CAD

1. అర్థం మరియు చెల్లింపుల శేషంలో స్థానం

చెల్లింపుల శేషం (BoP) ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థలోని నివాసులు, అనివాసుల మధ్య జరిగిన లావాదేవీలను నమోదు చేస్తుంది. పౌరసత్వం కాకుండా నివాస స్థితి దీని వర్గీకరణకు ప్రాతిపదికగా ఉంటుంది. వర్తమాన ఖాతాలో వస్తువులు, సేవలు, ప్రాథమిక ఆదాయం, ద్వితీయ ఆదాయానికి సంబంధించిన లావాదేవీలు ఉంటాయి. శేషం రుణాత్మకంగా ఉంటే వర్తమాన ఖాతా లోటు; ధనాత్మకంగా ఉంటే వర్తమాన ఖాతా మిగులు అంటారు. వివిధ సంవత్సరాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థల మధ్య పోలికను సాధ్యం చేయడానికి CADను సాధారణంగా నామమాత్రపు GDPలో శాతంగా వ్యక్తపరుస్తారు.

వస్తువుల వాణిజ్య శేషం అనేది వస్తువుల ఎగుమతుల నుంచి దిగుమతులను తీసివేయగా వచ్చే మొత్తాన్ని నమోదు చేస్తుంది. సేవల్లో సమాచార సాంకేతికత, వ్యాపార సేవలు, ప్రయాణం, రవాణా, బీమా, ఆర్థిక సేవలు ఉంటాయి. ప్రాథమిక ఆదాయంలో ఉద్యోగుల పారితోషికం, వడ్డీ, డివిడెండ్లు వంటి పెట్టుబడి ఆదాయం ఉంటాయి. ద్వితీయ ఆదాయంలో ప్రతిగా ఎటువంటి ఆర్థిక ప్రతిఫలం లభించని వర్తమాన బదిలీలు ఉంటాయి; విదేశాల్లోని కార్మికులు చేసే వ్యక్తిగత బదిలీలు కూడా వీటిలో భాగమే. అందువల్ల, భారతదేశంలోకి వచ్చే విదేశీ పెట్టుబడి వర్తమాన ఖాతా రాబడి కాదు; అయితే ఆ పెట్టుబడిపై చెల్లించే డివిడెండ్లు సాధారణంగా ప్రాథమిక ఆదాయంలో నమోదవుతాయి.

భారతదేశం సాధారణంగా వస్తువుల వాణిజ్య లోటును కలిగి ఉంటుంది. సేవల మిగులు, నికర బదిలీ రాబడులు ఈ లోటులో గణనీయమైన భాగాన్ని భర్తీ చేస్తాయి; కాగా ప్రాథమిక ఆదాయ నికర బహిర్గమనాలు సాధారణంగా దీనిని మరింత పెంచుతాయి. భారత ఆర్థిక చర్చల్లో తరచుగా ఉపయోగించే అదృశ్య అంశాలు (invisibles) అనే పదం విస్తృతంగా సేవలు, ఆదాయం, బదిలీలను సూచిస్తుంది. అందువల్ల వస్తువుల వాణిజ్య లోటు ఉన్నంత మాత్రాన వర్తమాన ఖాతా లోటు (CAD) ఉన్నట్లు కాదు: నికర అదృశ్య రాబడులు తగినంత ఎక్కువగా ఉంటే వర్తమాన ఖాతాలో మిగులు ఏర్పడవచ్చు.

• ఉదాహరణ: వస్తు వాణిజ్య శేషం −200, సేవల శేషం +130, ప్రాథమిక ఆదాయం −40, ద్వితీయ ఆదాయం +90 అయితే, వర్తమాన ఖాతా లోటు 20 అవుతుంది.
• విదేశీ రుణంపై వడ్డీ వర్తమాన ఖాతాలోకి వస్తుంది; ఆ రుణ అసలు మొత్తం తిరిగి చెల్లింపు విత్త ఖాతాలోకి వస్తుంది.

2. వర్తమాన ఖాతా లోటు ఎందుకు ఏర్పడుతుంది

జాతీయ ఆదాయ సర్వసమీకరణం వర్తమాన ఖాతాను పొదుపు, పెట్టుబడులతో అనుసంధానిస్తుంది: వర్తమాన ఖాతా శేషం అనేది జాతీయ పొదుపు నుంచి దేశీయ పెట్టుబడిని తీసివేయగా వచ్చే మొత్తానికి సమానం. పెట్టుబడి పొదుపును మించితే, ఆర్థిక వ్యవస్థ విదేశాల నుంచి వనరులను సమకూర్చుకుంటుంది. అందువల్ల, అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థ భవిష్యత్తు ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని విస్తరించే యంత్రాలు, సాంకేతికతను దిగుమతి చేసుకుంటూ CADను కలిగి ఉండవచ్చు. అయితే ఈ సర్వసమీకరణం ఒక లెక్కల సంబంధాన్ని మాత్రమే తెలియజేస్తుంది; ప్రతి లోటు ఉత్పాదకమైనదని లేదా సుస్థిరమైనదని నిరూపించదు.

భారతదేశ దిగుమతి డిమాండ్ దేశీయ ఆర్థిక వృద్ధి, ఇంధన అవసరాలు, ఉత్పత్తి అవసరాలకు అనుగుణంగా స్పందిస్తుంది. ముడి చమురు, సహజ వాయువు, ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులు, బంగారం, యంత్రాలు, మధ్యంతర ఉత్పాదకాలు ఇందులో ముఖ్యమైన భాగాలు. దిగుమతి పరిమాణాలు పెరగకపోయినా చమురు ధరల పెరుగుదల దిగుమతుల వ్యయాన్ని పెంచవచ్చు. ప్రపంచ ఆర్థిక మందగమనం అదే సమయంలో భారత ఎగుమతులకు డిమాండ్‌ను బలహీనపరచవచ్చు. సరకు రవాణా వ్యయాలు, దేశీయ సరఫరా కొరతలు, ఎగుమతుల పోటీతత్వంలో మార్పులు కూడా వాణిజ్య శేషాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.

మారకపు రేటు మార్పులు ఎగుమతి, దిగుమతి ధరలను ప్రభావితం చేస్తాయి; అయితే వాటి ప్రభావం డిమాండ్ ప్రతిస్పందన, ఇన్‌వాయిస్‌ల జారీ పద్ధతులు, ఉత్పత్తి సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. రూపాయి బలహీనపడితే, డాలర్లలో ధర నిర్ణయించిన దిగుమతుల దేశీయ కరెన్సీ వ్యయం పెరుగుతుంది. కాలక్రమంలో ఇది ఎగుమతులను, దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయీకరణను ప్రోత్సహించవచ్చు; అయితే తక్షణ మెరుగుదలకు హామీ ఇవ్వదు. స్వల్పకాలంలో చమురు దిగుమతులు ధరల మార్పులకు సాపేక్షంగా తక్కువగా స్పందించవచ్చు; దిగుమతి చేసుకున్న ఉత్పాదకాలను వినియోగించే ఎగుమతిదారులు అధిక వ్యయాలను ఎదుర్కొంటారు. కోశ లోటులు ప్రభుత్వ పొదుపును తగ్గించడం ద్వారా CADకు కూడా దోహదపడవచ్చు; అయితే ఈ సంబంధం యాంత్రికంగా ఒకటికి ఒకటి నిష్పత్తిలో ఉండదు.

• చక్రీయ కారకాల్లో దేశీయ డిమాండ్, ప్రపంచ ఆర్థిక వృద్ధి, ప్రాథమిక వస్తువుల ధరల మార్పులు ఉంటాయి.
• నిర్మాణాత్మక కారకాల్లో ఇంధన అవసరాల కోసం ఇతరులపై ఆధారపడటం, ఎగుమతుల కేంద్రీకరణ, సరకు రవాణా–నిర్వహణ వ్యయాలు, దేశీయ తయారీ సామర్థ్యాలు ఉంటాయి.

3. CADకు నిధుల సమీకరణ ఎలా జరుగుతుంది

CADను భర్తీ చేయడానికి నికర విత్త ప్రవాహాలు, అధికారిక నిల్వల వంటి విదేశీ ఆస్తుల తగ్గింపు లేదా ఈ సర్దుబాట్ల కలయిక అవసరం. నిధుల సమీకరణలో విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు, విదేశీ పోర్ట్‌ఫోలియో పెట్టుబడులు, విదేశీ వాణిజ్య రుణాలు, వాణిజ్య పరపతి, ప్రవాసుల డిపాజిట్లు ఉండవచ్చు. ఈ వనరులు పరిపక్వత కాలం, అస్థిరత, కరెన్సీ మార్పుల వల్ల ఎదురయ్యే నష్టభయం, భవిష్యత్తులో తిరిగి చెల్లించాల్సిన బాధ్యతల పరంగా భిన్నంగా ఉంటాయి. ప్రధానంగా స్థిరమైన, దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులతో భర్తీ చేసే లోటు కంటే, స్వల్పకాలిక విదేశీ కరెన్సీ రుణాలపై ఆధారపడి భర్తీ చేసే లోటు ఆకస్మిక నిధుల ఉపసంహరణలకు సాధారణంగా ఎక్కువగా లోనవుతుంది.

IMF చెల్లింపుల శేషం మాన్యువల్ ఆరవ సంచిక ప్రకారం, మూలధన ఖాతా పరిధి సాపేక్షంగా పరిమితమైనది. ఇది మూలధన బదిలీలు, ఉత్పత్తి చేయని విత్తేతర ఆస్తులకు సంబంధించిన లావాదేవీలను కలిగి ఉంటుంది. FDI, పోర్ట్‌ఫోలియో పెట్టుబడులు, రుణాలు, నిల్వ ఆస్తులు విత్త ఖాతాలోకి వస్తాయి. భారత విధాన చర్చల్లో మూలధన ప్రవాహాలు లేదా మూలధన ఖాతా ద్వారా నిధుల సమీకరణ అనే పదాలను తరచుగా మరింత విస్తృత అర్థంలో ఉపయోగిస్తారు. అభ్యర్థులు ఈ సంప్రదాయ వాడుకను అధికారిక గణాంక వర్గీకరణ నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి.

CAD వల్ల విదేశీ మారక నిల్వలు తప్పనిసరిగా తగ్గవు. నిల్వలతో సంబంధం లేని నికర నిధుల ప్రవాహాలు విదేశీ నిధుల అవసరాన్ని మించితే, CAD ఉన్నప్పటికీ నిల్వలు పెరగవచ్చు. దీనికి విరుద్ధంగా, నిధుల ప్రవాహాలు బలహీనంగా ఉంటే నిల్వల విక్రయం లేదా మారకపు రేటు సర్దుబాటు అవసరం కావచ్చు. ప్రకటిత నిల్వల పరిమాణంలో మార్పులు మూల్యాంకన ప్రభావాలను కూడా ప్రతిబింబిస్తాయి. అందువల్ల అవి BoPలో నమోదైన నిల్వల లావాదేవీలకు సమానంగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. ద్వంద్వ నమోదు లెక్కల విధానం ద్వారా మొత్తం ఖాతాలు సమతుల్యమవుతాయి; గణాంక వ్యత్యాసాలు దోషాలు, లోపాల అంశంలో నమోదవుతాయి.

• FDI సాధారణంగా అసలు మొత్తాన్ని తిరిగి చెల్లించాల్సిన నిర్దిష్ట బాధ్యతలను సృష్టించదు; అయితే భవిష్యత్తులో లాభాలు, డివిడెండ్ల బహిర్గమనాలకు దారితీయవచ్చు.
• విదేశీ రుణ సమీకరణ తక్షణ నిధులను అందిస్తుంది; అయితే భవిష్యత్తులో రుణ అసలు, వడ్డీ చెల్లింపుల అవసరాలను సృష్టిస్తుంది.

4. సుస్థిరత మరియు ఆర్థిక పరిణామాలు

CADకు సార్వత్రికంగా సురక్షితమైన పరిమితి ఏదీ లేదు. దాని సుస్థిరత వృద్ధి అవకాశాలు, ఎగుమతి ఆదాయాలు, నిధుల సమీకరణ కూర్పు, విదేశీ రుణభారం, నిల్వల సమృద్ధి, పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉత్పాదకతను పెంచే పెట్టుబడులకు నిధులు సమకూర్చే నిరంతర లోటును నిర్వహించడం సాధ్యమే కావచ్చు. అదే పరిమాణంలోని లోటు వినియోగంలో విపరీత పెరుగుదల, బలహీనమైన ఎగుమతులు, స్వల్పకాలిక రుణాలతో ముడిపడి ఉంటే, అది మరింత ప్రమాదకరంగా ఉండవచ్చు. అందువల్ల విశ్లేషకులు CAD–GDP నిష్పత్తి ఒక్కటినే నిర్ణయాత్మకంగా పరిగణించకుండా, దాని వెనుక ఉన్న లావాదేవీలను పరిశీలిస్తారు.

మూలధన ప్రవాహాలు ఆకస్మికంగా నిలిచిపోతే కరెన్సీ విలువ క్షీణతపై ఒత్తిడి, నిల్వల నష్టం, దేశీయ విత్త పరిస్థితుల్లో కఠినత ఏర్పడవచ్చు. కరెన్సీ విలువ క్షీణత వల్ల మారకపు రేటు నష్టభయానికి రక్షణ కల్పించుకోని విదేశీ కరెన్సీ రుణాల అసలు, వడ్డీ చెల్లింపులకు రూపాయల్లో అయ్యే వ్యయం పెరుగుతుంది. అలాగే ఇంధనం, మధ్యంతర వస్తువుల ద్వారా దిగుమతి ద్రవ్యోల్బణం దేశీయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వ్యాపించవచ్చు. ఈ ప్రభావాలు కంపెనీల ఆస్తి–అప్పుల పట్టికలను బలహీనపరచి, ద్రవ్య విధానానికి పరిమితులు విధించవచ్చు. అయితే, తక్కువ CAD ఎల్లప్పుడూ ఆర్థిక బలానికి నిదర్శనం కాదు: అది మాంద్య సమయంలో క్షీణించిన పెట్టుబడులు, బలహీనమైన వినియోగం లేదా దిగుమతుల కుదింపును ప్రతిబింబించవచ్చు.

మిగిలిన పరిపక్వత కాలం ఆధారంగా స్వల్పకాలిక విదేశీ రుణం, రుణ సేవా నిష్పత్తులు, దిగుమతులను చెల్లించడానికి నిల్వలు సరిపోయే కాలం, నికర అంతర్జాతీయ పెట్టుబడి స్థితి, స్థిరమైన నిధుల సమీకరణ వాటా ఉపయోగకరమైన సూచికలు. CAD అనేది ఒక నిర్దిష్ట కాలవ్యవధిలోని ప్రవాహం; విదేశీ రుణం, అంతర్జాతీయ పెట్టుబడి స్థితి అనేవి ఒక నిర్దిష్ట సమయ బిందువు వద్ద ఉన్న నిల్వ పరిమాణాలు. ప్రిలిమ్స్ ప్రశ్నలకు సమాధానమివ్వడానికి ఈ తేడాలపై స్పష్టత కలిగి ఉండటం అత్యవసరం.

5. విధానపరమైన ప్రతిస్పందనలు, పరీక్షల దృష్ట్యా గుర్తించాల్సిన తేడాలు

దీర్ఘకాలికంగా నిలకడైన పరిష్కారానికి బలమైన ఎగుమతులు, పోటీతత్వం గల దేశీయ ఉత్పత్తి, ఇంధన వనరుల వైవిధ్యీకరణ, తగిన స్థాయిలో జాతీయ పొదుపు అవసరం. మెరుగైన సరకు రవాణా–సరఫరా వ్యవస్థలు, విశ్వసనీయ మౌలిక సదుపాయాలు, వాణిజ్య సులభీకరణ, ముందుగా అంచనా వేయగల వాణిజ్య విధానాలు ఎగుమతుల పోటీతత్వాన్ని బలోపేతం చేయగలవు. పునరుత్పాదక ఇంధనం, సామర్థ్య మెరుగుదలలు, సముచితంగా రూపొందించిన దేశీయ ఉత్పత్తి సామర్థ్య విస్తరణ ద్వారా కాలక్రమేణా దిగుమతి చేసుకునే శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటం వల్ల కలిగే నష్టభయాన్ని తగ్గించవచ్చు. సేవల ఎగుమతులను నిలకడగా కొనసాగించడం, ప్రవాసులు పంపే నగదు బదిలీల వ్యయాలను తగ్గించడం కూడా వర్తమాన ఖాతా రాబడులకు తోడ్పడతాయి.

స్వల్పకాలిక నిర్వహణలో మారకపు రేటుకు సౌలభ్యం కల్పించడం, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా విదేశీ మారక మార్కెట్లో జోక్యం చేసుకోవడం, అధిక డిమాండును అదుపు చేయడానికి స్థూల ఆర్థిక చర్యలు చేపట్టడం ఉండవచ్చు. స్థిరమైన విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం నిధుల సమీకరణ నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తుంది; అయితే అది నేరుగా CADను తగ్గించదు. విచక్షణారహిత దిగుమతి ఆంక్షలు దిగుమతి యంత్రాలు, విడిభాగాలపై ఆధారపడే ఉత్పత్తిదారులకు నష్టం కలిగించవచ్చు; వ్యయాలను పెంచవచ్చు; వాణిజ్య వివాదాలకు దారితీయవచ్చు. అదేవిధంగా, కరెన్సీ విలువ క్షీణత కూడా ఎలాంటి ప్రతికూల వ్యయాలు లేని పరిష్కారం కాదు. విధాన రూపకల్పనలో తాత్కాలిక ప్రాథమిక సరుకుల ధరల ఆకస్మిక మార్పులను, నిరంతర పోటీతత్వ సమస్యలు లేదా పొదుపు–పెట్టుబడి సమస్యల నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.

• విత్త లోటు ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యవహారాలకు సంబంధించినది; CAD ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ప్రవాసేతరులతో జరిగే వర్తమాన లావాదేవీలకు సంబంధించినది.
• CADతో పాటు విదేశీ మారక నిల్వల సంచయం జరగగలిగినట్లే, వర్తమాన ఖాతా మిగులుతో పాటు మూలధన బహిర్గమనాలు కూడా ఉండవచ్చు.

సాధన ప్రశ్నలు