New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ప్రాచీన భారతదేశం · వేద యుగం

ఇతర వైదిక గ్రంథాలు

నాలుగు వేద సంహితలతోపాటు, వైదిక సంప్రదాయంలో కర్మకాండ వివరణలు, చింతనాత్మక గ్రంథాలు, తాత్త్విక సంవాదాలు, పవిత్ర జ్ఞానాన్ని పరిరక్షించడానికి, వ్యాఖ్యానించడానికి తోడ్పడే సహాయక శాస్త్రాలు ఉన్నాయి. బ్రాహ్మణాలు, ఆరణ్యకాలు, ఉపనిషత్తులు వైదిక శ్రుతిలో భాగం కాగా, వేదాంగాలు, సూత్ర సాహిత్యం దాని అధ్యయనానికి, ఆచరణాత్మక అన్వయానికి తోడ్పడతాయి. UPSC కోసం ఈ వర్గాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం, ముఖ్యమైన గ్రంథాలు–వేదాల అనుబంధాలను గుర్తించడం, ప్రాచీన భారత చరిత్రకు ఆధారాలుగా వాటి ప్రాముఖ్యాన్ని, పరిమితులను అర్థం చేసుకోవడం ప్రధాన అవసరాలు.

1. పరిధి, వర్గీకరణ, చారిత్రక నేపథ్యం

నాలుగు వేదాలు కేవలం స్తుతి మంత్రాల సంకలనాలు మాత్రమే కావు. ప్రతి వేదం నిర్దిష్ట సంప్రదాయాలు లేదా శాఖలతో అనుబంధమున్న విస్తృత గ్రంథ సంప్రదాయంగా అభివృద్ధి చెందింది. సంహితల్లో స్తుతి మంత్రాలు, యజ్ఞ మంత్రాలు లేదా గానాలు ఉంటాయి; బ్రాహ్మణాలు కర్మకాండ నిర్వహణను వివరిస్తాయి; ఆరణ్యకాలు ప్రతీకాత్మక వ్యాఖ్యానాలను అభివృద్ధి చేస్తాయి; ఉపనిషత్తులు తాత్త్విక ప్రశ్నలను పరిశీలిస్తాయి. ఈ నాలుగు విభాగాల వర్గీకరణ పరీక్షల దృష్ట్యా ఉపయోగకరమైనదే అయినప్పటికీ, వీటిని పూర్తిగా వేర్వేరుగా ఉండి, అన్నింటిలోనూ ఒకే క్రమంలో వరుసగా ఏర్పడిన నాలుగు సాహిత్య సముదాయాలుగా భావించకూడదు.

బ్రాహ్మణాలు, ఆరణ్యకాలు, ఉపనిషత్తులను సంప్రదాయంగా శ్రుతిలో భాగంగా పరిగణిస్తారు. శ్రుతి అంటే వినబడినది లేదా దైవికంగా వెల్లడైనది అని అర్థం. వేదాంగాలు, వాటితో అనుబంధమున్న సూత్ర సంప్రదాయాలు సహాయక లేదా వివరణాత్మక సాహిత్యమే తప్ప, దైవికంగా వెల్లడైన వేద గ్రంథాలలో అదనపు స్థాయి కావు. స్మృతి అంటే స్మరణ ద్వారా సంక్రమించిన సంప్రదాయం అని అర్థం. ఇది మానవుల ద్వారా సంక్రమించిన ప్రామాణిక సాహిత్యానికి చెందిన విస్తృత వర్గం. అందువల్ల, ధర్మసూత్రాన్ని వేద సంహితతో సమానంగా పరిగణించకూడదు.

ఈ సాహిత్యంలో అధిక భాగం, సంప్రదాయంగా సుమారు క్రీ.పూ. 1000–600 మధ్యకాలంగా పరిగణించే మలి వేద కాలం గురించి, ఆ తరువాతి శతాబ్దాల గురించి అవగాహన కల్పిస్తుంది. ఇది వ్యవసాయ విస్తరణ, యజ్ఞకర్మల విస్తృతీకరణ, సామాజిక విభేదీకరణ, జ్ఞానం మరియు మోక్షంపై జరిగిన చర్చలను ప్రతిబింబిస్తుంది. అయితే, ఈ గ్రంథాలలో సుదీర్ఘ కాలంలో రచించబడి, తరతరాలుగా సంక్రమించిన వివిధ స్థాయుల పాఠ్యభాగాలు ఉన్నాయి. వీటిలోని భౌగోళిక ప్రస్తావనలు, కర్మకాండ నియమాలు, సామాజిక ఆదర్శాలను నేరుగా చారిత్రక వాస్తవాల నివేదికలుగా పరిగణించకుండా, పురావస్తు ఆధారాలతో పోల్చి పరిశీలించాలి.

2. బ్రాహ్మణాలు: కర్మకాండ వివరణ మరియు చారిత్రక ఆధారాలు

బ్రాహ్మణాలు ప్రధానంగా యజ్ఞాల అర్థం, విధానం, ఫలసిద్ధిని వివరించే గద్య రచనలు. ఇవి కర్మకాండ చర్యలను దేవతలు, పురాణగాథలు, వాక్కు, విశ్వ క్రమం, యజమాని లక్ష్యాలతో అనుసంధానిస్తాయి. నిర్దిష్ట మంత్రాలు, ద్రవ్యాలు లేదా క్రమాలను ఎందుకు నిర్దేశించారో వీటిలోని కథనాలు వివరిస్తాయి. గ్రంథ వర్గాన్ని సూచించే ‘బ్రాహ్మణం’ అనే పదాన్ని, సామాజిక గుర్తింపును సూచించే ‘బ్రాహ్మణుడు’ అనే పదం నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి.

ముఖ్యమైన అనుబంధాలలో ఋగ్వేదంతో ఐతరేయ, కౌషీతకి బ్రాహ్మణాలు; సామవేదంతో పంచవింశ లేదా తాండ్య బ్రాహ్మణం; కృష్ణ యజుర్వేదంతో తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణం; శుక్ల యజుర్వేదంతో శతపథ బ్రాహ్మణం; అథర్వవేదంతో గోపథ బ్రాహ్మణం ఉన్నాయి. శతపథ బ్రాహ్మణం విభిన్న పాఠాంతరాలలో లభ్యమవుతోంది. ఇది ఆయా వేద శాఖలకు ప్రత్యేకమైన పాఠ్య సంక్రమణ ప్రాముఖ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

రాజులు నిర్వహించే యజ్ఞాలు, కర్మకాండలోని ప్రతీకాత్మకత, తూర్పు గంగా ప్రాంతం వైపు విస్తరణకు సంబంధించిన సంప్రదాయాలను అధ్యయనం చేయడానికి శతపథ బ్రాహ్మణం ప్రత్యేకంగా ఉపయోగపడుతుంది. ఇందులోని విదేఘ మాథవ కథనాన్ని ఈ తూర్పు దిశ విస్తరణకు సంబంధించి తరచుగా చర్చిస్తారు. అయితే, అది వలసను యథాతథంగా వివరించే నివేదిక కాదు. ఇందులో మనువు జలప్రళయ కథ కూడా ఉంది. ఐతరేయ బ్రాహ్మణంలో శునఃశేప కథనం, రాజరికానికి సంబంధించిన అంశాలు ఉన్నాయి.

రాజసూయం, అశ్వమేధం వంటి రాజ యజ్ఞాలు రాజకీయ అధికారం, పురోహితుల నైపుణ్యం మధ్య సంబంధాన్ని వెల్లడిస్తాయి. అయినప్పటికీ, ఈ గ్రంథాలు ప్రధానంగా కర్మకాండ నిపుణుల దృక్కోణాలనే ప్రతిబింబిస్తాయి. నిర్దేశించిన ఆచారాలు ఉన్నంత మాత్రాన ప్రతి సమాజం వాటిని అనుసరించిందని లేదా ప్రతి రాజు అందులో వివరించిన క్రతువులను నిర్వహించాడని నిర్ధారించలేము.

3. ఆరణ్యకాలు మరియు ఉపనిషత్తులు: ప్రతీకాత్మకత మరియు తాత్త్విక విచారణ

ఆరణ్యకం అనే పదాన్ని సంప్రదాయంగా అరణ్య గ్రంథం అని అనువదిస్తారు. ఈ రచనలు ప్రత్యేకమైన, కొన్నిసార్లు పరిమిత వ్యక్తులకే అందించే బోధనతోనూ, యజ్ఞాల బాహ్య నిర్వహణకు అతీతమైన వ్యాఖ్యానాలతోనూ ముడిపడి ఉన్నాయి. ఈ పేరు ఉన్నంత మాత్రాన అవన్నీ అరణ్యాలలోనే రచించబడ్డాయని లేదా అరణ్యవాసులైన సన్యాసుల కోసం మాత్రమే రచించబడ్డాయని నిర్ధారించలేము. ఐతరేయ, తైత్తిరీయ ఆరణ్యకాలు ముఖ్యమైన ఉదాహరణలు.

ఆరణ్యకాలు కర్మకాండ అంశాలను శ్వాస, మానసిక సామర్థ్యాలు, విశ్వ సూత్రాలతో అనుసంధానిస్తాయి. అవి కర్మకాండ వివరణకు, తాత్త్విక విచారణకు మధ్య వారధిగా నిలుస్తాయి. అయితే, ఇది అవగాహనకు తోడ్పడే బోధనా పద్ధతి మాత్రమే తప్ప, కచ్చితమైన పరిణామ క్రమం కాదు. ఉపనిషత్తుల అంశాలు బ్రాహ్మణాలు లేదా ఆరణ్యకాలలో అంతర్భాగంగా ఉండవచ్చు: బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు శతపథ బ్రాహ్మణంతో సంబంధం కలిగి ఉండగా, తైత్తిరీయ ఉపనిషత్తు తైత్తిరీయ ఆరణ్యకంలో భాగంగా ఉంది.

తొలి ఉపనిషత్తులు, ముఖ్యంగా బృహదారణ్యక, ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులు, వ్యక్తి స్వరూపమైన ఆత్మను, పరమ సత్యమైన బ్రహ్మాన్ని అన్వేషిస్తాయి. అవి జ్ఞానం, కర్మ, పునర్జన్మ, జననమరణ చక్రం నుంచి విముక్తి గురించి చర్చిస్తాయి. వాటిలోని దృక్పథాలు వైవిధ్యభరితమైనవి; వాటన్నింటినీ తరువాతి కాలంలో రూపుదిద్దుకున్న అద్వైత సిద్ధాంతానికి మాత్రమే పరిమితం చేయకూడదు. అవి మొత్తం వైదిక సంప్రదాయాన్ని పూర్తిగా తిరస్కరించడం కంటే, తరచుగా యజ్ఞానికి కొత్త అర్థాన్ని ఇస్తాయి లేదా కర్మకాండ ఒక్కటే సరిపోతుందా అని ప్రశ్నిస్తాయి.

బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తులో యాజ్ఞవల్క్యుడు, గార్గి, మైత్రేయి పాల్గొన్న సంవాదాలు ఉన్నాయి. ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులో ఉద్దాలక ఆరుణి శ్వేతకేతువుకు చేసిన బోధన ఉంది; ఇందులో ‘తత్త్వమసి’ కూడా ఉంది. ఇటువంటి భాగాలు తాత్త్విక చర్చలను, ఆ చర్చల్లో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని చూపుతాయి. అయితే, మహిళలందరికీ విద్యావకాశాలు ఉండేవని వీటి ఆధారంగా నిర్ధారించలేము. కఠోపనిషత్తు నచికేతుడు, యముడి మధ్య సంవాదాన్ని అందిస్తుంది. ముండక ఉపనిషత్తు పరా విద్య, అపరా విద్య మధ్య భేదాన్ని వివరిస్తుంది; ఇందులో ‘సత్యమేవ జయతే’ అనే వాక్యం ఉంది.

4. వేదాంగాలు: వేదాధ్యయనానికి తోడ్పడే ఆరు శాస్త్రాలు

వేదాంగం అంటే వేదానికి అంగం అని అర్థం. సరైన పఠనాన్ని పరిరక్షించడానికి, భాషను వివరించడానికి, కర్మకాండను క్రమబద్ధీకరించడానికి, కర్మకాండ నిర్వహణకు తగిన సమయాలను నిర్ణయించడానికి ఈ ఆరు శాస్త్రాలు అభివృద్ధి చెందాయి. ఇవి వేదాధ్యయనానికి, ప్రత్యేక జ్ఞాన సంప్రదాయాలకు మధ్య ఉన్న సన్నిహిత సంబంధాన్ని చూపుతాయి. ప్రస్తుతం లభిస్తున్న వేదాంగ గ్రంథాలన్నీ ఒకే కాలానికి చెందినవి కావు.

శిక్ష ధ్వనిశాస్త్రం, ఉచ్చారణ, స్వరాలకు సంబంధించినది. ఛందస్సు పద్యంలోని అక్షర క్రమాల గుర్తింపుతో సహా ఛందోరీతులను అధ్యయనం చేస్తుంది. వ్యాకరణం భాషా నియమాలకు సంబంధించినది; పాణిని రచించిన అష్టాధ్యాయి సంస్కృత వ్యాకరణంలో అత్యుత్తమ గ్రంథం. అయితే, వ్యాకరణాన్ని ఒక శాస్త్రంగా మతపరమైన కర్మకాండకు మాత్రమే పరిమితం చేయలేము. నిరుక్తం పదాల వివరణ, వ్యుత్పత్తికి, ముఖ్యంగా క్లిష్టమైన వైదిక పదాల వివరణకు సంబంధించినది. యాస్కుని నిరుక్తం ‘నిఘంటు’ పదసంకలనాల వ్యాఖ్యానంతో సంబంధం కలిగి ఉంది.

కల్పం కర్మకాండ విధానాన్ని క్రమబద్ధీకరిస్తుంది; ఇందులో అనేక సూత్ర వర్గాలు ఉన్నాయి. జ్యోతిషం కర్మకాండ నిర్వహణ సమయాన్ని నిర్ణయించడానికి అవసరమైన కాలగణన, ఖగోళ పరిజ్ఞానానికి సంబంధించినది. వేదాంగ జ్యోతిషాన్ని సాంప్రదాయికంగా లగధుని రచనగా పేర్కొంటారు. దాని రచనాకాలంపై చర్చ కొనసాగుతోంది. దానిని తరువాతి కాలంలో అభివృద్ధి చెందిన మొత్తం ఫలిత జ్యోతిష సంప్రదాయంతో సమానంగా భావించకూడదు.

పరీక్షల దృష్ట్యా గుర్తుంచుకోవలసిన ఉపయోగకరమైన భేదం ఏమిటంటే, ఉచ్చారణ శిక్షకు, ఛందోరీతులు ఛందస్సుకు, భాషా నియమాలు వ్యాకరణానికి, పద వివరణ నిరుక్తానికి చెందుతాయి. అదేవిధంగా, జ్యోతిషం కాలగణనకు సంబంధించిన మార్గదర్శకత్వాన్ని అందించగా, కల్పం క్రతువులను ఎలా నిర్వహించాలో నిర్దేశిస్తుంది.

5. సూత్ర సాహిత్యం: కర్మకాండ, సమాజం మరియు జ్యామితి

సూత్రం అనే పదానికి అక్షరార్థం దారం; ఇది సంక్షిప్త నియమాన్ని లేదా సూత్రప్రాయమైన నిరూపణను సూచిస్తుంది. ఈ రచనా రూపం విస్తృతమైన బోధనాంశాలను సంక్షిప్త రూపంలో కంఠస్థం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. సాధారణంగా మౌఖిక బోధన లేదా వ్యాఖ్యానం ద్వారా మరింత సమగ్ర వివరణ అందించేవారు. కల్పంలో భాగమైన శ్రౌత సూత్రాలు విస్తృతమైన వైదిక యజ్ఞాలకు సంబంధించిన విధులను నిర్దేశిస్తాయి. ఈ యజ్ఞాల్లో తరచుగా అనేక మంది ఋత్విక్కులు, పవిత్ర అగ్నులు భాగమవుతాయి.

గృహ్య సూత్రాలు వివాహం, జీవితంలోని వివిధ దశలకు సంబంధించిన సంస్కారాలతో సహా గృహస్థ ఆచారాలను వివరిస్తాయి. ధర్మసూత్రాలు నియమబద్ధమైన ప్రవర్తన, సామాజిక విధులు, వారసత్వం, ప్రాయశ్చిత్తాలు, సంబంధిత న్యాయ విషయాలను చర్చిస్తాయి. గౌతముడు, బౌధాయనుడు, ఆపస్తంబుడు, వసిష్ఠుడు ధర్మసూత్ర సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన పేర్లు. ఈ గ్రంథాలు తరువాతి కాలంలో ఛందోబద్ధంగా రచించిన మనుస్మృతి వంటి ధర్మశాస్త్రాలతో సమానమైనవి కావు. అయితే, ఈ రెండు రకాల గ్రంథాలూ విస్తృత ధర్మ సాహిత్యానికి దోహదం చేస్తాయి.

శుల్బ సూత్రాలు తాళ్లను ఉపయోగించి యజ్ఞవేదికలను కొలవడానికి, నిర్మించడానికి అవసరమైన నియమాలను అందిస్తాయి. బౌధాయనుడు, ఆపస్తంబుడు, కాత్యాయనుడు, మానవునికి సంబంధించిన గ్రంథాలు జ్యామితీయ పద్ధతులు, వైశాల్య పరివర్తనలు, సంఖ్యాత్మక ఉజ్జాయింపులను భద్రపరిచాయి. వీటిలో కొన్ని లంబకోణ త్రిభుజం కర్ణంపై నిర్మించిన చతురస్రానికి సంబంధించిన సిద్ధాంతానికి సమానమైన సంబంధాన్ని పేర్కొంటాయి. ఇవి ఆచరణాత్మక యజ్ఞకర్మల సందర్భంలో గణిత పరిజ్ఞానాన్ని తెలియజేస్తాయి. అయితే, వీటిని ఆధునిక పద్ధతిలోని నిగమనాత్మక జ్యామితిగా యథాలాపంగా వర్ణించకూడదు.

చారిత్రక విశ్లేషణలో నిర్దేశించిన నియమాలను వాస్తవ ఆచరణ నుంచి, యజ్ఞకర్మల సందర్భాన్ని తరువాతి కాలపు వ్యాఖ్యానాల నుంచి వేరుచేసి చూడాలి. సంప్రదాయ వర్గీకరణల్లో ఆయుర్వేదం వంటి ఉపవేదాలు కూడా ఆరు వేదాంగాలకు భిన్నమైనవి. ఉపవేదాల జాబితాలు, అవి ఏ వేదాలకు అనుబంధంగా ఉన్నాయనే అంశాలు సంప్రదాయాలను బట్టి మారుతూ ఉంటాయి.

గ్రంథ వర్గాల ప్రయోజనాలను తెలిపే మార్గదర్శిని; కచ్చితమైన కాలక్రమం కాదు

  1. 1. సంహిత: స్తుతి మంత్రం, గానం లేదా యజ్ఞ మంత్రాన్ని గుర్తించండి.
  2. 2. బ్రాహ్మణం: కర్మకాండలో దాని అన్వయాన్ని, వివరణను పరిశీలించండి.
  3. 3. ఆరణ్యకం: ప్రతీకాత్మక, చింతనాత్మక వ్యాఖ్యానాలను అన్వేషించండి.
  4. 4. ఉపనిషత్తు: ఆత్మ, వాస్తవికత, జ్ఞానం, మోక్షం గురించి విచారించండి.
  5. 5. వేదాంగాలు, సూత్రాలు: సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానికి, వ్యాఖ్యానించడానికి, ఆచరణలో అన్వయించడానికి సహాయక శాస్త్రాలను ఉపయోగించండి.
ఎంపిక చేసిన ఉపనిషత్తులు, వాటి వేద అనుబంధాలు
ఉపనిషత్తువేదంతో అనుబంధంగుర్తింపు సూచన
ఐతరేయఋగ్వేదంఐతరేయ ఆరణ్యక సంప్రదాయంలో భాగం
ఛాందోగ్యసామవేదంఉద్దాలకుడు, శ్వేతకేతువు, తత్త్వమసి
బృహదారణ్యకశుక్ల యజుర్వేదంయాజ్ఞవల్క్యుడు, గార్గి, మైత్రేయి
తైత్తిరీయకృష్ణ యజుర్వేదంతైత్తిరీయ ఆరణ్యకంలో అంతర్భాగం
కఠకృష్ణ యజుర్వేదంనచికేతుడు–యముడు సంవాదం
ముండకఅథర్వవేదంసత్యమేవ జయతే

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

సజీవ అమూర్త వారసత్వంగా వేదపఠనం

UNESCO 2003లో వేదపఠన సంప్రదాయాన్ని మానవాళి మౌఖిక, అమూర్త వారసత్వంలోని అపూర్వ సంపదగా ప్రకటించి, 2008లో ప్రాతినిధ్య జాబితాలో చేర్చింది. స్వరం, ఉచ్చారణ, విస్తృతమైన పఠన పద్ధతులు శిక్షా వేదాంగం యొక్క ఆచరణాత్మక ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తాయి. మౌఖిక పరంపర కేవలం అనియత కంఠస్థీకరణపై కాకుండా క్రమబద్ధమైన శిక్షణపై ఆధారపడి ఉండేది.

భారత రాజముద్రలో ఉపనిషత్తు వాక్యం

భారతదేశం 26 జనవరి 1950న తన రాజముద్రను స్వీకరించింది. అశోకుని సింహస్తంభ శీర్షాన్ని అనుసరించి రూపొందించిన చిహ్నం దిగువన ముండక ఉపనిషత్తు నుంచి తీసుకున్న ‘సత్యమేవ జయతే’ అనే వాక్యం కనిపిస్తుంది. దీని అర్థం ‘సత్యమే జయిస్తుంది’. ఇది ఒక ముఖ్యమైన భేదాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది: రాజముద్రకు శిల్ప నమూనా మౌర్యుల కాలానికి చెందినది కాగా, దాని ధ్యేయవాక్యానికి మూలం ఉపనిషత్ గ్రంథం.

గత సంవత్సర ప్రశ్నలు

UPSC ప్రిలిమ్స్ 2014

భారత రాజముద్ర దిగువన లిఖించిన భారత జాతీయ ధ్యేయవాక్యం ‘సత్యమేవ జయతే’ను ఏ గ్రంథం నుంచి తీసుకున్నారు?

  • A. కఠోపనిషత్తు
  • B. ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు
  • C. ఐతరేయ ఉపనిషత్తు
  • D. ముండక ఉపనిషత్తు

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. శిక్ష — ధ్వనిశాస్త్రం 2. నిరుక్తం — యజ్ఞవేదికల జ్యామితి 3. ఛందస్సు — పద్య ఛందోనియమాలు. ఏ జతలు సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది గ్రంథం–వేదం జతలలో ఏది తప్పుగా జతపరచబడింది?

  • A. ఐతరేయ బ్రాహ్మణం — ఋగ్వేదం
  • B. శతపథ బ్రాహ్మణం — శుక్ల యజుర్వేదం
  • C. గోపథ బ్రాహ్మణం — సామవేదం
  • D. తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణం — కృష్ణ యజుర్వేదం

ప్రశ్న 3

వేద అనుబంధ సాహిత్యానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. గృహ్యసూత్రాలు గృహసంబంధ సంస్కారాలను వివరిస్తాయి. 2. ధర్మసూత్రాలు నాలుగు వేద సంహితలతో సమానమైనవి. 3. శుల్బసూత్రాలలో యజ్ఞవేదికలకు సంబంధించిన జ్యామితీయ సూచనలు ఉన్నాయి. ఏ వాక్యాలు సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: సంహితలకు ఆవల ఉన్న వేద సాహిత్యం కర్మకాండల కొనసాగింపుతోపాటు మేధోపరమైన వైవిధ్యీకరణను కూడా వెల్లడిస్తుంది. బ్రాహ్మణాలు, ఉపనిషత్తులు, వేదాంగాలను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • వైదిక సాహిత్యం వివిధ స్థరాలతో కూడి, మౌఖిక పరంపర ద్వారా సంక్రమించిన స్వభావాన్ని పరిచయం చేయండి.
  • బ్రాహ్మణీయ యజ్ఞకర్మలు విస్తృత రూపం సంతరించుకున్న విధానాన్ని, రాజరికంతో వాటికి ఉన్న సంబంధాన్ని వివరించండి.
  • ఆరణ్యకాలు, ఉపనిషత్తులు యజ్ఞాన్ని ఎలా పునర్వ్యాఖ్యానించాయో, ఆత్మ, వాస్తవికత, మోక్షం గురించిన విచారణలను ఎలా అభివృద్ధి చేశాయో చూపండి.
  • శతపథం, బృహదారణ్యకం, ఛాందోగ్యం వంటి ఉదాహరణలను ఉపయోగించండి.
  • వేదాంగాల ద్వారా శిక్ష (ధ్వనిశాస్త్రం), వ్యాకరణం, కాలగణన పరిజ్ఞానం, యజ్ఞవేదికల జ్యామితిని చర్చించండి.
  • తాత్త్విక విచారణ కర్మకాండలను పూర్తిగా భర్తీ చేసినట్లుగా వివరించవద్దు.
  • ఉన్నత వర్గాలకు సంబంధించిన, విధినిర్దేశక స్వభావం కలిగిన, వివిధ కాలాల్లో రూపుదిద్దుకున్న ఆధారాల పరిమితులను పేర్కొంటూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • R. S. Sharma, India’s Ancient Past, chapters on Vedic society and culture.
  • Upinder Singh, A History of Ancient and Early Medieval India, discussion of Vedic literary sources.
  • NCERT, Themes in Indian History, Part I, Thinkers, Beliefs and Buildings.
  • UNESCO Intangible Cultural Heritage website: Tradition of Vedic Chanting.
  • National Portal of India: National Identity Elements, State Emblem.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp