విదేశీ రుణం

1. అర్థం, పరిధి మరియు గణాంకపరమైన పరిగణన

స్థూల విదేశీ రుణం అంటే నివాసులు అనివాసులకు చెల్లించవలసిన వాస్తవ, ప్రస్తుత, షరతులపై ఆధారపడని బాధ్యతల బకాయి మొత్తం. వీటికి సంబంధించి భవిష్యత్తులో అసలు మరియు/లేదా వడ్డీ చెల్లించవలసి ఉంటుంది. నివాస స్థితి అనేది విస్తృతంగా ఒక సంస్థాగత యూనిట్ ప్రధాన ఆర్థిక ప్రయోజనాల కేంద్రాన్ని సూచిస్తుంది; దాని జాతీయతను కాదు. అందువల్ల, ఒక భారతీయ కంపెనీ విదేశీ బ్యాంకు నుంచి రుణం తీసుకుంటే అది విదేశీ రుణం అవుతుంది. అయితే, భారత్‌లో నివాస స్థితి కలిగిన భారతీయ బ్యాంకు నుంచి విదేశీ కరెన్సీలో రుణం తీసుకున్నంత మాత్రాన అది ఆ కంపెనీకి విదేశీ రుణం కాదు.

ఒక రుణ బాధ్యత ఏ కరెన్సీలో ఉందనేది ప్రత్యేక అంశం. అనివాసి వద్ద ఉన్న రూపాయి విలువలో పేర్కొన్న బాండ్ కూడా విదేశీ రుణం కావచ్చు; రుణగ్రహీత నిర్ణీత విదేశీ కరెన్సీ మొత్తాన్ని తిరిగి చెల్లించాల్సిన అవసరం లేకపోయినా ఇది వర్తిస్తుంది. అదే విధంగా, ఒక రుణ బాధ్యత విదేశీ కరెన్సీలో ఉన్నంత మాత్రాన అది విదేశీ రుణ బాధ్యతగా నిర్ధారణ కాదు. అందువల్ల, అనివాసుల వద్ద ఉన్న ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు విదేశీ రుణ గణాంకాలకు సంబంధించినవే.

రుణ సాధనాల్లో రుణాలు, రుణ సెక్యూరిటీలు, కరెన్సీ మరియు డిపాజిట్లు, వాణిజ్య పరపతి మరియు ముందస్తు చెల్లింపులు, ఇతర రుణ బాధ్యతలు ఉంటాయి. అంతర్జాతీయ గణాంక ప్రమాణాల ప్రకారం ప్రత్యేక ఉపసంహరణ హక్కుల కేటాయింపులను దీర్ఘకాలిక విదేశీ రుణ బాధ్యతలుగా నమోదు చేస్తారు. ఈక్విటీ పెట్టుబడులు, విత్త ఉత్పన్నాలు (ఫైనాన్షియల్ డెరివేటివ్స్) స్థూల విదేశీ రుణంలో చేర్చబడవు. హామీ అనేది షరతులతో కూడిన బాధ్యత. సాధారణంగా, ఆ హామీ ప్రకారం చెల్లించాలని కోరినప్పుడు మాత్రమే అది హామీదారుని వాస్తవ బాధ్యతగా మారుతుంది.

• స్థూల విదేశీ రుణం నుంచి నివాసితుల విదేశీ ఆస్తులను తీసివేయరు.
• నికర విదేశీ రుణాన్ని లెక్కించేటప్పుడు రుణ సాధనాల రూపంలో ఉన్న సంబంధిత విదేశీ ఆస్తులను తీసివేస్తారు; ఇది నికర అంతర్జాతీయ పెట్టుబడి స్థితికి సమానం కాదు.
• అంతర్జాతీయ పెట్టుబడి స్థితిలో రుణ, రుణేతర ఆర్థిక ఆస్తులు మరియు బాధ్యతలు రెండూ ఉంటాయి.

2. భారతదేశ విదేశీ రుణ నిర్మాణం

భారతదేశ విదేశీ రుణంలో ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర రుణాలు ఉంటాయి. ముఖ్యమైన వర్గాల్లో బహుపాక్షిక, ద్వైపాక్షిక రుణాలు, వాణిజ్య రుణాలు, అనివాసుల డిపాజిట్లు, వాణిజ్య పరపతి, SDR కేటాయింపులు ఉన్నాయి. ప్రపంచ బ్యాంకు, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు వంటి సంస్థల ద్వారా తీసుకునే రుణాలతో సహా ప్రభుత్వ విదేశీ రుణాలు అభివృద్ధి, ఇతర నిధుల అవసరాలకు తోడ్పడతాయి. ప్రైవేటు సంస్థలు, విత్త సంస్థలు కూడా విదేశాల నుంచి రుణాలు తీసుకుంటాయి. కాబట్టి మొత్తం విదేశీ రుణాన్ని సార్వభౌమ విదేశీ రుణంగా పొరబడకూడదు.

విదేశీ వాణిజ్య రుణాలు (External Commercial Borrowings), లేదా ECBs, అనేవి వర్తించే నియమావళి కింద అర్హత కలిగిన నివాస సంస్థలు గుర్తింపు పొందిన అనివాస రుణదాతల నుంచి సమీకరించే వాణిజ్య రుణాలు. ఇవి బ్యాంకు రుణాలు, బాండ్లు వంటి రూపాల్లో ఉండవచ్చు. విదేశీ కరెన్సీ రుణాలకు తక్కువ వడ్డీ రేట్లు ఉండవచ్చు. అయితే, వాటి వాస్తవ వ్యయంలో మారకపు రేటు మార్పుల ప్రభావం, నష్టభయ నివారణకు చేసే హెడ్జింగ్ వ్యయాలు కూడా ఉంటాయి. సాధారణంగా మసాలా బాండ్లుగా పిలిచే రూపాయి విలువలో పేర్కొన్న విదేశీ బాండ్లలో ప్రత్యక్ష కరెన్సీ నష్టభయం జారీదారుపై కాకుండా పెట్టుబడిదారుపై ఉంటుంది.

అనివాసుల డిపాజిట్ బాధ్యతల్లో విదేశీ కరెన్సీ అనివాస బ్యాంకు ఖాతాలు, అనివాస బాహ్య రూపాయి ఖాతాలు, అనివాస సాధారణ రూపాయి ఖాతాలు వంటి పథకాల కింద సంబంధిత నిల్వలు ఉంటాయి. FCNR(B) డిపాజిట్లు విదేశీ కరెన్సీలో ఉంటాయి; NRE, NRO ఖాతాలు రూపాయిల్లో ఉంటాయి. వీటిని చేర్చడం ద్వారా విదేశీ రుణం అనేది కేవలం విదేశీ కరెన్సీలో తీసుకున్న రుణానికి పర్యాయపదం కాదని స్పష్టమవుతుంది.

వాణిజ్య రుణం అంతర్జాతీయ లావాదేవీలకు నిధులను సమకూరుస్తుంది. ఉదాహరణకు, విదేశీ సరఫరాదారు భారతీయ దిగుమతిదారుకు చెల్లింపును తరువాత చేసే వెసులుబాటు కల్పించడం. ఇది వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేస్తుంది; అయితే అంతర్జాతీయ రుణదాతలు రుణ సదుపాయాన్ని ఉపసంహరించుకున్నప్పుడు పునర్రుణ సమీకరణ ఒత్తిడిని సృష్టించవచ్చు. పరీక్షల దృష్ట్యా, రుణదాతకు చెందిన సంస్థాగత వర్గం, రుణగ్రహీతకు చెందిన రంగం, రుణం వ్యక్తీకరించబడిన కరెన్సీ, కాలపరిమితి మధ్య తేడాలను గుర్తించాలి: ఇవి ఒకే రుణ బాధ్యతకు సంబంధించిన విభిన్న వర్గీకరణలు.

3. రుణ సూచికలు, మదింపు ప్రభావాలు

విదేశీ రుణం–GDP నిష్పత్తి చెల్లించవలసి ఉన్న విదేశీ రుణాన్ని ఆర్థిక వ్యవస్థ వార్షిక ఉత్పత్తితో పోలుస్తుంది. ఇది రుణ పరిమాణాన్ని స్థూలంగా కొలుస్తుంది; అయితే GDP అనేది తక్షణమే అందుబాటులో ఉండే విదేశీ మారక నిల్వ కాదు. రుణ సుస్థిరత ఎగుమతులు, ప్రవాసుల నగదు పంపకాలు, విదేశీ మారక నిల్వలు, వడ్డీ రేట్లు, కాలపరిమితి, తిరిగి చెల్లింపులకు అవసరమైన వనరులను సమకూర్చుకోగల వ్యక్తిగత రుణగ్రహీతల సామర్థ్యంపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.

రుణ సేవా నిష్పత్తి ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో అసలు రుణ తిరిగి చెల్లింపులు, వడ్డీ చెల్లింపుల మొత్తాన్ని వర్తమాన విదేశీ రాబడులతో పోల్చి కొలుస్తుంది. ఈ నిష్పత్తి ఎక్కువగా ఉంటే, ఇప్పటికే ఉన్న రుణ బాధ్యతల చెల్లింపుల కోసం రాబడుల్లో ఎక్కువ భాగం వినియోగించబడుతోందని అర్థం. ఇది రుణం–GDP నిష్పత్తికి భిన్నమైనది; ఎందుకంటే రుణ సేవ ఒక ప్రవాహ పరిమాణం కాగా, చెల్లించవలసి ఉన్న రుణం ఒక నిల్వ పరిమాణం. ఒక దేశంలో మొత్తం రుణ నిల్వ మితస్థాయిలో ఉన్నప్పటికీ, భారీ తిరిగి చెల్లింపుల గడువులు ఒకేసారి వస్తే ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి.

ప్రారంభ కాలపరిమితి ఆధారంగా లెక్కించే స్వల్పకాలిక విదేశీ రుణంలో సాధారణంగా ప్రారంభ కాలపరిమితి ఒక సంవత్సరం లేదా అంతకంటే తక్కువగా ఉన్న రుణ బాధ్యతలు ఉంటాయి. మిగిలిన కాలపరిమితి ఆధారంగా లెక్కించే స్వల్పకాలిక రుణంలో, రాబోయే సంవత్సరంలో చెల్లింపు గడువు ముగియనున్న దీర్ఘకాలిక రుణాలు కూడా అదనంగా చేరుతాయి. అందువల్ల సమీప భవిష్యత్తులో పాత రుణాలను కొనసాగించడానికి లేదా వాటి స్థానంలో కొత్త రుణాలను సమకూర్చుకోవడానికి అవసరమైన మొత్తాన్ని గుర్తించడంలో మిగిలిన కాలపరిమితి ప్రత్యేకంగా ఉపయోగపడుతుంది. విశ్లేషకులు స్వల్పకాలిక రుణాన్ని విదేశీ మారక నిల్వలతో కూడా పోలుస్తారు.

కొత్తగా రుణం తీసుకోకుండానే మదింపు ప్రభావాల వల్ల నివేదిత రుణ పరిమాణం మారవచ్చు. రుణాలు తీసుకున్న ఇతర కరెన్సీలతో పోలిస్తే US డాలర్ విలువ పెరిగినప్పుడు, ఆ కరెన్సీలలో వ్యక్తీకరించిన రుణాల డాలర్ విలువ తగ్గవచ్చు. దీనికి భిన్నంగా, రూపాయి విలువ తగ్గడం వల్ల మారకపు రేటు నష్టభయానికి రక్షణ కల్పించుకోని విదేశీ కరెన్సీ రుణాల అసలు, వడ్డీ చెల్లింపుల రూపాయి వ్యయం పెరుగుతుంది. కాబట్టి, డాలర్లలో కొలిచిన రుణం తగ్గడం తప్పనిసరిగా రుణాన్ని తిరిగి చెల్లించినట్లు సూచించదు; కరెన్సీ విలువల్లో మార్పులు వేర్వేరు కొలమానాలను వేర్వేరు దిశల్లో ప్రభావితం చేయవచ్చు.

• విదేశీ మారక నిల్వలు–విదేశీ రుణ నిష్పత్తి ద్రవ్యలభ్యతపరమైన రక్షణను సూచిస్తుంది; ప్రతి రుణగ్రహీత తిరిగి చెల్లించగలడనే హామీని ఇవ్వదు.
• రాయితీ రుణం సాధారణంగా తక్కువ వడ్డీ రేట్లు, దీర్ఘకాలిక చెల్లింపు గడువులు లేదా చెల్లింపు ప్రారంభానికి ముందు వెసులుబాటు కాలం వంటి సడలింపులతో కూడిన నిబంధనలను అందిస్తుంది.
• కొన్ని కరెన్సీలలోనే రుణం కేంద్రీకృతమవడం, చర వడ్డీ రేట్లు, కొద్దిమంది రుణదాతల వద్దనే రుణం కేంద్రీకృతమవడం వంటి అంశాలు కూడా మొత్తం రుణ నిష్పత్తి అంత ప్రాధాన్యాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు.

4. ప్రయోజనాలు, నష్టభయాలు, చెల్లింపుల శేషం

విదేశీ రుణ సమీకరణ దేశీయ పొదుపులకు అనుబంధ వనరులను అందిస్తుంది; ఉత్పాదక పెట్టుబడులు, మౌలిక సదుపాయాలు, సాంకేతికత దిగుమతులకు నిధులను సమకూర్చగలదు. రుణ నిధులతో చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు ఉత్పాదకతను పెంచినప్పుడు లేదా విదేశీ మారక ఆదాయాన్ని సృష్టించినప్పుడు రుణం మరింత సుస్థిరంగా ఉంటుంది. విదేశీ కరెన్సీలో ఆదాయాన్ని పొందే ఎగుమతిదారులకు సహజమైన మారకపు నష్టభయ రక్షణ ఉండవచ్చు; అయితే కరెన్సీ, సమయం, మొత్తంలో తేడాల వల్ల కొంత నష్టభయం మిగిలి ఉండవచ్చు.

ప్రధాన నష్టభయాలు కరెన్సీ అసమతుల్యత, కాలపరిమితి అసమతుల్యత, రుణ పునఃసమీకరణ నష్టభయం. దేశీయ కరెన్సీలో వచ్చే ఆదాయంతో విదేశీ కరెన్సీలోని రుణ బాధ్యతలను చెల్లించినప్పుడు కరెన్సీ అసమతుల్యత ఏర్పడుతుంది. దీర్ఘకాలం ఉపయోగపడే ఆస్తుల కోసం స్వల్పకాలిక రుణాలను వినియోగించినప్పుడు కాలపరిమితి అసమతుల్యత ఏర్పడుతుంది. గడువు ముగిసే రుణాన్ని భరించగలిగే షరతులతో పునరుద్ధరించలేనప్పుడు రుణ పునఃసమీకరణ లేదా రోల్‌ఓవర్ నష్టభయం తలెత్తుతుంది. ప్రపంచ వడ్డీ రేట్లు పెరగడం వల్ల చర వడ్డీ రేటు ఆధారిత రుణాల చెల్లింపు వ్యయాలు పెరగవచ్చు; కొత్త నిధుల లభ్యత తగ్గవచ్చు.

విదేశీ రుణం అనేది ఒక నిర్దిష్ట సమయానికి కొలిచే నిల్వ పరిమాణం; చెల్లింపుల శేష లావాదేవీలు మాత్రం ఒక కాలవ్యవధిలో జరిగే ప్రవాహాలు. అంతర్జాతీయ చెల్లింపుల శేష పరిభాష ప్రకారం, రుణం తీసుకోవడం, అసలు తిరిగి చెల్లించడం విత్త ఖాతాలో నమోదవుతాయి; వడ్డీ చెల్లింపులు వర్తమాన ఖాతాలో ప్రాథమిక ఆదాయం కింద నమోదవుతాయి. భారతీయ విశ్లేషణాత్మక నివేదికల్లో విత్త ప్రవాహాలను సూచించడానికి మూలధన ఖాతా అనే పదాన్ని తరచుగా విస్తృత అర్థంలో ఉపయోగిస్తారు.

వర్తమాన ఖాతా లోటును పూర్తిగా రుణాలతోనే భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం లేదు: ఈక్విటీ పెట్టుబడుల ప్రవాహాలు, నిల్వల వినియోగం ద్వారా కూడా దానిని భర్తీ చేయవచ్చు. అదేవిధంగా, నివాసులు ఏకకాలంలో విదేశీ ఆస్తులను కూడబెట్టుకుంటే, వర్తమాన ఖాతా లోటు లేకపోయినా విదేశీ రుణం పెరగవచ్చు. రుణ నిల్వలో మార్పులు లావాదేవులతోపాటు మదింపు మార్పులు, ఇతర సర్దుబాట్లను కూడా ప్రతిబింబిస్తాయి.

5. భారతదేశ నిర్వహణ చట్రం మరియు పరీక్షా దృక్పథం

విదేశీ మారకద్రవ్య నిర్వహణ చట్టం, 1999, దానికి సంబంధించిన నియమాలు, నిబంధనలు, RBI ఆదేశాల ద్వారా భారతదేశం విదేశీ రుణ సమీకరణను నిర్వహిస్తుంది. అర్హతగల రుణగ్రహీతలు, గుర్తింపు పొందిన రుణదాతలు, కనీస సగటు కాలపరిమితి, అనుమతించిన అంతిమ వినియోగాలు, రుణ పరిమితులు, మొత్తం వ్యయ గరిష్ఠ పరిమితులు వంటి అంశాలను ECB చట్రం నిర్దేశిస్తుంది. నష్టభయ నివారణ (హెడ్జింగ్) అవసరాలు ప్రతి విదేశీ రుణానికీ ఒకే విధంగా కాకుండా, నిర్దేశిత సందర్భాలకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి. సంఖ్యాపరమైన పరిమితులు మారవచ్చు కాబట్టి, కాలం చెల్లిన కోచింగ్ సారాంశాల కంటే ప్రస్తుత RBI ఆదేశాలను అనుసరించడం ఉత్తమం.

ప్రతికూల పరిస్థితులను తట్టుకునే సామర్థ్యానికి వివేకవంతమైన రుణ సమీకరణ, వైవిధ్యభరిత నిధుల వనరులు, తగిన నిల్వలు, విశ్వసనీయ స్థూల ఆర్థిక విధానాలు, రుణ తిరిగి చెల్లింపు కాలపట్టికల పర్యవేక్షణ అవసరం. మార్కెట్‌లో అంతరాయం ఏర్పడినప్పుడు నిల్వలు ద్రవ్యలభ్యతను అందిస్తాయి; అయితే, అవి రుణాలను తీర్చగల సామర్థ్యమున్న రుణగ్రహీతలకు లేదా ఉత్పాదక పెట్టుబడులకు ప్రత్యామ్నాయం కావు. ప్రభుత్వ హామీ రుణగ్రహీతకు నిధుల లభ్యతను మెరుగుపరచవచ్చు; అదే సమయంలో సంభావ్య నష్టభయాన్ని ప్రభుత్వ ఆస్తి-అప్పుల పట్టికకు బదిలీ చేస్తుంది.

ప్రిలిమ్స్‌లో నిరపేక్ష వాదనలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించండి: విదేశీ రుణం పూర్తిగా ప్రభుత్వ రుణమే కాదు; అది తప్పనిసరిగా డాలర్లలోనే ఉండాల్సిన అవసరమూ లేదు; విదేశీ పెట్టుబడులన్నీ రుణాలు కావు; రుణం-GDP నిష్పత్తి తక్కువగా ఉన్నంత మాత్రాన సంక్షోభ నష్టభయం తొలగిపోదు. ఎవరు ఎవరికి రుణపడి ఉన్నారు, ఏ కరెన్సీలో, ఏ షరతులపై రుణం తీసుకున్నారు, తిరిగి చెల్లించాల్సిన గడువు ఎప్పుడు వస్తుంది అనే ప్రశ్నలను ఎల్లప్పుడూ అడగండి.

సాధన ప్రశ్నలు