New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Explore coursesToday's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ప్రాచీన భారతదేశం · వేద యుగం

వర్ణ వ్యవస్థ

వర్ణం అనేది ప్రాచీన భారతదేశంలో సామాజిక వర్గీకరణకు సంబంధించిన నియమవిధాయక చట్రం. సంప్రదాయంగా దీనిని బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర అనే నాలుగు వర్గాలుగా పేర్కొంటారు. దీనిని మార్పులేని వ్యవస్థగా పరిగణించకుండా, దాని పరిణామాన్ని చారిత్రక దృక్పథంతో అధ్యయనం చేయాలి. తొలి వేదకాల సమాజంలో వృత్తిపరమైన భేదాలు, ఆవిర్భవిస్తున్న అసమానతలు కనిపిస్తాయి. మలి వేదకాల గ్రంథాలు కర్మకాండపరమైన హోదా, విధులు, విద్యాభ్యాస అవకాశాలకు సంబంధించిన మరింత స్పష్టమైన శ్రేణీక్రమాన్ని వివరిస్తాయి. వర్ణం, జాతి ఒకటే కావు. గ్రంథాల్లోని నియమాలు వాస్తవ సామాజిక సంబంధాలకు సంబంధించిన సమగ్ర చిత్రణను అందించలేదు.

వేదాలు హిందూ మత పవిత్ర గ్రంథాలు. ఋగ్వేద సంహిత క్రీ.పూ. 1500 నుంచి 1200 మధ్య కాలానికి చెందినదిగా, మిగిలిన సంహితలు క్రీ.పూ. 1200 నుంచి 1000 మధ్య కాలానికి చెందినవిగా నిర్ణయించారు. ప్రతి వేద సంహితలో గ్రంథ విభాగాలు ఉంటాయి.
ఈ గ్రంథాలు ఉన్నది

వేదాలు హిందూ మత పవిత్ర గ్రంథాలు. ఋగ్వేద సంహిత క్రీ.పూ. 1500 నుంచి 1200 మధ్య కాలానికి చెందినదిగా, మిగిలిన సంహితలు క్రీ.పూ. 1200 నుంచి 1000 మధ్య కాలానికి చెందినవిగా నిర్ణయించారు. ప్రతి వేద సంహితలో గ్రంథ విభాగాలు ఉంటాయి. ఈ గ్రంథాలు ఉన్నది

Credit: Ms Sarah Welch · CC BY-SA 4.0 · source

సుమారు క్రీ.పూ. 1100-800 కాలానికి చెందిన కొన్ని చిత్రిత బూడిదరంగు మృణ్మయపాత్రల స్థలాలు పటంలో చూపబడ్డాయి. అలాగే అంతకుముందు కాలానికి చెందిన మలి హరప్పా, సిమెటరీ H, కాషాయ వర్ణ మృణ్మయపాత్రల, రాగి వస్తు నిక్షేపాల స్థలాలు కూడా చూపబడ్డాయి

సుమారు క్రీ.పూ. 1100-800 కాలానికి చెందిన కొన్ని చిత్రిత బూడిదరంగు మృణ్మయపాత్రల స్థలాలు పటంలో చూపబడ్డాయి. అలాగే అంతకుముందు కాలానికి చెందిన మలి హరప్పా, సిమెటరీ H, కాషాయ వర్ణ మృణ్మయపాత్రల, రాగి వస్తు నిక్షేపాల స్థలాలు కూడా చూపబడ్డాయి

Credit: Merikanto · CC BY 4.0 · source

1. అర్థం, ఆధారాలు, చారిత్రక అధ్యయన పద్ధతి

వర్ణం అనే పదానికి అక్షరార్థంగా రంగు లేదా విభాగం వంటి అర్థాలు ఉన్నాయి. అయితే, దాని సామాజిక అర్థాన్ని చర్మం రంగుకే లేదా ఆధునిక జాతి వర్గీకరణకే పరిమితం చేయలేం. బ్రాహ్మణీయ ఆలోచనా విధానంలో ఇది క్రమానుగత స్థాయుల్లో ఉన్న నాలుగు సామాజిక వర్గాలను సూచించే పదంగా మారింది. ఈ వ్యవస్థ సామాజిక స్థానాన్ని కర్మకాండపరమైన ప్రత్యేకాధికారాలు, విధులు, వనరులను పొందే అవకాశాలతో అనుసంధానించింది. చారిత్రక విశ్లేషణలో, సామాజిక భేదాల ఆవిర్భావాన్ని, తరువాత వాటిని సమర్థించేందుకు రూపొందించిన సమగ్ర సిద్ధాంతం నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.

వేద కాలానికి ప్రధాన ఆధారాలు వేద సంహితలు, బ్రాహ్మణాలు, తొలి ఉపనిషత్తులు. ఇవి సుదీర్ఘ కాలవ్యవధుల్లో రూపొందించబడి, తరతరాలకు అందించబడ్డాయి. వీటిలోని విభిన్న కాలాలకు చెందిన పాఠ్యపొరలు వేర్వేరు పరిస్థితులను ప్రతిబింబిస్తాయి. ధర్మసూత్రాలు, ధర్మశాస్త్రాల్లో మరింత క్రమబద్ధమైన నియమాలు ఉన్నాయి. అయితే, అవి ప్రధానంగా తరువాతి కాలపు సందర్భాలకు చెందినవి. మనుస్మృతి కాలాన్ని స్థూలంగా క్రీ.పూ. చివరి శతాబ్దాల నుంచి క్రీ.శ. తొలి శతాబ్దాల మధ్యగా నిర్ధారిస్తారు. అందువల్ల, అది తొలి వేదకాల జీవనానికి ప్రత్యక్ష రికార్డు కాదు.

ఈ ఆధారాలు ప్రధానంగా సమాజం ఎలా ఉండాలో నిర్దేశించేవి; ఉన్నత వర్గాలపై కేంద్రీకృతమైనవి. సమాజం ఎలా నడవాలని కొందరు రచయితలు భావించారో ఇవి వివరిస్తాయి తప్ప, ప్రతి సముదాయం వాస్తవంగా ఎలా జీవించిందో తప్పనిసరిగా తెలియజేయవు. జనావాసాలు, జీవనాధార విధానాలు, భౌతిక అసమానతలను పునర్నిర్మించేందుకు పురావస్తు శాస్త్రం తోడ్పడుతుంది. అయితే, మృణ్మయ పాత్రల రకాలు లేదా ఇనుప వస్తువులు మాత్రమే వాటిని ఉపయోగించిన వారి వర్ణాన్ని స్వతంత్రంగా నిర్ధారించలేవు. అందువల్ల, విశ్వసనీయమైన చారిత్రక వివరణ గ్రంథాలు ప్రతిపాదించే ఆదర్శాలు, చారిత్రక మార్పులు, ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలను వేరు చేసి పరిశీలిస్తుంది.

  • పరీక్షా దృక్పథం: మూలాధారాన్ని, అది సుమారుగా ఏ కాలానికి చెందినదో గుర్తించండి. ఒక ప్రకటన ఆదర్శంగా నిర్దేశించిన స్థితిని వివరిస్తోందా, లేక ఆచరణలో గమనించిన పద్ధతిని వివరిస్తోందా అనేది నిర్ధారించండి.
  • వర్ణం, కులం, జాతి (race), వృత్తి, ఆర్థిక వర్గం అనే విభాగాలను ఒకదానికొకటి పర్యాయాలుగా పరిగణించవద్దు.

2. తొలి వేదకాల సమాజం, చాతుర్వర్ణ భావన రూపకల్పన

తొలి వేదకాలాన్ని సాధారణంగా క్రీ.పూ. 1500–1000 మధ్య కాలంగా పరిగణిస్తారు. అయితే, గ్రంథాల కాలనిర్ణయం ఇప్పటికీ ఉజ్జాయింపుగానే ఉంది. ఋగ్వేదకాల సమాజం ప్రధానంగా బంధుత్వం, తెగల అనుబంధాల ఆధారంగా వ్యవస్థీకృతమైంది. పశుసంపద, పశుపోషణ, వ్యవసాయం, యుద్ధాలు, కానుకల మార్పిడి ముఖ్యమైనవి. తెగల నాయకులు, కర్మకాండ నిపుణులు ప్రముఖ స్థానాల్లో ఉండేవారు. అయితే, తరువాతి ధర్మశాస్త్ర గ్రంథాల్లో వర్ణించిన విస్తృతమైన సామాజిక అంతరాల వ్యవస్థ ఈ కాలమంతటా ఉండేదని భావించకూడదు.

తొలి సూక్తాలు సంఘర్షణ, మతాచరణ, భాష, సామాజిక గుర్తింపులకు సంబంధించిన సందర్భాల్లో ఆర్యులను దాసులు లేదా దస్యుల నుంచి వేరు చేసి పేర్కొంటాయి. ఈ పదాల అర్థాలు సందర్భానుసారంగా మారుతాయి. ఈ పేర్లను జీవశాస్త్రపరమైన జాతులతోనూ, తరువాతి నాలుగు వర్ణాలతోనూ సరిగ్గా సరిపోల్చలేం. దాస అనే పదం సేవకత్వం లేదా దాస్యానికి సంబంధించిన అర్థాలను సంతరించుకోవచ్చు. అయితే, ప్రతి దాసుడినీ శూద్రుడితో సమానంగా పరిగణించడం ఆధారాల్లోని సంక్లిష్టతను మరుగుపరుస్తుంది.

ఋగ్వేదం 10.90లోని పురుష సూక్తం, ఆదిమ పురుషుడైన పురుషుని యజ్ఞబలి ద్వారా విశ్వం, సమాజం సృష్టిని వివరిస్తుంది. ఇది బ్రాహ్మణుడిని అతని ముఖంతో, రాజన్యుడిని అతని భుజాలతో, వైశ్యుడిని అతని తొడలతో, శూద్రుడిని అతని పాదాలతో అనుసంధానిస్తుంది. తద్వారా సామాజిక భేదాలకు పవిత్రమైన వివరణను అందిస్తుంది. ఈ సూక్తం ఋగ్వేదంలోని సాపేక్షంగా తరువాతి కాలపు పాఠ్యపొరకు చెందినది. కాబట్టి, ఇది చాతుర్వర్ణ ఆదర్శ భావన ఆవిర్భావాన్ని తెలియజేస్తుందే తప్ప, ఆరంభం నుంచే పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన కులవ్యవస్థ ఉన్నట్లు నిరూపించదు.

ఋగ్వేదం 9.112.3లో ఒక కవి, వైద్యుడైన తండ్రి, ధాన్యం విసిరే తల్లి ప్రస్తావన ఉండటంతో ఈ మంత్రాన్ని తరచుగా ఉదహరిస్తారు. ఇది ఒకే కుటుంబంలో వృత్తిపరమైన వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుంది. అయితే, ఒకే మంత్రం ఆధారంగా నాటి సమాజం పూర్తిగా సమానత్వంతో కూడినదని గానీ, తరువాతి కాలంలో ఏర్పడిన వర్ణాల మధ్య ఎటువంటి ఆంక్షలు లేకుండా మారడం స్థిరపడిన నియమమని గానీ నిరూపించలేం.

3. మలి వేద కాలంలో స్థిరీకరణ మరియు సామాజిక అంతరాల వ్యవస్థ

సాధారణంగా క్రీ.పూ. 1000–600 మధ్యకాలంగా పరిగణించే మలి వేద కాలంలో, రాజకీయ, సాంస్కృతిక కార్యకలాపాల కేంద్రం పశ్చిమ గంగా మైదానం వైపు, ముఖ్యంగా కురు-పాంచాల ప్రాంతానికి విస్తరించింది. వ్యవసాయ విస్తరణ, మరింత స్థిరనివాస జీవనం గడిపే సముదాయాలు, ఇనుప సాంకేతిక పరిజ్ఞానం క్రమంగా వ్యాప్తి చెందడం ఉత్పత్తి విధానాల్లోనూ, రాజకీయ వ్యవస్థీకరణలోనూ మార్పులకు దోహదపడ్డాయి. పెరుగుతున్న మిగులు ఉత్పత్తి, విస్తృత ప్రాదేశిక విభాగాలు సామాజిక విభేదీకరణకు అవకాశాలను పెంచాయి. అయితే, ఈ పరిణామాలు అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా జరగలేదు.

బ్రాహ్మణులు పవిత్ర జ్ఞానంలోనూ, యజ్ఞయాగాల నిర్వహణలోనూ ప్రత్యేక నైపుణ్యం సంపాదించారు. తమ అధికారాన్ని చాటే క్రతువుల నిర్వహణ కోసం పాలకులు కర్మకాండ నిపుణులపై ఆధారపడగా, పురోహితులు పాలకుల ఆదరణ, దానాలపై ఆధారపడ్డారు. రాజసూయ, వాజపేయ, అశ్వమేధ క్రతువులు రాజకీయ అధికారానికి, కర్మకాండల ద్వారా లభించే ధర్మబద్ధతకు మధ్య ఉన్న ఈ సంబంధాన్ని వివరిస్తాయి. అయినప్పటికీ, బ్రాహ్మణులను, క్షత్రియులను ఎటువంటి అంతర్గత భేదాలూ లేని ఒకే పాలక వర్గంగా చూడలేం: అధికారం, జ్ఞానంపై ఆధిపత్యం కోసం వారి మధ్య జరిగిన పోటీని కూడా గ్రంథాలు నమోదు చేశాయి.

వైశ్యులకు వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వస్తువినిమయం సహా ఉత్పాదక కార్యకలాపాలతో విస్తృత సంబంధం ఉండేది. పాలకులకు వనరులను సమకూర్చే ముఖ్యమైన జనసమూహంగా వారు ఉండేవారు. రూపుదిద్దుకుంటున్న నియమాత్మక సామాజిక వ్యవస్థలో శూద్రులకు అధీనస్థ సేవా పాత్రలను కేటాయించారు. వాస్తవ వృత్తులు ఈ నాలుగు విభాగాలు సూచించే దానికంటే ఎంతో వైవిధ్యంగా ఉండేవి. ప్రతి చేతివృత్తిదారుని, సాగుదారుని లేదా ఇతరులపై ఆధారపడిన శ్రామికుని ఏదో ఒక వర్గంలో స్పష్టంగా చేర్చడానికి ఈ గ్రంథాలు ఆధారం ఇవ్వవు.

వారసత్వ ధోరణులు, కర్మకాండలకు సంబంధించిన హక్కుల్లో అసమానతలు మరింత స్పష్టమయ్యాయి. అయితే, తరువాతి కాలంలో వివరంగా రూపొందిన చట్టపరమైన ఆంక్షలన్నీ ఈ దశలోనే ఏర్పడ్డాయని భావించకూడదు. తొలి ఉపనిషత్తుల కథనాలు కొన్నిసార్లు పాలకులను బ్రాహ్మణులకు బోధించే గురువులుగా చిత్రిస్తాయి. సామాజిక అంతరాల వ్యవస్థను గుర్తించిన గ్రంథాల్లో కూడా బౌద్ధిక ఆధిపత్యం చర్చకు, పునర్నిర్ణయానికి లోబడి ఉండగలదని ఇది చూపిస్తుంది.

4. కర్మకాండపరమైన ప్రత్యేక హక్కులు, వర్ణం మరియు జాతి

పరిణత బ్రాహ్మణీయ నియమాల ప్రకారం, మొదటి మూడు వర్ణాలకు వేద విద్యాభ్యాస ప్రవేశానికి సంబంధించిన ఉపనయన సంస్కారానికి అర్హత ఉండేది. వారిని ద్విజులు, అంటే రెండుసార్లు జన్మించినవారు అని పిలవడానికి ఈ సంస్కారమే ఆధారం. ఈ నియమాత్మక చట్రంలో శూద్రులను సాధారణంగా వేదాధ్యయన దీక్షకు, వేద పఠనానికి దూరంగా ఉంచారు. వీటికి ప్రాప్యతను లింగభేదం కూడా నిర్దేశించింది: మహిళలకు సంబంధించిన నియమాలు గ్రంథాలను బట్టి, కాలాలను బట్టి మారుతూ ఉండేవి. విదుషీమణులు ఉండేవారన్న వాస్తవం అందరికీ విద్యావకాశాలు ఉండేవని నిరూపించదు.

వర్ణాన్ని జాతి నుంచి వేరు చేసి చూడాలి. వర్ణం నాలుగు విభాగాలతో కూడిన వర్గీకరణ నమూనాను అందించగా, జాతులు జన్మ ఆధారితమైన అనేక సమూహాలు. వాటి గుర్తింపులు స్థానిక చరిత్రలు, బంధుత్వం, వివాహ ఆచారాలు, వృత్తుల ద్వారా రూపుదిద్దుకున్నాయి. అంతర్వివాహం, అంటే ఒక సమూహంలోని వారినే వివాహం చేసుకోవడం, కులవ్యవస్థ తరతరాలుగా కొనసాగడానికి ప్రధాన ఆధారమైంది. నిర్దిష్ట జాతులను ఆయా వర్ణాలతో అనుసంధానించడం అనిశ్చితంగా లేదా వివాదాస్పదంగా ఉండేది; ముఖ్యంగా ప్రాంతాల మధ్య ఈ పరిస్థితి కనిపించేది.

అస్పృశ్యతను శూద్ర హోదాతో సమానంగా పరిగణించకూడదు. తరువాతి సంప్రదాయాలు కొన్ని సముదాయాలను నాలుగు వర్ణాల చట్రానికి వెలుపల ఉంచి, ప్రత్యేకమైన బహిష్కరణ రూపాలకు గురిచేశాయి. ఈ ఆచారాల కాలక్రమాన్ని, స్థానికంగా అవి అభివృద్ధి చెందిన తీరును విడిగా పరిశీలించాలి. అదేవిధంగా, వర్ణం, ఆర్థిక వర్గం కొంతవరకు పరస్పరం ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, అవి ఒకటే కావు: కర్మకాండపరమైన హోదా ప్రతి వ్యక్తి సంపదను లేదా రాజకీయ ప్రభావాన్ని దానంతట అదే నిర్ణయించేది కాదు.

  • వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థ సామాజిక వర్గీకరణను జీవిత దశల ప్రణాళికతో మిళితం చేసింది; దాని పరిణత రూపాన్ని యథాతథంగా తొలి ఋగ్వేద కాలానికి ఆపాదించకూడదు.
  • తరువాతి కాలంలోని నియమాత్మక వర్గీకరణలు చారిత్రక భావజాలాలకు ఆధారాలు మాత్రమే; మార్పులేని అఖిల భారత సామాజిక వ్యవస్థ ఉనికికి అవి రుజువులు కావు.

5. చర్చ, మార్పు మరియు పరీక్షాపరమైన ప్రాసంగికత

మలి వైదిక దశ నుంచి వైదికానంతర దశకు జరిగిన పరివర్తనలో యజ్ఞం, జ్ఞానం, శ్రేష్ఠతకు సంబంధించిన వాదనలపై చర్చలు జరిగాయి. బౌద్ధం, జైనం వేదాల ఏకైక ప్రామాణ్యాన్ని, బ్రాహ్మణీయ కర్మకాండపరమైన ప్రత్యేకాధికారాల్లోని ముఖ్యమైన అంశాలను సవాలు చేశాయి. కేవలం జన్మ మాత్రమే ఒకరిని ఆధ్యాత్మికంగా శ్రేష్ఠుడిని చేస్తుందనే ప్రతిపాదనను బౌద్ధ గ్రంథాలు తరచుగా ప్రశ్నించాయి. అయితే, వంశపారంపర్య హోదాపై వచ్చిన విమర్శలు విస్తృత సమాజంలోని సామాజిక భేదాలను తక్షణమే తొలగించలేదు.

ప్రిలిమ్స్ దృష్ట్యా, కాలక్రమాన్ని, ఆధారాల స్వభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకునే వ్యాఖ్యానమే అత్యంత సురక్షితమైనది. నాలుగు వర్ణాల భావన ఋగ్వేదంలోని మలిదశ సూక్తంలో కనిపిస్తుంది; మలి వైదిక ఆధారాలు సామాజిక, కర్మకాండపరమైన భేదాలను మరింత వివరించాయి; అనంతర నియమాత్మక సాహిత్యం అనేక నియమాలను వ్యవస్థీకరించింది. తొలి వైదిక వ్యవస్థ పూర్తిగా సమానత్వంతో కూడినదని గానీ, తరువాతి కులసమాజంతో పూర్తిగా సమానమైనదని గానీ చెప్పే అతివాద ప్రకటనలను నివారించాలి. అలాగే, దైవిక మూలం ఉందని ఒక ఆధారం చేసే వాదనను, సంస్థాగత వికాసం గురించి చరిత్రకారుడు ఇచ్చే వివరణ నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.

కాలరేఖ

  1. c. 1500–1000 BCE

    సాధారణంగా పరిగణించే తొలి వైదిక కాలం: బంధుత్వ ఆధారిత వ్యవస్థీకరణ, వృత్తిపరమైన భేదాలు, రూపుదిద్దుకుంటున్న అసమానతలు.

  2. Relatively late Rigvedic layer

    పురుషుని విశ్వవ్యాప్త యజ్ఞం ద్వారా పురుష సూక్తం నాలుగు వర్ణాల సామాజిక వ్యవస్థను వివరిస్తుంది.

  3. c. 1000–600 BCE

    మలి వైదిక గ్రంథాలు సామాజిక విధులు, కర్మకాండపరమైన హోదా, రాజకీయ అధికారంలో మరింత స్పష్టమైన భేదాలను పేర్కొంటాయి.

  4. First millennium BCE, especially its later centuries

    ధర్మసూత్ర సంప్రదాయాలు సామాజిక ప్రవర్తన, విధులకు సంబంధించి మరింత క్రమబద్ధమైన నియమాలను రూపొందించాయి.

  5. Last centuries BCE–early centuries CE

    మనుస్మృతి రచన, సంకలనంతో సంబంధం ఉన్న స్థూల కాలవ్యవధి.

ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలతో కూడిన స్థూల చారిత్రక పరిణామం

  1. 1. బంధుత్వ ఆధారిత సమాజాల్లో వృత్తిపరమైన, సామాజిక హోదాపరమైన తేడాలు ఉంటాయి
  2. 2. తెగల నాయకులు, కర్మకాండ నిపుణులు ప్రాధాన్యం పొందుతారు
  3. 3. ఋగ్వేదపు మలిదశకు చెందిన ఒక సూక్తం చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థకు విశ్వసృష్టి ఆధారిత వివరణను ఇస్తుంది
  4. 4. వ్యవసాయ విస్తరణ, బలపడిన పాలనాధికారం సామాజిక విభేదాలను మరింత పెంచుతాయి
  5. 5. తరువాతి కాలపు నియమవిధాయక గ్రంథాలు వంశపారంపర్య విధులను, కర్మకాండపరమైన ఆంక్షలను విపులంగా వివరిస్తాయి
పరిణతి చెందిన బ్రాహ్మణీయ నియమాల్లోని నాలుగు వర్ణాలు; ఇవి వాస్తవ వృత్తులన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరించవు
వర్ణంనియమాల ప్రకారం ప్రధానంగా అనుసంధానించిన విధులుకర్మకాండపరమైన స్థానం
బ్రాహ్మణవేదాధ్యయనం, బోధన, పౌరోహిత్య విధులుద్విజులు; కర్మకాండపరమైన అగ్రస్థానానికి సంబంధించిన వాదనలు
క్షత్రియపాలన, రక్షణ, యుద్ధంద్విజులు; రాజకీయ అధికారం
వైశ్యవ్యవసాయం, పశుపోషణ, వాణిజ్యంద్విజులు; ఉత్పత్తి, ఆర్థిక తోడ్పాటుకు సంబంధించిన పాత్రలు
శూద్రనిర్దేశిత సామాజిక శ్రేణీక్రమంలో సేవసాధారణంగా వేదాధ్యయన దీక్షకు అనర్హులుగా పరిగణించబడ్డారు

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

సత్యకామ జాబాలుడు: సత్యనిష్ఠ మరియు విద్యాభ్యాసానికి అర్హత

ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులో సత్యకాముడు తన పితృవంశాన్ని గుర్తించలేకపోతాడు; ఈ విషయాన్ని గురువు గౌతమునికి నిజాయితీగా తెలియజేస్తాడు. అతని సత్యనిష్ఠను బ్రాహ్మణత్వానికి చిహ్నంగా భావించి గౌతముడు అతణ్ని స్వీకరిస్తాడు. ఈ కథనం నైతిక అర్హతను, వంశమూలానికి సంబంధించిన అనిశ్చితిని నొక్కిచెబుతుంది. అయితే, సమాజమంతటా జన్మ ఆధారిత భేదాలు లేవనడానికి దీనిని ఆధారంగా భావించకూడదు.

వాసెఠ్ఠ సుత్తం: జన్మ ఆధారిత ఆధిక్యతపై బౌద్ధ విమర్శ

సుత్త నిపాత, మజ్ఝిమ నికాయ గ్రంథాలలో భద్రపరచబడిన వాసెఠ్ఠ సుత్తం, కేవలం జన్మ ఆధారంగా బ్రాహ్మణుల ఆధిక్యతను ప్రశ్నిస్తూ, ప్రవర్తనకు ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. ఇది ప్రాచీన చారిత్రక భారతదేశంలో వంశపారంపర్య సామాజిక స్థాయిపై జరిగిన మేధోపరమైన వాదప్రతివాదాలను సూచిస్తుంది గానీ, సామాజిక అంతరాలు తక్షణమే అంతరించిపోయాయని సూచించదు.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

పురుష సూక్తానికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇది ఋగ్వేదంలోని పదవ మండలంలో ఉంది. 2. ఇది రాజన్యులను పురుషుని బాహువులతో అనుసంధానిస్తుంది. 3. తొలి ఋగ్వేద కాలంలోని సమాజాలన్నీ పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన వంశపారంపర్య కుల వ్యవస్థను అనుసరించాయని ఇది నిరూపిస్తుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

వర్ణం, జాతి మధ్య తేడాను ఏ ప్రకటన అత్యంత సముచితంగా వివరిస్తుంది?

  • A. వర్ణం, జాతి రెండూ సరిగ్గా నాలుగు వృత్తిపరమైన సమూహాలనే సూచిస్తాయి.
  • B. వర్ణం అనేది నాలుగు విభాగాలతో కూడిన విస్తృత వర్గీకరణ చట్రం కాగా, జాతులు జన్మ, స్థానిక సామాజిక చరిత్రల ద్వారా రూపుదిద్దుకున్న అనేక సమూహాలు.
  • C. జాతి కేవలం ఆర్థిక వర్గాన్ని సూచిస్తే, వర్ణం జీవశాస్త్రపరమైన మానవ జాతిని సూచిస్తుంది.
  • D. ప్రతి జాతికీ ఒక వర్ణంలో ఎల్లప్పుడూ వివాదరహితమైన స్థానం ఉండేది.

ప్రశ్న 3

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. బ్రాహ్మణీయ విధినిర్దేశాలలో ద్విజ హోదా ఉపనయనంతో ముడిపడి ఉండేది. 2. శూద్ర హోదా, అస్పృశ్యత ఒకే వర్గీకరణను సూచించేవి. 3. విధినిర్దేశక గ్రంథాలను వాస్తవ సామాజిక ఆచరణను వివరించే రచనల నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1 మరియు 3 మాత్రమే
మెయిన్స్: వేద కాలంలో వర్ణ వ్యవస్థ పరిణామక్రమాన్ని వివరించండి. దానిని తరువాతి కాలంలోని జాతి ఆధారిత సామాజిక వ్యవస్థతో ఎందుకు సమానంగా పరిగణించకూడదు? 250 పదాలలో సమాధానం రాయండి.
  • వర్ణాన్ని ఒక నియమాత్మక సామాజిక వర్గీకరణగా పేర్కొంటూ ప్రారంభించండి.
  • సంపూర్ణ సమానత్వం ఉండేదని భావించకుండా, తొలి దశలోని వృత్తిపరమైన విభేదీకరణను వివరించండి.
  • పురుష సూక్తం ఋగ్వేదంలోని సాపేక్షంగా మలిదశకు చెందినదని గుర్తించండి.
  • తరువాతి వేద కాలంలోని సామాజిక విభేదీకరణను వ్యవసాయ విస్తరణ, రాజ్యపాలన, క్రతువుల నిర్వహణలో ప్రత్యేకీకరణతో అనుసంధానించండి.
  • క్రతువుల్లో పాల్గొనే అర్హతలలోని అసమానతలను, క్రమంగా పెరిగిన వంశపారంపర్య ధోరణులను చర్చించండి.
  • నాలుగు వర్ణాలకు, ప్రాంతీయ సమాజాలలో పాతుకుపోయిన అనేక జాతులకు మధ్య తేడాను స్పష్టం చేయండి.
  • విధినిర్దేశక ఆధారాల పరిమితులను, చారిత్రక వైవిధ్యం ప్రాముఖ్యతను పేర్కొంటూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Our Pasts I: What Books and Burials Tell Us; Kingdoms, Kings and an Early Republic.
  • NCERT, Themes in Indian History, Part I: Kinship, Caste and Class.
  • R. S. Sharma, India's Ancient Past.
  • Upinder Singh, A History of Ancient and Early Medieval India.
  • Rigveda 10.90 and 9.112; Chandogya Upanishad 4.4, in scholarly translations.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp