భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) భారతదేశ కేంద్ర బ్యాంకు. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను నిర్వహించడం, నియంత్రించడం దీని ప్రధాన విధి. ఇది 1935 సంవత్సరంలో స్థాపించబడిన చట్టబద్ధ సంస్థ…
Credit: Anurag Vijay 03 · CC BY-SA 4.0 · source
కూరగాయలు
Credit: Narayana37 · CC0 · source
1. అర్థం, ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత
GDP అనేది ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో ఆర్థిక వ్యవస్థ దేశీయ భూభాగంలో ఉత్పత్తి చేసిన అంతిమ వస్తువులు, సేవల విలువ. ప్రస్తుత ధరల వద్ద GDPని సాధారణంగా నామమాత్ర GDP అని పిలుస్తారు. ఇది ఆ కాలంలో అమలులో ఉన్న ధరలను ఉపయోగించి ఉత్పత్తి విలువను లెక్కిస్తుంది. స్థిర ధరల వద్ద GDPని సాధారణంగా వాస్తవ GDP అని పిలుస్తారు. ఇది ఉత్పత్తి పరిమాణంలో మార్పులను కొలవడానికి ధరల మార్పుల ప్రభావాన్ని తొలగిస్తుంది. అందువల్ల ఉత్పత్తి పెరగడం వల్లగానీ, ధరలు పెరగడం వల్లగానీ, లేదా రెండూ పెరగడం వల్లగానీ నామమాత్ర GDP పెరగవచ్చు.
GDP డిఫ్లేటర్ ఈ రెండు కొలమానాలను అనుసంధానించే నిష్పత్తి. ప్రస్తుత దేశీయ ఉత్పత్తికి సంబంధించిన ధరల స్థాయి, ప్రామాణిక కాలపు ధరల స్థాయితో పోలిస్తే ఎలా ఉందో ఇది సూచిస్తుంది. సూచీ విలువ 125 అయితే, ఆ గణన ద్వారా ప్రతిబింబించే సమగ్ర ధరల స్థాయి ఆధార కాలపు స్థాయి కంటే 25 శాతం ఎక్కువగా ఉందని అర్థం. అంతేగానీ, తాజా సంవత్సరంలో ద్రవ్యోల్బణం 25 శాతంగా ఉందని గానీ, ప్రతి ధర సమానంగా పెరిగిందని గానీ అర్థం కాదు.
స్థూల ఆర్థిక పనితీరును అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. నామమాత్ర GDP వేగంగా పెరిగినంత మాత్రాన వాస్తవ వృద్ధి కూడా అంతే వేగంగా ఉందని భావించకూడదు. దీనికి విరుద్ధంగా, సమగ్ర ధరల స్థాయి తగ్గినప్పుడు నామమాత్ర వృద్ధి బలహీనంగా ఉన్నప్పటికీ వాస్తవ వృద్ధి సానుకూలంగా ఉండవచ్చు. ఈ పరిస్థితుల మధ్య తేడాను గుర్తించడానికి డిఫ్లేటర్ తోడ్పడుతుంది. అందువల్ల జాతీయాదాయ విశ్లేషణ, కోశ సంబంధిత నిష్పత్తులు, వృద్ధి పనితీరు పోలికలకు ఇది ప్రాసంగికంగా ఉంటుంది.
- GDP దేశీయ ఉత్పత్తిని కొలుస్తుంది; GNIలో మిగిలిన ప్రపంచం నుంచి వచ్చే నికర ప్రాథమిక ఆదాయం కూడా చేర్చబడుతుంది.
- డిఫ్లేటర్ అనేది ధరల స్థాయి సూచిక; దానిలో మార్పు రేటు ద్రవ్యోల్బణానికి కొలమానం.
2. సూత్రం, గణన మరియు అర్థ వివరణ
సూత్రం: GDP డిఫ్లేటర్ = (ప్రస్తుత ధరల వద్ద GDP ÷ స్థిర ధరల వద్ద GDP) × 100. రెండు GDP అంచనాలు ఒకే కాలానికి, ఒకే భౌగోళిక పరిధికి, ఒకే జాతీయ ఖాతాల శ్రేణికి సంబంధించినవై ఉండాలి. ఒక శ్రేణిలోని నామమాత్ర GDPని మరో శ్రేణిలోని వాస్తవ GDPతో కలిపి ఉపయోగిస్తే తప్పుదారి పట్టించే నిష్పత్తి వస్తుంది.
నామమాత్ర GDP ₹300 లక్షల కోట్లు, వాస్తవ GDP ₹240 లక్షల కోట్లు అని అనుకుందాం. అప్పుడు డిఫ్లేటర్ 125 అవుతుంది. అంతకుముందు సంవత్సరపు డిఫ్లేటర్ 120 అయితే, డిఫ్లేటర్ ద్వారా కొలిచే ద్రవ్యోల్బణ రేటు [(125 − 120) ÷ 120] × 100, అంటే సుమారు 4.17 శాతం అవుతుంది. సూచీలో ఐదు పాయింట్ల పెరుగుదల అంటే ద్రవ్యోల్బణ రేటు ఐదు శాతం అని కాదు.
వృద్ధి రేట్ల మధ్య ఖచ్చితమైన సంబంధం: (1 + నామమాత్ర GDP వృద్ధి) = (1 + వాస్తవ GDP వృద్ధి) × (1 + డిఫ్లేటర్ ద్రవ్యోల్బణం). ఇందులో రేట్లను దశాంశ రూపంలో వ్యక్తపరచాలి. నామమాత్ర GDP 12 శాతం, వాస్తవ GDP 7 శాతం పెరిగితే, డిఫ్లేటర్ ద్రవ్యోల్బణం [(1.12 ÷ 1.07) − 1] × 100, అంటే సుమారు 4.67 శాతం అవుతుంది. నామమాత్ర వృద్ధి నుంచి వాస్తవ వృద్ధిని తీసివేస్తే వచ్చేది ఉజ్జాయింపు మాత్రమే.
డిఫ్లేటర్ తగ్గుతుంటే, పోల్చిన కాలాల మధ్య దేశీయ ఉత్పత్తి సమగ్ర ధరలు తగ్గుతున్నాయని సూచిస్తుంది. డిఫ్లేటర్ 100 కంటే తక్కువగా ఉంటే, ధరల స్థాయి ఆధార కాలపు స్థాయి కంటే తక్కువగా ఉందని అర్థం; తాజా సంవత్సరంలో ధరలు తప్పనిసరిగా తగ్గుతున్నాయని కాదు. అదేవిధంగా, సూచీ 100 కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ అంతకుముందు సంవత్సరంతో పోలిస్తే తగ్గవచ్చు.
- ఏడాది ప్రాతిపదికన లేదా త్రైమాసిక ప్రాతిపదికన చేసే పోలికల్లో ఒకే పద్ధతిని స్థిరంగా అనుసరించాలి; వాటి అర్థ వివరణలను కలగలపకూడదు.
- సూచీ స్థాయి, ద్రవ్యోల్బణ రేటు వేర్వేరు ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తాయి.
3. పరిధి, భారితాలు మరియు వాణిజ్యాన్ని పరిగణించే విధానం
డిఫ్లేటర్ పరిధి గృహ వినియోగ సూచిక పరిధి కంటే విస్తృతమైనది. దేశీయ ఉత్పత్తిలో వినియోగ వస్తువులు, సేవలు, మూలధన వస్తువులు, ప్రభుత్వ సేవలు, విదేశాలకు ఎగుమతి చేసే వస్తువులు, సేవలు ఉంటాయి. మధ్యంతర ఉత్పాదకాలను తుది ఉత్పత్తిగా GDPలో విడిగా చేర్చరు: విలువ జోడింపు లెక్కింపు విధానం ద్వంద్వ గణనను నివారిస్తుంది.
పాఠ్యపుస్తకాల్లోని స్థిర ప్రాతిపదిక సూత్రీకరణ ప్రకారం, డిఫ్లేటర్‌ను Σ(ప్రస్తుత ధరలు × ప్రస్తుత పరిమాణాలు)ను Σ(ప్రాతిపదిక సంవత్సర ధరలు × ప్రస్తుత పరిమాణాలు)తో భాగించి, 100తో గుణించిన విలువగా రాయవచ్చు. అందువల్ల ఇది ప్రస్తుత కాలపు పరిమాణాలను ఉపయోగించే పాషే-రకం (Paasche-type) ధరల సూచిక. సంప్రదాయ CPI, WPI శ్రేణుల సవరణల మధ్య ఉపయోగించే స్థిర ప్రామాణిక భారాలకు భిన్నంగా, ఉత్పత్తి కూర్పు మారేకొద్దీ దీని ప్రభావిత భారాలు మారుతాయి.
దిగుమతులను జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకోవాలి. GDP దేశీయ ఉత్పత్తిని కొలుస్తుంది కాబట్టి, దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులు, సేవలు డిఫ్లేటర్ కొలిచే ఉత్పత్తి పరిధిలో నేరుగా చేర్చబడవు. GDP = వినియోగం + పెట్టుబడి + ప్రభుత్వ వ్యయం + ఎగుమతులు − దిగుమతులు అనే వ్యయ సమీకరణంలో దిగుమతులను తీసివేస్తారు. ఎందుకంటే వ్యయ సమిష్టి మొత్తాల్లో విదేశీ ఉత్పత్తుల కొనుగోళ్లు ఇప్పటికే చేరివుండవచ్చు.
అయితే, దిగుమతి ధరలు డిఫ్లేటర్‌ను ప్రభావితం చేయలేవని చెప్పడం సరికాదు. దిగుమతి చేసుకున్న చమురు, యంత్రాలు, ఇతర ఉత్పాదకాలు దేశీయ ఉత్పత్తిదారుల వ్యయాలు, విక్రయ ధరలు, విలువ జోడింపును ప్రభావితం చేయవచ్చు. ఇటువంటి ప్రభావాలు పరోక్షమైనవి; ఇవి ఉత్పత్తి ప్రక్రియ, ధరల మార్పుల ప్రసారంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. దీనికి భిన్నంగా, ఎగుమతులు దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేసినవి కాబట్టి నేరుగా పరిధిలోకి వస్తాయి.
- విస్తృత పరిధిని కలిగి ఉన్నంత మాత్రాన డిఫ్లేటర్ ప్రతి ప్రయోజనానికీ అత్యుత్తమ సూచీగా ఉండదు.
- ఉత్పత్తి కూర్పులో మార్పులు సమగ్ర భారితాలను ప్రభావితం చేస్తాయి; డిఫ్లేటర్ మార్పులేని కుటుంబ వినియోగ వస్తుసేవల బుట్టను అనుసరించదు.
4. భారత గణాంక వ్యవస్థ మరియు విధానపరమైన వినియోగం
గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని భారత జాతీయ గణాంక కార్యాలయం ప్రస్తుత, స్థిర ధరల వద్ద జాతీయ ఖాతాల అంచనాలను ప్రచురిస్తుంది. వాటి నిష్పత్తి ద్వారా అంతర్నిహిత GDP డిఫ్లేటర్ లభిస్తుంది. జనవరి 2015లో ప్రవేశపెట్టిన 2011–12 ప్రాతిపదిక గల జాతీయ ఖాతాల శ్రేణి, భారత గణాంక పద్ధతిని అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైన ఆధారం. ఉపయోగిస్తున్న గణాంక విడుదలలో వర్తించే ప్రాతిపదిక సంవత్సరాన్ని, సవరణ స్థితిని ఎల్లప్పుడూ పరిశీలించాలి.
మార్కెట్ ధరల వద్ద GDP అనేది మౌలిక ధరల వద్ద స్థూల విలువ జోడింపునకు ఉత్పత్తులపై పన్నులను కలిపి, ఉత్పత్తులపై రాయితీలను తీసివేయగా వచ్చే మొత్తానికి సమానం. అందువల్ల GDP డిఫ్లేటర్, GVA డిఫ్లేటర్ ఒకే విధంగా మారాల్సిన అవసరం లేదు. ఉత్పత్తులపై పన్నులు, రాయితీలలో మార్పులు GDPకి, దానికి ఆధారమైన విలువ జోడింపునకు మధ్య సంబంధాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు.
జాతీయ ఖాతాలు ప్రతి కార్యకలాపానికీ ఒకే సార్వత్రిక డిఫ్లేటర్‌ను ఉపయోగించకుండా, రంగాలవారీగా ప్రత్యేక ధరల, పరిమాణ సూచికలను ఉపయోగిస్తాయి. తగిన WPI భాగాలు, CPI భాగాలు, ఉత్పత్తి సూచికలు, ఇతర సమాచారం స్థిర ధరల వద్ద అంచనాలకు తోడ్పడతాయి. సేవలు, నాణ్యతలో మార్పులు, మార్కెటేతర ప్రభుత్వ ఉత్పత్తికి సంబంధించి విలువ మదింపు ముఖ్యంగా క్లిష్టమైనది. అందువల్ల జాతీయ ఖాతాల సవరణలతో అంతర్నిహిత డిఫ్లేటర్ కూడా సవరించబడవచ్చు.
భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంకు అనుసరించే సరళ ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య నిర్ధారణ చట్రం GDP డిఫ్లేటర్‌ను కాకుండా, అఖిల భారత సంయుక్త వినియోగదారుల ధరల సూచీ (CPI Combined) ఆధారిత సమగ్ర ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. వినియోగదారులు ఎదుర్కొనే ధరలను CPI మెరుగ్గా ప్రతిబింబిస్తుంది; ఇది నెలవారీగా అందుబాటులో ఉంటుంది. ఆర్థిక వ్యవస్థ మొత్తంలోని ఉత్పత్తి ధరలను, నామమాత్ర GDPని విశ్లేషించడానికి డిఫ్లేటర్ ఉపయోగకరంగానే ఉంటుంది. ద్రవ్యలోటు–GDP నిష్పత్తి, ప్రభుత్వ రుణం–GDP నిష్పత్తి వంటి సూచికల్లో నామమాత్ర GDP హారంగా కూడా ఉంటుంది.
- NSO, GDP మరియు CPIలను ప్రచురిస్తుంది; పరిశ్రమలు, అంతర్గత వాణిజ్య ప్రోత్సాహక విభాగంలోని ఆర్థిక సలహాదారు కార్యాలయం WPIని సంకలనం చేస్తుంది.
- లవం, హారాలను ఎంచుకునేటప్పుడు మార్కెట్ ధరల వద్ద GDPకి, మౌలిక ధరల వద్ద GVAకి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.
5. పోలిక మరియు ప్రిలిమ్స్‌లో సాధారణంగా తప్పుదోవ పట్టించే అంశాలు
వస్తువులు, సేవలతో కూడిన ప్రాతినిధ్య వినియోగ బుట్టలోని ధరల మార్పులను CPI కొలుస్తుంది. ఉత్పత్తి ఎక్కడ జరిగిందనే అంశంపై కాకుండా కుటుంబాల కొనుగోళ్లపై దృష్టి సారిస్తుంది కాబట్టి, దిగుమతి చేసుకున్న వినియోగ వస్తువులు కూడా CPIని ప్రభావితం చేయగలవు. భారతదేశ టోకు ధరల సూచీ (WPI) టోకు లేదా ఉత్పత్తిదారు లావాదేవీ దశలో వస్తువుల ధరలను కొలుస్తుంది; సేవలను చేర్చదు. ఈ రెండింటిలో దేనినీ GDP డిఫ్లేటర్‌కు బదులుగా ఉపయోగించలేము.
ఈ సూచికల మధ్య వ్యత్యాసాలకు ఆర్థికపరమైన ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఇతర ఉత్పత్తి రంగాల్లో ధరల పెరుగుదల మందకొడిగా ఉన్నప్పటికీ, ఆహార కొరత వినియోగదారుల ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచవచ్చు. పారిశ్రామిక సరుకుల ధరలు తగ్గడం వల్ల ఉత్పత్తి ధరల ద్రవ్యోల్బణం అదుపులో ఉండవచ్చు; అదే సమయంలో చిల్లర స్థాయిలో సేవల ధరలు పెరుగుతూనే ఉండవచ్చు. పరిధి, భారితాలు, పన్నులు, మార్జిన్లు, కాలవ్యవధిలో తేడాలు ఈ మార్పులను వివరించడానికి తోడ్పడతాయి.
తప్పు ఎంపికలను తొలగించడం ద్వారా సమాధానం గుర్తించే ప్రశ్నల్లో, డిఫ్లేటర్ వినియోగ వస్తువులను మాత్రమే కొలుస్తుందని, అన్ని దిగుమతులను ప్రత్యక్షంగా చేర్చుతుందని, మార్పులేని బుట్టను ఉపయోగిస్తుందని లేదా భారతదేశ ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య నిర్ధారణ సూచిక అని చేసే వాదనలను తిరస్కరించాలి. అధిక నామమాత్ర GDP తప్పనిసరిగా అధిక వాస్తవ ఉత్పత్తిని సూచిస్తుందనే భావనను కూడా తిరస్కరించాలి. అంతర్జాతీయ సంక్షేమ పోలికల్లో, దేశీయ GDP డిఫ్లేటర్ ఒక్కటే పరిష్కరించలేని ప్రశ్నలకు తలసరి వాస్తవ GDP, కొనుగోలు శక్తి ఆధారిత సర్దుబాట్లు సమాధానమిస్తాయి.
- ఆధార సంవత్సరం పోలికకు ప్రాతిపదికగా ఉంటుంది; ఆధార సంవత్సరాన్ని మార్చడం అనేది దానంతట అదే ఆర్థిక సంక్షేమంలో ఆకస్మిక మార్పును సూచించదు.
- డిఫ్లేటర్ అనేది కుటుంబాల కొనుగోలు శక్తి, ఆదాయ పంపిణీ లేదా జీవన ప్రమాణాలను ప్రత్యక్షంగా కొలిచే సూచిక కాదు.
GDP డిఫ్లేటర్ ఆధారిత ద్రవ్యోల్బణాన్ని లెక్కించడం
- 1. ఒకే జాతీయ ఖాతాల శ్రేణి నుంచి ప్రస్తుత ధరల వద్ద GDP, స్థిర ధరల వద్ద GDPలను ఎంచుకోండి.
- 2. రెండు అంచనాల కాలవ్యవధి, పరిధి ఒకేలా ఉండేలా చూసుకోండి.
- 3. ప్రస్తుత ధరల వద్ద GDPని స్థిర ధరల వద్ద GDPతో భాగించి, 100తో గుణించండి.
- 4. లభించిన డిఫ్లేటర్‌ను అంతకుముందటి సంబంధిత కాలవ్యవధి డిఫ్లేటర్‌తో పోల్చండి.
- 5. శాతపు మార్పును లెక్కించి, వాస్తవ GDP వృద్ధితో కలిపి దానిని విశ్లేషించండి.
| లక్షణం | GDP డిఫ్లేటర్ | సంయుక్త CPI | WPI |
|---|---|---|---|
| పరిధి | దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేసిన అంతిమ వస్తువులు, సేవలు | కుటుంబాల వినియోగ వస్తువులు, సేవలు | వస్తువులు మాత్రమే; సేవలు మినహాయించబడతాయి |
| భారాలు | ఉత్పత్తి కూర్పులో మార్పులను ప్రతిబింబిస్తాయి | సవరణల మధ్య కాలంలో ప్రామాణిక వినియోగ భారాలు | సవరణల మధ్య కాలంలో ప్రామాణిక సరకు భారాలు |
| దిగుమతులు, ఎగుమతులు | దిగుమతులు ప్రత్యక్షంగా చేర్చబడవు; ఎగుమతులు చేర్చబడతాయి | దిగుమతి చేసుకున్న వినియోగ వస్తువులు పరిధిలో ఉండవచ్చు; ఎగుమతులు దీని ప్రధాన దృష్టి కాదు | వాణిజ్య ధరలు పరిధిలోని వస్తువులను ప్రభావితం చేయవచ్చు; ఇది దేశీయ అంతిమ ఉత్పత్తి సూచిక కాదు |
| భారతదేశంలో లభ్యత | త్రైమాసిక, వార్షిక GDP అంచనాల నుంచి గణించబడుతుంది | నెలవారీ | నెలవారీ |
| ప్రధాన ఉపయోగం | దేశీయ ఉత్పత్తి ధరల విశ్లేషణ | వినియోగదారుల ద్రవ్యోల్బణం, ద్రవ్య విధాన లక్ష్యం | టోకు వస్తువుల ధరల విశ్లేషణ |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
భారతదేశంలో సరుకుల ధరల తగ్గుదల, 2014–16
ప్రపంచ ముడి చమురు, ఇతర సరుకుల ధరల్లో తీవ్రమైన తగ్గుదల భారతదేశంలో టోకు ధరలు తగ్గడానికి దోహదపడింది; అయితే వినియోగదారుల ద్రవ్యోల్బణం ధనాత్మకంగానే కొనసాగింది. టోకు, వినియోగదారుల, దేశీయ ఉత్పత్తి ధరల సూచికలు ఎందుకు భిన్నంగా కదలవచ్చో ఈ పరిణామం వివరిస్తుంది. దిగుమతి చేసుకున్న ముడి చమురు ధరలు దేశీయ వ్యయాలను ప్రభావితం చేశాయి; అయితే దీనివల్ల దిగుమతి చేసుకున్న ముడి చమురు స్వయంగా దేశీయ GDPలో భాగం కాలేదు.
ఐర్లాండ్ జాతీయ ఖాతాల్లో వక్రీకరణ, 2015
బహుళజాతి సంస్థల పునర్వ్యవస్థీకరణ, ఆస్తుల స్థానాంతరణతో ముడిపడి ఐర్లాండ్ GDPలో అసాధారణ పెరుగుదల నమోదైంది. దేశీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను మెరుగ్గా అర్థం చేసుకోవడానికి ఆ దేశ కేంద్ర గణాంక కార్యాలయం తదనంతరం సవరించిన స్థూల జాతీయ ఆదాయాన్ని (modified GNI లేదా GNI*) అభివృద్ధి చేసింది. GDPని ధరల ప్రభావం నుంచి సవరించడం ద్వారా ధరల ప్రభావాలు తొలగిపోతాయి; కానీ అంతమాత్రాన GDP నివాసితుల సంక్షేమాన్ని తగిన విధంగా కొలిచే ప్రమాణంగా స్వయంచాలకంగా మారదనేది దీనిలోని పాఠం.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థ నామమాత్ర GDP ₹360 లక్షల కోట్లు, వాస్తవ GDP ₹300 లక్షల కోట్లు. గత సంవత్సరంలో దాని GDP డిఫ్లేటర్ 115గా ఉంది. ప్రస్తుత GDP డిఫ్లేటర్ ఆధారిత ద్రవ్యోల్బణ రేటు సుమారుగా ఎంత?
- A. 20 శాతం
- B. 5 శాతం
- C. 4.35 శాతం
- D. 15 శాతం
ప్రశ్న 2
కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేసిన మూలధన వస్తువులు GDP డిఫ్లేటర్ పరిధిలోకి వస్తాయి. 2. కుటుంబాలు కొనుగోలు చేస్తాయి కాబట్టి దిగుమతి చేసుకున్న అంతిమ వినియోగ వస్తువులను దీనిలో నేరుగా చేర్చుతారు. 3. ఎగుమతి చేసిన దేశీయ ఉత్పత్తి దీని పరిధిలోకి వస్తుంది. ఏ వాక్యాలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 3
GDP డిఫ్లేటర్‌కు, ఇతర భారతీయ ధరల సూచీలకు మధ్య తేడాను ఏ వాక్యం సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
- A. GDP డిఫ్లేటర్ సేవలను మినహాయిస్తుంది, కానీ WPI వాటిని చేర్చుతుంది.
- B. RBI ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యాన్ని GDP డిఫ్లేటర్ ఆధారిత ద్రవ్యోల్బణ రూపంలో వ్యక్తపరుస్తారు.
- C. GDP డిఫ్లేటర్ మారుతున్న ఉత్పత్తి కూర్పును ప్రతిబింబిస్తుంది, కానీ CPI ఒక సవరణకు, తదుపరి సవరణకు మధ్య ఆధార వినియోగ భారితాలను ఉపయోగిస్తుంది.
- D. GDP డిఫ్లేటర్ 100 కంటే ఎక్కువగా ఉంటే, తాజా సంవత్సరంలో ద్రవ్యోల్బణం తప్పనిసరిగా ధనాత్మకంగా ఉందని అర్థం.
మెయిన్స్: జాతీయ ఆదాయ వృద్ధిని అర్థం చేసుకోవడంలో GDP డిఫ్లేటర్ ప్రాముఖ్యతను వివరించండి. భారతదేశంలో దీని కదలిక వినియోగదారు, టోకు ధరల ద్రవ్యోల్బణం కంటే ఎందుకు భిన్నంగా ఉండవచ్చు? 150 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- డిఫ్లేటర్‌ను నిర్వచించి, నామమాత్ర GDP నుంచి వాస్తవ GDPని లెక్కించే సూత్రాన్ని ఇవ్వండి.
- ధరల స్థాయిలో మార్పులకు, వాస్తవ ఉత్పత్తి వృద్ధికి మధ్య తేడాను వివరించండి.
- పరిధి, భారితాలు, సేవలు మరియు అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకునే విధానాన్ని పోల్చండి.
- సరుకుల ధరల్లో ఆకస్మిక మార్పులు, చిల్లర మార్జిన్లు, ఉత్పత్తులపై పన్నులు లేదా సబ్సిడీలను చర్చించండి.
- CPI ఆధారిత ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య నిర్ధారణను, సంక్షేమాన్ని కొలవడంలో ఉన్న పరిమితులను పేర్కొనండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Introductory Macroeconomics, chapter on National Income Accounting.
- Ministry of Statistics and Programme Implementation: National Accounts Statistics and methodological notes, mospi.gov.in.
- Reserve Bank of India: Monetary Policy Reports and Handbook of Statistics on the Indian Economy, rbi.org.in.
- Office of the Economic Adviser, DPIIT: WPI methodology and releases, eaindustry.nic.in.
- United Nations and partner agencies: System of National Accounts 2008.