FDI

1. అర్థం, రూపాలు మరియు ఆర్థిక ప్రాధాన్యం

విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి (FDI) అంటే ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థలోని నివాసి, మరొక ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఉన్న సంస్థలో దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాన్ని, గణనీయమైన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉండేలా చేసే పెట్టుబడి. అంతర్జాతీయ గణాంక ప్రమాణాల ప్రకారం, పెట్టుబడిదారు కనీసం 10% ఓటింగ్ అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నప్పుడు సాధారణంగా ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి సంబంధం ఉన్నట్లు గుర్తిస్తారు. ఈ పరిమితి ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది; తప్పనిసరిగా మెజారిటీ యాజమాన్యాన్ని లేదా నిర్వహణ నియంత్రణను సూచించదు.

భారతదేశ చట్టపరమైన వర్గీకరణలో దీనికి నిర్దిష్ట నిర్వచనం ఉంది. భారతదేశం వెలుపల నివసించే వ్యక్తి, స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలో లిస్టింగ్ కాని భారతీయ కంపెనీలో ఈక్విటీ సాధనాల ద్వారా చేసే పెట్టుబడి FDI అవుతుంది. లిస్టెడ్ భారతీయ కంపెనీ విషయంలో, పూర్తిగా డైల్యూట్ చేసిన ప్రాతిపదికన, జారీ అనంతర చెల్లించిన ఈక్విటీ మూలధనంలో 10% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వాటా ఉండాలనేది పరిమితి. పూర్తిగా డైల్యూట్ చేసిన ప్రాతిపదికన లెక్కించేటప్పుడు, సంబంధిత మార్పిడి సాధనాలు ఈక్విటీగా మారే అవకాశాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు. ఒకసారి FDIగా వర్గీకరించిన పెట్టుబడిలో వాటా తదనంతరం 10% కంటే దిగువకు తగ్గినా, ఆ పెట్టుబడి FDIగానే కొనసాగుతుంది.

గ్రీన్‌ఫీల్డ్ FDI కొత్త సంస్థను లేదా ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది; బ్రౌన్‌ఫీల్డ్ FDI ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాపారాన్ని కొనుగోలు చేస్తుంది లేదా విస్తరిస్తుంది. ఒక ఆటోమొబైల్ తయారీ సంస్థ విదేశంలో మరో అసెంబ్లీ ప్లాంటును ఏర్పాటు చేయడం వంటి, ఒకే రకమైన కార్యకలాపాలను విదేశాల్లోనూ చేపట్టడాన్ని సమాంతర FDI (Horizontal FDI) అంటారు. ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థలో విడిభాగాల తయారీ, మరొక ఆర్థిక వ్యవస్థలో తుది అసెంబ్లీ చేపట్టడం వంటి, ఉత్పత్తిలోని వివిధ దశలను వేర్వేరు దేశాల్లో నిర్వహించడాన్ని నిలువు FDI (Vertical FDI) అంటారు.

• అంతర్జాతీయ గణాంకాల్లో ప్రత్యక్ష పెట్టుబడిలో ఈక్విటీ మూలధనం, పునఃపెట్టుబడిగా పెట్టిన ఆదాయాలు, అనుబంధ సంస్థల మధ్య అర్హతగల రుణ లావాదేవీలు ఉంటాయి.
• విలీనం లేదా స్వాధీనం ద్వారా తక్షణమే కొత్త ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని జోడించకుండానే యాజమాన్యం మారవచ్చు; గ్రీన్‌ఫీల్డ్ పెట్టుబడి మరింత ప్రత్యక్షంగా కొత్త ఉత్పాదక సదుపాయాలను సృష్టిస్తుంది.
• FDI దేశీయ మార్కెట్ అవసరాలను తీర్చవచ్చు, వనరుల లభ్యతను నిర్ధారించవచ్చు, ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచవచ్చు లేదా సాంకేతికతను, బ్రాండ్లను సముపార్జించవచ్చు.

2. FDI, పోర్ట్‌ఫోలియో పెట్టుబడి మరియు విదేశీ లావాదేవీల ఖాతాలు

విదేశీ పోర్ట్‌ఫోలియో పెట్టుబడి (FPI) అంటే సాధారణంగా ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి సంబంధాన్ని ఏర్పరచకుండా ఆర్థిక సెక్యూరిటీలలో చేసే పెట్టుబడి. పోర్ట్‌ఫోలియో పెట్టుబడిదారులు ప్రధానంగా ఆర్థిక ప్రతిఫలాల కోసం షేర్లను లేదా రుణ సాధనాలను కొనుగోలు చేయవచ్చు. అందువల్ల, షేర్లను కొనుగోలు చేసినంత మాత్రాన అది FDI కాదు: పెట్టుబడి సాధనం, యాజమాన్య వాటా పరిమితి, వర్తించే చట్టపరమైన చట్రం ముఖ్యమైనవి. సాధారణంగా పోర్ట్‌ఫోలియో పెట్టుబడితో పోలిస్తే FDIకి ద్రవ్యత్వం తక్కువగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఈ రెండు వర్గాల్లో ఏదీ పెట్టుబడుల ఉపసంహరణకు లేదా ఆర్థిక ఒత్తిడికి అతీతం కాదు.

IMF చెల్లింపుల శేషం ప్రదర్శన విధానం ప్రకారం, FDIని విత్త ఖాతాలో నమోదు చేస్తారు. భారతీయ పాఠ్యపుస్తకాలు, విధాన చర్చల్లో కొన్నిసార్లు ఇటువంటి ప్రవాహాలను విస్తృతార్థంలో మూలధన ఖాతా కింద చేర్చి పేర్కొంటారు. ఈ వాడుకను IMF పరిమితార్థంలో ఉపయోగించే మూలధన ఖాతా నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి. IMF మూలధన ఖాతా ప్రధానంగా మూలధన బదిలీలను, ఉత్పత్తి చేయని ఆర్థికేతర ఆస్తులకు సంబంధించిన లావాదేవీలను కలిగి ఉంటుంది. FDI వస్తు వాణిజ్య లోటును నేరుగా తగ్గించదు; ఇది వర్తమాన ఖాతా లోటును భర్తీ చేయడానికి అవసరమైన నిధులను సమకూర్చడంలో సహాయపడగలదు.

విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడిదారులకు చెల్లించాల్సిన డివిడెండ్లు, వడ్డీ ప్రాథమిక ఆదాయంగా వర్తమాన ఖాతాలో నమోదవుతాయి. తిరిగి పెట్టుబడిగా పెట్టిన ఆర్జనలను విదేశీ పెట్టుబడిదారునికి చెల్లించాల్సిన ఆదాయంగానూ, దానికి సమానమైన ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి ప్రవాహంగానూ నమోదు చేస్తారు. అందువల్ల, మొత్తం FDI అంటే విదేశాల నుంచి కొత్తగా బదిలీ అయిన నగదు మాత్రమే కాదు. నికర ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి కూడా దేశంలోకి వచ్చిన స్థూల FDI కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది; ఎందుకంటే దాని గణనలో దేశం నుంచి విదేశాలకు వెళ్లిన పెట్టుబడులు, సంబంధిత పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ ప్రవాహాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.

• FPI అనేది ఒక పెట్టుబడి వర్గం; FII అనేది భారతదేశంలోని విదేశీ సంస్థాగత పెట్టుబడిదారులకు సంబంధించి గతంలో ఉపయోగించిన పదం.
• విదేశాల నుంచి తీసుకున్న రుణం స్వయంచాలకంగా FDI కాదు. విదేశీ వాణిజ్య రుణాలు (External Commercial Borrowings) ప్రత్యేక నియంత్రణ చట్రం కింద నిర్వహించబడతాయి.
• FDI విదేశీ యాజమాన్య హక్కులను కల్పిస్తుంది. అయితే, సంప్రదాయ రుణాల మాదిరిగా ఈక్విటీ పెట్టుబడి నిర్ణీత అసలు మొత్తాన్ని తిరిగి చెల్లించాల్సిన బాధ్యతను విధించదు.

3. భారతదేశ విధాన నిర్మాణం, ప్రవేశ మార్గాలు

భారతదేశ FDI వ్యవస్థ విదేశీ మారక నిర్వహణ చట్టం, 1999, విదేశీ మారక నిర్వహణ (రుణేతర సాధనాలు) నియమాలు, 2019, సంబంధిత నియమాలు, ఆదేశాలపై ఆధారపడి ఉంది. వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని పరిశ్రమలు, అంతర్గత వాణిజ్య ప్రోత్సాహక విభాగం FDI విధానాన్ని, సవరణలను జారీ చేస్తుంది. సంబంధిత విదేశీ మారక నివేదికల సమర్పణ, కార్యకలాపాల నిర్వహణ అవసరాలను RBI పర్యవేక్షిస్తుంది. రంగాలవారీ నియంత్రణ సంస్థలు, మంత్రిత్వ శాఖలు అదనపు షరతులను విధిస్తాయి.

స్వయంచాలక మార్గంలో పెట్టుబడికి భారత ప్రభుత్వం నుంచి ముందస్తు ఆమోదం అవసరం లేదు. అయినప్పటికీ, పెట్టుబడిదారులు రంగాలవారీ గరిష్ఠ పరిమితులు, అనుమతించిన కార్యకలాపాలు, ధర నిర్ణయం, నివేదికల సమర్పణకు సంబంధించిన నిబంధనలతోపాటు వర్తించే ఇతర చట్టాలను పాటించాలి. ప్రభుత్వ అనుమతి మార్గంలో, అధీకృత ప్రాధికార సంస్థ నుంచి ముందస్తు ఆమోదం అవసరం. విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రోత్సాహక మండలిని 2017లో రద్దు చేశారు; ఆమోదం తెలిపే బాధ్యతలను సంబంధిత పరిపాలనా మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలకు బదిలీ చేశారు.

రంగాలవారీ గరిష్ఠ పరిమితి అనేది అనుమతించే విదేశీ పెట్టుబడి గరిష్ఠ స్థాయిని నిర్దేశిస్తుంది; ప్రవేశ మార్గం అనేది ముందస్తు ఆమోదం అవసరమా కాదా అనేది నిర్ణయిస్తుంది. అందువల్ల, ఒక రంగంలో 100% విదేశీ పెట్టుబడికి అనుమతి ఉన్నప్పటికీ, అందులో కొంత భాగానికి లేదా మొత్తానికి ప్రభుత్వ ఆమోదం అవసరం కావచ్చు. యాజమాన్యం, నియంత్రణకు సంబంధించిన షరతులను బట్టి, ఒక భారతీయ సంస్థ మరో భారతీయ సంస్థలో చేసే తదుపరి స్థాయి పెట్టుబడిని (డౌన్‌స్ట్రీమ్ పెట్టుబడి) ఆ రెండో సంస్థలో పరోక్ష విదేశీ పెట్టుబడిగా పరిగణించవచ్చు.

• నిర్దిష్ట షరతులకు లోబడి LLPలలో విదేశీ పెట్టుబడులకు అనుమతి ఉంది. వీటిలో, సంబంధిత రంగంలో FDIతో ముడిపడిన పనితీరు షరతులు లేకుండా స్వయంచాలక మార్గంలో 100% FDIకి అనుమతి ఉండాలనేది ఒక షరతు.
• పెట్టుబడికి లభించిన ఆమోదం, పోటీ నియంత్రణపరమైన ఆమోదం, పర్యావరణ అనుమతి, లైసెన్సుల పొందడం లేదా పన్ను, కార్మిక చట్టాల అనుసరణకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
• పరీక్షల దృష్ట్యా, పాత రంగాలవారీ పెట్టుబడి పరిమితుల జాబితాపై ఆధారపడకుండా, ఏకీకృత విధానంతోపాటు తాజా DPIIT సవరణలను చదవాలి.

4. రంగాలవారీ నియమాలు, నిషేధాలు, భద్రతాపరమైన పరిశీలన

భారతదేశం విస్తృత సరళీకరణతోపాటు రంగాలవారీ ప్రత్యేక పరిమితులను అమలు చేస్తోంది. ఉదాహరణకు, వర్తించే షరతులకు లోబడి తయారీ రంగంలో సాధారణంగా స్వయంచాలక మార్గం ద్వారా 100% FDIకి అనుమతి ఉంది. ఏక-బ్రాండ్ ఉత్పత్తుల చిల్లర వ్యాపారంలో స్వయంచాలక మార్గం ద్వారా 100% FDIకి అనుమతి ఉంది; వర్తించే సందర్భాల్లో సేకరణ నిబంధనలతో సహా పలు షరతులు దీనికి వర్తిస్తాయి. బహుళ-బ్రాండ్ చిల్లర వ్యాపారంలో ప్రభుత్వ అనుమతి మార్గం ద్వారా 51% వరకు FDIకి అనుమతి ఉంది; ఇది సవివరమైన షరతులకు, రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల అమలు నిర్ణయాలకు లోబడి ఉంటుంది.

ఈ-కామర్స్‌లో మార్కెట్‌ప్లేస్ నమూనాలో షరతులకు లోబడి స్వయంచాలక మార్గం ద్వారా 100% FDIకి అనుమతి ఉంది. నిల్వల ఆధారిత ఈ-కామర్స్ నమూనాలో FDIకి అనుమతి లేదు. మార్కెట్‌ప్లేస్ అనేది కొనుగోలుదారులను, అమ్మకందారులను అనుసంధానించే సమాచార సాంకేతిక వేదికను అందిస్తుంది; నిల్వల ఆధారిత సంస్థ వస్తువులు లేదా సేవలపై యాజమాన్యాన్ని కలిగి ఉండి, వినియోగదారులకు నేరుగా విక్రయిస్తుంది.

2020 నాటి పత్రికా ప్రకటన 3 (Press Note 3) ప్రకారం, భారతదేశంతో భూసరిహద్దును పంచుకునే దేశానికి చెందిన సంస్థ చేసే పెట్టుబడికి, లేదా పెట్టుబడి యొక్క అంతిమ లబ్ధిదారు యజమాని అటువంటి దేశంలో ఉన్నా లేదా ఆ దేశ పౌరుడైనా, ప్రభుత్వ అనుమతి మార్గం తప్పనిసరి. అటువంటి లబ్ధిదారు యాజమాన్యానికి దారితీసే బదిలీలకు కూడా అనుమతి అవసరం. ఇది అనుమతి పొందాలనే నిబంధన మాత్రమే; సంపూర్ణ నిషేధం కాదు.

• నిషేధిత కార్యకలాపాలలో లాటరీ వ్యాపారం, జూదం, పందెం కాయడం, చిట్ ఫండ్లు, నిధి కంపెనీలు, బదిలీ చేయదగిన అభివృద్ధి హక్కులలో వ్యాపారం ఉన్నాయి.
• విధానంలో నిర్వచించిన స్థిరాస్తి వ్యాపారంలో FDI నిషేధించబడింది. అయితే, దీనిని అనుమతించిన నిర్మాణ–అభివృద్ధి కార్యకలాపాలతో కలిపి అర్థం చేసుకోకూడదు.
• వ్యవసాయ రంగమంతటికీ ఒకే విధంగా అనుమతి లేదు; అలాగే రంగమంతటిపైనా ఒకే విధంగా నిషేధం లేదు: నిర్దిష్ట కార్యకలాపాలకు షరతులకు లోబడి అనుమతి ఉంది.

5. FDI ప్రయోజనాలు, నష్టభయాలు మరియు గణాంకాల విశ్లేషణ

FDI దేశీయ పొదుపులకు అనుబంధంగా తోడ్పడగలదు, ఉపాధిని సృష్టించగలదు, సాంకేతికతను ప్రవేశపెట్టగలదు మరియు స్థానిక సరఫరాదారులను ప్రపంచ విలువ గొలుసులతో అనుసంధానించగలదు. పోటీ మరియు ప్రదర్శన ప్రభావాలు దేశీయ సంస్థల ఉత్పాదకతను మెరుగుపరచవచ్చు. ఈ పరోక్ష ప్రయోజనాలు స్వయంచాలకంగా కలగవు: అవి నైపుణ్యాలు, మౌలిక సదుపాయాలు, పరిశోధన సామర్థ్యం, సరఫరాదారుల అభివృద్ధి మరియు పోటీ విధానంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. దేశీయ మార్కెట్‌ను లక్ష్యంగా చేసుకున్న పెట్టుబడులు కూడా గణనీయమైన ఎగుమతులను తప్పనిసరిగా సృష్టించవు.

లాభాలను విదేశాలకు పంపడం, దిగుమతులపై అధికంగా ఆధారపడే ఉత్పత్తి, మార్కెట్ కేంద్రీకరణ మరియు బలహీనమైన స్థానిక సంస్థలు మార్కెట్ నుంచి వైదొలగాల్సి రావడం వంటివి సంభావ్య ప్రతికూలతలు. వ్యూహాత్మక పెట్టుబడులు సున్నితమైన సాంకేతికత, కీలక మౌలిక సదుపాయాలు మరియు డేటాకు సంబంధించి ఆందోళనలను రేకెత్తించవచ్చు. సంబంధిత పక్షాల లావాదేవీల ద్వారా పన్ను ఎగవేతకు పాల్పడటం, పర్యావరణ లేదా కార్మిక సంబంధిత బాహ్య ప్రభావాలు వంటి అంశాల విషయంలో కేవలం అధిక పెట్టుబడి ప్రవాహాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం కాకుండా సమర్థవంతమైన నియంత్రణ అవసరం.

DPIIT మొత్తం FDI ప్రవాహాలను FDI ఈక్విటీ ప్రవాహాల నుంచి వేరుగా చూపుతుంది; మొత్తం FDI ప్రవాహాల్లో తిరిగి పెట్టుబడిగా పెట్టిన ఆదాయాలు మరియు ఇతర మూలధనం కూడా ఉంటాయి. ప్రాజెక్టు ప్రకటనలు, పెట్టుబడి అనుమతులు మరియు అవగాహన ఒప్పందాలు వాస్తవంగా వచ్చిన పెట్టుబడి ప్రవాహాలు కావు. పెట్టుబడి మూలదేశాల ర్యాంకులు తరచుగా తక్షణ పెట్టుబడిదారు ఉన్న దేశం లేదా అధికార పరిధిని సూచిస్తాయి తప్ప అంతిమ యజమానిని కాదు. రాష్ట్రాలవారీ గణాంకాలు కూడా ఉత్పత్తి కార్యకలాపాల పూర్తి భౌగోళిక విస్తరణను ప్రతిబింబించడానికి బదులు నమోదిత కార్యాలయాల స్థానాల ప్రభావానికి లోనుకావచ్చు.

• ఉత్పాదకత, స్థిరమైన ఉద్యోగాలు, దేశీయ విలువ జోడింపు, ఎగుమతులు మరియు సాంకేతిక వ్యాప్తి ఆధారంగా పెట్టుబడి నాణ్యతను అంచనా వేయాలి.
• FDI విదేశీ నిధుల సమీకరణపై ఒత్తిళ్లను తగ్గించగలదు; అయితే విదేశీ మారక నిల్వల పెరుగుదల ఇతర చెల్లింపుల శేష ప్రవాహాలు మరియు RBI జోక్యంపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.
• సమర్థవంతమైన విధానం ముందుగా అంచనా వేయగల పెట్టుబడి ప్రవేశ నిబంధనలు, పెట్టుబడి సులభతర చర్యలను పోటీ, భద్రత మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ చర్యలతో సమతుల్యం చేస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు