CPI

1. CPI దేనిని కొలుస్తుంది

నిర్దిష్ట వినియోగ వస్తు, సేవల బుట్ట కోసం వినియోగదారులు చెల్లించే ధరల్లో కాలక్రమేణా సంభవించే సగటు మార్పును CPI కొలుస్తుంది. కుటుంబాలు పంపిణీ ప్రక్రియలోని చివరి దశలో వస్తువులు, సేవలను కొనుగోలు చేస్తాయి కాబట్టి చిల్లర ధరలు ముఖ్యమైనవి. CPI పెరుగుదల అనేది ప్రాతినిధ్య వినియోగ బుట్టను కొనుగోలు చేయడం మరింత ఖరీదైనదిగా మారిందని సూచిస్తుంది. అయితే, CPI ఒక సగటు సూచిక: అద్దె, విద్య లేదా మందులపై అధికంగా ఖర్చు చేసే కుటుంబం అనుభవించే ద్రవ్యోల్బణం, ప్రచురిత రేటుకు భిన్నంగా ఉండవచ్చు.

సూచిక, ద్రవ్యోల్బణ రేటు వేర్వేరు భావనలు. ఆధార విలువ 100గా ఉన్నప్పుడు, సూచిక విలువ 180 అయితే, కొలిచే వినియోగ బుట్ట ధరల స్థాయి ఆధార కాలంలోని స్థాయి కంటే సుమారు 80% అధికంగా ఉందని అర్థం. ప్రస్తుత వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం 80% అని దీని అర్థం కాదు. గత సంవత్సరంలోని అదే నెలతో పోల్చిన ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఇలా లెక్కిస్తారు: [(ప్రస్తుత నెలలో CPI ÷ గత సంవత్సరంలోని అదే నెలలో CPI) − 1] × 100. అందువల్ల, 180 నుంచి 189కి పెరుగుదల 5% ద్రవ్యోల్బణాన్ని సూచిస్తుంది.

ద్రవ్యోల్బణ మందగమనం (Disinflation) అంటే ధరలు మునుపటి కంటే నెమ్మదిగా పెరగడం; ప్రతి ద్రవ్యోల్బణం (Deflation) అంటే సాధారణ ధరల స్థాయి తగ్గడం. ద్రవ్యోల్బణం 7% నుంచి 4%కి తగ్గినా, వినియోగదారులు పెరుగుతున్న ధరలను ఎదుర్కొంటూనే ఉంటారు. CPI అనేది సమగ్ర జీవన వ్యయ సూచికకు కూడా భిన్నమైనది: స్థిరమైన వినియోగ బుట్ట, మారుతున్న వినియోగదారుల ఎంపికలను, వ్యక్తిగత పరిస్థితుల్లోని వ్యత్యాసాలను లేదా ఉత్పత్తుల నాణ్యతలో జరిగే అన్ని మెరుగుదలలను పూర్తిగా ప్రతిబింబించలేదు.

• గత ఏడాది ఇదే కాలంతో పోల్చడం వల్ల పునరావృతమయ్యే కాలానుగుణ ధోరణుల ప్రభావం తగ్గుతుంది; అయితే, ఈ పోలిక గత ఏడాది పోలిక ఆధారానికి సున్నితంగానే ఉంటుంది.
• నెలవారీ ద్రవ్యోల్బణం వెంటనే ముందున్న నెలతో పోలిస్తే వచ్చిన మార్పును కొలుస్తుంది; కాలానుగుణ మార్పులను జాగ్రత్తగా విశ్లేషించాలి.
• గృహాల నామమాత్రపు ఆదాయం కంటే వినియోగదారుల ధరలు వేగంగా పెరిగినప్పుడు కొనుగోలు శక్తి తగ్గుతుంది.

2. భారతదేశ CPI నిర్మాణం, వినియోగ బుట్ట

NSO గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాలకు వేర్వేరు సూచికలను, అఖిల భారత స్థాయిలో ఒక సంయుక్త సూచికను ప్రచురిస్తుంది. ఇవి గ్రామీణ, పట్టణ ఆవాసాల మధ్య వ్యయ విధానాలు, ధరల్లోని వ్యత్యాసాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటాయి. CPI-సంయుక్త సూచికను వ్యయ ఆధారిత సమీకరణ పద్ధతిలో రూపొందిస్తారు; ఇది గ్రామీణ, పట్టణ ద్రవ్యోల్బణ రేట్ల సాధారణ అంకగణిత సగటు కాదు. అఖిల భారత స్థాయి గణాంకంలో కనిపించకుండా ఉండిపోయే భౌగోళిక వ్యత్యాసాలను వెల్లడించడానికి రాష్ట్ర స్థాయి సూచికలు కూడా తోడ్పడతాయి.

2012 ఆధార సంవత్సర శ్రేణి కోసం, సవరించిన మిశ్రమ సూచన కాల పద్ధతిని (Modified Mixed Reference Period) ఉపయోగించి, జాతీయ నమూనా సర్వే నిర్వహించిన 2011–12 వినియోగ వ్యయ సర్వే నుంచి వ్యయ భారాలను పొందారు. ఎంపిక చేసిన గ్రామీణ, పట్టణ మార్కెట్ల నుంచి ధరలను సేకరిస్తారు. ఈ సూచికలో స్థిర వ్యయ భారాలను, లాస్పేయర్స్ తరహా సమీకరణ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు; ప్రాథమిక వస్తు-ధర స్థాయిలో గుణోత్తర సగటులను ఉపయోగిస్తారు. ఈ నిర్మాణం వల్ల ధరల మార్పులు, కుటుంబ వినియోగ వ్యయ వాటాలు రెండూ ముఖ్యమవుతాయి.

వినియోగ బుట్టలో ఆరు ప్రధాన వర్గాలు ఉంటాయి: ఆహారం, పానీయాలు; పాన్, పొగాకు, మత్తు పదార్థాలు; దుస్తులు, పాదరక్షలు; గృహవసతి; ఇంధనం, వెలుతురు; ఇతరాలు. ఇతరాల వర్గంలో ఆరోగ్యం, విద్య, రవాణా, సమాచార ప్రసారం వంటి ముఖ్యమైన సేవలు ఉంటాయి. పట్టణ సూచికలో గృహవసతికి ప్రాతినిధ్యం ఉంటుంది; అయితే CPI-గ్రామీణ సూచికలో (CPI-Rural) అది ప్రత్యేక వర్గంగా ఉండదు. పట్టణ వినియోగ బుట్టతో పోలిస్తే గ్రామీణ వినియోగ బుట్టలో ఆహారం, పానీయాలకు ఎక్కువ భారం ఉంటుంది.

వినియోగదారుల ఆహార ధరల సూచీ (CFPI) అనేది ఎంపిక చేసిన ఆహార ఉపవర్గాలను కవర్ చేస్తూ విడిగా ప్రచురించే కొలమానం. దీనిని మొత్తం ఆహారం, పానీయాల వర్గంతో సమానంగా పరిగణించకూడదు: వీటి పరిధులు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. అదేవిధంగా, CPIలోని ఇంధనం, వెలుతురు విభాగం గృహాల అన్ని రకాల ఇంధన వ్యయాలను పూర్తిగా కొలవదు; వ్యక్తిగత రవాణాకు వినియోగించే పెట్రోలు, డీజిల్ రవాణా, సమాచార ప్రసార విభాగంలో ఉంటాయి.

• 2012 ఆధార సంవత్సర శ్రేణిలో CPI-సంయుక్త సూచిక (CPI-Combined) భారాలు: ఆహారం, పానీయాలు 45.86%; పాన్, పొగాకు, మత్తు పదార్థాలు 2.38%; దుస్తులు, పాదరక్షలు 6.53%.
• మిగిలిన భారాలు: గృహవసతి 10.07%; ఇంధనం, వెలుతురు 6.84%; ఇతరాలు 28.32%.
• భారాలను ఉపయోగించేటప్పుడు ఆధార సంవత్సరాన్ని తప్పనిసరిగా గుర్తించాలి; ఆధార సంవత్సర మార్పు వల్ల వినియోగ బుట్ట, వ్యయ వాటాలు, సూచిక సంకలన విధానాలు మారవచ్చు.

3. CPI మార్పులను సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవడం

మొత్తం ద్రవ్యోల్బణం (Headline inflation) పూర్తి CPI బుట్టను కవర్ చేస్తుంది. సాపేక్షంగా నిరంతరం కొనసాగే ధరల ఒత్తిళ్లను గుర్తించడానికి మూల ద్రవ్యోల్బణం (Core inflation) సాధారణంగా ఆహారం, ఇంధనాన్ని మినహాయిస్తుంది. అయితే, మూల ద్రవ్యోల్బణానికి విశ్వవ్యాప్తంగా తప్పనిసరిగా అనుసరించాల్సిన ఒకే నిర్వచనం లేదు: విశ్లేషణాత్మక కొలమానాలు అధిక ధరల హెచ్చుతగ్గులకు లోనయ్యే మరికొన్ని అంశాలను కూడా మినహాయించవచ్చు. మూల ద్రవ్యోల్బణం ఉపయోగకరమైనదే అయినప్పటికీ, గృహాల వాస్తవ వినియోగ భారాన్ని అంచనా వేసేటప్పుడు అది మొత్తం ద్రవ్యోల్బణానికి ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు.

ఒక అంశం చూపే ప్రభావం దాని ద్రవ్యోల్బణ రేటు, వ్యయ భారాంకం రెండింటిపైనా ఆధారపడి ఉంటుంది. కూరగాయల ధరలు తీవ్రంగా పెరిగితే మొత్తం ద్రవ్యోల్బణంపై గణనీయమైన ప్రభావం పడవచ్చు. అదే స్థాయిలో ధరల పెరుగుదల చాలా తక్కువ భారాంకం ఉన్న అంశంలో సంభవిస్తే, దాని ప్రభావం స్వల్పంగా ఉండవచ్చు. ప్రాథమిక ఉజ్జాయింపుగా, ఒక వర్గం భారాంకాన్ని దాని ద్రవ్యోల్బణ రేటుతో గుణిస్తే మొత్తం ద్రవ్యోల్బణంలో ఆ వర్గం వాటాను సూచిస్తుంది; కచ్చితంగా విడదీసి విశ్లేషించడానికి సంబంధిత సూచీ స్థాయులు, సమీకరణ పద్ధతి అవసరం.

వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం ప్రస్తుత ధరలను ఏడాది క్రితం ధరలతో పోల్చడం వల్ల ఆధార ప్రభావాలు (Base effects) ఏర్పడతాయి. గత ఏడాదిలో పోలికకు తీసుకున్న నెల ధరలు అసాధారణంగా ఎక్కువగా ఉంటే, ప్రస్తుత సూచీ పెరుగుతున్నప్పటికీ వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం తగ్గవచ్చు. దీనికి విరుద్ధంగా, పోలికకు తీసుకున్న ఆధారం తక్కువగా ఉంటే, ప్రస్తుత నెలలో ధరలు అకస్మాత్తుగా పెరగకపోయినా వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం అధికంగా నమోదవవచ్చు. ధరల స్థాయులు, వాటి మార్పు రేటు మధ్య ఉన్న ఈ వ్యత్యాసాన్ని పరీక్షకులు తరచుగా పరీక్షిస్తారు.

అధిక డిమాండ్, ఉత్పత్తిలో అవరోధాలు, దిగుమతి చేసుకునే వస్తువుల వ్యయాలు, కరెన్సీ విలువ క్షీణత, పన్నులు లేదా వాతావరణ సంబంధిత సరఫరా అంతరాయాల వల్ల ద్రవ్యోల్బణం ఉత్పన్నం కావచ్చు. నిరంతరం కొనసాగే ఆహార ద్రవ్యోల్బణం వేతనాల పెంపు డిమాండ్లను, ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలను కూడా ప్రభావితం చేయవచ్చు. అందువల్ల, ప్రారంభంలో ఒక రంగానికే పరిమితమైన అంతరాయం, ద్వితీయ దశ ప్రభావాల ద్వారా విస్తృత ద్రవ్యోల్బణంగా వ్యాపించవచ్చు.

• మొత్తం CPIను ఆహార ద్రవ్యోల్బణం, మూల ద్రవ్యోల్బణ కొలమానాలు, గ్రామీణ–పట్టణ వ్యత్యాసాలు, నెలవారీ మార్పులతో కలిపి పరిశీలించాలి.
• ద్రవ్యోల్బణం కొన్ని వస్తువులకే పరిమితమైందా లేదా వస్తువులు, సేవల అంతటా విస్తృతంగా వ్యాపించిందా అనేది పరిశీలించాలి.
• ద్రవ్యోల్బణ రేటు తగ్గినంత మాత్రాన నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు తగ్గాయని నిర్ధారించలేము.

4. CPI, ద్రవ్య విధానం మరియు ప్రభుత్వ విధానం

2016లో సవరించిన భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకు చట్టం, 1934, సరళ ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య నిర్ధారణకు చట్టబద్ధమైన ప్రాతిపదికను కల్పిస్తుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం RBIతో సంప్రదించి ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. ఏప్రిల్ 2021–మార్చి 2026 కాలానికి ప్రకటించిన లక్ష్యం 4% CPI ద్రవ్యోల్బణం; అనుమతించదగిన పరిమితి పరిధి 2–6%. వర్తించే ప్రభుత్వ నోటిఫికేషన్‌ను పరిశీలించకుండా, ఈ నిర్దిష్ట కాలానికి సంబంధించిన నోటిఫికేషన్ తరువాతి కాలాలకు కూడా వర్తిస్తుందని భావించకూడదు.

ఈ విధాన చట్రం కింద, వరుసగా మూడు త్రైమాసికాలపాటు సగటు ద్రవ్యోల్బణం అనుమతించదగిన గరిష్ఠ పరిమితిని మించడం లేదా కనిష్ఠ పరిమితి కంటే దిగువకు పడిపోవడాన్ని వైఫల్యంగా నిర్వచిస్తారు. ఏదైనా ఒక నెలలో ద్రవ్యోల్బణం ఈ పరిధికి వెలుపల ఉండటం మాత్రమే చట్టబద్ధమైన వైఫల్యంగా పరిగణించబడదు. వైఫల్యం సంభవించినప్పుడు, దానికి గల కారణాలు, ప్రతిపాదిత దిద్దుబాటు చర్యలు, ద్రవ్యోల్బణాన్ని తిరిగి లక్ష్య స్థాయికి తీసుకురావడానికి అవసరమయ్యే అంచనా సమయాన్ని వివరిస్తూ RBI కేంద్ర ప్రభుత్వానికి నివేదిక సమర్పించాలి.

ద్రవ్య విధానం వడ్డీ రేట్లు, పరపతి పరిస్థితులు, డిమాండ్, అంచనాల ద్వారా ద్రవ్యోల్బణాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది; సాధారణంగా ఈ ప్రభావం కొంత కాలవ్యవధి తరువాత కనిపిస్తుంది. ఇది తక్షణమే కూరగాయలను ఉత్పత్తి చేయలేదు లేదా పంట నష్టాన్ని పూడ్చలేదు. అయినప్పటికీ, సరఫరా సంబంధిత ఆకస్మిక ప్రతికూల పరిణామాలు సాధారణీకృత ద్రవ్యోల్బణంగా వ్యాపించడాన్ని పరిమితం చేయగలదు. బఫర్ నిల్వల విడుదల, రవాణా–సరఫరా నిర్వహణ మెరుగుదల, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేసిన దిగుమతి విధానాలు వంటి ప్రభుత్వ చర్యలు నిర్దిష్ట సరఫరా అవరోధాలను పరిష్కరించగలవు. అయితే, ఇటువంటి జోక్యాల్లో ప్రభుత్వ విత్తం, వాణిజ్యం, ఉత్పత్తిదారుల ప్రోత్సాహకాల మధ్య పరస్పర లాభనష్టాలను సమతుల్యం చేయాల్సి ఉంటుంది.

• కార్మిక బ్యూరో సంకలనం చేసే CPI-IWను కరువు భత్యం, వేతన సర్దుబాటు ఏర్పాట్లలో ఉపయోగిస్తారు; ఇది ద్రవ్య విధాన లక్ష్య సూచీ కాదు.
• వాస్తవ వేతనాలు, వాస్తవ వినియోగం, గృహ సంక్షేమాన్ని విశ్లేషించడానికి CPI తోడ్పడుతుంది. అయితే, వేర్వేరు ప్రయోజనాలకు వేర్వేరు ధరల డిఫ్లేటర్లు అవసరం కావచ్చు.

5. పరిమితులు మరియు పరీక్షల్లో పొరపాట్లకు దారితీసే అంశాలు

ఆదాయాలు, సాంకేతికత, వినియోగ అలవాట్లు మారుతున్న కొద్దీ స్థిర వస్తు–సేవల బుట్టలు వాస్తవ వినియోగాన్ని ప్రతిబింబించే సామర్థ్యాన్ని క్రమంగా కోల్పోతాయి. సాపేక్ష ధరలు మారినప్పుడు వినియోగదారులు చౌకైన ఉత్పత్తులను ప్రత్యామ్నాయంగా ఎంచుకోవచ్చు; అయితే, స్థిర భారాలతో కూడిన సూచీ ఈ ప్రతిస్పందనను తక్షణమే ప్రతిబింబించదు. నాణ్యతలో మార్పులకు అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయడం, కొత్త ఉత్పత్తులు, అసంఘటిత రంగ సేవల ధరలు, భౌగోళిక వైవిధ్యం అదనపు కొలమాన సవాళ్లను సృష్టిస్తాయి. అందువల్ల, నిర్ణీత కాలవ్యవధుల్లో ఆధార సంవత్సరాన్ని మార్చడం, వ్యయ సర్వేలను నవీకరించడం అత్యవసరం.

WPI టోకు లేదా ఉత్పత్తిదారులకు సంబంధించిన దశలో వస్తువుల ధరలను కొలుస్తుంది; సేవలను మినహాయిస్తుంది. కాగా, CPI చిల్లర స్థాయిలో వినియోగ వస్తువులు మరియు సేవలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది. GDP డిఫ్లేటర్ పరిధి భిన్నంగా ఉంటుంది: ఇది స్థిరమైన గృహ వినియోగ వస్తు–సేవల బుట్టకు బదులుగా దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేసిన అంతిమ వస్తువులు మరియు సేవల ధరలను ప్రతిబింబిస్తుంది. WPIని గానీ, GDP డిఫ్లేటర్‌ను గానీ CPIకి బదులుగా ఉపయోగించదగిన సమాన సూచీలుగా పరిగణించకూడదు.

పరీక్షలో సమాధానం రాసేటప్పుడు కొలమానాన్ని సంక్షేమంతో అనుసంధానించాలి. మొత్తం ద్రవ్యోల్బణం మితంగా కనిపించినప్పటికీ, ఆహార ధరలు ఆకస్మికంగా పెరిగినప్పుడు తమ వ్యయంలో ఆహారానికి అధిక వాటా కేటాయించే కుటుంబాలు ఇతరుల కంటే ఎక్కువగా నష్టపోవచ్చు. అందువల్ల, సముచితమైన విధాన మదింపు విశ్వసనీయ ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణతోపాటు దుర్బల కుటుంబాలకు లక్షిత మద్దతును, వ్యవసాయ సరఫరా గొలుసులు, నిల్వ సదుపాయాలు, పోటీ, మార్కెట్ సమాచారంలో మెరుగుదలలను సమన్వయం చేస్తుంది.

• ద్రవ్యోల్బణం తగ్గడాన్ని ధరలు తగ్గడంగా భావించవద్దు; CPI-Combinedను CPI-IWతో గానీ, CFPIని మొత్తం ఆహారం మరియు పానీయాల సమూహంతో గానీ కలిపి చూడవద్దు.
• వినియోగ వస్తు–సేవల బుట్టలోని సంఖ్యాత్మక భారాలకు సంబంధిత ఆధార సంవత్సరాన్ని, ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య నోటిఫికేషన్లకు అవి వర్తించే కాలాన్ని ఎల్లప్పుడూ జతచేయాలి.

CPIని అర్థం చేసుకోవడం: ధరల స్థాయులు, ద్రవ్యోల్బణం మధ్య వ్యత్యాసం

అందించిన మెటాడేటా, US బ్యూరో ఆఫ్ లేబర్ స్టాటిస్టిక్స్‌కు ఆపాదించిన డేటాను ఉపయోగించే చారిత్రక US నగరాల సగటు వినియోగదారుల ధరల సూచిక శ్రేణిని గుర్తిస్తుంది. కాలక్రమంలో CPIని తులనాత్మకంగా వివరించడానికి ఇది నేరుగా ఉపయోగపడుతుంది; అయితే, ఇది భారతదేశ ద్రవ్యోల్బణ అనుభవాన్ని నిర్ధారించదు. ఒక ప్రాతినిధ్య కుటుంబ వినియోగ వస్తు, సేవల సముదాయం వ్యయాన్ని ఒక సూచన కాలంతో పోల్చి CPI పరిశీలిస్తుంది. అందువల్ల, సూచిక విలువ ధరల స్థాయికి కొలమానం కాగా, ఒక నిర్దిష్ట కాలవ్యవధిలో ఆ సూచికలో సంభవించే శాతం మార్పే ద్రవ్యోల్బణం. CPI పెరుగుతున్నప్పటికీ ద్రవ్యోల్బణం తగ్గవచ్చు: అంటే ధరలు ఇంకా పెరుగుతూనే ఉన్నాయి, కానీ పెరుగుదల వేగం తగ్గుతోంది.

భారతదేశంలో CPIని అర్థం చేసుకోవడానికి ఎంచుకున్న శ్రేణి, వస్తు, సేవల సముదాయంలోని అంశాల భారాలు, పోలిక కాలవ్యవధిపై దృష్టి పెట్టాలి. CPI సంయుక్త సూచిక (CPI Combined) గ్రామీణ, పట్టణ వినియోగదారుల ధరల మార్పులను కలిపి చూపుతుంది; ఇది భారతదేశ ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య నిర్ధారణ విధాన చట్రానికి ప్రామాణిక కొలమానం. ఆహార ధరల మార్పులు సమగ్ర ద్రవ్యోల్బణాన్ని గణనీయంగా ప్రభావితం చేయగలవు. అయితే, కుటుంబాల వ్యయ విధానాలు ప్రాతినిధ్య వస్తు, సేవల సముదాయానికి భిన్నంగా ఉండటంతో అవి వేర్వేరు వ్యయ ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కొంటాయి. ఈ చారిత్రక US శ్రేణి భారతదేశ వస్తు, సేవల సముదాయంలోని భారాలను, ఆధార సంవత్సరాలను లేదా విధానపరమైన నిర్ధారణలను అందించదు. దాని మెటాడేటా కూడా చార్ట్‌లోని సూచికకు ఖచ్చితమైన సూచన ప్రాతిపదికను నిర్ధారించదు; కాబట్టి సంఖ్యాపరంగా అర్థం చేసుకోవడానికి మూల శ్రేణిని పరిశీలించాలి.

• ఏడాది ప్రాతిపదికన CPI ద్రవ్యోల్బణం = [(ప్రస్తుత సూచిక ÷ పన్నెండు నెలల క్రితం నాటి సూచిక) − 1] × 100; ఇది సూచిక పాయింట్ల మధ్య వ్యత్యాసం కాదు.
• ద్రవ్యోల్బణ మందగమనం (Disinflation) అంటే ధరల పెరుగుదల వేగం తగ్గడం; ప్రతి ద్రవ్యోల్బణం (Deflation) అంటే ధరల స్థాయి తగ్గడం. ప్రస్తుత ధరల మార్పు వేగంలో అదే స్థాయిలో మార్పు లేకపోయినా, ప్రాతిపదిక ప్రభావాలు (Base effects) కొలిచిన ద్రవ్యోల్బణాన్ని మార్చవచ్చు.
• CPI కుటుంబాలు వినియోగించే వస్తువులు, సేవలను కవర్ చేస్తుంది; భారతదేశ WPI ప్రధానంగా టోకు ధరల వద్ద వస్తువుల ధరలను పరిశీలిస్తుంది. ఈ రెండింటిలో ఏ వస్తు సముదాయమూ ఒక నిర్దిష్ట కుటుంబ వ్యయానికి తప్పనిసరిగా సరిపోలకపోవచ్చు.

సాధన ప్రశ్నలు