New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ప్రాచీన భారతదేశం · వేద యుగం

పశుపోషక ఆర్థిక వ్యవస్థ

తొలి వేద కాలపు ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ముఖ్యంగా భారత ఉపఖండంలోని వాయవ్య ప్రాంతంలో, పశుపోషణ ఒక ప్రధాన పునాదిగా ఉండేది. పశువులు ఆహారాన్ని, దున్నడం, బండ్లు లాగడం వంటి పనులకు శక్తిని, తరలించగల సంపదను అందించేవి. పశుసంపద యాజమాన్యం యుద్ధాలు, బహుమతుల ప్రదానం, కర్మకాండలు, రాజకీయ అధికారాన్ని ప్రభావితం చేసేది. ఇది పూర్తిగా సంచార జీవనంపై లేదా కేవలం పశువులపైనే ఆధారపడిన ఆర్థిక వ్యవస్థ కాదు: పశుపోషణతోపాటు వ్యవసాయం, చేతివృత్తుల ఉత్పత్తి, వినిమయం కూడా కొనసాగేవి. మలి వేద కాలంలో వ్యవసాయానికి ప్రాధాన్యం పెరిగినప్పటికీ, పశుసంపద ఆర్థిక, సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత అంతరించిపోలేదు.

1993 సంవత్సరంలో భారతదేశంలోని తమిళనాడులో ఎద్దులతో ఉన్న రైతు.

1993 సంవత్సరంలో భారతదేశంలోని తమిళనాడులో ఎద్దులతో ఉన్న రైతు.

Credit: Michael Gäbler · CC BY 3.0 · source

సుమారు క్రీ.పూ. 1100-800 నాటి కొన్ని చిత్రిత బూడిదరంగు మృణ్మయ పాత్రల స్థలాలను చూపే పటం. అలాగే, అంతకుముందటి మలి హరప్పా, సిమెటరీ H, కాషాయవర్ణ మృణ్మయ పాత్రల, రాగి వస్తువుల నిక్షేపాల స్థలాలు కూడా చూపబడ్డాయి.

సుమారు క్రీ.పూ. 1100-800 నాటి కొన్ని చిత్రిత బూడిదరంగు మృణ్మయ పాత్రల స్థలాలను చూపే పటం. అలాగే, అంతకుముందటి మలి హరప్పా, సిమెటరీ H, కాషాయవర్ణ మృణ్మయ పాత్రల, రాగి వస్తువుల నిక్షేపాల స్థలాలు కూడా చూపబడ్డాయి.

Credit: Merikanto · CC BY 4.0 · source

1. ఆధారాలు, కాలక్రమం, భౌగోళిక నేపథ్యం

వేద యుగంలోని పశుపోషక ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రధానంగా ఋగ్వేదం ఆధారంగా పునర్నిర్మిస్తారు. అనంతర పరిణామాలను తెలుసుకోవడానికి ఇతర సంహితలు, బ్రాహ్మణ గ్రంథాలను అనుబంధ ఆధారాలుగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ గ్రంథాలలో పశువులు, గుర్రాలు, దానాలు, దాడులు, దున్నడం, ఆహారం గురించిన ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. అయితే, ఇవి మతపరమైన ప్రయోజనాల కోసం రూపొందించబడి, తరతరాలకు అందించబడ్డాయి. వీటిలో పశుసంపదను పదేపదే కీర్తించడం జంతువుల ప్రాముఖ్యాన్ని నిర్ధారిస్తుంది. కానీ మందలలోని పశువుల కచ్చితమైన సంఖ్యను, వివిధ వృత్తులలో నిమగ్నమైనవారి నిష్పత్తులను లేదా వ్యవసాయ ఉత్పత్తి పరిమాణాన్ని తెలియజేయలేదు. ఈ గ్రంథ సముదాయంలోని వివిధ భాగాలు వేర్వేరు కాలాలను, పరిస్థితులను కూడా ప్రతిబింబిస్తాయి.

తొలి వేద సమాజం ప్రధానంగా పంజాబ్, దాని పరిసర ప్రాంతాలతో సహా ఉపఖండంలోని వాయవ్య ప్రాంతంతో ముడిపడి ఉంది. సింధు, దాని ఉపనదుల వంటి నదులు దీనికి ముఖ్యమైన భౌగోళిక నేపథ్యంగా నిలిచాయి. నదీ లోయలు, వాటి చుట్టూ ఉన్న గడ్డి మైదానాలు నీటిని, పశువుల మేతను, సాగుకు అనువైన భూమిని అందించాయి. మలి వేద కాలంలో గ్రంథ రచనా కార్యకలాపాల కేంద్రం కురు-పాంచాల ప్రాంతం వైపు, ఇంకా తూర్పు వైపు మారింది. ఈ భౌగోళిక మార్పుతో పాటు జనావాసాలు, సాగు, రాజకీయ వ్యవస్థీకరణ, కర్మకాండలలో మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.

జంతువుల ఎముకలు, పంటల అవశేషాలు, జనావాసాల తీరుతెన్నులు, మానవ నిర్మిత వస్తువుల ద్వారా పురావస్తు ఆధారాలు స్వతంత్ర దృక్కోణాన్ని అందిస్తాయి. అయినప్పటికీ, ఒక పురావస్తు సంస్కృతిని యథాలాపంగా ఒక భాషకు ఆపాదించలేము లేదా ఒక నిర్దిష్ట వేద సముదాయంతో సమీకరించలేము. అదేవిధంగా, ఒక సూక్తంలో వర్ణించిన సంఘర్షణను ప్రతి జనావాసంలోని పరిస్థితులకు యథాతథ వర్ణనగా పరిగణించకూడదు. ప్రాంతీయ వైవిధ్యాన్ని గుర్తిస్తూ, గ్రంథాల విమర్శనాత్మక పరిశీలనను పురావస్తు పరిశోధనతో సమన్వయపరచడం ద్వారా అత్యంత సమర్థనీయమైన చారిత్రక పునర్నిర్మాణం సాధ్యమవుతుంది.

2. పశుసంపద మరియు ఉత్పత్తి వ్యవస్థీకరణ

అనేక ఆర్థిక విధులను నిర్వర్తించినందున గోసంపదకు ప్రధాన స్థానం ఉండేది. ఆవులు పాలను అందించేవి; వాటితో పెరుగు, వెన్న, నెయ్యి తయారు చేసేవారు. వృషభాలు, ఎద్దులు బండ్లను లాగడానికి, సాగు పనులకు అవసరమైన లాగుడు శక్తిని అందించేవి. చర్మాలు, ఇతర జంతు ఉత్పత్తులు ఆచరణాత్మక అవసరాలకు ఉపయోగపడేవి. పశుమందలలో సంతానోత్పత్తి కాలక్రమంలో సంపదను పునరుత్పత్తి చేసేది. పశుసంపద చరాస్తి కావడంతో, నీరు, మేత కోసం కొంతవరకు ఋతువారీ లభ్యతపై ఆధారపడే ప్రజలకు అది ప్రత్యేకంగా విలువైనదిగా ఉండేది.

పశు ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ గోసంపదకే పరిమితం కాలేదు. గొర్రెలు, మేకలు కూడా జంతు ఉత్పత్తులను అందించేవి; ముఖ్యంగా గొర్రెలు ఉన్నితో ముడిపడి ఉండేవి. గుర్రాలు దున్నడానికి ఉపయోగించే ప్రధాన జంతువులుగా కాకుండా, రథాల వినియోగానికి, ఉన్నత వర్గాల ప్రతిష్ఠా ప్రదర్శనకు, కర్మకాండలకు ముఖ్యమైనవిగా ఉండేవి. అందువల్ల వివిధ జంతువుల ప్రస్తావనలు, పశుమందలన్నింటినీ ఒకే రకమైన వనరుగా వినియోగించే ఆర్థిక వ్యవస్థను కాకుండా, వేర్వేరు విధులు కలిగిన ఆర్థిక వ్యవస్థను వెల్లడిస్తాయి. అయినప్పటికీ, సిరిసంపదలను వ్యక్తపరచడంలోనూ, దైవానుగ్రహాన్ని కోరడంలోనూ గోసంపద ప్రత్యేక ప్రాధాన్యాన్ని కలిగి ఉండేది.

పశుపోషణలో పశువులను మేపడం, నీరు తాగించడం, పాలు పితకడం, కాపలా కాయడం, పశుగ్రాసం అందుబాటులో ఉండేలా చూడడం వంటి పనులకు శ్రమ అవసరమయ్యేది. కొంతవరకు సంచారం స్థిరనివాసంతో కలిసి కొనసాగడం సాధ్యమయ్యేది: కుటుంబాలు గ్రామాన్ని తమ స్థావరంగా కొనసాగిస్తూ లేదా వ్యవసాయం చేస్తూ ఉండగా, పశుమందలు ఋతువులను బట్టి ఒక ప్రాంతం నుంచి మరొక ప్రాంతానికి తరలివెళ్లేవి. అందువల్ల తొలి వేదకాలపు ప్రజలందరినీ సంచార జీవులుగా వర్ణించడం తప్పుదోవ పట్టిస్తుంది. వ్యవసాయ పనులకు పశువుల శ్రమశక్తిని వినియోగించడం, పంట అవశేషాలను పశుగ్రాసంగా ఉపయోగించడం, పాల ఉత్పత్తులతోపాటు ఇతర ఆహార పదార్థాలు లభించడం ద్వారా పశుపోషణ, వ్యవసాయం పరస్పరం తోడ్పడేవి.

3. పశుసంపద, సంఘర్షణ మరియు పునఃపంపిణీ

పశువులు సంపదకు స్పష్టమైన కొలమానంగా ఉండేవి; వాటిని సంపాదించుకోవడానికి తరచూ ప్రయత్నాలు జరిగేవి. సాధారణంగా పశువుల కోసం అన్వేషణ లేదా పశువులను పొందాలనే కోరికగా వివరించే, యుద్ధం అనే అర్థంలోనూ ఉపయోగించే ‘గవిష్టి’ అనే పదం పశుసంపదకు, సంఘర్షణకు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. దోపిడీ దాడులు ఒక సమూహం వనరులను పెంచగలిగేవి; అదే సమయంలో ఉన్న పశుమందలను రక్షించుకోవడం ఆ సమూహం మనుగడకు అత్యవసరంగా ఉండేది. అయితే, ప్రతి వేదకాలపు సంఘర్షణను కేవలం పశువుల దొంగతనానికి పరిమితం చేయలేం: రాజకీయ వైరం, మార్గాలు, భూమి, నీటిపై నియంత్రణ కూడా ముఖ్యమైన కారణాలై ఉండవచ్చు.

‘రాజన్’ లేదా నాయకుడు సమాజాన్ని రక్షించి, యుద్ధంలో దానికి నాయకత్వం వహించాలని ఆశించేవారు. అతని అధికారం ప్రధానంగా వంశం, బంధుత్వంపై ఆధారపడిన సామాజిక వ్యవస్థలో పనిచేసేది; తదనంతర రాజ్యాలలోని విస్తృతమైన ప్రాదేశిక పరిపాలనా యంత్రాంగం ద్వారా కాదు. యుద్ధంలో దోచుకున్న సంపద, కానుకలు, విలువైన పశుసంపద లభించడం నాయకత్వాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి తోడ్పడేది. ఈ సందర్భంలో ‘బలి’ని సాధారణంగా కానుక లేదా కప్పంగా అర్థం చేసుకుంటారు; దానిని నిర్ణీత మదింపు ప్రకారం క్రమం తప్పకుండా వసూలు చేసే భూమిశిస్తు వ్యవస్థతో నేరుగా సమానంగా పరిగణించకూడదు.

దానాలు ఇవ్వడం ఆర్థిక వనరులను సామాజిక ప్రతిష్ఠతో అనుసంధానించింది. ఋగ్వేదంలోని ‘దానస్తుతులు’ లేదా దానాలను ప్రశంసించే స్తుతులు ఉదారులైన పోషకులను కొనియాడుతూ, పశువులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను ప్రస్తావిస్తాయి. పురోహితులకు ఇచ్చే దానాలు దాతల సామాజిక స్థానాన్ని బలోపేతం చేయడంతోపాటు కర్మకాండ నిపుణులకు ప్రతిఫలాన్ని అందించేవి. ఇటువంటి వర్ణనలు సంపదను పొందడంలో అసమానతలు ఉన్నాయని కూడా సూచిస్తాయి; అయితే, కవితాత్మక అతిశయోక్తుల కారణంగా వాటిలోని వివరాలను యథాతథంగా తీసుకొని లెక్కించడం సాధ్యం కాదు. మార్పిడి ఉండేది; పశువులు విలువకు ప్రమాణంగా ఉపయోగపడేవి. అయితే, దీనిని బట్టి పశువులను ద్రవ్యంగా ఉపయోగించే వ్యవస్థీకృత పద్ధతి లేదా నాణేల ఆధారిత మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉండేదని నిర్ధారించలేం.

4. వ్యవసాయం, ఆస్తి మరియు మలి వేదకాలపు పరివర్తన

తొలి వేదకాలంలో వ్యవసాయం తెలిసి ఉండేది. పొలాలు, విత్తనాలు విత్తడం, నాగలికి సంబంధించిన ప్రస్తావనలు పశుపోషణతోపాటు వ్యవసాయం కూడా కొనసాగిందని తెలియజేస్తాయి. సాధారణంగా బార్లీగా అర్థం చేసుకునే ‘యవ’ ఒక ముఖ్యమైన పంటకు సంబంధించిన పదం. పశుపోషణ ఆధారిత తొలి వేదకాలపు ఆర్థిక వ్యవస్థకు, వ్యవసాయ ఆధారిత మలి వేదకాలపు ఆర్థిక వ్యవస్థకు మధ్య చూపే వ్యత్యాసం, వాటిలో ఆయా కార్యకలాపాలకు ఉన్న సాపేక్ష ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేయడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది. వ్యవసాయం ఋగ్వేద కాలం తర్వాతే ప్రారంభమైందనే వాదనగా దానిని మార్చకూడదు.

అనంతర వేద గ్రంథాలు సాగుకు, వ్యవసాయ కార్యకలాపాలకు మరింత ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వ్రీహి అనే పదంతో సూచించిన వరి, యవలు మరియు ఇతర పంటలతోపాటు క్రమంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. మరింత స్థిరమైన నివాసాలు ఏర్పడటం, ఎగువ గంగా ప్రాంతంలోకి విస్తరణ జరగడం వ్యవసాయ పునాది బలపడటానికి దోహదపడ్డాయి. ఈ విస్తృత కాలంలో ఇనుము వినియోగం తెలిసినప్పటికీ, నివాసాల విస్తరణకు పూర్తిగా ఇనుప గొడ్డళ్లు లేదా నాగలి కర్రులే కారణమని చెప్పడం అతిసరళీకరణ అవుతుంది. ఇనుము లభ్యత, దాని ఉపయోగాలు, ఆర్థిక ప్రభావం ప్రాంతాలనుబట్టి, కాలానుగుణంగా మారుతూ వచ్చాయి.

వ్యవసాయ విస్తరణతో పొలాలకు, భూభాగంపై నియంత్రణకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది. అయినప్పటికీ ఆహారం, రవాణా, బండ్లు లాగడం మరియు దున్నడం వంటి పనులు, క్రతువులలో దానాల కోసం పశుసంపద అనివార్యంగానే కొనసాగింది. తొలి వేద కాలంలోని భూధారణ వ్యవస్థను పునర్నిర్మించడం కష్టం: బంధుత్వ సమూహాలు బహుశా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించి ఉండవచ్చు; అయితే సామూహిక యాజమాన్యానికి సంబంధించిన ఒకే విధమైన వ్యవస్థ ఉన్నట్లు నిరూపించలేం. అలాగే ఆధునిక వ్యక్తిగత ఆస్తి భావనలను ఆ గతకాలానికి అన్వయించకూడదు. పెరుగుతున్న ఉత్పత్తి, మిగులు మరింత బలమైన నాయకుల ఎదుగుదలకు, సామాజిక భేదీకరణ పెరగడానికి, మరింత విస్తృతమైన యజ్ఞయాగాదుల నిర్వహణకు తోడ్పడ్డాయి. అయితే ఈ పరివర్తన అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా జరగలేదు.

5. క్రతుపరమైన ప్రాధాన్యం మరియు చారిత్రక వ్యాఖ్యానం

గోసంపదకు ఉన్న ఆర్థిక విలువ, దానికి ఉన్నతమైన క్రతుపరమైన, ప్రతీకాత్మకమైన స్థానం లభించడానికి దోహదపడింది. పాల ఉత్పత్తులు, ముఖ్యంగా నెయ్యి, యజ్ఞాలలో ముఖ్యమైన హవిస్సులుగా ఉండేవి; ప్రార్థనల్లో తరచూ పశుసంపద వృద్ధిని కోరుకునేవారు. సాధారణంగా ‘చంపకూడనిది’ అని అనువదించే ‘అఘ్న్య’ అనే విశేషణాన్ని కొన్ని వాక్యభాగాల్లో ఆవులకు ఉపయోగించారు. ఈ పదప్రయోగం గోసంపదను రక్షించాలనే విలువను సూచిస్తుంది. అయితే ప్రతి జంతువుకు, ప్రతి క్రతువుకు లేదా ప్రతి కాలానికి వర్తించే సార్వత్రిక నిషేధం ఉన్నట్లు ఇది నిర్ధారించదు.

వేద సాహిత్యంలో జంతుబలికి, నిర్దిష్ట సందర్భాల్లో గోమాంస భక్షణకు సంబంధించిన ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి. అందువల్ల చారిత్రక వ్యాఖ్యానంలో పూజ్యభావం, ఆర్థిక ప్రయోజనాల దృష్ట్యా రక్షణ, క్రతుపరమైన వధ, మతాచారాల్లో తరువాతి కాలంలో వచ్చిన పరిణామాల మధ్య తేడాను గుర్తించాలి. తరువాతి కాలంలోని గోరక్షణ నియమాలు యథాతథంగా మొత్తం వేద యుగానికి వర్తించాయని భావించడం ఆధారాల్లోని వైవిధ్యాన్ని మరుగుపరుస్తుంది. అదేవిధంగా, గుర్రానికి ఉన్న ప్రతిష్ఠను చూసి, రోజువారీ పశుపోషణ ఆధారిత సంపదకు ప్రధాన వనరుగా గోసంపద స్థానాన్ని గుర్రాలు ఆక్రమించాయని భావించకూడదు.

ప్రిలిమ్స్ కోసం, నిరపేక్ష ప్రకటనలను అంగీకరించడానికి బదులుగా పరస్పర సంబంధాలను గుర్తించడం అత్యంత సురక్షితమైన విధానం: గోసంపదకు సంపదతోనూ దాడులతోనూ; దానస్తుతికి పోషకుల ఆదరణతోనూ; యవకు సాగుతోనూ; అనంతర వేద కాలపు విస్తరణకు వ్యవసాయ ప్రాధాన్యం పెరగడంతోనూ ఉన్న సంబంధాలను గుర్తించాలి. ఋగ్వేద కాలపు ఆర్థిక వ్యవస్థలో వ్యవసాయం లేదని, అభివృద్ధి చెందిన నాణేల వ్యవస్థ ఉందని లేదా అది పూర్తిగా సంచార పశుపోషకులతోనే కూడి ఉండేదని చేసే వాదనలు తప్పుదోవ పట్టించేవి. మార్పులోనూ కొనసాగింపు ఉండటమే ప్రధాన ఇతివృత్తం: నివాసాలు, ఉత్పత్తి, రాజకీయ సంస్థలు మరింత సంక్లిష్టమవుతున్నప్పటికీ పశుసంపద ప్రాధాన్యం కొనసాగింది.

పశుసంపద ఆర్థిక, రాజకీయ శక్తికి ఎలా తోడ్పడింది

  1. 1. పచ్చిక బయళ్లు, నీటి లభ్యత పశుమందల పోషణకు ఆధారమయ్యాయి
  2. 2. పశుసంపద ఆహారం, బండ్లు లాగడం, దున్నడం వంటి పనులకు శక్తి, చర సంపదను అందించింది
  3. 3. పశుమందల రక్షణ, సముపార్జన సహకారాన్ని, ఘర్షణలను ప్రోత్సహించాయి
  4. 4. తెగ నాయకులు తమ మద్దతుదారులకు, కర్మకాండల నిపుణులకు బహుమతులను, దోపిడీలో లభించిన సంపదను పంచిపెట్టేవారు
  5. 5. ఆశ్రయదాతృత్వం ప్రతిష్ఠను బలోపేతం చేసి, సామాజిక అసమానతలు కొనసాగడానికి తోడ్పడింది
పశుపోషక ఆర్థిక వ్యవస్థ: తొలి, మలి వేద కాలాల ధోరణులు
అంశంతొలి వేద కాలపు ధోరణిమలి వేద కాలపు ధోరణి
ఆర్థిక ప్రాధాన్యంవ్యవసాయంతోపాటు పశుపోషణకు అధిక ప్రాధాన్యంమిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వ్యవసాయానికి పెరిగిన ప్రాధాన్యం
ప్రధాన భౌగోళిక కేంద్రంభారత ఉపఖండంలోని వాయవ్య ప్రాంతంకురు-పాంచాల ప్రాంతం, మరింత తూర్పు వైపునకు విస్తరణ
సంపద వనరులుపశుమందలు, బహుమతులు, దోపిడీలో లభించిన సంపద ప్రముఖంగా ఉండేవిపశువుల విలువ కొనసాగింది; వ్యవసాయ మిగులుకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది
రాజకీయ వ్యవస్థపరిమిత పరిపాలనా విధుల విభజనతో కూడిన, బంధుత్వ ఆధారిత తెగ నాయకత్వ వ్యవస్థలుప్రాదేశిక ఆధారిత పాలనా ధోరణులు బలపడటం, మరింత విస్తృతమైన రాచరిక వ్యవస్థ
పంటల ప్రస్తావనలుయవకు ప్రాధాన్యంవ్రీహి, మరింత విస్తృతమైన పంటల శ్రేణికి పెరిగిన ప్రాధాన్యం

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

భగవాన్‌పురా: ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థ స్థానంలో మరొకటి రావడం కాకుండా సహజీవనం

హర్యానాలోని భగవాన్‌పురాలో జరిగిన తవ్వకాలు మలి హరప్పా సంస్కృతి, చిత్రిత బూడిదరంగు మృణ్మయపాత్రల సంస్కృతికి చెందిన వస్తు అవశేషాలు ఒకే కాలంలో ఉనికిలో ఉన్నట్లు వెల్లడించాయి. నివాస స్థావరాల అవశేషాలు, జంతు ఎముకల ఆధారాలు మిశ్రమ జీవనాధార పద్ధతులను, సాంస్కృతిక పరస్పర సంబంధాలను పరిశీలించడానికి ప్రాంతీయ నేపథ్యాన్ని అందిస్తాయి. స్థిర నివాస జీవనం స్థానంలో సంచార పశుపోషణ అకస్మాత్తుగా, అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా వచ్చిందని భావించకూడదని ఈ స్థలం సూచిస్తుంది. ఈ స్థలంలోని ఆధారాలు మాత్రమే అక్కడి నివాసుల భాషను లేదా గ్రంథాల్లో పేర్కొన్న ఏ జనసమూహానికి వారు చెందినవారో నిర్ధారించలేవు.

పశుసంపదకు ఆధారాలుగా ఋగ్వేదంలోని దానస్తుతులు

దానస్తుతి భాగాలు పశువులు, గుర్రాలు వంటి దానాలు చేసిన పోషకులను ప్రశంసిస్తాయి. పశుసంపదను కర్మకాండపరమైన గుర్తింపుగా, చిరకాల కీర్తిగా ఎలా మలచుకోవచ్చో అవి చూపుతాయి. వాటి ఆధార విలువ గుణాత్మకమైనది: అతిశయోక్తితో పేర్కొన్న సంఖ్యలను, కవితాత్మక ప్రశంసలను లెక్కల తనిఖీ చేసిన ఆర్థిక ఖాతాలుగా పరిగణించకూడదు.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

తొలి వేద ఆర్థిక వ్యవస్థకు సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. పశువులు సంపదకు ముఖ్యమైన కొలమానంగా ఉండేవి. 2. వ్యవసాయం పూర్తిగా తెలియదు. 3. పశువుల దానాలు పోషకుల ప్రతిష్ఠను బలోపేతం చేయడానికి తోడ్పడ్డాయి. పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది జతల్లో ఏది సరిగ్గా జతపరచబడింది?

  • A. గవిష్టి — వ్యవసాయ భూమిపై క్రమం తప్పకుండా విధించే పన్ను
  • B. దానస్తుతి — దానాలను, దాతలను ప్రశంసించడం
  • C. యవ — కేవలం గుర్రానికి సంబంధించిన యజ్ఞం
  • D. బలి — ప్రమాణీకరించిన వెండి నాణెం

ప్రశ్న 3

తొలి వేద ఆర్థిక వ్యవస్థ నుంచి మలి వేద ఆర్థిక వ్యవస్థకు జరిగిన పరివర్తనను ఏ వాక్యం అత్యంత సముచితంగా వివరిస్తుంది?

  • A. పశుపోషణ స్థానాన్ని వ్యవసాయం పూర్తిగా ఆక్రమించింది.
  • B. ఇనుప సాంకేతికత ఒక్కటే తక్షణమే ఏకరీతి వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థను సృష్టించింది.
  • C. వ్యవసాయ ప్రాధాన్యం పెరిగినప్పటికీ, పశుసంపద గణనీయమైన ఆర్థిక, కర్మకాండపరమైన విలువను నిలుపుకుంది.
  • D. పశుసంపద స్థానంలో బంగారు నాణేల విస్తృత వినియోగం వచ్చింది.
మెయిన్స్: తొలి వేద సమాజంలో పశుసంపద ఉత్పత్తిని, అధికారాన్ని రెండింటినీ ప్రభావితం చేసింది. చర్చించండి. మలి వేద కాలంలో వ్యవసాయ విస్తరణ ఈ సంబంధాన్ని ఎలా మార్చిందో వివరించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • పశుపోషణను కేవలం సంచార జీవన విధానంగా కాకుండా, మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగంగా పరిచయం చేయండి.
  • పాల ఉత్పత్తి, దున్నడం వంటి పనులకు లాగే శక్తి, రవాణా, చర సంపదగా పశువుల పాత్రను వివరించండి.
  • గవిష్టి, పశుమందల రక్షణ, సంపద పునఃపంపిణీని తెగ నాయకుల అధికారంతో అనుసంధానించండి.
  • పోషకత్వాన్ని, వనరులను పొందడంలో అసమానతలను వివరించడానికి దానస్తుతిని ఉపయోగించండి.
  • వ్యవసాయ విస్తరణ, స్థిర నివాసాల ఏర్పాటు, పెరుగుతున్న ప్రాదేశిక నియంత్రణను వివరించండి.
  • పశువుల ప్రాధాన్యం కొనసాగడాన్ని, సాహిత్య ఆధారాల పరిమితులను పేర్కొంటూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • R. S. Sharma, India's Ancient Past, Oxford University Press: chapters on early and later Vedic society.
  • Upinder Singh, A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century: discussion of Vedic texts and archaeological evidence.
  • NCERT, Our Pasts–I: chapter What Books and Burials Tell Us.
  • Archaeological Survey of India, Indian Archaeology—A Review: excavation accounts relating to Bhagwanpura.
  • The Rigveda, translated by Stephanie W. Jamison and Joel P. Brereton, Oxford University Press.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp