష మాట్లాడే సముదాయాలు పశ్చిమ, మధ్య గంగా మైదానాల్లోకి విస్తరించాయి; వ్యవసాయంపై ఆధారపడటం పెరిగింది; సామాజిక స్థాయుల మధ్య భేదాలు మరింత స్పష్టమయ్యాయి; క్రతువులు అంతకంతకూ విస్తృతమయ్యాయి. చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది, పితృస్వామ్య సంస్థలు బలపడ్డాయి, రాజరికం మరింత బలమైన ప్రాదేశిక స్వభావాన్ని సంతరించుకుంది. ఈ మార్పులు అన్నిచోట్లా ఒకే విధంగా జరగలేదు: గ్రంథాల్లో పేర్కొన్న ఆదర్శాలు నిత్యజీవితాన్ని తప్పనిసరిగా ప్రతిబింబించేవి కావు. అలాగే, తరువాతి కాలపు కులవ్యవస్థను గానీ, పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన చతురాశ్రమ వ్యవస్థను గానీ తగిన పరిమితులను గుర్తించకుండా ఈ పూర్వకాలానికి ఆపాదించకూడదు.

ఈ కళాఖండం ప్రభుత్వ సంగ్రహాలయంలో (హిందీలో: రాష్ట్రీయ సంగ్రహాలయ; పూర్వనామం: కర్జన్ పురావస్తు సంగ్రహాలయం), మ్యూజియం రోడ్ లేదా మురారి లాల్ రాజ్‌పాల్ రోడ్, డాంపియర్ నగర్, మథుర, ఉత్తరప్రదేశ్, In వద్ద ఉంది.

ఈ కళాఖండం ప్రభుత్వ సంగ్రహాలయంలో (హిందీలో: రాష్ట్రీయ సంగ్రహాలయ; పూర్వనామం: కర్జన్ పురావస్తు సంగ్రహాలయం), మ్యూజియం రోడ్ లేదా మురారి లాల్ రాజ్‌పాల్ రోడ్, డాంపియర్ నగర్, మథుర, ఉత్తరప్రదేశ్, In వద్ద ఉంది.

Credit: Biswarup Ganguly · CC BY 3.0 · source

1. కాలక్రమం, ఆధారాలు మరియు భౌగోళిక నేపథ్యం

మలి వేద కాలాన్ని సాధారణంగా సుమారు క్రీ.పూ. 1000 నుంచి 600 మధ్య కాలంగా పరిగణిస్తారు. ఈ తేదీలు ఉజ్జాయింపులు మాత్రమే. ఎందుకంటే వేద గ్రంథాలు సమకాలీన చారిత్రక వృత్తాంతాలుగా లిఖించబడకుండా, మౌఖిక రచన, ప్రసారం, సవరణల ద్వారా క్రమంగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. సంహితలలోని తరువాతి భాగాలు, ముఖ్యంగా యజుర్వేదం, అథర్వవేదం, బ్రాహ్మణాలు, ఆరణ్యకాలు, బృహదారణ్యక, ఛాందోగ్య వంటి తొలి ఉపనిషత్తులు ప్రధాన ఆధారాలు. ఇవన్నీ కలిపి కర్మకాండల నిర్వహణ, కుటుంబ సంబంధాలు, సామాజిక భేదాలు, మారుతున్న మేధోపరమైన ఆసక్తులపై వెలుగునిస్తాయి.

భౌగోళిక కేంద్రం వాయవ్య ప్రాంతం నుంచి ఎగువ గంగా మైదానం వైపు మారింది. స్థూలంగా ప్రస్తుత హర్యానా, ఢిల్లీ, పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలతో ముడిపడిన కురు-పాంచాల ప్రాంతం కర్మకాండ సంస్కృతికి ప్రభావవంతమైన కేంద్రంగా మారింది. మరింత తూర్పున కోసల, విదేహ ప్రాంతాలు ప్రాధాన్యం పొందాయి. శతపథ బ్రాహ్మణంలోని విదేఘ మాథవుడు, పవిత్ర అగ్ని తూర్పు దిశగా పయనించడం గురించిన కథనాన్ని యథాతథమైన వలసల నమోదుగా కాకుండా, సాంస్కృతిక విస్తరణకు సాహిత్యపరమైన వ్యక్తీకరణగా తరచుగా అర్థం చేసుకుంటారు.

ఈ ఆధారాలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రస్తుతం లభిస్తున్న సాహిత్యంలో అధిక భాగం కర్మకాండ నిపుణుల ప్రయోజనాలను ప్రతిబింబిస్తూ, సమాజం ఎలా నడుచుకోవాలో వివరిస్తుంది. అందులోని నియమ నిర్దేశాలను అన్ని సమాజాల్లో ఆచరణలో ఉన్న పద్ధతులుగా నేరుగా పరిగణించలేం. పురావస్తు శాస్త్రం జనావాసాలు, పంటలు, పనిముట్లు, చేతివృత్తుల గురించి ఆధారాలను అందిస్తుంది. అయితే, ఒక మృణ్మయ పాత్రల శైలి ఆధారంగా వాటిని ఉపయోగించిన ప్రతి సముదాయం యొక్క భాష, వర్ణం లేదా విశ్వాసాలను నిర్ధారించలేం.

2. వ్యవసాయ ఆధారిత జనావాసాలు, వృత్తులు మరియు భౌతిక జీవనం

మలి వేద కాలపు సముదాయాలు స్థిర వ్యవసాయంపై మరింతగా ఆధారపడసాగాయి. అయినప్పటికీ పశుసంపద ప్రాధాన్యం కొనసాగింది. పశువులు పాలను, దున్నడానికి, బరువులు లాగడానికి అవసరమైన శక్తిని అందించడమే కాకుండా విలువైన సంపదగా కూడా పరిగణించబడ్డాయి; వ్యవసాయం ప్రారంభమైనంత మాత్రాన వాటి ప్రాధాన్యం అంతరించిపోలేదు. గ్రంథాలు యవలు, వరిని ప్రస్తావిస్తున్నాయి. దున్నడం, విత్తడం, పంట కోయడం గురించిన ప్రస్తావనలు వ్యవసాయ కార్యకలాపాలకు పెరుగుతున్న ప్రాధాన్యాన్ని సూచిస్తున్నాయి. వ్యవసాయం, పశుపోషణ, గృహ ఆధారిత చేతివృత్తులతో కూడిన కుటుంబం ఉత్పత్తి, వినియోగాలకు ముఖ్యమైన యూనిట్‌గా ఉండేది.

ఈ విస్తృత కాలానికి సంబంధించిన పురావస్తు సందర్భాల్లో ఇనుప వస్తువులు కనిపిస్తాయి. శ్యామ అయస్, కృష్ణ అయస్ వంటి పదాలు సాధారణంగా ఇనుమును సూచిస్తున్నాయని భావిస్తారు. ఇనుప సాంకేతికత ఆర్థిక మార్పుకు దోహదపడింది. అయితే, ఇనుప గొడ్డళ్ల వల్ల మాత్రమే గంగా మైదానంలోని అడవులు తొలగించబడ్డాయనే ప్రతిపాదన అతిసరళీకరణ అవుతుంది. ఇనుప సాంకేతికత వినియోగంలోకి వచ్చిన తీరు అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకేలా లేదు. విస్తృతమైన వ్యవసాయ పరివర్తన జనావాసాల నమూనాలు, శ్రమ, పర్యావరణ పరిస్థితులు, ఇతర సాంకేతికతలపై ఆధారపడి ఉంది. అంతకుముందు కాలపు ప్రస్తావనల్లోని అయస్ అనే పదం అన్ని సందర్భాల్లోనూ ఇనుమునే సూచించదు.

వృత్తిపరమైన విభజన పెరిగింది. వడ్రంగులు, రథకారులు, లోహకారులు, కుమ్మరులు, నేతపనివారు, చర్మకారుల ప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి. ఈ వృత్తులు ప్రత్యేక నైపుణ్యాలను సూచిస్తున్నప్పటికీ, అప్పటికే అవన్నీ కఠినమైన, అంతర్వివాహ నియమాలు గల కులాలుగా ఏర్పడ్డాయని భావించకూడదు. వ్యవసాయం, చేతివృత్తుల ఉత్పత్తితోపాటు వస్తు వినిమయం కూడా సాగింది. చెల్లింపులు, కానుకల్లో పశువులు, విలువైన లోహ వస్తువులు ముఖ్యమైనవిగా కొనసాగాయి. మలి వేద కాలమంతటా నాణేల ఆధారిత వాణిజ్య వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందిందని భావించకూడదు.

3. వర్ణం, సామాజిక అంతరాల వ్యవస్థ, వనరుల లభ్యతలో అసమానతలు

చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు లేదా రాజన్యులు, వైశ్యులు, శూద్రులుగా సమాజాన్ని వేరు చేసింది. ఋగ్వేదంలోని పదవ మండలంలో ఉన్న పురుష సూక్తం ఈ వర్గాలను విశ్వపురుషుని శరీర రూపకం ద్వారా వివరిస్తుంది. ఈ సూక్తం సాపేక్షంగా తరువాతి కాలానికి చెందినదిగా సాధారణంగా పరిగణించబడుతుంది. మలి వేద గ్రంథాలు ఈ విభేదిత సామాజిక దృక్పథాన్ని మరింత విస్తరించాయి. పవిత్ర జ్ఞానం, కర్మకాండలలో నైపుణ్యం ఆధారంగా బ్రాహ్మణులు తమ అధికారాన్ని ప్రకటించుకోగా, క్షత్రియులు రాజకీయ, సైనిక అధికారాలను చెలాయించారు.

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు పరస్పర ఆధారితులైనప్పటికీ, ఆధిక్యం కోసం పోటీ పడేవారు కూడా. రాజులకు కర్మకాండల ద్వారా తమ అధికారానికి ధర్మబద్ధత అవసరమవగా, పురోహితులు పోషకుల ఆదరణ, యజ్ఞదానాలపై ఆధారపడేవారు. వైశ్యులు ఉత్పాదక కార్యకలాపాలతోనూ, పాలకులను, కర్మకాండలను పోషించేందుకు అందించే చెల్లింపులతోనూ సంబంధం కలిగి ఉండేవారు. నియమబద్ధమైన సామాజిక అంతరాల వ్యవస్థలో శూద్రులు అధీన స్థానంలో ఉండేవారు. వేదాధ్యయనం, కర్మకాండలలో పాల్గొనడంపై వారు ఆంక్షలను ఎదుర్కొన్నారు. కర్మకాండలలో పాల్గొనే అర్హత అందరికీ సమానంగా ఉండదనే భావజాలం ప్రభావం క్రమంగా పెరిగింది.

జన్మ ఆధారిత సామాజిక స్థాన నిర్ధారణ బలపడింది. అయితే, తరువాతి ధర్మశాస్త్ర, ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలలో పూర్తిగా రూపుదిద్దుకున్న కుల సమాజం ఈ కాలంలోనూ యథాతథంగా ఉండేదని భావించకూడదు. వర్ణం ఒక విస్తృత భావజాల వర్గీకరణ; జాతి అనేది సంక్లిష్ట చారిత్రక ప్రక్రియల ద్వారా అభివృద్ధి చెందిన అనేక సామాజిక సమూహాలను సూచించింది. అలాగే, అధీన స్థానంలో ఉన్న జనసమూహాలన్నింటినీ ఒకే జాతివంశ వర్గానికి చెందినవిగా పరిగణించకూడదు. సేవకులు, ఆశ్రితులు, దాసులు లేదా దాసీలుగా పేర్కొనబడిన వ్యక్తులతో ముడిపడిన సంబంధాలు భిన్నంగా ఉండేవి. ఈ పేర్ల ఆధారంగా మాత్రమే ఏకరీతి బానిస వ్యవస్థగానీ, పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన అస్పృశ్యతా వ్యవస్థగానీ ఉండేదని భావించలేం.

4. కుటుంబం, వివాహం, మహిళలు, జీవిత దశలు

సామాజిక వ్యవస్థలో కుటుంబం కేంద్ర స్థానంలో కొనసాగింది. అది ప్రధానంగా పితృస్వామికంగానూ, పితృవంశీయంగానూ ఉండేది. వంశ పరంపర కొనసాగింపు, వారసత్వం, కర్మకాండ సంబంధిత బాధ్యతల కోసం కుమారులకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చేవారు. ఉత్పాదక వనరులు, యజ్ఞ సంబంధిత హోదా అసమానంగా పంపిణీ అయిన సమాజంలో పురుష కుటుంబ పెద్ద అధికారం పెరిగింది. ప్రాదేశిక రాజకీయ వ్యవస్థ విస్తరించినప్పటికీ, విస్తృత బంధుత్వ సమూహాలు తమ ప్రాధాన్యాన్ని నిలుపుకున్నాయి. ముఖ్యంగా ఉన్నత వర్గాలలో బహుభార్యత్వం ఉండేది. అయితే, ప్రతి కుటుంబమూ ఒకే వివాహ పద్ధతిని అనుసరించిందని దీని అర్థం కాదు.

స్త్రీల స్థితి అంతటా ఒకే విధంగా లేదు; వారిని పూర్తిగా మినహాయించారని సరళంగా పేర్కొనడం కూడా వారి స్థితిని సమగ్రంగా వివరించదు. అనేక గృహ సంబంధిత, యజ్ఞ సంబంధిత కర్మకాండల్లో భార్యకు ముఖ్యమైన పాత్ర కొనసాగింది; కొన్ని కర్మకాండలకు ఆమె భాగస్వామ్యం తప్పనిసరిగా ఉండేది. అయినప్పటికీ, పురుషుల ఆధిపత్యం మరింత బలపడిందని, ప్రజా వ్యవహారాల్లో అధికారాన్ని, ఉన్నత స్థాయి వేదవిద్యను పొందడంలో అసమానతలు ఉన్నాయని గ్రంథాధారాలు సూచిస్తున్నాయి. బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తులో గార్గి వాచక్నవి యాజ్ఞవల్క్యుడిని ప్రశ్నించడం, మైత్రేయి సంపద, అమరత్వం గురించి చర్చించడం కొందరు స్త్రీలు బౌద్ధిక చర్చల్లో పాల్గొన్నారని తెలియజేస్తాయి.

ఇటువంటి ఉదాహరణలను నిర్దిష్ట సందర్భాల్లో లభించిన అవకాశాలకు ఆధారాలుగా పరిగణించాలి; అందరికీ విద్య అందుబాటులో ఉండేదనడానికి రుజువుగా భావించకూడదు. మరోవైపు, విస్తృతంగా అమలైన పరదా పద్ధతి లేదా స్థిరపడిన సతీసహగమన వ్యవస్థ వంటి చాలా తరువాతి కాలాల్లో ప్రాధాన్యం పొందిన ఆచారాలను మలివేద సమాజానికి ఆపాదించకూడదు. విద్యార్థి క్రమశిక్షణ, గృహస్థ ధర్మం, అరణ్యవాసం, సన్యాసం వంటి భావనల మూలాలు కాలక్రమేణా ఆవిర్భవించాయి. నాలుగు ఆశ్రమాల ప్రామాణిక క్రమం ఈ కాలమంతటా ఒకే విధంగా నిర్దేశించిన లేదా అందరూ అనుసరించిన జీవన విధానంగా ఇంకా స్థిరపడలేదు.

5. కర్మకాండల శక్తి, రాజకీయ మార్పు, కొత్త తాత్త్విక ప్రశ్నలు

యజ్ఞ కర్మకాండలు మరింత విస్తృతమై, ప్రత్యేక నైపుణ్యం గల పురోహితుల అవసరం పెరిగింది. వేర్వేరు పురోహిత విధులు మంత్ర పఠనం, గానం, కర్మకాండ నిర్వహణ, పర్యవేక్షణతో ముడిపడి ఉండేవి. రాజసూయం, అశ్వమేధం వంటి రాజ సంబంధిత క్రతువులు రాజకీయ ఆధిక్యతపై హక్కు ప్రకటనలను వ్యక్తపరిచి, రాజరికాన్ని విశ్వ క్రమంతోనూ, సామాజిక క్రమంతోనూ అనుసంధానించడానికి తోడ్పడ్డాయి. వాటి భారీ స్థాయి ఉన్నతవర్గ కుటుంబాలకు వనరులను సమీకరించగల సామర్థ్యం ఉందని కూడా వెల్లడిస్తుంది. అయితే, సాధారణ ప్రజల మతజీవితం అట్టహాసంగా నిర్వహించే రాజయజ్ఞాలకే పరిమితం కాలేదు; గృహ కర్మకాండలు, ఆరోగ్యం, సంతానోత్పత్తి, రక్షణకు సంబంధించిన అంశాలు ముఖ్యమైనవిగానే కొనసాగాయి.

రాజరికం భూభాగంతోనూ, వేర్వేరు స్థాయులుగా విభజితమైన సామాజిక వ్యవస్థతోనూ మరింత సన్నిహితంగా ముడిపడింది. సభ, సమితి వంటి సంస్థల ప్రస్తావన గ్రంథాల్లో కొనసాగినప్పటికీ, వాటి ఖచ్చితమైన సభ్యత్వం, విధులపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. రాజరికం బలపడే సాధారణ ధోరణిని కేంద్రీకృత సామ్రాజ్యం లేదా ఆధునిక అధికార యంత్రాంగం తక్షణమే ఆవిర్భవించిందని పొరబడకూడదు. బలి వంటి చెల్లింపుల ప్రాధాన్యం పెరిగింది; అయితే కానుకలు, కప్పం, క్రమబద్ధమైన పన్నుల మధ్య భేదాలు చారిత్రకంగా స్థిరంగా కాకుండా మారుతూ ఉండేవి.

తొలి ఉపనిషత్తులు ఆత్మ, బ్రహ్మం, కర్మ, పునర్జన్మలపై చర్చల ద్వారా ఆత్మస్వరూపం, పరమసత్యం, కర్మాచరణ, మోక్షాన్ని అన్వేషించాయి. ఈ పరిణామాలు కర్మకాండలను అకస్మాత్తుగా విడిచిపెట్టడాన్ని సూచించవు. రాజాస్థానాల్లో జరిగిన చర్చలతో సహా, వేద సంప్రదాయాల లోపలా, వాటి చుట్టూ సాగిన విభిన్న వాదోపవాదాలకు ఇవి ప్రతినిధిత్వం వహించాయి. పరీక్షల దృష్ట్యా, మలివేద సమాజాన్ని పరివర్తన దశలోని సమాజంగా అర్థం చేసుకోవడం సముచితం: అది క్రమంగా మరింత వ్యవసాయాధారితంగా, సామాజిక అంతరాలుగలదిగా, ప్రాదేశిక ప్రాతిపదిక కలిగినదిగా మారుతూనే, ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలతోనూ, ఇంకా మార్పులకు లోనవుతున్న సంస్థలతోనూ కూడి ఉండేది.

కాలరేఖ

  1. About 1000 BCE onwards

    సాంప్రదాయికంగా పరిగణించే మలివేద కాలపు ప్రారంభం; కురు-పాంచాల ప్రాంతం వైదిక కర్మకాండ సంస్కృతికి ప్రధాన కేంద్రంగా అవతరిస్తుంది.

  2. Broadly during the early first millennium BCE

    ఉత్తర భారతదేశంలో వ్యవసాయ ఆవాసాలు, చేతివృత్తుల ప్రత్యేకీకరణ, ఇనుము వినియోగం అసమానంగా విస్తరిస్తాయి.

  3. Later part of the period and beyond

    కోసల-విదేహ ప్రాంతాలకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది; తొలి ఉపనిషత్తు చర్చలు అభివృద్ధి చెందాయి. గ్రంథాల కాలనిర్ణయం మాత్రం ఉజ్జాయింపుగానే ఉంది.

  4. About 600 BCE

    సంప్రదాయ కాలవిభజన ప్రకారం మహాజనపదాల యుగం వైపు పరివర్తన జరిగింది; అయితే, అన్ని సామాజిక ఆచారాలకు లేదా గ్రంథాలకు ఇది స్పష్టమైన కాలవిభజన రేఖ కాదు.

మలి వేద సమాజ విభేదీకరణలో పరస్పరం ప్రభావితం చేసుకున్న ప్రక్రియలు

  1. 1. జనావాసాలు, సాగు విస్తరణ
  2. 2. ఉత్పాదక సామర్థ్యం పెరుగుదల, వృత్తిపరమైన విభేదీకరణ
  3. 3. వనరులపై అసమాన నియంత్రణ, సమర్పణల సమీకరణ
  4. 4. బలపడిన రాజాధికారం, పౌరోహిత్యంలో ప్రత్యేకీకరణ
  5. 5. సామాజిక, క్రతుపరమైన అధిక్రమానికి మరింత విస్తృతమైన రూపకల్పన
విస్తృత సామాజిక ధోరణులు: తొలి, మలి వేద కాలాలు
అంశంతొలి వేద కాలపు ధోరణిమలి వేద కాలపు ధోరణి
ఆర్థిక పునాదివ్యవసాయంతోపాటు పశుపోషణకు అధిక ప్రాధాన్యంవ్యవసాయంపై పెరిగిన ఆధారపడటం; పశుసంపదకు కొనసాగిన ప్రాధాన్యం
సామాజిక స్థాయీకరణస్థాయి భేదాలు ఉన్నప్పటికీ, వాటికి తక్కువ విస్తృతమైన రూపకల్పనమరింత స్పష్టమైన చాతుర్వర్ణ భావజాలం, వంశపారంపర్య స్థాయీకరణ
రాజకీయ వ్యవస్థబంధుత్వ ఆధారిత సమూహాలకు అధిక ప్రాధాన్యంబలపడిన ప్రాదేశిక రాజరికం, రాజసంబంధ క్రతువులు
మహిళలు, గృహవ్యవస్థక్రతువులు, బౌద్ధిక కార్యకలాపాల్లో కొంతమంది మహిళల భాగస్వామ్యం ఉన్న పితృస్వామ్య సమాజంఅసమాన భాగస్వామ్యం కొనసాగుతూనే పితృస్వామ్య ఆంక్షలు మరింత బలపడటం
మత జీవనంస్తుతి సూక్తాలు, యజ్ఞాధారిత ఆరాధనకు ప్రాధాన్యంఉపనిషత్తుల తాత్త్విక విచారణతోపాటు క్రతువుల్లో మరింత ప్రత్యేకీకరణ

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

హస్తినాపురం: గ్రంథాలను పురావస్తు ఆధారాలతో అనుసంధానించడం

1950ల ప్రారంభంలో ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని హస్తినాపురంలో B. B. Lal నేతృత్వంలో జరిగిన తవ్వకాల్లో, ఆ స్థలంలోని వరుస సాంస్కృతిక దశల్లో చిత్రిత బూడిదరంగు మృణ్మయ పాత్రల సంస్కృతికి చెందిన నివాస దశ వెలుగులోకి వచ్చింది. ఎగువ గంగా మైదాన ప్రాంతంలోని జనావాసాలు, భౌతిక జీవనాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ స్థలం ముఖ్యమైనది. అయితే, ఒక పురావస్తు పొరను ఇతిహాసాల్లోని నిర్దిష్ట వ్యక్తులు లేదా సంఘటనలతో అనుసంధానించి గుర్తించాలంటే, మృణ్మయ పాత్రలు, సాహిత్య సంబంధాలకు మించిన ఆధారాలు అవసరం. గ్రంథాధారాలను, పురావస్తు ఆధారాలను ఒకటిగా కలగలపకుండా, వాటి మధ్య పరస్పర సంబంధాన్ని పరిశీలించాల్సిన అవసరాన్ని ఇది వివరిస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

మలి వేదకాల సమాజానికి సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. వర్ణం, జాతి ఒకే నాలుగు సమూహాలను సూచించే సమానమైన వర్గీకరణలు. 2. బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు సామాజిక ఆధిక్యం కోసం పరస్పరం సహకరించుకోవడంతోపాటు పోటీ పడగలిగేవారు. 3. వ్యవసాయంపై ఆధారపడటం పెరగడంతో పశుసంపద ఆర్థిక ప్రాధాన్యం పూర్తిగా తొలగిపోయింది. పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తులో గార్గి, మైత్రేయి పాల్గొన్న చర్చలు ఏ నిర్ధారణకు అత్యంత ప్రత్యక్షంగా మద్దతునిస్తాయి?

  • A. మహిళలందరికీ వేదవిద్యను అభ్యసించడానికి సమాన అవకాశాలు ఉండేవి.
  • B. పితృస్వామ్య వ్యవస్థలు అంతరించిపోయాయి.
  • C. కొందరు మహిళలు ఉన్నత స్థాయి తాత్త్విక విచారణలో పాల్గొన్నారు.
  • D. మహిళలు మాత్రమే రాజయజ్ఞాలను నిర్వహించేవారు.

ప్రశ్న 3

కింది వాటిలో చిత్రిత బూడిదరంగు మృణ్మయ పాత్రలు లభించిన స్థలాలకు సంబంధించి అత్యంత సముచితమైన చారిత్రక వ్యాఖ్యానం ఏది?

  • A. అవి ఆయా ప్రాంతాల నివాసుల భాషను, వర్ణాన్ని నిశ్చయాత్మకంగా గుర్తిస్తాయి.
  • B. అవి గ్రంథ సంప్రదాయాలతో విమర్శనాత్మకంగా పోల్చి చూడగల భౌతిక ఆధారాలను అందిస్తాయి.
  • C. గంగా మైదానంలోని ప్రతి జనావాసం ఒకే రాజకీయ రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేదని అవి నిరూపిస్తాయి.
  • D. మలి వేదకాలమంతటా అభివృద్ధి చెందిన నాణేల ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉండేదని అవి నిర్ధారిస్తాయి.
మెయిన్స్: మలి వేదకాల సమాజంలో సామాజిక స్తరీకరణ పెరిగింది. అయితే, దానిని అనంతర భారతీయ సమాజంలో పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన వ్యవస్థలతో సమానంగా పరిగణించకూడదు. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • ఈ కాలాన్ని సుమారుగా క్రీ.పూ. 1000 నుంచి 600 మధ్య కాలంగా గుర్తించి, దానికి సంబంధించిన గ్రంథాధారాలను పేర్కొనండి.
  • వ్యవసాయ విస్తరణ, వృత్తిపరమైన భేదీకరణ, వనరులను పొందడంలో అసమానతలను వివరించండి.
  • వర్ణ శ్రేణీకరణను, పురోహితులు మరియు పాలకుల పరస్పర ఆధారితత్వాన్ని చర్చించండి.
  • మహిళల కర్మకాండ, మేధోపరమైన భాగస్వామ్యాన్ని సూచించే ఆధారాల పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకుంటూ, పితృస్వామ్యాన్ని పరిశీలించండి.
  • వర్ణానికి, జాతికి మధ్య తేడాను వివరించండి. అలాగే, ఆవిర్భవిస్తున్న జీవితదశల భావనలను, సర్వత్రా స్థిరపడిన చతురాశ్రమ వ్యవస్థ నుంచి వేరుచేసి చూడండి.
  • ప్రాంతీయ వైవిధ్యాన్ని, ఆదర్శ ప్రవర్తనను నిర్దేశించే నియమాలకు మరియు వాస్తవ సామాజిక ఆచరణకు మధ్య తేడాను పేర్కొంటూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • R. S. Sharma, Ancient India, old NCERT textbook: discussion of the Later Vedic phase.
  • NCERT, Themes in Indian History, Part I: Kinship, Caste and Class.
  • Upinder Singh, A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century.
  • Archaeological Survey of India, Ancient India, Nos. 10–11: B. B. Lal's report on excavations at Hastinapura.
  • Brihadaranyaka Upanishad and Shatapatha Brahmana, in scholarly translations with historical introductions.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp