New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ప్రాచీన భారతదేశం · చరిత్రపూర్వ యుగం

పాతరాతి యుగ సంస్కృతులు

పాతరాతి యుగ సంస్కృతులు మానవ చరిత్రపూర్వ యుగంలోని అత్యంత తొలి, సుదీర్ఘ దశకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి. ఈ దశలో మానవ సమూహాలు ప్రధానంగా వేట, చనిపోయిన జంతువుల మాంసాన్ని సేకరించడం, ఆహార సేకరణపై ఆధారపడి జీవించాయి; పెచ్చులు తొలగించి తయారు చేసిన రాతి పనిముట్లను ప్రధానంగా ఉపయోగించాయి. భారతదేశంలో పురావస్తు ఆధారాలు తొలి ప్లీస్టోసీన్ కాలపు స్థలాల నుంచి ప్లీస్టోసీన్ ముగింపు వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి; వీటిలో గణనీయమైన ప్రాంతీయ వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది. UPSC దృష్ట్యా పనిముట్ల సాంకేతికత, ముఖ్యమైన స్థలాలు, పర్యావరణానికి అనుగుణంగా జీవించడం, పురావస్తు ఆధారాల వ్యాఖ్యానానికి ఉన్న పరిమితులు ప్రధాన అధ్యయన అంశాలు.

ఇరాక్‌లోని సులైమానియాకు చెందినదిగా భావిస్తున్న అషూలియన్ చేతిగొడ్డలి; ఇది పోలిక కోసం ఇచ్చిన ఉదాహరణ మాత్రమే, భారతీయ పురావస్తు ఆధారం కాదు.

ఇరాక్‌లోని సులైమానియాకు చెందినదిగా భావిస్తున్న అషూలియన్ చేతిగొడ్డలి; ఇది పోలిక కోసం ఇచ్చిన ఉదాహరణ మాత్రమే, భారతీయ పురావస్తు ఆధారం కాదు.

Credit: Osama Shukir Muhammed Amin FRCP(Glasg) · CC BY-SA 4.0 · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

1. అర్థం, కాలక్రమం మరియు పురావస్తు ఆధారాలు

పాలియోలిథిక్ లేదా పాతరాతియుగం, రాతియుగంలోని తొలి ప్రధాన దశ. దక్షిణాసియాలో ఇది ప్రధానంగా ప్లీస్టోసీన్ భూగర్భ కాలఖండానికి చెందుతుంది. ఈ కాలఖండం సుమారు 2.58 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం నుంచి 11,700 సంవత్సరాల క్రితం వరకు కొనసాగింది. పాతరాతియుగం ఆరంభాన్ని కేవలం ఈ భూగర్భ కాలఖండం ప్రారంభం ఆధారంగా కాకుండా, రాతి పనిముట్ల తయారీకి సంబంధించిన పురావస్తు ఆధారాల ద్వారా గుర్తిస్తారు. లిఖిత ఆధారాలు లేని కాలాలను చరిత్రపూర్వ కాలం అంటారు; అందువల్ల వాటికి సంబంధించిన పరిజ్ఞానం పనిముట్లు, జంతు అవశేషాలు, అవక్షేపాలు, శిలాజాలు, ఇతర భౌతిక ఆనవాళ్ల ద్వారా లభిస్తుంది.

తొలి, మధ్య, మలి పాతరాతియుగ దశలను ప్రధానంగా సాంకేతిక నమూనాల ఆధారంగా వేరు చేస్తారు. భారతదేశంలోని పాత పాఠ్యపుస్తకాల కాలవిభజనల్లో మధ్య పాతరాతియుగాన్ని సుమారు 150,000–40,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి కాలంగా, మలి పాతరాతియుగాన్ని సుమారు 40,000–10,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి కాలంగా పేర్కొనడం సాధారణం. ప్రాథమిక అవగాహనకు ఈ కాలపరిమితులు ఉపయోగకరమైనవే అయినప్పటికీ, ఇవి స్థిరమైన కాలసరిహద్దులు కావు. కొత్త కాలనిర్ణయ పరిశోధనలు, ముఖ్యంగా అత్తిరంపాక్కంలో జరిగిన పరిశోధనలు, కొన్ని ప్రాంతాల్లో మధ్య పాతరాతియుగ పరిణామాలు మరింత ముందుగానే చోటుచేసుకున్నాయని సూచిస్తున్నాయి. విభిన్న సాంకేతికతలు ఒకే కాలంలో కూడా కొనసాగాయి; అందువల్ల దేశమంతటికీ ఒకే కాలపట్టికను వర్తింపజేయడం తప్పుదారి పట్టిస్తుంది.

పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు భూస్తర విన్యాసం, పనిముట్ల తయారీ పద్ధతులు, మానవనిర్మిత వస్తువులకు అవి నిక్షేపితమైన పరిసరాలకు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని అధ్యయనం చేస్తారు. సందీప్తి కాలనిర్ణయం (Luminescence dating), పురాచుంబకత్వం (Palaeomagnetism), విశ్వకిరణాల వల్ల ఏర్పడే న్యూక్లైడ్‌ల ఆధారిత పద్ధతులు ప్రాచీన కాలక్రమాలను నిర్ధారించడంలో తోడ్పడతాయి. రేడియోకార్బన్ కాలనిర్ణయం సాధారణంగా గత సుమారు 50,000 సంవత్సరాలకు చెందిన, పరీక్షకు అనువైన సేంద్రియ పదార్థాలకు మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది; పది లక్షల సంవత్సరాల నాటి రాతి చేతిగొడ్డలి వయస్సును ఇది నేరుగా నిర్ధారించలేదు. ఉపరితలంపై దొరికిన పనిముట్టు కూడా తన అసలు పురావస్తు సందర్భం నుంచి స్థానభ్రంశం చెంది ఉండవచ్చు.

  • మూలశిల (Core): ముక్కలను తొలగించేందుకు ఉపయోగించే రాతి ముద్ద.
  • రాతి పెచ్చు (Flake): ఉద్దేశపూర్వకంగా దెబ్బ కొట్టడం లేదా ఒత్తిడి ప్రయోగించడం ద్వారా మూలశిల నుంచి విడదీసిన ముక్క.
  • పురావస్తు సముదాయం (Assemblage): ఒక నిర్దిష్ట సందర్భంతో సంబంధం ఉన్న పురావస్తు వస్తువుల సమూహం.

2. తొలి పాతరాతియుగం: చేవ పనిముట్లు మరియు అషూలియన్ సంప్రదాయం

తొలి పాతరాతియుగ పనిముట్ల సముదాయాల్లో చాపర్లు, నరికే పనిముట్లు, చేతిగొడ్డళ్లు, చీల్చే పనిముట్లు, పెచ్చులు ఉన్నాయి. చేతిగొడ్డలి సాధారణంగా ద్విముఖంగా ఉంటుంది; అంటే దాని రెండు ముఖాలనూ చెక్కుతారు. ఈ ప్రక్రియలో తరచుగా మొనదేలిన చివర, కోసే అంచులు ఏర్పడతాయి. చీల్చే పనిముట్టుకు సాధారణంగా అడ్డంగా విస్తరించిన వెడల్పాటి కోత అంచు ఉంటుంది. ఈ పనిముట్లు జంతు కళేబరాలను కోసి భాగాలుగా చేయడం, కలప లేదా వృక్ష పదార్థాలపై పని చేయడం సహా అనేక ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడి ఉండవచ్చు. వాటి పేర్లను బట్టి ప్రతి పనిముట్టునూ ఒక్క పనికే ఉపయోగించారని భావించకూడదు.

అషూలియన్ సాంకేతిక సంప్రదాయం ముఖ్యంగా చేతిగొడ్డళ్లు, చీల్చే పనిముట్లతో ముడిపడి ఉంది. భారతదేశంలో దీనికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆధారాలు తమిళనాడులోని అత్తిరంపాక్కం, పల్లవరం; కర్ణాటకలోని హున్స్గి–బైచ్‌బల్ లోయలు, ఇసంపూర్; మధ్య, పశ్చిమ భారతదేశంలోని అనేక స్థలాల నుంచి లభించాయి. అత్తిరంపాక్కంలో జరిగిన పరిశోధనలు అక్కడి తొలి అషూలియన్ మానవ నివాసాన్ని సుమారు 1.5 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం నాటిదిగా నిర్ధారించాయి. తద్వారా దక్షిణాసియాలో తొలి మానవ ఉనికిని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక ప్రధాన ప్రామాణిక కాలబిందువు ఏర్పడింది.

ప్రస్తుత పాకిస్థాన్‌లోని సోన్ లోయ పేరు మీదుగా పిలవబడే సోనియన్ సంప్రదాయం, ముఖ్యంగా ఉపఖండంలోని వాయవ్య ప్రాంతం, శివాలిక్ ప్రాంతాలలోని గులకరాయి, పెచ్చు పనిముట్లతో సంబంధం కలిగి ఉంది. దీనిని అన్ని ప్రాంతాలలోనూ అషూలియన్ సంప్రదాయానికి ముందు ఒకే విధంగా కొనసాగిన సరళమైన కాలక్రమ దశగా పరిగణించకూడదు. ముడిపదార్థాలు, కార్యకలాపాలు, స్థలాల చరిత్రలలోని వ్యత్యాసాలు ఈ రెండింటి మధ్య సంబంధాన్ని సంక్లిష్టం చేస్తాయి. క్వార్ట్‌జైట్‌ను విస్తృతంగా ఉపయోగించగా, స్థానిక లభ్యత సున్నపురాయి, చెర్ట్, ఇతర అనువైన శిలల వినియోగాన్ని కూడా ప్రోత్సహించింది.

  • పల్లవరం ప్రాధాన్యం చరిత్రపూర్వ పరిశోధనల చరిత్రలో దాని పాత్ర వల్లనే గానీ, అది తప్పనిసరిగా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రాచీన స్థలం కావడం వల్ల కాదు.
  • రెండు ముఖాలనూ చెక్కి ఆకృతి ఇవ్వడం ఒక సాంకేతిక లక్షణం; అది ఒక్కటే ఒక పనిముట్టు యొక్క కచ్చితమైన వయస్సును లేదా దానిని తయారుచేసిన వారిని నిర్ధారించదు.

3. మధ్య, ఉన్నత పాతరాతియుగాలలో సాంకేతిక మార్పులు

మధ్య పాతరాతియుగ సాంకేతికతలో ముందుగా సిద్ధం చేసిన శిలా చేవల (cores) నుంచి పొందిన పెచ్చులకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. లెవల్వా పద్ధతిలో, స్థూలంగా ముందే నిర్ణయించిన ఆకృతి గల పెచ్చును వేరు చేయగలిగేలా శిలా చేవను ముందుగానే మలిచేవారు. ఈ పురావస్తు సముదాయాలలో గోకుడు పనిముట్లు, మొనల పనిముట్లు, అంచులను తిరిగి చెక్కి మెరుగుపరిచిన ఇతర పెచ్చులు కనిపిస్తాయి. ముందుగా సిద్ధం చేసిన శిలా చేవల నుంచి పనిముట్ల తయారీ అనేది, శిలను క్రమంగా చెక్కి తగ్గించే ప్రక్రియలో ప్రణాళిక ఉన్నట్లు సూచిస్తుంది. అయితే, పురావస్తు వర్గాలను మానవ మేధస్సుకు సంబంధించిన అతి సరళమైన స్థాయి క్రమాలుగా మార్చకూడదు.

అత్తిరంపాక్కంలో సుమారు 385,000 సంవత్సరాల క్రితం మధ్య పాతరాతియుగ సాంకేతికత వైపు పరివర్తన జరిగినట్లు, ఆ క్రమం సుమారు 172,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు కొనసాగినట్లు 2018లో ప్రచురితమైన ఒక అధ్యయనం నివేదించింది. ఇది గతంలో నిర్ధారించిన ప్రాంతీయ కాలక్రమాలను గణనీయంగా సవరించింది. అయినప్పటికీ, పనిముట్ల ఆకృతుల ఆధారంగా మాత్రమే వాటిని ఏ హోమినిన్ జాతి తయారు చేసిందో నిర్ధారించలేం; ఒక నిర్దిష్ట వలస మార్గాన్ని కూడా రుజువు చేయలేం. నర్మదా ప్రాంతం, రాజస్థాన్, దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశంలోని స్థలాలలోనూ మధ్య పాతరాతియుగ ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి.

ఉన్నత పాతరాతియుగ పురావస్తు సముదాయాలలో బ్లేడ్లు, చిన్న బ్లేడ్లు, బ్యూరిన్‌ల వంటి పనిముట్లకు అధిక ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. సాంప్రదాయిక నిర్వచనం ప్రకారం, బ్లేడ్ అనేది దాని వెడల్పు కంటే కనీసం రెండింతల పొడవు ఉండే పొడవాటి పెచ్చు. బ్యూరిన్‌లకు ఉలి వంటి పనిచేసే అంచు ఉంటుంది; వీటిని గట్టి పదార్థాలను మలచడానికి ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. భారతదేశంలో వీటికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆధారాలు మహారాష్ట్రలోని పాట్నే, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కర్నూలు ప్రాంతంలోని కొన్ని భాగాలు, బేలన్, సోన్ లోయలలోని స్థలాలలో లభించాయి. పాట్నేలో ఉష్ట్రపక్షి గుడ్డు పెంకులతో చేసిన పూసలు, చెక్కిన గుర్తులున్న ఒక గుడ్డు పెంకు ముక్క లభించాయి. ఇవి అలంకరణ, ప్రతీకాత్మక ప్రవర్తనపై చర్చలకు సంబంధించిన ఆధారాలు.

  • కొన్ని స్థలాలలో ఎముక పనిముట్లు లభిస్తున్నప్పటికీ, భారతదేశంలోని ఉన్నత పాతరాతియుగం అంతటా అవి సమానంగా సమృద్ధిగా లభించడం లేదు.
  • దక్షిణాసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో హోలోసీన్‌కు ముందే సూక్ష్మశిలా పనిముట్ల సాంకేతికత అభివృద్ధి చెందింది; అందువల్ల చిన్న పనిముట్లను కేవలం వాటి పరిమాణం ఆధారంగా మధ్యశిలాయుగానికి చెందినవిగా పరిగణించకూడదు.

4. జీవనాధారం, పర్యావరణం, నివాసం

పాతరాతియుగ సమాజాలు ఆహార సేకరణ, వేట, చనిపోయిన జంతువుల అవశేషాల నుంచి మాంసం సేకరించడం, పరిస్థితులు అనుకూలించిన చోట జల వనరులను వినియోగించుకోవడం ద్వారా ఆహారాన్ని పొందేవి. ఈ కార్యకలాపాల సాపేక్ష ప్రాధాన్యం భౌగోళిక పరిసరాలు, రుతువులను బట్టి మారుతూ ఉండేది. కలప, పీచు పదార్థాలు, వృక్ష సంబంధ ఆహారాల కంటే రాతి కళాకృతులు ఎక్కువ కాలం నిలిచి ఉంటాయి. దీనివల్ల అవశేషాల పరిరక్షణలో అసమానత ఏర్పడుతుంది: పురావస్తు ఆధారాలలో రాతి వస్తువులు అధికంగా ఉన్నంత మాత్రాన నిత్యజీవితంలో ఇతర పదార్థాలకు ప్రాధాన్యం లేదని అర్థం కాదు.

పురావస్తు స్థలాలు నదులు, సరస్సుల పక్కన, ముడిపదార్థాల వనరులకు సమీపంలో, బహిరంగ ప్రదేశాల్లో, గుహలు లేదా శిలాశ్రయాల్లో కనిపిస్తాయి. నీరు, జంతువుల సంచారం, తినదగిన వృక్షసంపద, పనిముట్ల తయారీకి అనువైన రాయి లభ్యత వంటి అంశాలు మానవ ఆవాసాలను ప్రభావితం చేశాయి. రాతి తవ్వక కేంద్రం, పనిముట్ల తయారీ కేంద్రం రెండింటిగానూ ఉన్న ఇసంపూర్‌కు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. హున్‌స్గీ–బైచ్‌బల్ లోయలు వైవిధ్యభరితమైన భూదృశ్యాన్ని మానవులు వినియోగించుకున్నట్లు వెల్లడిస్తాయి. పురావస్తువులు అధికంగా లభించే ప్రతి ప్రదేశమూ శాశ్వత నివాస శిబిరాన్ని సూచించదు; కొన్ని ప్రదేశాలు పనిముట్ల తయారీ లేదా వనరులను వినియోగానికి అనువుగా సిద్ధం చేసుకోవడం కోసం చేసిన స్వల్పకాలిక సందర్శనలను సూచిస్తాయి.

ప్లీస్టోసీన్ యుగంలోని వాతావరణ హెచ్చుతగ్గులు వర్షపాతం, నదుల ప్రవాహ స్వభావం, వృక్షసంపదలో మార్పులు తెచ్చాయి. దక్షిణాసియా అంతటా ఖండాంతర హిమఫలకాలతో కూడిన ఒకే విధమైన భూదృశ్యం ఉండేది కాదు; హిమాలయ, ద్వీపకల్ప, ఇతర పర్యావరణాల మధ్య వాతావరణ ప్రభావాలు గణనీయంగా భిన్నంగా ఉండేవి. సంచారం ఒక ముఖ్యమైన అనుకూలన వ్యూహంగా ఉండేది. స్థిర నివాస వ్యవసాయం, మృణ్మయ పాత్రల ఆధారిత గ్రామీణ జీవనం లేదా కఠినమైన కుల వ్యవస్థలు ప్రాచీన శిలాయుగ సమాజాల్లో ఉండేవని భావించడానికి పురావస్తు శాస్త్రం ఆధారం ఇవ్వదు. అదేవిధంగా, ఒక స్థలంలో రాతి పనిముట్లు లభించినంత మాత్రాన, స్వతంత్ర ఆధారాలు లేకుండా అక్కడ అగ్నిని నియంత్రితంగా వినియోగించారని నిర్ధారించలేం.

  • పనిముట్ల తయారీ కేంద్రం లేదా కార్యశాల స్థలంలో శిలా చేవలు, అసంపూర్తి పనిముట్లు, వ్యర్థ పెచ్చుల వంటి పనిముట్ల ఉత్పత్తి ఆధారాలు భద్రంగా మిగిలి ఉంటాయి.
  • ఒక స్థలంలో నివసించిన కాలవ్యవధిని, సమూహ వ్యవస్థీకరణను పనిముట్ల రకాల ఆధారంగా ఊహించకుండా, జాగ్రత్తగా ఆధారాలను విశ్లేషించి నిర్ధారించాలి.

5. మానవ అవశేషాలు, శిలాశ్రయాలు, పరీక్షల దృష్ట్యా ప్రాధాన్యం

భారత ప్రాచీన శిలాయుగ పురావస్తు ఆధారాల్లో రాతి పనిముట్లు అనేకం ఉన్నప్పటికీ, హోమినిన్ శిలాజాలు సాపేక్షంగా చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. నర్మదా లోయలోని హథ్నోరాలో 1982లో అరుణ్ సోనాకియా కనుగొన్న పాక్షిక హోమినిన్ కపాలం ఒక ప్రధాన ఆవిష్కరణ. దాని కాలనిర్ణయం, జీవవర్గీకరణలో దాని స్థానం ఇప్పటికీ చర్చనీయాంశాలుగానే ఉన్నాయి. అందువల్ల, దాన్ని ఒక నిర్దిష్ట జాతికి లేదా కచ్చితంగా కాలనిర్ణయం చేసిన ఒక సాంస్కృతిక దశకు నిశ్చయంగా ఆపాదించడం కంటే, నర్మదా హోమినిన్‌గా గుర్తించడం మరింత సముచితం.

మధ్యప్రదేశ్‌లోని భీమ్‌బేట్కాలో సుదీర్ఘ చరిత్రపూర్వ మానవ నివాసానికి సంబంధించిన ఆధారాలతోపాటు విస్తృతమైన శిలా కళా సంప్రదాయం కూడా కనిపిస్తుంది. అక్కడి శిలాశ్రయాలు 2003లో UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా గుర్తింపు పొందాయి. ఇక్కడ గుర్తించాల్సిన ముఖ్యమైన తేడా ఏమిటంటే, తొలినాటి మానవ నివాసం ఉన్నంత మాత్రాన ప్రతి చిత్రమూ అంతే పురాతనమైనదని భావించరాదు: ఈ చిత్రాలు వేర్వేరు కాలాలకు చెందినవి; వాటిలో మధ్యశిలాయుగం, తదనంతర కాలాలకు చెందినవి గణనీయంగా ఉన్నాయి. శిలాశ్రయాలు, మానవ నివాసంతో ఏర్పడిన నిక్షేపాలు, కనిపించే కళారూపాలను విడివిడిగా మూల్యాంకనం చేయాలి.

ప్రిలిమ్స్ కోసం, నిరపవాద వాదనలకు దూరంగా ఉంటూ, ప్రతి సాంస్కృతిక దశను దాని విలక్షణ సాంకేతికత, ప్రధాన స్థలాలతో అనుసంధానించాలి. ప్రాచీన శిలాయుగం నుంచి మధ్యశిలాయుగానికి పరివర్తన భారతదేశమంతటా ఒకే సమయంలో జరగలేదు; అంతకుముందటి పనిముట్లన్నీ ఒక్కసారిగా భర్తీ కావడం కూడా జరగలేదు. తొలి మానవ వ్యాప్తులు, సాంకేతిక ప్రణాళిక, వైవిధ్యభరితమైన పర్యావరణాలకు అనుకూలనను అర్థం చేసుకోవడంలో దీని విస్తృత చారిత్రక ప్రాధాన్యం ఉంది. రాతి పనిముట్ల తయారీ పద్ధతులపై పరిశీలనలతో పోలిస్తే, భాష, విశ్వాసాలు, సామాజిక సంబంధాలకు సంబంధించిన వ్యాఖ్యానాలకు ఆధారబలం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.

  • సాధారణంగా తప్పుదారి పట్టించే భావనలు: చరిత్రపూర్వ మానవులందరూ గుహల్లోనే నివసించారు; శిలా కళ అంతా ప్రాచీన శిలాయుగానికి చెందినదే; ప్రతి సూక్ష్మశిలా పనిముట్టూ మధ్యశిలాయుగానికి చెందినదే; ప్రతి పనిముట్ల సంప్రదాయమూ ఒకే మానవ జాతికి అనుగుణంగా ఉంటుంది.
  • ఒక స్థలపు పురావస్తు కాలాన్ని, పంతొమ్మిదవ లేదా ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో దాన్ని కనుగొన్న తేదీ నుంచి వేరు చేసి గుర్తించాలి.

అషూలియన్ చేతి గొడ్డళ్లు: సాంకేతికత మరియు ఆధారాలు

అందించిన మెటాడేటా, ఇరాక్‌లోని సులైమానియాకు చెందిన ఒక అషూలియన్ చేతి గొడ్డలిని సుమారు 250,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటిదిగా గుర్తిస్తుంది. ఇది ఒక ప్రధాన ప్రాచీన శిలాయుగ పనిముట్ల సంప్రదాయానికి తులనాత్మక ఉదాహరణగా ప్రాసంగికమైనది; భారతీయ పురావస్తు స్థలం నుంచి లభించిన ఆధారంగా కాదు. అషూలియన్ పనిముట్ల సముదాయాల్లో సాధారణంగా చేతి గొడ్డళ్లు, చీల్చే పనిముట్లు (క్లీవర్లు) ఉంటాయి. వీటిని తరచుగా రెండు ముఖాల నుంచి రాతి పెచ్చులను తొలగించి ఆకృతీకరించేవారు. ఇటువంటి ద్విముఖ పనితనం నియంత్రిత పద్ధతిలో రాయిని చెక్కి పరిమాణాన్ని తగ్గించడాన్ని, ప్రణాళికాబద్ధతను ప్రతిబింబిస్తుంది. అయితే, మెటాడేటా మాత్రమే ఈ నమూనా తయారీ క్రమాన్ని, ముడిపదార్థాన్ని, వినియోగం వల్ల ఏర్పడిన అరుగుదల ఆనవాళ్లను లేదా తవ్వకాల సందర్భాన్ని నిర్ధారించలేదు.

భారతదేశంలో అషూలియన్ సాంకేతికత దిగువ ప్రాచీన శిలాయుగంతో ముడిపడి ఉంది. అత్తిరంపాక్కం, ఇసంపూర్ వంటి స్థలాల్లో దీనికి సంబంధించిన ఆధారాలు నమోదయ్యాయి. రాతి మూలఖండాలు (కోర్లు), పెచ్చులు, పూర్తయిన పనిముట్లను కలిపి అధ్యయనం చేయడం ద్వారా పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు వాటి ఉత్పత్తి ప్రక్రియను, ముడిపదార్థాల సేకరణను, ఆయా స్థలాల్లో జరిగిన కార్యకలాపాలను పునర్నిర్మించగలరు. చేతి గొడ్డలిని తప్పనిసరిగా పిడిని అమర్చిన గొడ్డలిగా లేదా ప్రత్యేక వేట ఆయుధంగా భావించకూడదు: దాని ఉపయోగాలను నిర్ధారించడానికి వినియోగం వల్ల ఏర్పడిన అరుగుదల ఆనవాళ్లు, పురావస్తు సందర్భం సహా సహాయక ఆధారాలు అవసరం. వివిధ ప్రాంతాల్లో ఒకే విధమైన పనిముట్ల ఆకృతులు సాంకేతిక పోలికకు వీలు కల్పిస్తాయి; అయితే అవి మాత్రమే వలసలను, ప్రత్యక్ష సాంస్కృతిక సంబంధాలను లేదా ఒకే కాలానికి చెందినవని నిరూపించవు. అందువల్ల, ఇరాక్ నమూనాకు చేసిన కాలనిర్ధారణను భారతీయ ఆధారాలకు అన్వయించకుండా, స్థానికంగా నిర్ధారించిన స్తర క్రమం, కాలనిర్ధారణ ఆధారంగా భారతీయ క్రమాలను అర్థం చేసుకోవాలి.

  • ప్రిలిమ్స్‌లో గుర్తించాల్సిన తేడా: అషూలియన్ అనేది ఒక సాంకేతిక సంప్రదాయాన్ని సూచిస్తుంది; మానవ జాతిని, జాతి సముదాయాన్ని లేదా ప్రపంచమంతటా ఒకే కాలపరిమితి గల దశను కాదు.
  • కాలక్రమానికి సంబంధించిన జాగ్రత్త: మెటాడేటాలో పేర్కొన్న సుమారు వయస్సు, ఇరాక్‌కు చెందినదిగా గుర్తించిన ఈ నమూనాకు వర్తిస్తుంది; భారతదేశంలోని అషూలియన్ సంప్రదాయపు ప్రారంభానికి లేదా దాని కాలవ్యవధికి కాదు.
  • మెయిన్స్ విధానం: పనిముట్లను పర్యావరణ అనుకూలనం, జీవనాధార పద్ధతులతో జాగ్రత్తగా అనుసంధానించాలి; రాతి కళాఖండాలు మానవ ప్రవర్తనలో కొంత భాగాన్ని మాత్రమే సంరక్షిస్తాయి. అవి స్వతంత్రంగా భాష, విశ్వాసాలు లేదా సామాజిక వ్యవస్థను నిర్ధారించలేవు.

కాలరేఖ

  1. Approximately 1.5 million years ago

    అత్తిరంపాక్కంలో తొలి అషూలియన్ మానవ నివాసం, దిగువ ప్రాచీన శిలాయుగ కార్యకలాపాలకు విశ్వసనీయంగా కాలనిర్ధారణ చేసిన ఆధారాలను అందిస్తుంది.

  2. Approximately 385,000–172,000 years ago

    అత్తిరంపాక్కంలో నివేదించిన మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగ క్రమం, ఆగ్నేయ భారతదేశంలో సాంకేతిక మార్పు ప్రాచీనతను నిరూపిస్తుంది.

  3. Approximately 40,000–10,000 years ago

    భారతదేశంలోని ఎగువ ప్రాచీన శిలాయుగానికి సంప్రదాయబద్ధంగా పేర్కొనే విస్తృత కాలపరిధి; ప్రాంతీయ కాలక్రమాలు, సాంకేతికతలు ఒకే కాలంలో కొనసాగిన సందర్భాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని దీనిని సవివరంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

  4. 1863

    రాబర్ట్ బ్రూస్ ఫూట్ పల్లవరంలో ప్రాచీన శిలాయుగానికి చెందిన చేతి గొడ్డలిని కనుగొంటారు.

  5. 1982

    అరుణ్ సోనాకియా హత్నోరాలో నర్మదా హోమినిన్ శిలాజాన్ని కనుగొంటారు.

ముందుగా సిద్ధం చేసిన మూలశిల నుంచి పెచ్చులు తొలగించే ప్రక్రియలోని సరళీకృత దశలు

  1. 1. తగిన రాతి ముద్దను ఎంచుకోండి.
  2. 2. మూలశిల ఉపరితలాలను తీర్చిదిద్ది, తగిన ఉబ్బెత్తు వంపులను ఏర్పరచండి.
  3. 3. దెబ్బ కొట్టేందుకు ఒక వేదికను సిద్ధం చేయండి.
  4. 4. ముందుగా నిర్దేశించిన ఆకారంలో రాతి పెచ్చు విడిపోయేలా దెబ్బ కొట్టండి.
  5. 5. రాతి పెచ్చును నేరుగా ఉపయోగించండి లేదా దాని అంచును మరింత మెరుగుపరచండి.
సాంకేతిక పోలిక: ఇవి విలక్షణ ధోరణులే గానీ, ఆయా దశలకు మాత్రమే పరిమితమైన గుర్తింపు లక్షణాలు కావు
దశసాంకేతిక ప్రాధాన్యంప్రాతినిధ్య పనిముట్లుఎంపిక చేసిన భారతీయ స్థలాలు లేదా ప్రాంతాలు
తొలి పాతరాతి యుగంమూలశిలను మలచడం, పెద్ద పరిమాణపు కోత పనిముట్ల తయారీ; రాతి పెచ్చులు కూడా కనిపిస్తాయిచేతిగొడ్డళ్లు, చీల్చే పనిముట్లు, నరికే పనిముట్లుఅత్తిరంపాక్కం, పల్లవరం, ఇసాంపూర్, హున్స్గి
మధ్య పాతరాతి యుగంమూలశిలను ముందుగా సిద్ధం చేయడం, రాతి పెచ్చుల ఉత్పత్తిగోకుడు పనిముట్లు, మొనల పనిముట్లు, లెవల్వా పెచ్చులుఅత్తిరంపాక్కం, నర్మదా ప్రాంతం, రాజస్థాన్
మలి పాతరాతి యుగంపొడవైన ప్రాథమిక రాతి ముక్కల తయారీపై అధిక ప్రాధాన్యంబ్లేడ్లు, చిన్న బ్లేడ్లు, చెక్కుడు పనిముట్లు (బ్యూరిన్లు)పాట్నే, కర్నూలు ప్రాంతం, బేలన్ మరియు సోన్ లోయలు

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

అత్తిరంపాక్కం: భారతీయ కాలక్రమ సవరణ

తమిళనాడులోని కొర్తల్లైయార్ పరీవాహక ప్రాంతంలో ఉన్న అత్తిరంపాక్కంలో పరిశోధనలు, తవ్వకాలు మరియు శాస్త్రీయ కాలనిర్ధారణ చరిత్రపూర్వ వివరణలను ఎలా మార్చగలవో తెలియజేస్తాయి. 2011, 2018లో వెలువడిన ప్రచురణలు తొలి అషూలియన్ కాలక్రమాన్ని నిర్ధారించాయి. పాత పాఠ్యపుస్తకాల కాలవిభజనలు సూచించిన దానికంటే ఎంతో ముందుగానే మధ్య ప్రాచీన శిలాయుగానికి పరివర్తన జరిగినట్లు నివేదించాయి. సాంకేతిక మార్పును ఒక నిర్దిష్ట మానవ జాతి ఆగమనంతో తప్పనిసరిగా ఎందుకు సమానం చేయకూడదో కూడా ఈ స్థలం తెలియజేస్తుంది.

ఇసాంపూర్: పనిముట్ల తయారీ ప్రక్రియ పునర్నిర్మాణం

కర్ణాటకలోని హున్‌స్గి–బైచ్‌బల్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఇసాంపూర్‌లో, స్థానికంగా ఉపరితలంపై బయటపడిన సున్నపురాయి శిలలు అషూలియన్ పనిముట్ల తయారీకి ముడిపదార్థాన్ని సమకూర్చాయి. శిలా మూలఖండాలు (కోర్లు), తయారీ వ్యర్థాలు, ఉత్పత్తిలోని వివిధ దశల్లో ఉన్న పనిముట్ల ఆధారంగా, రాతిని క్రమంగా చెక్కి పనిముట్లుగా మలిచిన దశలను పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు పునర్నిర్మించగలుగుతున్నారు. విడిగా లభించిన ఒక హస్తకుఠారం అందించే సమాచారం కంటే భిన్నంగా, ఈ రాతిగని–తయారీ కేంద్రం ముడిపదార్థాల సేకరణ, తయారీకి సంబంధించిన నిర్ణయాలకు ఆధారాలను భద్రపరిచింది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. అషూలియన్ సంప్రదాయం — హస్తకుఠారాలు మరియు చీల్చే పనిముట్లు (క్లీవర్లు); 2. లెవల్వా పద్ధతి — ముందుగా సిద్ధం చేసిన మూలఖండం నుంచి శిలా పెచ్చుల ఉత్పత్తి; 3. ఎగువ పాతరాతియుగం — మెరుగుపెట్టిన వ్యవసాయ గొడ్డళ్ల ప్రాధాన్యం. పైన ఇచ్చిన జతల్లో ఏవి సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

భారతీయ పాతరాతియుగ పురావస్తు శాస్త్రానికి సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. పల్లవరం, 1863లో రాబర్ట్ బ్రూస్ ఫూట్ చేసిన ఆవిష్కరణతో సంబంధం కలిగి ఉంది. 2. హథ్నోరా, హోమినిన్ శిలాజ ఆవిష్కరణతో సంబంధం కలిగి ఉంది. 3. భీమ్‌బేట్కాలోని చిత్రాలన్నీ అక్కడి తొలి పాతరాతియుగ నివాస దశకు చెందినవి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 3

పనిముట్ల తయారీకి అనువైన, ఉపరితలంపై బయటపడిన శిల పక్కన మూలఖండాలు, అసంపూర్తి హస్తకుఠారాలు, రాతిని చెక్కగా ఏర్పడిన వ్యర్థాలు పెద్ద మొత్తంలో లభించినప్పుడు, కింది నిర్ధారణల్లో దేనికి అత్యంత సముచితమైన ఆధారం లభిస్తుంది?

  • A. ఆ ప్రదేశంలో తప్పనిసరిగా ఒక శాశ్వత వ్యవసాయ గ్రామం ఉండేది.
  • B. ఆ ప్రదేశంలో రాతి పనిముట్ల తయారీ జరిగి ఉండవచ్చు.
  • C. ఆ ప్రదేశంలో నివసించినవారు కచ్చితంగా హోమో సేపియన్స్ జాతికి చెందినవారు.
  • D. రాయికి రేడియోకార్బన్ విశ్లేషణ నిర్వహించడం ద్వారా ఆ పురావస్తువుల కాలాన్ని నేరుగా నిర్ధారించవచ్చు.
మెయిన్స్: భారతదేశంలోని పాతరాతియుగ సంస్కృతుల్లో చోటుచేసుకున్న ప్రధాన సాంకేతిక మార్పులను వివరించండి. ఈ మార్పులను ఉపఖండమంతటా ఒకే విధంగా, సరళరేఖీయంగా సాగిన క్రమంగా ఎందుకు వ్యాఖ్యానించకూడదు? 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • పాతరాతియుగాన్ని నిర్వచించి, సాంకేతిక వర్గీకరణకు, భూగర్భశాస్త్ర కాలక్రమానికి మధ్య తేడాను వివరించండి.
  • అషూలియన్ సంప్రదాయంలోని పెద్ద కోత పనిముట్లు, మధ్య పాతరాతియుగంలోని ముందుగా సిద్ధం చేసిన మూలఖండాల సాంకేతికతలు, ఎగువ పాతరాతియుగంలోని బ్లేడ్‌ల ఉత్పత్తిని వివరించండి.
  • అత్తిరంపాక్కం, ఇసాంపూర్, పట్నేలను ఉదాహరణలుగా ఉపయోగించండి.
  • ప్రాంతీయ పర్యావరణాలు, ముడిపదార్థాలు, ఒకే కాలంలో సహజీవనం చేసిన సాంకేతికతలు, శాస్త్రీయ పద్ధతుల ద్వారా కొత్తగా నిర్ధారించిన కాలాలను చర్చించండి.
  • ఒక పనిముట్ల సంప్రదాయాన్ని నేరుగా ఒక హోమినిన్ జాతితో సమానంగా పరిగణించవద్దు.
  • ఈ క్రమం దేశవ్యాప్తంగా ఏకకాలంలో ఏర్పడిన దశలను కాకుండా, విభిన్న అనుకూలన చరిత్రలను ప్రతిబింబిస్తుందని ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp