New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · ద్రవ్యోల్బణం · ధరల గతిశీలత

స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణం

నిరంతరం అధిక స్థాయిలో కొనసాగే ద్రవ్యోల్బణంతో పాటు స్తబ్ధమైన లేదా బలహీనమైన ఆర్థిక వృద్ధి, అధికంగా ఉన్న లేదా పెరుగుతున్న నిరుద్యోగం ఏకకాలంలో ఉండటాన్ని స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణం అంటారు. దీనిని నియంత్రించడం ప్రత్యేకించి క్లిష్టమైనది. ఎందుకంటే ద్రవ్యోల్బణాన్ని తగ్గించే చర్యలు ఉత్పత్తిని మరింత బలహీనపరచవచ్చు; డిమాండ్‌ను ప్రోత్సహించే చర్యలు ధరలపై ఒత్తిళ్లను తీవ్రతరం చేయవచ్చు. స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో సరఫరా ఆఘాతాలు, ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలు, విధాన విశ్వసనీయత కీలకమైనవి.

1. అర్థం మరియు గుర్తింపు

ద్రవ్యోల్బణంతో పాటు బలహీనమైన వాస్తవ ఆర్థిక కార్యకలాపాలు, అధికంగా ఉన్న లేదా పెరుగుతున్న నిరుద్యోగాన్ని ఎదుర్కొంటున్న ఆర్థిక వ్యవస్థ స్థితిని స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణం వివరిస్తుంది. సాధారణంగా బలమైన డిమాండ్ ఉత్పత్తి, ఉపాధి, ధరలను ఒకేసారి పెంచుతుంది; మందగమనం ద్రవ్యోల్బణ ఒత్తిడిని తగ్గిస్తుంది. స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణం ఈ సుపరిచిత ధోరణికి భిన్నంగా ఉంటుంది: ఉత్పత్తి, ఉపాధి బలహీనంగా ఉన్నప్పటికీ ధరలు పెరుగుతాయి. బ్రిటిష్ రాజకీయ నాయకుడు ఇయాన్ మెక్లియోడ్ 1965లో ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు; 1970లలో ప్రపంచ ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఈ పదం ప్రాచుర్యం పొందింది.

ఆర్థిక స్తబ్దతను యాంత్రికంగా ఆర్థిక మాంద్యంతో సమానంగా పరిగణించకూడదు. ఆర్థిక మాంద్యం సాధారణంగా ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో గణనీయమైన సంకోచాన్ని సూచిస్తుంది. కాగా, స్తబ్దతలో సుదీర్ఘకాలం పాటు తక్కువ వృద్ధి లేదా ఆర్థిక వ్యవస్థ సంభావ్య వృద్ధి సామర్థ్యం కంటే తక్కువ స్థాయిలో వృద్ధి ఉండవచ్చు. అదేవిధంగా, ఒక నెలలో అధిక ద్రవ్యోల్బణం నమోదవడం, ఒక త్రైమాసికంలో GDP గణాంకాలు బలహీనంగా ఉండటం మాత్రమే నిరంతర స్తబ్దద్రవ్యోల్బణాన్ని నిర్ధారించవు. దీనిని అంచనా వేయడానికి ద్రవ్యోల్బణం, వాస్తవ ఉత్పత్తి, ఉపాధి, ఉత్పాదక సామర్థ్య వినియోగం, అంచనాలకు సంబంధించిన ఆధారాలు అవసరం.

సరళ దుర్భరత సూచిక (misery index) ద్రవ్యోల్బణ రేటును, నిరుద్యోగ రేటును కలుపుతుంది. ఇది కుటుంబాలు ఎదుర్కొనే ఆర్థిక ఇబ్బందులను సూచిస్తుంది; అయితే, స్తబ్దద్రవ్యోల్బణాన్ని నిర్ధారించే అధికారిక పరీక్ష కాదు. నిరుద్యోగాన్ని కొలిచే విధానాలు, శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్యం, అనియత ఉపాధిలో ఉండే వ్యత్యాసాల వల్ల దీని ఉపయోగం పరిమితమవుతుంది. భారతదేశంలో అల్ప ఉపాధి, తక్కువ ఉత్పాదకత గల అనియత రంగ పని కారణంగా శ్రమ మార్కెట్‌లోని ఒత్తిడి స్పష్టంగా కనిపించకపోవచ్చు. అందువల్ల GDP, ఉపాధి, కుటుంబాల కొనుగోలు శక్తికి సంబంధించిన సూచికలు దీనికి ముఖ్యమైన అనుబంధ సూచికలుగా నిలుస్తాయి.

  • ద్రవ్యోల్బణం అనేది సాధారణ ధరల స్థాయి పెరుగుదల రేటుకు సంబంధించినది; కేవలం ఒక వస్తువు ధరకు సంబంధించినది కాదు.
  • స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణం ఒక స్థూల ఆర్థిక పరిస్థితి; ఇది వ్యయ ప్రేరిత ద్రవ్యోల్బణానికి లేదా ఏదైనా సరఫరా కొరతకు పర్యాయపదం కాదు.
  • ద్రవ్యోల్బణ రేటు తగ్గుదల అంటే ద్రవ్యోల్బణం మందగించడం; ధరలు అధిక స్థాయిలో ఉండి, వృద్ధి బలహీనంగా కొనసాగుతున్నప్పటికీ ఇది సంభవించవచ్చు.

2. సరఫరా ఆఘాతాలు స్తబ్దద్రవ్యోల్బణాన్ని ఎలా సృష్టిస్తాయి

ప్రామాణిక వివరణ ప్రతికూల సరఫరా ఆఘాతంతో ప్రారంభమవుతుంది. ముడిచమురు ధరలు తీవ్రంగా పెరగడం, పంటలు విఫలమవడం, నౌకా రవాణా మార్గాల్లో అంతరాయం లేదా అత్యవసర పారిశ్రామిక ఉత్పాదకం కొరత ఉత్పత్తి వ్యయాలను పెంచుతాయి. సంస్థలు ఉత్పత్తిని, ఉద్యోగ నియామకాలను తగ్గిస్తూనే విక్రయ ధరలను పెంచవచ్చు. సమిష్టి డిమాండ్–సమిష్టి సరఫరా విశ్లేషణా చట్రంలో, స్వల్పకాలిక సమిష్టి సరఫరా వక్రరేఖ ఎడమవైపునకు లేదా పైవైపునకు మారుతుంది. ఇతర పరిస్థితులు మారకుండా ఉన్నప్పుడు, దీనివల్ల ధరల స్థాయి పెరిగి, వాస్తవ ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది.

రవాణా, పరిశ్రమలు, పెట్రోరసాయన రంగాల్లో పెట్రోలియాన్ని వినియోగిస్తారు కాబట్టి చమురు ఆఘాతాలు విస్తృత ప్రభావాలను చూపుతాయి. ఇంధన ధరల పెరుగుదల సరుకు రవాణా ఛార్జీలను, అనేక మధ్యంతర వస్తువుల వ్యయాలను పెంచుతుంది. భారతదేశం వంటి నికర చమురు దిగుమతిదారు ఆర్థిక వ్యవస్థలో దిగుమతి వ్యయం పెరగడం వల్ల వాణిజ్య నిబంధనలు (terms of trade) కూడా ప్రతికూలంగా మారవచ్చు; కరెంటు ఖాతాపై ఒత్తిడి ఏర్పడవచ్చు. రూపాయి విలువ క్షీణిస్తే, దిగుమతి చేసుకునే చమురు, ఇతర ఉత్పాదకాల వ్యయం దేశీయ కరెన్సీ పరంగా మరింత పెరుగుతుంది. అయితే, మారకపు రేటులో మార్పులు అనేక అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

ప్రారంభ ఆఘాతం తప్పనిసరిగా శాశ్వత అధిక ద్రవ్యోల్బణానికి దారితీయాల్సిన అవసరం లేదు. ఒక ఉత్పాదకం ధర ఒకసారి పెరిగి, ఆ తర్వాత స్థిరపడితే, వార్షిక ద్రవ్యోల్బణానికి అది నేరుగా చేసే దోహదం కాలక్రమేణా తగ్గిపోతుంది. పదేపదే ఆఘాతాలు సంభవించినప్పుడు లేదా పెరిగిన వ్యయాల ప్రభావం వేతనాలు, సేవలు, ఇతర ధరలకు వ్యాపించినప్పుడు ద్రవ్యోల్బణం నిరంతరంగా కొనసాగుతుంది. కోల్పోయిన కొనుగోలు శక్తికి పరిహారంగా కార్మికులు వేతన పెంపును కోరవచ్చు. మరోవైపు, వ్యయాలు మరింత పెరుగుతాయనే అంచనాతో సంస్థలు ధరలను సవరించవచ్చు. ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలు స్థిరంగా లేనప్పుడు ఇటువంటి రెండవ దశ ప్రభావాలు సంభవించే అవకాశం మరింత పెరుగుతుంది.

సరఫరా ఆఘాతాలు మాత్రమే దీనికి కారణం కావు. బలహీన ఉత్పాదకత, నిర్మాణాత్మక అవరోధాలు, అనుచిత స్థూల ఆర్థిక విధానాలు కలిసి స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణ పరిస్థితులను సృష్టించవచ్చు. అధిక డిమాండ్ ఉద్దీపన ఒక్కటే కోల్పోయిన ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని పునరుద్ధరించలేదు; దానికి బదులుగా, అది పెరిగిన ధరలు కొనసాగడానికి దోహదపడవచ్చు. మరోవైపు, చమురు ధరల పెరుగుదల ప్రతిసారీ స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణానికి దారితీయదు: ఇంధన వినియోగ తీవ్రత, కోశపరమైన రక్షణ సామర్థ్యం, ద్రవ్య విధాన విశ్వసనీయత, ఆఘాతం కొనసాగే కాలవ్యవధి ఫలితాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.

  • మొదటి దశ ప్రభావం: ఇంధనం, ఆహారం లేదా ప్రభావితమైన మరొక వస్తువు ధరలో నేరుగా సంభవించే పెరుగుదల.
  • పరోక్ష ప్రభావం: సరుకు రవాణా, విద్యుత్, ఎరువులు, మధ్యంతర ఉత్పాదకాల ద్వారా ధరల పెరుగుదల ప్రభావం ఇతర రంగాలకు వ్యాపించడం.
  • రెండవ దశ ప్రభావం: ద్రవ్యోల్బణాన్ని దీర్ఘకాలం కొనసాగించగల విస్తృతమైన వేతన, ధరల సర్దుబాట్లు.

3. ఫిలిప్స్ వక్రరేఖ మరియు విధానపరమైన సందిగ్ధత

సంప్రదాయ స్వల్పకాలిక ఫిలిప్స్ వక్రరేఖ ద్రవ్యోల్బణం, నిరుద్యోగం మధ్య విలోమ సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది. డిమాండ్ విస్తరణ ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచుతూనే నిరుద్యోగాన్ని తాత్కాలికంగా తగ్గించవచ్చు. ప్రభుత్వాలు ఈ సంబంధం నుంచి తమకు కావలసిన ద్రవ్యోల్బణ–నిరుద్యోగ కలయికను శాశ్వతంగా ఎంచుకోగల స్థిరమైన అవకాశాలు ఉండవని స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణం నిరూపించింది. ప్రతికూల సరఫరా ఆఘాతం ద్రవ్యోల్బణాన్ని, నిరుద్యోగాన్ని ఒకేసారి పెంచవచ్చు. దీనివల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ మార్పులేని వక్రరేఖ వెంబడి కదలడం మాత్రమే కాకుండా, స్వల్పకాలిక సంబంధమే స్థానాంతరం చెందుతుంది.

అంచనాలను చేర్చిన ఫిలిప్స్ వక్రరేఖ, అంచనా వేసిన ద్రవ్యోల్బణాన్ని, సరఫరాలో అంతరాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది. కార్మికులు, సంస్థలు అధిక ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఆశించినప్పుడు, వేతన ఒప్పందాలు, ధరల నిర్ణయాలు అందుకు అనుగుణంగా సర్దుబాటు అవుతాయి. ప్రామాణిక దీర్ఘకాలిక విశ్లేషణా చట్రంలో ద్రవ్యోల్బణం–నిరుద్యోగం మధ్య శాశ్వత ప్రతివినిమయ సంబంధం ఉండదు: డిమాండ్ ఉద్దీపన ద్వారా నిరుద్యోగాన్ని దీర్ఘకాలం కొనసాగగల స్థాయి కంటే దిగువన ఉంచడం వల్ల, శాశ్వత ఉపాధి ప్రయోజనాలకు బదులుగా ద్రవ్యోల్బణం వేగవంతమవుతుంది. అయితే, దీర్ఘకాలం కొనసాగగల నిరుద్యోగ రేటు స్థిరంగా ఉంటుందని ఈ చట్రం సూచించదు; సంస్థాగత వ్యవస్థలు, నైపుణ్యాలు, ఉత్పాదకత దానిని ప్రభావితం చేయవచ్చు.

అందువల్ల విధానపరమైన సందిగ్ధత అనేది ద్రవ్యోల్బణాన్ని స్థిరీకరించడం, ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు మద్దతునివ్వడం మధ్య సంఘర్షణ. అధిక విధాన వడ్డీ రేట్లు రుణాలను, వ్యయాన్ని నియంత్రించి, ద్రవ్యోల్బణం విస్తృతంగా వ్యాపించకుండా, ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలు స్థిరత్వాన్ని కోల్పోకుండా నిరోధించడంలో సహాయపడతాయి. అయితే, సమీపకాలంలో అవి మందగమనాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేయవచ్చు. తక్కువ వడ్డీ రేట్లు లేదా నిర్దిష్ట లక్ష్యాలు లేని భారీ కోశ ఉద్దీపన డిమాండ్‌కు మద్దతునిస్తూనే ద్రవ్యోల్బణాన్ని తీవ్రతరం చేయవచ్చు. ద్రవ్య విధానం నేరుగా చమురు లేదా ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయలేదు; అయితే అది డిమాండ్‌ను, విత్త పరిస్థితులను, ద్రవ్యోల్బణం కొనసాగే స్వభావాన్ని ప్రభావితం చేయగలదు.

ఆఘాతం తాత్కాలికమైనదా, ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలు స్థిరంగా ఉన్నాయా, డిమాండ్ ఇప్పటికే బలహీనంగా ఉందా అనే అంశాలపై విధాన ఎంపికలు ఆధారపడి ఉంటాయి. తాత్కాలిక మొదటి విడత ఆఘాతానికి తక్షణ విధాన ప్రతిస్పందన ఇవ్వకుండా దాని ప్రభావం తగ్గే వరకు వేచి చూడడం, నిరంతర ద్రవ్యోల్బణాన్ని విస్మరించడం ఒకటే కాదు. స్పష్టమైన సమాచార ప్రసారం, విశ్వసనీయ సంస్థలు ద్రవ్యోల్బణాన్ని తగ్గించే క్రమంలో కలిగే ఉత్పత్తి నష్టాన్ని తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి.

  • డిమాండ్ నిర్వహణ ప్రధానంగా వ్యయాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది; సరఫరా వైపు తీసుకునే చర్యలు లభ్యత, ఉత్పాదకత, ఉత్పత్తి వ్యయాలకు సంబంధించిన సమస్యలను పరిష్కరిస్తాయి.
  • ప్రతి సందర్భంలోనూ విధానాలను కఠినతరం చేయడం లేదా ఉద్దీపన కల్పించడం అనే యాంత్రిక నియమాన్ని అనుసరించడం కాకుండా, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా జాగ్రత్తగా సమన్వయపరిచిన విధానాల మిశ్రమమే తగిన ప్రతిస్పందన.

4. భారతదేశానికి ప్రాసంగికత మరియు సూచికలు

దిగుమతి చేసుకునే ముడిచమురుపై గణనీయంగా ఆధారపడటం, కుటుంబాల వినియోగంలో ఆహారానికి ఉన్న ప్రాధాన్యం వల్ల భారత్ ఇటువంటి పరిస్థితుల ప్రభావానికి లోనవుతుంది. ఆర్థిక వ్యవస్థలోని ఇతర రంగాలు బలహీనంగా ఉన్నప్పటికీ, రుతుపవనాల అనిశ్చితి, వడగాలులు, పంట నష్టం, నిల్వ లేదా పంపిణీ పరిమితులు ఆహార ధరలను పెంచవచ్చు. అయితే, అధిక ఆహార ద్రవ్యోల్బణం ఉన్నంత మాత్రాన భారత్ స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణాన్ని (stagflation) ఎదుర్కొంటోందని నిర్ధారించలేం: ఆర్థిక వ్యవస్థ మొత్తంలోని వృద్ధి, ఉపాధి పరిస్థితులను కూడా పరిశీలించాలి.

కొలమానం పరంగా, CPI-Combined భారతదేశ సౌలభ్య ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య నిర్ధారణ చట్రానికి ప్రధాన ఆధారం కాగా, టోకు స్థాయిలో వస్తువుల ధరల మార్పులను గుర్తించడానికి WPI తోడ్పడుతుంది. CPIలో సేవలు ఉంటాయి; WPIలో ఉండవు. భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంకు చట్టం, 1934కు చేసిన 2016 సవరణ ద్వారా ఈ చట్రానికి చట్టబద్ధత కల్పించారు. ఏప్రిల్ 2021–మార్చి 2026 కాలానికి ప్రకటించిన ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యం 4 శాతం; అనుమతించదగిన పరిమితి పరిధి 2–6 శాతం. వృద్ధిని దృష్టిలో ఉంచుకుంటూనే ధరల స్థిరత్వాన్ని సాధించడం RBI ద్రవ్య విధానపు ప్రాథమిక లక్ష్యం.

మొత్తం CPI ద్రవ్యోల్బణం, మూల ద్రవ్యోల్బణం, వాస్తవ GDP వృద్ధి, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి, ఉపాధి సూచికలు, ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలను కలిపి విశ్లేషించాలి. మూల ద్రవ్యోల్బణం నుంచి సాధారణంగా ఆహారం, ఇంధనాన్ని మినహాయిస్తారు; అయితే, అది చట్టబద్ధ ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యం కాదు. మూల ద్రవ్యోల్బణం తక్కువగా ఉండటం, ద్రవ్యోల్బణం ఇతర రంగాలకు విస్తరించడం పరిమితంగా ఉందని సూచించవచ్చు. అయినప్పటికీ, ఆహారం, ఇంధన ధరలు నిరంతరం అధికంగా ఉండటం కుటుంబాల సంక్షేమాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. ఈ సందర్భంలో నామమాత్ర GDP వృద్ధి ప్రత్యేకంగా తప్పుదోవ పట్టించవచ్చు; ఎందుకంటే పెరుగుతున్న ధరలు వాస్తవ ఉత్పత్తిలోని బలహీనతను కప్పిపుచ్చవచ్చు.

  • స్తబ్ధతను అంచనా వేయడానికి నామమాత్ర వృద్ధికి బదులుగా వాస్తవ వృద్ధిని ఉపయోగించండి.
  • అనియత రంగం, అల్ప ఉపాధికి సంబంధించిన సమస్యలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటూ, ఉత్పత్తి గణాంకాలతో పాటు ఆవర్తన శ్రామిక శక్తి సర్వేను పరిశీలించండి.
  • స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణం సంభవించే ప్రమాదాన్ని, ఆధారాలతో నిర్ధారణై నిరంతరంగా కొనసాగుతున్న స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణ దశ నుంచి వేరు చేసి గుర్తించండి.

5. విధానపరమైన ప్రతిస్పందనలు, పంపిణీ సంబంధిత పరిణామాలు

ప్రభావవంతమైన ప్రతిస్పందనలో ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణపై విశ్వసనీయతతోపాటు, సరఫరాను పునరుద్ధరించే చర్యలు, దుర్బల కుటుంబాలకు రక్షణ కల్పించే చర్యలు సమన్వయంగా ఉండాలి. ఎదురైన ఆకస్మిక ప్రతికూల పరిణామాన్ని బట్టి, ప్రభుత్వాలు రవాణా–సరఫరా నిర్వహణను మెరుగుపరచవచ్చు, అందుబాటులోని ఆహార నిల్వలను విడుదల చేయవచ్చు, దిగుమతులను సులభతరం చేయవచ్చు లేదా ఎంపిక చేసిన దిగుమతి సుంకాలను తాత్కాలికంగా హేతుబద్ధీకరించవచ్చు. ఇటువంటి చర్యలు కొరతలను తగ్గించగలవు. అయితే, వీటిలో ప్రభుత్వ విత్త పరిస్థితి, విదేశీ రంగం లేదా ఉత్పత్తిదారుల ప్రోత్సాహకాల పరంగా కొన్ని ప్రయోజనాల కోసం మరికొన్నింటిని వదులుకోవాల్సి రావచ్చు. ఆకస్మికంగా విధించే, ముందుగా ఊహించలేని వాణిజ్య ఆంక్షలు పెట్టుబడులను నిరుత్సాహపరచి, మార్కెట్లను అస్థిరపరచవచ్చు.

విత్తపరమైన ఉపశమనం అందరికీ వర్తింపజేయడం కంటే, లక్షిత వర్గాలకు అందించడం సాధారణంగా మెరుగైనది. దుర్బల కుటుంబాలకు నగదు బదిలీలు లేదా ఆహార సహాయం అందించడం ద్వారా, విస్తృత రాయితీలతో పోలిస్తే ప్రభుత్వానికి తక్కువ విత్త వ్యయంతో వారి కనీస వినియోగాన్ని కాపాడవచ్చు. ఇంధన పన్నుల తగ్గింపు, కొలిచే ధరలను తాత్కాలికంగా తగ్గించవచ్చు. అయితే, ఆ తగ్గింపు ప్రయోజనం వినియోగదారులకు ఎంత మేరకు బదిలీ అవుతుందనే దానిపైనే వాటి ప్రయోజనాలు ఆధారపడతాయి; పైగా అవి ప్రభుత్వ ఆదాయాన్ని తగ్గిస్తాయి. నిధుల సమీకరణకు ఏర్పాట్లు లేని భారీ రాయితీలు లేదా డిమాండ్ ఉద్దీపన చర్యలు ద్రవ్యోల్బణాన్ని, రుణ సమీకరణ అవసరాలను, విదేశీ రంగ అసమతుల్యతలను మరింత పెంచే ప్రమాదం ఉంది. విచక్షణ లేకుండా అన్ని ధరలపై నియంత్రణలు విధించడం వల్ల నమోదయ్యే ధరలు అణచివేయబడవచ్చు; అదే సమయంలో కొరతలు, అనధికారిక మార్కెట్లు ఏర్పడవచ్చు.

మధ్యకాలంలో ఇంధన వనరుల వైవిధ్యీకరణ, పునరుత్పాదక విద్యుత్తు, ఇంధన సామర్థ్యం, నీటిపారుదల, నిల్వ సదుపాయాలు, ప్రతికూల పరిస్థితులను తట్టుకోగల వ్యవసాయం, పటిష్ఠమైన సరఫరా గొలుసులు ఆఘాతాలకు గురయ్యే ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తాయి. ఈ సంస్కరణలు ద్రవ్య విధానానికి అనుబంధంగా పనిచేస్తాయి తప్ప దానికి ప్రత్యామ్నాయాలు కావు. స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణం (Stagflation) అల్పాదాయ కుటుంబాలకు అధిక నష్టం కలిగిస్తుంది. ఎందుకంటే వారి వ్యయంలో నిత్యావసరాల వాటా ఎక్కువగా ఉంటుంది; అదే సమయంలో బలహీనమైన ఉపాధి పరిస్థితులు మారిన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఆదాయాన్ని పెంచుకునే అవకాశాలను పరిమితం చేస్తాయి. స్థిర ఆదాయం పొందేవారు, ద్రవ్యోల్బణం నుంచి రక్షణ లేని నగదు పొదుపులు కలిగినవారు కూడా కొనుగోలు శక్తిని కోల్పోతారు.

  • తక్షణ ప్రాధాన్యం: తీవ్రమైన ఇబ్బందులు తలెత్తకుండా నివారిస్తూనే, నిరంతర ద్రవ్యోల్బణాన్ని అదుపు చేయడం.
  • మధ్యకాలిక ప్రాధాన్యం: ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని పునరుద్ధరించడం, అంతరాయాలకు సులభంగా గురయ్యే ఉత్పాదకాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం.
  • పరీక్షా సమాధానంలో ముగింపు: ద్రవ్యోల్బణం ఏర్పడి కొనసాగుతున్న ప్రక్రియను, బలహీన వృద్ధికి మూలకారణాన్ని—రెండింటినీ విధానం పరిష్కరించాలి.

కాలరేఖ

  1. 1965

    ఇయాన్ మెక్లియోడ్ బ్రిటిష్ పార్లమెంటులో స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణం అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు.

  2. 1973–74

    అరబ్ దేశాల చమురు ఎగుమతి నిషేధం, చమురు ధరల భారీ పెరుగుదల ప్రధాన దిగుమతిదారు ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో ద్రవ్యోల్బణానికి, ఆర్థిక కార్యకలాపాల మందగమనానికి దోహదపడ్డాయి.

  3. 1979–80

    ఇరాన్ విప్లవంతో ముడిపడిన చమురు మార్కెట్ అంతరాయం మరో ప్రధాన చమురు ధరల ఆఘాతానికి దారితీసింది.

  4. Early 1980s

    ఫెడరల్ రిజర్వ్ చైర్మన్ పాల్ వోల్కర్ నేతృత్వంలో అమెరికా చేపట్టిన ద్రవ్య విధాన కఠినతరం ద్రవ్యోల్బణాన్ని తగ్గించడానికి తోడ్పడింది. అయితే, స్వల్పకాలంలో తీవ్రమైన మాంద్యం, నిరుద్యోగం రూపంలో భారీ మూల్యం చెల్లించాల్సి వచ్చింది.

చమురు ధరల ఆకస్మిక ఆఘాతం ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రసరించే ఒక సంభావ్య యంత్రాంగం

  1. 1. అంతర్జాతీయ ముడి చమురు ధరలు తీవ్రంగా పెరుగుతాయి
  2. 2. దేశీయ ఇంధన, రవాణా వ్యయాలు పెరుగుతాయి
  3. 3. సంస్థలు అధిక వ్యయాలను ఎదుర్కొంటాయి; కుటుంబాల కొనుగోలు శక్తి తగ్గుతుంది
  4. 4. ఉత్పత్తి, ఉద్యోగ నియామకాలు బలహీనపడుతున్నప్పటికీ ధరలు పెరుగుతాయి
  5. 5. పునరావృతమయ్యే ఆకస్మిక ఆఘాతాలు లేదా రెండో దశ ప్రభావాలు ద్రవ్యోల్బణాన్ని నిరంతరంగా కొనసాగేలా చేస్తాయి
  6. 6. ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో బలహీనత, శ్రామిక మార్కెట్‌లో సంక్షోభ పరిస్థితులు కొనసాగితే స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణ పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి
సంబంధిత స్థూల ఆర్థిక పరిస్థితుల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం
పరిస్థితిధరల ప్రవర్తనఉత్పత్తి, ఉపాధి
డిమాండ్ ప్రేరిత ద్రవ్యోల్బణంసరఫరాను మించి డిమాండ్ పెరగడం వల్ల ధరలు పెరుగుతాయిప్రారంభంలో ఉత్పత్తి, ఉపాధి తరచుగా బలపడతాయి
స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణంనిరంతరం అధిక స్థాయిలో కొనసాగే ద్రవ్యోల్బణంబలహీనమైన ఉత్పత్తి వృద్ధి, అధికంగా ఉన్న లేదా పెరుగుతున్న నిరుద్యోగం
ద్రవ్యోల్బణ రేటు తగ్గుదలధరలు తక్కువ రేటుతో పెరుగుతాయిఉత్పత్తి తప్పనిసరిగా ఒక నిర్దిష్ట దిశలో మారాల్సిన అవసరం లేదు
ప్రతి ద్రవ్యోల్బణంసాధారణ ధరల స్థాయి తగ్గుతుందిబలహీనమైన డిమాండ్‌తో పాటు ఇది సంభవించవచ్చు; అయితే ఫలితాలు దాని కారణంపై ఆధారపడి ఉంటాయి
ఆర్థిక మాంద్యంద్రవ్యోల్బణం పెరగవచ్చు లేదా తగ్గవచ్చుఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో గణనీయమైన సంకోచం

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

1970ల చమురు ఆఘాతాలు

1973–74, 1979 చమురు ఆఘాతాలు చమురును దిగుమతి చేసుకునే ఆర్థిక వ్యవస్థలన్నింటిలో వ్యయాలను పెంచాయి. బలహీనమైన వృద్ధి, పెరుగుతున్న నిరుద్యోగంతోపాటు ద్రవ్యోల్బణం కొనసాగింది. దీంతో స్థిరమైన స్వల్పకాలిక ఫిలిప్స్ వక్రరేఖపై ఆధారపడటంపై సందేహాలు తలెత్తాయి. చమురు ఒక్కటే దీనికి కారణం కాదు: అప్పటికే ఉన్న ద్రవ్యోల్బణం, దానిని కొనసాగనిచ్చే విధాన వైఖరి, వేతనాలు–ధరల పరస్పర ప్రభావాలు కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. ఆ తరువాత ద్రవ్యోల్బణ రేటును తగ్గించిన అనుభవం, విధాన విశ్వసనీయతను పునరుద్ధరించడానికి స్వల్పకాలంలో గణనీయమైన ఉత్పత్తి నష్టాలను భరించాల్సి రావచ్చని నిరూపించింది.

2020 మహమ్మారి ఆఘాత సమయంలో భారతదేశం

2020–21లో భారతదేశ వాస్తవ GDP తీవ్రంగా సంకోచించడంతోపాటు వినియోగదారుల ధరల ద్రవ్యోల్బణం, ముఖ్యంగా ఆహార ద్రవ్యోల్బణం, అధికంగా నమోదైంది. డిమాండ్, ఉపాధి బలహీనపడినప్పటికీ, రాకపోకలపై ఆంక్షలు, సరఫరా గొలుసుల్లో అంతరాయాలు వస్తువుల లభ్యతను పరిమితం చేశాయి. సరఫరాలో అంతరాయం స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణాన్ని పోలిన ఫలితాలను ఎలా కలిగించగలదో ఇది వివరిస్తుంది; అయితే ఈ అసాధారణ మహమ్మారి పరిణామాన్ని దీర్ఘకాలికంగా, నిర్మాణాత్మకంగా స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణంలో ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థకు నిదర్శనంగా యథాలాపంగా పరిగణించకూడదు.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

స్వల్పకాలిక సమిష్టి డిమాండ్–సమిష్టి సరఫరా నమూనాలో స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణాన్ని ఏ పరిణామం అత్యంత ప్రత్యక్షంగా వివరిస్తుంది?

  • A. సమిష్టి సరఫరా వక్రరేఖ ఎడమవైపునకు జరగడం
  • B. సమిష్టి సరఫరా వక్రరేఖ కుడివైపునకు జరగడం
  • C. సమిష్టి సరఫరా మారకుండా సమిష్టి డిమాండ్ తగ్గడం
  • D. సమిష్టి డిమాండ్ మారకుండా ఉత్పాదకత పెరగడం

ప్రశ్న 2

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణం (Stagflation) ఏర్పడటానికి వాస్తవ GDP వృద్ధి తప్పనిసరిగా రుణాత్మకంగా ఉండాలి. 2. చమురు ధరలు ఒకసారి పెరిగినంత మాత్రాన ద్రవ్యోల్బణ రేటు శాశ్వతంగా పెరగాల్సిన అవసరం లేదు. 3. ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలు సరఫరా ఆఘాతం కొనసాగుదలను ప్రభావితం చేయగలవు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 3

స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణ సమయంలో అనుసరించాల్సిన విధానానికి సంబంధించి, ఏ ప్రకటన అత్యంత సముచితమైనది?

  • A. ద్రవ్య విధానాన్ని కఠినతరం చేయడం ఆహార ఉత్పత్తిని నేరుగా పెంచుతుంది.
  • B. సార్వత్రిక ధరల నియంత్రణలు కొరతలను తప్పనిసరిగా తొలగిస్తాయి.
  • C. నిర్దిష్ట లక్ష్య వర్గాలు లేని డిమాండ్ ఉద్దీపన ఎల్లప్పుడూ ద్రవ్యోల్బణాన్ని తగ్గిస్తుంది.
  • D. లక్షిత ఉపశమనం మరియు సరఫరాలో మెరుగుదలలు విశ్వసనీయ ద్రవ్య విధానానికి తోడ్పడగలవు.
మెయిన్స్: స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణం విధానపరమైన సందిగ్ధతను ఎందుకు సృష్టిస్తుంది? భారతదేశం వంటి చమురును దిగుమతి చేసుకునే అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థకు తగిన విధానాల సమ్మేళనాన్ని చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం ఇవ్వండి.
  • స్తబ్ధద్రవ్యోల్బణాన్ని నిర్వచించి, ఆర్థిక స్తబ్ధతకు, ఆర్థిక మాంద్యానికి మధ్య తేడాను వివరించండి.
  • సమిష్టి సరఫరా, ఫిలిప్స్ వక్రరేఖలను ఉపయోగించి ప్రతికూల సరఫరా ఆఘాతాలను వివరించండి.
  • దిగుమతి చేసుకున్న ఇంధనం వల్ల కలిగే ద్రవ్యోల్బణం, కొనుగోలు శక్తి నష్టాలు, రెండవ దశ ప్రభావాలు ఎలా సంభవిస్తాయో వివరించండి.
  • ద్రవ్య విధానాన్ని కఠినతరం చేయడం వల్ల స్వల్పకాలంలో వృద్ధికి కలిగే నష్టాన్ని, విస్తృత ఉద్దీపన చర్యల వల్ల ఏర్పడే ద్రవ్యోల్బణ ప్రమాదాన్ని చర్చించండి.
  • లక్షిత ఉపశమన చర్యలు, సరఫరా గొలుసుల్లో మెరుగుదలలు, ద్రవ్య విధానానికి సంబంధించి విశ్వసనీయమైన సమాచార ప్రసారాన్ని సిఫార్సు చేయండి.
  • ఇంధన వనరుల వైవిధ్యీకరణ, ఉత్పాదకత, ప్రతికూల పరిస్థితులను తట్టుకునే వ్యవసాయ సామర్థ్యాన్ని ప్రస్తావిస్తూ ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Introductory Macroeconomics: National Income Accounting; Money and Banking; Income Determination.
  • Reserve Bank of India, Monetary Policy Report and Monetary Policy Committee resolutions.
  • Reserve Bank of India Act, 1934, Chapter IIIF.
  • Ministry of Finance, Economic Survey: inflation and monetary-management chapters.
  • Ministry of Statistics and Programme Implementation: CPI, National Accounts and Periodic Labour Force Survey releases.
  • Federal Reserve History: The Great Inflation.

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp