
అందించిన మెటాడేటాలో పేర్కొన్నట్లుగా, వాషింగ్టన్, డి.సి.లోని IMF ప్రధాన కార్యాలయం.
Credit: APK · CC BY 4.0 · sourceResized and converted to WebP; uncropped.
1. ఆవిర్భావం, లక్ష్యాలు, సంస్థాగత నిర్మాణం
జూలై 1944లో అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని న్యూ హాంప్షైర్లో జరిగిన బ్రెట్టన్ వుడ్స్ సమావేశం నుంచి IMF ఆవిర్భవించింది. దీని ఒప్పంద నిబంధనలు 27 డిసెంబర్ 1945న అమలులోకి వచ్చాయి; విత్త కార్యకలాపాలు మార్చి 1947లో ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రారంభంలో ఈ సంస్థ స్థిరమైనప్పటికీ సర్దుబాటు చేయగల మారకపు రేట్ల వ్యవస్థకు మద్దతునిచ్చింది. ఈ వ్యవస్థలో కరెన్సీలు అమెరికా డాలర్తో అనుసంధానించబడ్డాయి; డాలర్లను నిల్వగా కలిగిన అధికారిక సంస్థలు వాటిని బంగారంగా మార్చుకునే అవకాశం ఉండేది.
1971లో డాలర్ను బంగారంగా మార్చుకునే మార్పిడి విధానం ముగిసిపోవడం, ఆ తరువాత తేలియాడే మారకపు రేట్ల విధానం వైపు మళ్లడంతో IMF పాత్ర పరిణామం చెందింది. ప్రస్తుతం ఇది అంతర్జాతీయ ద్రవ్య వ్యవస్థను పర్యవేక్షిస్తుంది, సభ్య దేశాల ఆర్థిక విధానాలను అంచనా వేస్తుంది, చెల్లింపుల శేషం సమస్యలను ఎదుర్కొనేందుకు ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది. సమతుల్య అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేయడం, మారకపు రేట్ల స్థిరత్వాన్ని ప్రోత్సహించడం, బహుపాక్షిక చెల్లింపుల వ్యవస్థ ఏర్పాటుకు తోడ్పడటం దీని లక్ష్యాల్లో ఉన్నాయి.
గవర్నర్ల మండలి అత్యున్నత నిర్ణయాధికార సంస్థ; ప్రతి సభ్య దేశం ఒక గవర్నర్ను, ఒక ప్రత్యామ్నాయ ప్రతినిధిని నియమిస్తుంది. వీరిని సాధారణంగా ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖలు లేదా కేంద్ర బ్యాంకుల నుంచి ఎంపిక చేస్తారు. కార్యనిర్వాహక మండలి రోజువారీ కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తుంది. మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ సిబ్బందికి నేతృత్వం వహించడంతోపాటు కార్యనిర్వాహక మండలికి అధ్యక్షత వహిస్తారు. UN సాధారణ సభకు భిన్నంగా, IMF ఒక దేశం–ఒక ఓటు సూత్రాన్ని అనుసరించదు: ఓటింగ్ బలం ప్రధానంగా ఆర్థిక కోటాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.
- IMF ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన ప్రత్యేక సంస్థ అయినప్పటికీ, తన సొంత ఒప్పంద నిబంధనలు (Articles of Agreement), పాలనా ఏర్పాట్ల ప్రకారం పనిచేస్తుంది.
- ఇది ప్రపంచ కేంద్ర బ్యాంకు కాదు; సాధారణంగా విడివిడి మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూర్చదు.
2. మూడు ప్రధాన విధులు: పర్యవేక్షణ, రుణాల మంజూరు, సామర్థ్య అభివృద్ధి
పర్యవేక్షణ అంటే ఆర్థిక, విత్త రంగ పరిణామాలను గమనిస్తూ, విధానాలపై సభ్య దేశాలకు సలహాలు ఇవ్వడం. ఆర్టికల్ IV సంప్రదింపుల కింద, IMF సిబ్బంది సాధారణంగా జాతీయ అధికారులతో కోశ, ద్రవ్య, మారకపు రేటు, విత్త రంగ, విదేశీ రంగ పరిస్థితులపై ఏటా చర్చలు జరుపుతారు. సభ్య దేశాలు IMF నుంచి రుణాలు తీసుకున్నా, తీసుకోకపోయినా ఈ సంప్రదింపులు వాటన్నింటికీ వర్తిస్తాయి. బహుపాక్షిక పర్యవేక్షణలో సరిహద్దులు దాటి వ్యాపించే ప్రభావాలను, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎదురయ్యే నష్టభయాలను పరిశీలిస్తారు.
వాస్తవంగా చెల్లింపుల శేషం ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్న లేదా ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉన్న దేశాలకు IMF రుణాలు సహాయపడతాయి. మూలధనం దేశం నుంచి తరలిపోవడం, ఎగుమతులు కుప్పకూలడం, దిగుమతి ధరల్లో ఆకస్మిక పెరుగుదల లేదా విదేశీ రుణాన్ని తీర్చేందుకు కొత్త రుణం పొందలేకపోవడం వల్ల ఇటువంటి సమస్యలు తలెత్తవచ్చు. దిగుమతులను ఆకస్మికంగా భారీగా తగ్గించడం, నిల్వలను ఖర్చు చేయడం లేదా అంతరాయాలు కలిగించే విధాన మార్పులపైనే పూర్తిగా ఆధారపడకుండా సర్దుబాటు చేసుకునేందుకు ఈ ఆర్థిక సహాయం ఒక దేశానికి సమయాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా ప్రాజెక్టులకు ఆర్థిక సహాయం అందించే విధానం గానీ, గ్రాంట్ల కార్యక్రమం గానీ కాదు.
షరతులతో కూడిన సహాయం (Conditionality) అనేది కార్యక్రమం కింద అందించే ఆర్థిక సహాయాన్ని అంగీకరించిన విధాన చర్యలతో, తరచుగా క్రమానుగత సమీక్షలతో అనుసంధానిస్తుంది. ఈ చర్యల్లో కోశ సంస్కరణలు, ద్రవ్య విధాన కఠినతరం, మారకపు రేటు సర్దుబాటు, విత్త రంగ పునరుద్ధరణ లేదా మెరుగైన పాలన ఉండవచ్చు. వాటి రూపకల్పన దేశ పరిస్థితులు, రుణ సదుపాయం స్వరూపంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మద్దతుదారులు స్థిరత్వం, తిరిగి చెల్లించే సామర్థ్యం పునరుద్ధరణను నొక్కిచెబుతారు; సర్దుబాటు చర్యల రూపకల్పన సరిగా లేనప్పుడు కలిగే మాంద్య ప్రభావాలు, సామాజిక వ్యయాలు, ఆ చర్యలపై సంబంధిత దేశానికి తగిన బాధ్యత, నియంత్రణ లేకపోవడాన్ని విమర్శకులు ఎత్తిచూపుతారు.
సామర్థ్య అభివృద్ధిలో సాంకేతిక సహాయం, శిక్షణ ఉంటాయి. ఇది పన్నుల పరిపాలన, ప్రభుత్వ విత్త నిర్వహణ, కేంద్ర బ్యాంకింగ్, గణాంకాలు, విత్త పర్యవేక్షణను కలిగి ఉంటుంది. న్యూఢిల్లీలో ఉన్న, 2017లో ప్రారంభించిన IMF దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ శిక్షణ, సాంకేతిక సహాయ కేంద్రం భారత్తో సహా ఆరు దక్షిణాసియా దేశాలకు సేవలు అందిస్తుంది.
- ప్రపంచ ఆర్థిక దృక్పథం (World Economic Outlook): ప్రపంచ వృద్ధి అంచనాలు, స్థూల ఆర్థిక విశ్లేషణ.
- ప్రపంచ ఆర్థిక స్థిరత్వ నివేదిక (Global Financial Stability Report): విత్త మార్కెట్లు, సంస్థల్లోని దుర్బలతలు.
- కోశ పర్యవేక్షణ నివేదిక (Fiscal Monitor): ప్రభుత్వ విత్త రంగ పరిణామాలు, రుణం, కోశ విధాన సవాళ్లు.
3. కోటాలు, ఓటింగ్ అధికారం మరియు ఆర్థిక వనరులు
ఒక సభ్య దేశం కోటా, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో దాని సాపేక్ష స్థానాన్ని స్థూలంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. కోటాలు ఆ దేశం చెల్లించాల్సిన గరిష్ఠ ఆర్థిక చందాను నిర్ణయిస్తాయి, ఓటింగ్ అధికారాన్ని బలంగా ప్రభావితం చేస్తాయి, సాధారణంగా IMF నుంచి పొందగల ఆర్థిక సహాయానికి మార్గదర్శకంగా ఉంటాయి. సాధారణ SDR కేటాయింపుల్లో సభ్య దేశం వాటాను కూడా అవే నిర్ణయిస్తాయి. కోటా సూత్రం GDP, ఆర్థిక వ్యవస్థ బాహ్య అనుసంధాన స్థాయి, ఆర్థిక హెచ్చుతగ్గులు, అంతర్జాతీయ నిల్వలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది; ఇందులో GDP గణనకు మార్కెట్ మారకపు రేటు, కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం ఆధారిత కొలమానాలను కలిపి ఉపయోగిస్తారు.
ఓటింగ్ అధికారంలో సభ్య దేశాల మధ్య సమానంగా పంపిణీ చేసే ప్రాథమిక ఓట్లతోపాటు కోటా ఆధారిత ఓట్లు ఉంటాయి. అందువల్ల కోటా వాటా, ఓటింగ్ వాటా పరస్పర సంబంధం కలిగి ఉన్నప్పటికీ ఒకేలా ఉండవు. కొన్ని ప్రధాన నిర్ణయాలకు మొత్తం ఓటింగ్ అధికారంలో 85 శాతం మెజారిటీ అవసరం. యునైటెడ్ స్టేట్స్కు 15 శాతానికి మించిన ఓటింగ్ అధికారం ఉన్నందున, అది ఆ నిర్ణయాలను అడ్డుకోగలదు; అంతమాత్రాన IMFకు సంబంధించిన ప్రతి విషయాన్నీ అది ఏకపక్షంగా నిర్ణయించగలదని అర్థం కాదు.
కోటాలు IMFకు ప్రధాన వనరుల ఆధారం. కొత్త రుణ సమీకరణ ఏర్పాట్లు (New Arrangements to Borrow) వంటి రుణ సమీకరణ ఏర్పాట్లు వీటికి అనుబంధంగా ఉంటాయి. పద్నాలుగవ సాధారణ సమీక్ష ఫలితంగా ఏర్పడిన కోటా నిర్మాణం ప్రకారం, భారతదేశ కోటా వాటా సుమారు 2.75 శాతం, ఓటింగ్ వాటా సుమారు 2.63 శాతం. డిసెంబర్ 2023లో ఆమోదించిన పదహారవ సాధారణ సమీక్ష, అన్ని సభ్య దేశాల కోటాలను ఒకే నిష్పత్తిలో 50 శాతం పెంచడానికి అనుమతించింది. ఆమోదాన్ని అమలుతో వేరుగా చూడాలి; అమలుకు నిర్దేశిత సమ్మతి, అమల్లోకి రావడానికి సంబంధించిన షరతులు నెరవేరాలి.
అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలు తమ పెరుగుతున్న ఆర్థిక ప్రాధాన్యానికి తగిన ప్రాతినిధ్యాన్ని కోరుతున్నందున పాలనా సంస్కరణలు వివాదాస్పదంగానే ఉన్నాయి. అన్ని కోటాలను ఒకే నిష్పత్తిలో పెంచడం వల్ల వనరులు పెరుగుతాయి; అయితే ఆ పెంపు వల్లనే సాపేక్ష కోటా వాటాలు మారవు.
- ప్రిలిమ్స్ కోసం తేడా: ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణం కోటాలను ప్రభావితం చేస్తుంది; అయితే కోటాలను కేవలం GDP ఆధారంగానే లెక్కించరు.
- కోటా చందాలు, IMF రుణ సమీకరణ, SDR కేటాయింపులు వేర్వేరు ఏర్పాట్లు.
4. ప్రత్యేక డ్రాయింగ్ హక్కులు మరియు రుణ సాధనాలు
సభ్య దేశాల అధికారిక నిల్వ ఆస్తులకు అనుబంధంగా ఉండేందుకు IMF 1969లో ప్రత్యేక డ్రాయింగ్ హక్కులను (SDR) సృష్టించింది. SDR అనేది కరెన్సీ కాదు; IMFపైనే నేరుగా చెల్లింపును కోరే హక్కు కూడా కాదు. ఇది IMF సభ్య దేశాల స్వేచ్ఛగా వినియోగించగల కరెన్సీలను పొందగల సంభావ్య హక్కును సూచిస్తుంది. ఇందులో పాల్గొనే SDR హక్కుదారుల మధ్య ఏర్పాట్ల ద్వారా, SDRలను వినియోగించగల కరెన్సీగా మార్చుకోవచ్చు.
SDR విలువ US డాలర్, యూరో, చైనా రెన్మిన్బి, జపాన్ యెన్, పౌండ్ స్టెర్లింగ్లతో కూడిన కరెన్సీ బాస్కెట్పై ఆధారపడి ఉంటుంది. రెన్మిన్బి 1 అక్టోబర్ 2016న ఈ బాస్కెట్లో చేరింది. బాస్కెట్లోని కరెన్సీల భారాలను కాలానుగుణంగా సమీక్షిస్తారు; అవి సమానంగా ఉండవు. సాధారణ SDR కేటాయింపులను కోటాలకు అనుపాతంలో పంపిణీ చేస్తారు; పేదరికం లేదా తక్షణ ఆర్థిక సహాయ అవసరాల ఆధారంగా కాదు. ఆగస్టు 2021లో సుమారు SDR 456.5 బిలియన్ల కేటాయింపు అమల్లోకి వచ్చింది; ఇది అప్పటి విలువ ప్రకారం US$650 బిలియన్లకు సమానం.
SDR కేటాయింపు అనేది సంప్రదాయ IMF కార్యక్రమ రుణం కాదు; దానికి కార్యక్రమ సంబంధిత షరతులు వర్తించవు. అయితే, SDR నిల్వలపై వడ్డీ లభిస్తుంది; సంచిత కేటాయింపులపై SDR వడ్డీ రేటు ప్రకారం ఛార్జీలు విధిస్తారు. అందువల్ల, ఒక దేశం వద్ద ఉన్న SDRలు దాని సంచిత కేటాయింపు కంటే తక్కువగా ఉంటే, ఆ దేశానికి నికర వడ్డీ వ్యయం ఏర్పడుతుంది. SDRలు IMF లెక్కల ప్రమాణంగా కూడా ఉపయోగపడతాయి.
స్టాండ్-బై ఏర్పాటు (Stand-By Arrangement) సాధారణంగా స్వల్పకాలిక బాహ్య విత్త సమీకరణ సమస్యలను పరిష్కరిస్తుంది. విస్తరిత నిధి సదుపాయం (Extended Fund Facility) మరింత లోతైన నిర్మాణాత్మక బలహీనతలకు సంబంధించిన సర్దుబాటు ప్రక్రియకు మద్దతు ఇస్తుంది. పేదరిక నిర్మూలన, వృద్ధి ట్రస్ట్ (Poverty Reduction and Growth Trust) అర్హత గల అల్పాదాయ దేశాలకు రాయితీ నిబంధనలపై రుణాలు అందించడానికి మద్దతు ఇస్తుంది. ప్రతిఘటన సామర్థ్యం, సుస్థిరత ట్రస్ట్ (Resilience and Sustainability Trust) వాతావరణ మార్పు, మహమ్మారుల సంసిద్ధత వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్న అర్హత గల దేశాలకు దీర్ఘకాలిక విత్త సహాయం అందిస్తుంది.
- త్వరిత ఆర్థిక సహాయ సాధనం (Rapid Financing Instrument), పూర్తిస్థాయి కార్యక్రమం లేకుండానే అత్యవసర చెల్లింపుల శేష అవసరాలను తీర్చడానికి వేగంగా సహాయం అందిస్తుంది.
- సౌలభ్య రుణ సదుపాయం (Flexible Credit Line) కఠినమైన ముందస్తు అర్హత ప్రమాణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది; ఇందులో రుణం మంజూరైన తర్వాత అమలు చేయాల్సిన కార్యక్రమ షరతులు ఉండవు.
5. భారతదేశం, విధాన చర్చలు, పరీక్షల దృష్ట్యా గుర్తించాల్సిన వ్యత్యాసాలు
IMFతో భారతదేశ సంబంధంలో సభ్యత్వం, పర్యవేక్షణ, గత సంక్షోభాల సమయంలో రుణాలు పొందడం, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య పాలనలో భాగస్వామ్యం ఉన్నాయి. 1991 చెల్లింపుల శేష సంక్షోభ సమయంలో, వినియోగించగల విదేశీ మారక నిల్వలు అత్యంత తక్కువ స్థాయికి పడిపోవడం, బాహ్య చెల్లింపుల ఒత్తిళ్లు, విశ్వాసం సన్నగిల్లడం వల్ల భారతదేశం IMF విత్త సహాయంతో సహా అంతర్జాతీయ సహాయాన్ని కోరింది. సంక్షోభ నివారణ చర్యలతోపాటు దేశీయ స్థిరీకరణ చర్యలు, నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలు చేపట్టింది.
భారతదేశం ఆగస్టు 1994లో ఆర్టికల్ VIIIలోని సెక్షన్లు 2, 3, 4 కింద బాధ్యతలను అంగీకరించింది. ఇవి వర్తమాన అంతర్జాతీయ లావాదేవీలకు సంబంధించిన చెల్లింపులు, బదిలీలపై పరిమితులు, వివక్షాపూరిత కరెన్సీ ఏర్పాట్లు, బహుళ కరెన్సీ పద్ధతులకు సంబంధించినవి. దీనిని పూర్తి మూలధన ఖాతా పరివర్తనీయతతో పొరబడకూడదు. వర్తమాన ఖాతా లావాదేవీలు ప్రధానంగా వాణిజ్యం, సేవలు, ఆదాయ చెల్లింపులకు సంబంధించినవి; మూలధన ఖాతా సరళీకరణలో భిన్నమైన నష్టభయాలు, విధాన ఎంపికలు ఉంటాయి.
IMF రుణ సుస్థిరతను అంచనా వేయగలదు; తగిన విత్త సహాయ హామీలు లేదా రుణ సర్దుబాటు చర్యలను విత్త సహాయానికి షరతులుగా విధించగలదు. అయితే, అది అన్ని సార్వభౌమ రుణాలను నేరుగా రద్దు చేయలేదు లేదా ప్రతి రుణదాతను రుణ పునర్వ్యవస్థీకరణకు అంగీకరించేలా బలవంతం చేయలేదు. దాని ప్రభావశీలత సభ్యదేశాల సహకారం, విశ్వసనీయ విధానాలు, తగినంత విత్త సహాయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పరీక్షల దృష్ట్యా, బాహ్య ద్రవ్యలభ్యత మద్దతును దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధి రుణాల నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి. అలాగే, పర్యవేక్షణలో భాగంగా చేసే సిఫార్సులను ప్రతి సభ్యదేశానికి చట్టపరంగా ఒకే విధంగా వర్తించే బాధ్యతల నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి.
- IMF: స్థూల ఆర్థిక స్థిరత్వం, బాహ్య చెల్లింపులకు మద్దతు, ద్రవ్య సహకారం.
- ప్రపంచ బ్యాంకు: అభివృద్ధికి విత్త సహాయం, పేదరిక తగ్గింపు, సంస్థాగత లేదా రంగాలవారీ పెట్టుబడులు.
- WTO: వాణిజ్య నియమాలు, చర్చలు, వివాద పరిష్కారం; ఇది సంక్షోభ సమయాల్లో రుణాలు అందించే సంస్థ కాదు.
IMF: బాహ్య ఆర్థిక స్థిరత్వం, రుణాల మంజూరు మరియు కోటా ఆధారిత పాలన
మెటాడేటాలో పేర్కొన్న ప్రధాన కార్యాలయం అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధికి సంబంధించిన సంస్థాగత నేపథ్యాన్ని అందిస్తుంది; దాని కార్యకలాపాలకు ఆధారంగా నిలవదు. పర్యవేక్షణ, ఆర్థిక సహాయం, సామర్థ్య అభివృద్ధి ద్వారా IMF అంతర్జాతీయ ద్రవ్య సహకారానికి, బాహ్య ఆర్థిక స్థిరత్వానికి తోడ్పడుతుంది. పర్యవేక్షణలో భాగంగా ఆర్టికల్ IV సంప్రదింపుల ద్వారా సభ్య దేశాల ఆర్థిక విధానాలను అంచనా వేస్తారు; ఈ పర్యవేక్షణ స్వయంగా రుణ మంజూరు కాదు. దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధి, పేదరిక తగ్గింపుపై ప్రధానంగా దృష్టి సారించే ప్రపంచ బ్యాంకుకు భిన్నంగా, IMF అందించే నిధులు ప్రధానంగా దేశాలు చెల్లింపుల శేష సమస్యలను పరిష్కరించుకోవడానికి, బాహ్య చెల్లింపులను నిలకడగా నిర్వహించగల సామర్థ్యాన్ని పునరుద్ధరించుకోవడానికి సహాయపడతాయి.
భారతదేశానికి IMF ప్రపంచ ఆర్థిక పాలనకు వేదికగానూ, బాహ్య రంగ విశ్లేషణకు వనరుగానూ ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది. భారతదేశం ఎదుర్కొన్న 1991 చెల్లింపుల శేష సంక్షోభం IMF సహాయం ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. అయితే, దేశీయ సంస్కరణలకు సంబంధించిన నిర్ణయాలను కేవలం IMF ప్రమేయానికే పరిమితం చేసి చూడకూడదు. సభ్య దేశాల ఆర్థిక విరాళాలు, ఓటింగ్ శక్తి, నిధులు పొందే అవకాశం, సాధారణ ప్రత్యేక డ్రాయింగ్ హక్కుల కేటాయింపుల్లో వాటాలను కోటాలు నిర్ధారిస్తాయి. అందువల్ల, కోటా సంస్కరణపై చర్చలు సంస్థ వనరులతో పాటు ప్రాతినిధ్యం, ప్రభావానికి కూడా సంబంధించినవి. ప్రధాన కార్యాలయ ఛాయాచిత్రం ఆధారంగా IMF కార్యక్రమాల ప్రభావశీలతను, న్యాయబద్ధతను లేదా ఆర్థిక పరిణామాలను నిర్ధారించలేం.
- SDRలు అంతర్జాతీయ నిల్వ ఆస్తులు; అవి కరెన్సీ లేదా IMF రుణం కావు. వాటి విలువ ప్రధాన కరెన్సీల సముదాయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది; సభ్యదేశాలు SDRలను వినియోగించగల కరెన్సీలుగా మార్పిడి చేసుకోవచ్చు.
- IMFలో ఓటింగ్ విధానం ఒక దేశం–ఒక ఓటు ప్రాతిపదికన ఉండదు: ఓటింగ్ శక్తి ప్రాథమిక ఓట్లు, కోటాతో అనుసంధానమైన ఓట్ల కలయికగా ఉంటుంది. కోటా వాటా, ఓటింగ్ వాటా పరస్పర సంబంధం కలిగినప్పటికీ, అవి ఒకేలా ఉండవు.
- IMF రుణ సదుపాయాలను బట్టి రుణ మంజూరు షరతులు మారుతాయి. మెయిన్స్ కోసం, బాహ్య ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని పునరుద్ధరించే లక్ష్యాలను, సర్దుబాటు వ్యయాలు, విధాన స్వయంప్రతిపత్తి, బలహీన వర్గాల రక్షణపై జరిగే చర్చల నుంచి వేరు చేసి వివరించాలి.
కాలరేఖ
July 1944
బ్రెట్టన్ వుడ్స్ సమావేశం IMF మరియు ప్రపంచ బ్యాంకు ఏర్పాటుకు పునాదులు వేస్తుంది.
27 December 1945
IMF అధికారికంగా ఉనికిలోకి వస్తుంది.
1969
ప్రత్యేక డ్రాయింగ్ హక్కులు సృష్టించబడతాయి.
1991
భారతదేశం తన చెల్లింపుల శేష సంక్షోభ సమయంలో IMF మద్దతు పొందుతుంది.
1 October 2016
చైనా రెన్మిన్బీ SDR విలువ నిర్ధారణ కరెన్సీల బుట్టలో చేరుతుంది.
23 August 2021
చరిత్రలోనే అతిపెద్ద సాధారణ SDR కేటాయింపు, సుమారు US$650 బిలియన్లకు సమానమైనది, అమల్లోకి వస్తుంది.
కార్యక్రమ ఆధారిత IMF రుణాల మంజూరులో సాధారణ ప్రక్రియ
- 1. సభ్య దేశం విదేశీ నిధుల అవసరాన్ని గుర్తించి, సహాయాన్ని అభ్యర్థిస్తుంది
- 2. IMF మరియు సంబంధిత దేశ అధికారులు నిధుల కొరతను, రుణ స్థిరత్వాన్ని అంచనా వేస్తారు
- 3. సంబంధిత దేశ అధికారులు, IMF సిబ్బంది ఒక విధాన కార్యక్రమంపై అంగీకారానికి వస్తారు
- 4. కార్యనిర్వాహక మండలి రుణ ఏర్పాటును ఆమోదిస్తుంది
- 5. ఆ రుణ ఏర్పాటు ప్రకారం నిధులు విడుదల చేస్తారు
- 6. కార్యక్రమ సమీక్షలు పనితీరును అంచనా వేసి, తదుపరి విడతల నిధుల విడుదలకు వీలు కల్పిస్తాయి
| సాధనం | ప్రధాన ఉద్దేశం | విశిష్ట లక్షణం |
|---|---|---|
| స్టాండ్-బై ఏర్పాటు (Stand-By Arrangement) | స్వల్పకాలిక చెల్లింపుల శేష సర్దుబాటు | సాధారణంగా కార్యక్రమ షరతులు, కాలానుగుణ సమీక్షలు ఉంటాయి |
| విస్తరిత నిధి సదుపాయం (Extended Fund Facility) | నిర్మాణాత్మక బలహీనతలతో ముడిపడిన విదేశీ రంగ అసమతుల్యతలు | సాధారణ స్టాండ్-బై ఏర్పాటుతో పోలిస్తే సర్దుబాటుకు ఎక్కువ కాలవ్యవధి |
| త్వరిత విత్త సహాయ సాధనం (Rapid Financing Instrument) | అత్యవసర చెల్లింపుల శేష అవసరాలు | పూర్తిస్థాయి కార్యక్రమం లేకుండానే త్వరిత సహాయం |
| అనువైన రుణ సదుపాయం (Flexible Credit Line) | సంక్షోభ నివారణ లేదా తీవ్రతను తగ్గించడం | ముందస్తుగా కఠినమైన అర్హత ప్రమాణాలు; రుణ మంజూరు అనంతరం కార్యక్రమ సంబంధిత షరతులు ఉండవు |
| విస్తరిత రుణ సదుపాయం (Extended Credit Facility) | అర్హత కలిగిన అల్పాదాయ దేశాలలో దీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న విదేశీ రంగ సమస్యలు | పేదరిక తగ్గింపు, వృద్ధి ట్రస్ట్ కింద రాయితీతో కూడిన సహాయం |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
భారతదేశపు 1991 బాహ్య చెల్లింపుల సంక్షోభం
గల్ఫ్ సంక్షోభం, పెరిగిన చమురు వ్యయాలు, కోశ అసమతుల్యతలు, క్షీణిస్తున్న అంతర్జాతీయ విశ్వాసం భారతదేశంలో విదేశీ మారక ద్రవ్య కొరతను తీవ్రతరం చేశాయి. మారకపు రేటు సర్దుబాటు, బంగారం తాకట్టు ద్వారా విదేశీ మారక ద్రవ్య సమీకరణ, ఆర్థిక సంస్కరణలతో కూడిన విస్తృత ప్రతిస్పందనలో IMF మద్దతు ఒక భాగంగా ఉంది. బాహ్య ద్రవ్యలభ్యత ఒత్తిళ్లు విస్తృత స్థిరీకరణ చర్యలకు ఎలా దారితీస్తాయో ఈ ఉదంతం తెలియజేస్తుంది; ఆ తర్వాతి ప్రతి సంస్కరణను IMF నిర్దేశించిందనే వాదనకు దీనిని పరిమితం చేయకూడదు.
శ్రీలంక 2023 IMF కార్యక్రమం
2022 ఆర్థిక సంక్షోభం, విదేశీ రుణ చెల్లింపుల్లో విఫలం కావడం అనంతరం, శ్రీలంకకు సుమారు US$3 బిలియన్ల విలువైన 48 నెలల విస్తరిత నిధి సదుపాయ ఒప్పందానికి మార్చి 2023లో ఆమోదం లభించింది. ఈ కార్యక్రమంలో ఆదాయ సంస్కరణలు, ద్రవ్య మరియు విత్త స్థిరీకరణ, పాలనా చర్యలు, సామాజిక రక్షణ కట్టుబాట్లను సమ్మిళితం చేశారు. రుణదాతలతో రుణ పునర్వ్యవస్థీకరణ ఈ కార్యక్రమంలో కీలకంగా నిలిచింది. రుణ స్థిరత్వాన్ని పునరుద్ధరించడానికి IMF నిధులు ప్రత్యామ్నాయం కాలేవని ఇది తెలియజేస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
ప్రత్యేక ఉపసంహరణ హక్కుల (SDRs) గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అవి ప్రజల చలామణి కోసం IMF జారీ చేసే కరెన్సీ. 2. సాధారణ కేటాయింపులు సభ్యదేశాల IMF కోటాలకు అనులోమానుపాతంలో పంపిణీ చేయబడతాయి. 3. వాటి విలువ నిర్ధారణకు ఉపయోగించే కరెన్సీల సమూహంలో చైనా రెన్మిన్బీ ఉంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
IMF పాలనను ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
- A. ప్రతి సభ్యదేశానికి సమానమైన ఓటింగ్ అధికారం ఉంటుంది.
- B. ఓటింగ్ అధికారం పూర్తిగా జనాభా ఆధారంగానే నిర్ణయించబడుతుంది.
- C. ఓటింగ్ అధికారం ప్రాథమిక ఓట్లు మరియు కోటా ఆధారిత ఓట్ల కలయికగా ఉంటుంది.
- D. IMF నుంచి రుణాలు తీసుకునే దేశాలు మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.
ప్రశ్న 3
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఆర్టికల్ IV సంప్రదింపులు IMF రుణాలు పొందుతున్న దేశాలకు మాత్రమే పరిమితం. 2. విడివిడి మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు ఆర్థిక సహాయం అందించడం IMF ప్రధాన రుణ వితరణ పాత్ర. 3. ఆర్టికల్ VIII బాధ్యతలను అంగీకరించడం వల్ల పూర్తి మూలధన ఖాతా పరివర్తనీయత ఏర్పడదు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: అంతర్జాతీయ ద్రవ్య స్థిరత్వాన్ని కాపాడటంలో IMF పాత్రను వివరించండి. దాని పాలన మరియు రుణ వితరణ విధానాల్లో సంస్కరణలు ఎందుకు అవసరం? 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- IMF నిర్దేశిత విధులను పరిచయం చేసి, దానికి అభివృద్ధి బ్యాంకులకు మధ్య ఉన్న తేడాను వివరించండి.
- పర్యవేక్షణ, చెల్లింపుల శేష అవసరాలకు ఆర్థిక సహాయం, SDRs మరియు సామర్థ్య అభివృద్ధి గురించి చర్చించండి.
- సంక్షోభ సమయంలో అందించే సహాయాన్ని వివరించడానికి 1991లో భారతదేశం లేదా 2023లో శ్రీలంక ఉదాహరణను ఉపయోగించండి.
- అసమాన ఓటింగ్ అధికారం, ప్రాతినిధ్యం మరియు కోటా సంస్కరణలపై చర్చలను పరిశీలించండి.
- రుణ షరతులు, సామాజిక రక్షణ, రుణ సుస్థిరత మరియు విధానాలపై జాతీయ స్వామిత్వాన్ని అంచనా వేయండి.
- మరింత ప్రాతినిధ్యం కలిగిన పాలనతోపాటు, ఆయా దేశాల పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఉండే, తగిన ఆర్థిక వనరులు సమకూర్చిన సర్దుబాటు ఆవశ్యకతను పేర్కొంటూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Introductory Macroeconomics: Open Economy Macroeconomics.
- NCERT, Indian Economic Development: Liberalisation, Privatisation and Globalisation—An Appraisal.
- IMF official website: Articles of Agreement; IMF Quotas; Special Drawing Rights; IMF Lending factsheets.
- IMF: World Economic Outlook, Global Financial Stability Report and Fiscal Monitor.
- Reserve Bank of India: Annual Report and materials on India’s external sector.
- Government of India: Economic Survey, external-sector chapter.
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:International_Monetary_Fund_headquarters.jpg
