New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · విదేశీ రంగం · అంతర్జాతీయ అర్థశాస్త్రం

WTO

ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) బహుపాక్షిక వాణిజ్య నియమాలను నిర్వహిస్తుంది, చర్చలకు వేదికను కల్పిస్తుంది, సభ్యదేశాల వాణిజ్య విధానాలను సమీక్షిస్తుంది. 1 జనవరి 1995న స్థాపించబడిన ఈ సంస్థకు భారతదేశ వ్యవసాయ మద్దతు, ఆహార భద్రత, పారిశ్రామిక విధానం, సేవల ఎగుమతులు, మేధో సంపత్తి హక్కుల వ్యవస్థతో ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉంది. ప్రిలిమ్స్ కోసం వివక్షారహిత విధానం, ప్రధాన WTO ఒప్పందాలు, వ్యవసాయ సబ్సిడీల వర్గాలు, వాణిజ్య పరిహార చర్యలు, WTO నియమాలకు మరియు అపరిమిత స్వేచ్ఛా వాణిజ్యానికి మధ్య వ్యత్యాసంపై దృష్టి పెట్టాలి.

స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవాలో ఉన్న సెంటర్ విలియం రాపార్డ్, WTO ప్రధాన కార్యాలయం.

స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవాలో ఉన్న సెంటర్ విలియం రాపార్డ్, WTO ప్రధాన కార్యాలయం.

Credit: Jérémy Toma · CC BY-SA 4.0 · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

1. ఆవిర్భావం, నిర్దేశిత విధులు మరియు సంస్థాగత నిర్మాణం

1947లో సంతకం చేసి, 1948 నుంచి తాత్కాలికంగా అమలులోకి తెచ్చిన సుంకాలు, వాణిజ్యంపై సాధారణ ఒప్పందం (GATT), రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత సుంకాలను తగ్గించడానికి ప్రధాన వ్యవస్థాగత చట్రాన్ని అందించింది. 1986–1994 మధ్య జరిగిన ఉరుగ్వే రౌండ్, చర్చలను వస్తు వాణిజ్యానికే పరిమితం చేయకుండా సేవలు, మేధో సంపత్తికి కూడా విస్తరించింది. దాని ఫలితాల్లో WTOను స్థాపించిన మరాకేష్ ఒప్పందం కూడా ఉంది. GATT పూర్తిగా కనుమరుగైపోలేదు: WTO చట్రంలో వస్తు వాణిజ్యాన్ని నియంత్రించే ప్రధాన ఒప్పందంగా GATT 1994 కొనసాగుతోంది.

WTO తన పరిధిలోని ఒప్పందాల అమలును నిర్వహిస్తుంది, చర్చలకు తోడ్పడుతుంది, వాణిజ్య వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది, వాణిజ్య విధాన సమీక్ష యంత్రాంగం ద్వారా వాణిజ్య విధానాలను పర్యవేక్షిస్తుంది, సాంకేతిక సహాయాన్ని అందిస్తుంది. IMF, ప్రపంచ బ్యాంకు మాదిరిగా ఇది చెల్లింపుల శేష సమస్యలను ఎదుర్కొనేందుకు రుణాలను గానీ, అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు నిధులను గానీ అందించదు. దీని లక్ష్యం ముందుగా అంచనా వేయగలిగే, నియమాల ఆధారిత వాణిజ్య వ్యవస్థను నెలకొల్పడం; ప్రతి సుంకాన్ని లేదా నియంత్రణపరమైన ఆంక్షను తక్షణమే రద్దు చేయడం కాదు.

మంత్రుల సమావేశానికి దిగువ స్థాయిలో సాధారణ మండలి నిత్య కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తుంది. ఇదే మండలి వివాద పరిష్కార సంస్థగా, వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థగా కూడా సమావేశమవుతుంది. వస్తువులు, సేవలు, మేధో సంపత్తిని వేర్వేరు మండళ్లు పర్యవేక్షిస్తాయి. చాలా WTO ఒప్పందాలు సభ్యులందరికీ కట్టుబాటును విధిస్తాయి; ప్రభుత్వ సేకరణపై ఒప్పందం వంటి కొన్ని పరిమిత బహుపాక్షిక ఒప్పందాలు మాత్రం వాటిలో భాగస్వాములైన దేశాలకు మాత్రమే కట్టుబాటును విధిస్తాయి. భారతదేశం ఆ ఒప్పందంలో భాగస్వామి కాదు.

2. మౌలిక సూత్రాలు, అనుమతించదగిన మినహాయింపులు

అత్యంత అనుకూల దేశ హోదా కింద వ్యవహరించడం అంటే, ఒక సభ్యదేశానికి కల్పించిన వాణిజ్య ప్రయోజనాన్ని సాధారణంగా ఇతర సభ్యదేశాలకు కూడా తక్షణమే, బేషరతుగా విస్తరించాలి. ప్రత్యేకంగా అనుకూలించే వాణిజ్య భాగస్వామిని ఎంచుకోవడం అని దీని అర్థం కాదు. జాతీయ సమాన వ్యవహార సూత్రం దేశీయ మార్కెట్‌లోని వివక్షకు సంబంధించినది: దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులు దేశీయ మార్కెట్‌లోకి ప్రవేశించిన తరువాత, వాటి నుంచి అదే తరహా దేశీయ ఉత్పత్తులకు రక్షణ కల్పించేలా అంతర్గత పన్నులు, నియంత్రణలు ఉండకూడదు. అందువల్ల సరిహద్దు వద్ద విధించే సాధారణ కస్టమ్స్ సుంకాలు, వాటంతట అవే, జాతీయ సమాన వ్యవహార సూత్రానికి ఉల్లంఘనలు కావు.

సుంక పరిమితి కట్టుబాట్లు అంటే, నిర్దేశిత పట్టికల్లో పేర్కొన్న గరిష్ఠ పరిమితులకు మించి సుంకాలను పెంచబోమనే హామీలు. అమలులో ఉన్న సుంకం, కట్టుబడిన గరిష్ఠ సుంక రేటు కంటే తక్కువగా ఉండవచ్చు; కాబట్టి అమలులో ఉన్న సుంకాన్ని పెంచడం వల్ల WTO నియమాల ఉల్లంఘన స్వయంచాలకంగా జరిగినట్లు కాదు. పారదర్శకత కోసం వాణిజ్య చర్యలను ప్రచురించడం, సంబంధిత ఒప్పందాల ప్రకారం నోటిఫికేషన్లు సమర్పించడం అవసరం. నిర్దేశిత మినహాయింపులకు లోబడి, GATT కింద పరిమాణాత్మక ఆంక్షలు సాధారణంగా నిషేధించబడ్డాయి.

వివక్షారహిత సూత్రానికి షరతులతో కూడిన మినహాయింపులు ఉన్నాయి. వర్తించే WTO షరతులకు లోబడి కస్టమ్స్ యూనియన్లు, స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ప్రాంతాలకు ప్రాధాన్యపూర్వక సౌలభ్యాలు కల్పించవచ్చు. సాధికార నిబంధన (Enabling Clause) అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు కొన్ని ప్రాధాన్యపూర్వక సౌలభ్యాలను అనుమతిస్తుంది. సాధారణ మినహాయింపులు మానవులు, జంతువులు లేదా మొక్కల ప్రాణాలను రక్షించడం వంటి లక్ష్యాలకు అవసరమైన చర్యలను అనుమతిస్తాయి; అయితే, వాటికి సంబంధించిన షరతులను నెరవేర్చాలి, అవి ముసుగులో విధించే వాణిజ్య ఆంక్షలుగా ఉండకూడదు. భద్రతాపరమైన మినహాయింపులు, చెల్లింపుల శేషానికి సంబంధించిన నిబంధనలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ విధంగా WTO నియమాలు చట్టబద్ధమైన ప్రజాప్రయోజన నియంత్రణలను తొలగించకుండానే రక్షణవాదాన్ని పరిమితం చేస్తాయి.

3. ప్రధాన ఒప్పందాలు, వాణిజ్య పరిహార చర్యలు

సేవల వాణిజ్యంపై సాధారణ ఒప్పందం (GATS) సేవల సరఫరాలో నాలుగు విధానాలను గుర్తిస్తుంది: సరిహద్దులు దాటి సరఫరా, విదేశాల్లో వినియోగం, వాణిజ్యపరమైన ఉనికి, వ్యక్తుల ప్రత్యక్ష ఉనికి. భారతీయ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను దూరస్థ పద్ధతిలో అందించడం విధానం 1కు ఉదాహరణ; విదేశీ పర్యాటకుడు భారతదేశంలో సేవలను వినియోగించుకోవడం విధానం 2కు ఉదాహరణ; విదేశాల్లో బ్యాంకు శాఖను ఏర్పాటు చేయడం విధానం 3కు ఉదాహరణ; సేవను అందించడానికి ఒక వృత్తి నిపుణుడు తాత్కాలికంగా మరో దేశానికి వెళ్లడం విధానం 4కు ఉదాహరణ. విధానం 4 అనేది శాశ్వత వలసకు సాధారణ హక్కు కాదు. మార్కెట్ ప్రవేశం, జాతీయ సమాన పరిగణనకు సంబంధించిన బాధ్యతలు ప్రధానంగా సభ్య దేశాలు తమ నిబద్ధతల పట్టికల్లో పేర్కొన్న అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

మేధో సంపత్తి హక్కుల వాణిజ్య సంబంధిత అంశాలపై ఒప్పందం (TRIPS), మేధో సంపత్తి రక్షణకు కనీస ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తుంది. సాధారణంగా, దరఖాస్తు దాఖలు చేసిన తేదీ నుంచి కనీసం 20 సంవత్సరాలపాటు పేటెంట్ రక్షణ అందుబాటులో ఉండాలి. ప్రజారోగ్యాన్ని కాపాడేందుకు నిర్బంధ లైసెన్సింగ్‌తో సహా ఒప్పందంలోని సడలింపులను ఉపయోగించుకునే సభ్య దేశాల అధికారాన్ని TRIPS, ప్రజారోగ్యంపై 2001 దోహా ప్రకటన ధ్రువీకరించింది. వాణిజ్య సంబంధిత పెట్టుబడి చర్యలపై ఒప్పందం (TRIMs), నిర్దిష్ట GATT బాధ్యతలకు విరుద్ధంగా ఉండే తప్పనిసరి స్థానిక ఉత్పాదిత భాగాల వినియోగ నిబంధనలు వంటి చర్యలను నియంత్రిస్తుంది; ఇది సమగ్ర పెట్టుబడి రక్షణ ఒప్పందం కాదు.

ఆరోగ్య, వృక్ష ఆరోగ్య చర్యల ఒప్పందం (SPS), శాస్త్రీయ సూత్రాలు, ప్రమాద మదింపునకు ప్రాధాన్యమిస్తూ ఆహార భద్రత, జంతు, వృక్ష ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన చర్యలను పరిధిలోకి తీసుకుంటుంది. వాణిజ్యానికి సాంకేతిక అవరోధాల ఒప్పందం, SPS పరిధికి వెలుపల ఉండే సాంకేతిక నియమ నిబంధనలు, ప్రమాణాలు, అనురూపత మదింపు ప్రక్రియలను పరిధిలోకి తీసుకుంటుంది. 22 ఫిబ్రవరి 2017 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన వాణిజ్య సులభతర ఒప్పందం, మార్గమధ్య రవాణాలో ఉన్న సరుకులతో సహా వస్తువుల తరలింపు, విడుదల, కస్టమ్స్ అనుమతులను వేగవంతం చేయడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

గణనీయమైన నష్టాన్ని కలిగించే డంపింగ్‌ను ఎదుర్కొనేందుకు విచారణ అనంతరం యాంటీ-డంపింగ్ సుంకాలు విధిస్తారు. నష్టాన్ని కలిగించే, నిర్దేశిత ప్రమాణాల పరిధిలోకి వచ్చే సబ్సిడీల ప్రభావాన్ని తటస్థీకరించేందుకు ప్రతిసమీకరణ సుంకాలు విధిస్తారు. అన్యాయమైన ధరల నిర్ణయం లేదా సబ్సిడీలు లేకపోయినా, పెరిగిన దిగుమతుల వల్ల తీవ్రమైన నష్టం సంభవించినప్పుడు లేదా అటువంటి నష్టం సంభవించే ముప్పు ఉన్నప్పుడు రక్షణ చర్యలు చేపడతారు. ఈ సాధనాలకు వేర్వేరు చట్టపరమైన ప్రమాణాలు ఉంటాయి; వీటిని ఒకదాని స్థానంలో మరొకటి ఉపయోగించగల రక్షణాత్మక పన్నులుగా పరిగణించకూడదు.

4. వ్యవసాయం, ఆహార భద్రత మరియు భారతదేశం

వ్యవసాయ ఒప్పందానికి మూడు మూలస్తంభాలు ఉన్నాయి: మార్కెట్ ప్రవేశం, దేశీయ మద్దతు, ఎగుమతి పోటీ. దేశీయ మద్దతును సాధారణంగా బాక్సుల వర్గీకరణ ద్వారా వివరిస్తారు. అంబర్ బాక్స్ చర్యలను వాణిజ్యాన్ని వక్రీకరించేవిగా పరిగణిస్తారు; వీటికి సంబంధిత పరిమితులు లేదా తగ్గింపు నిబద్ధతలు వర్తిస్తాయి. గ్రీన్ బాక్స్ మద్దతు, వాణిజ్యాన్ని వక్రీకరించే ప్రభావాలు లేకపోవడం లేదా అతి స్వల్పంగా ఉండటం సహా నిర్దిష్ట షరతులను నెరవేర్చాలి; దీనికి తగ్గింపు నిబద్ధతల నుంచి మినహాయింపు ఉంటుంది. ఉత్పత్తిని పరిమితం చేసే కార్యక్రమాల కింద నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా చేసే ప్రత్యక్ష చెల్లింపులు బ్లూ బాక్స్ మద్దతులో భాగంగా ఉంటాయి. వ్యవసాయంలో అధికారికంగా నిర్వచించిన రెడ్ బాక్స్ లేదు.

మొత్తం మద్దతు కొలమానం (Aggregate Measurement of Support—AMS) నిర్దిష్ట వాణిజ్య వక్రీకరణ మద్దతును కొలుస్తుంది. డీ మినిమిస్ పరిమితులు సాధారణంగా అభివృద్ధి చెందిన సభ్యదేశాలకు సంబంధిత ఉత్పత్తి విలువలో 5%, అభివృద్ధి చెందుతున్న సభ్యదేశాలకు 10%గా ఉంటాయి. వీటిని ఉత్పత్తి-నిర్దిష్ట మద్దతుకు, ఉత్పత్తి-నిర్దిష్టం కాని మద్దతుకు విడివిడిగా లెక్కిస్తారు. అదనంగా, ఆర్టికల్ 6.2 అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు చేపట్టే కొన్ని చర్యలకు మినహాయింపునిస్తుంది. వీటిలో సాధారణంగా అందుబాటులో ఉండే వ్యవసాయ పెట్టుబడి సబ్సిడీలు, తక్కువ ఆదాయం గల లేదా వనరుల కొరత ఉన్న ఉత్పత్తిదారులకు సాధారణంగా అందుబాటులో ఉండే ఉత్పాదకాల సబ్సిడీలు ఉన్నాయి.

భారతదేశం ప్రభుత్వ నిర్ధారిత ధరలకు సేకరణ చేపట్టడం, ఆహార భద్రతా కార్యక్రమాల ద్వారా పంపిణీ చేయడం మార్కెట్ ధర మద్దతు గణనపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నాయి. 1986–1988 ఆధారంగా నిర్ణయించిన స్థిర బాహ్య ప్రామాణిక ధరలను ప్రస్తుత ప్రభుత్వ నిర్ధారిత ధరలతో పోల్చినప్పుడు, లెక్కించిన మద్దతు మొత్తం భారీగా కనిపించవచ్చు. ప్రభుత్వ ఆహార నిల్వలపై 2013 బాలి నిర్ణయం, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల అర్హత గల కార్యక్రమాలకు షరతులతో కూడిన శాంతి నిబంధనను కల్పించింది. శాశ్వత పరిష్కారంపై అంగీకారం కుదిరి, దానిని ఆమోదించే వరకు ఈ రక్షణ కొనసాగుతుందని 2014 జనరల్ కౌన్సిల్ నిర్ణయం స్పష్టం చేసింది. ఇది ప్రతి వ్యవసాయ సబ్సిడీకి లేదా ప్రతి WTO బాధ్యతకు వర్తించే బేషరతు మినహాయింపు కాదు.

ప్రభుత్వ ఆహార నిల్వలకు శాశ్వత పరిష్కారం, దుర్బల స్థితిలో ఉన్న రైతులకు రక్షణలు, చారిత్రకంగా ఏర్పడిన సబ్సిడీల అసమానతల సవరణను భారతదేశం కోరుతోంది. 2015 నైరోబీ నిర్ణయం వ్యవసాయ ఎగుమతి సబ్సిడీల అంశాన్ని వేర్వేరు అమలు ఏర్పాట్లతో పరిష్కరించింది. ఆహార భద్రత, వ్యవసాయ రంగంలో సడలింపులతో సంబంధం ఉన్న అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల G-33 కూటమిని, ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థల G20 కూటమి నుంచి వేరుగా గుర్తుంచుకోవాలి.

5. వివాద పరిష్కారం మరియు సమకాలీన సంస్కరణల సవాళ్లు

WTO వివాద పరిష్కార ప్రక్రియ సాధారణంగా సంప్రదింపులతో ప్రారంభమై, ప్యానెల్ పరిశీలనకు, అవసరమైతే అప్పీల్‌కు వెళుతుంది. ప్యానెల్ నివేదికలు సాధారణంగా ప్రతికూల ఏకాభిప్రాయ విధానం ద్వారా ఆమోదించబడతాయి: సభ్యదేశాలన్నీ ఆమోదానికి వ్యతిరేకంగా అంగీకరిస్తేనే ఆమోదం నిలిచిపోతుంది. అందువల్ల ఈ వ్యవస్థ సాధారణ ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత చర్చల నుంచి భిన్నంగా ఉంటుంది. WTO సాధారణంగా జరిమానాలు విధించదు; నిర్ణయాలను నిరంతరంగా పాటించకపోతే, నిర్దేశిత ప్రక్రియలకు లోబడి, చివరికి రాయితీల నిలిపివేతకు అనుమతి లభించవచ్చు.

డిసెంబర్ 2019 నుంచి కొత్త అప్పీళ్లను విచారించడానికి అవసరమైన కనీస సభ్యుల సంఖ్య అప్పీలేట్ బాడీలో లేదు. ప్యానెల్‌లు పనిచేస్తూనే ఉన్నాయి; అయితే పనిచేయని అప్పీల్ వ్యవస్థకు అప్పీళ్లు దాఖలు చేయడం వల్ల తుది పరిష్కారం నిలిచిపోవచ్చు. కొన్ని సభ్యదేశాలు తాత్కాలిక అప్పీల్ మధ్యవర్తిత్వ తీర్పు ఏర్పాట్లను ఉపయోగిస్తున్నాయి; ఇవి అప్పీలేట్ బాడీకి సార్వత్రిక ప్రత్యామ్నాయం కావు.

సంస్కరణల చర్చలు వ్యవసాయ సబ్సిడీలు, పారిశ్రామిక సబ్సిడీలు, అభివృద్ధికి సంబంధించిన సడలింపులు, డిజిటల్ వాణిజ్యం, పర్యావరణ చర్యలు, ఏకాభిప్రాయ ఆధారిత చర్చల ప్రభావశీలతకు సంబంధించినవి. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశ హోదాను సాధారణంగా దేశాలే స్వయంగా ప్రకటించుకుంటాయి; అయితే నిర్దిష్ట ప్రయోజనాలను పొందే అవకాశం ఆయా ఒప్పందాల్లోని నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉండవచ్చు. అత్యల్ప అభివృద్ధి చెందిన దేశ హోదా ఐక్యరాజ్యసమితి వర్గీకరణను అనుసరిస్తుంది. భారతదేశానికి ప్రధాన సవాలు ఏమిటంటే, పోటీతత్వం గల ఎగుమతులకు ముందుగా అంచనా వేయగల మార్కెట్ ప్రవేశ అవకాశాలను కొనసాగిస్తూనే, అభివృద్ధికి అవసరమైన విధాన స్వేచ్ఛను పరిరక్షించడం.

WTO: సంస్థాగత వ్యవస్థ మరియు భారతదేశ వాణిజ్య ప్రయోజనాలు

మెటాడేటా సెంటర్ విలియం రాపార్డ్‌ను WTO ప్రధాన కార్యాలయంగా గుర్తిస్తుంది. అందువల్ల ఇది సంస్థాగత అంశాన్ని వివరించే ఉదాహరణే తప్ప వాణిజ్య ఫలితాలకు ఆధారం కాదు. WTO సభ్య దేశాల ఆధ్వర్యంలో నడిచే సంస్థ: దాని సచివాలయం చర్చలకు, పరిపాలనకు సహకరిస్తుంది; కానీ దేశాల వాణిజ్య విధానాలను స్వతంత్రంగా నిర్ణయించదు. మంత్రుల సదస్సు దాని అత్యున్నత నిర్ణయాధికార సంస్థ; మంత్రుల సమావేశాల మధ్య కాలంలో సాధారణ మండలి కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తుంది. ఇదే మండలి వివాద పరిష్కార సంస్థగా, వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థగా కూడా సమావేశమవుతుంది.

భారతదేశానికి సంబంధించి, వ్యవసాయ మద్దతు, ఆహార భద్రత, తయారీ రంగం, సేవల ఎగుమతుల కోసం అందుబాటులో ఉండే విధాన స్వేచ్ఛ పరిధిని WTO కట్టుబాట్లు ప్రభావితం చేస్తాయి. వ్యవసాయ ఒప్పందం మద్దతు చర్యలను వాటి లక్షణాలు, వాణిజ్యంపై చూపగల ప్రభావాల ఆధారంగా వేరు చేస్తుంది; ప్రతి వ్యవసాయ రాయితీ నిషేధితమైనది కాదు. GATS సేవల వాణిజ్యానికి సంబంధించినది. ఇందులో సేవల సరఫరాదారుల తాత్కాలిక రాకపోకలకు సంబంధించిన నిర్దిష్ట రూపాలు ఉంటాయి; అంతేగానీ వలస వెళ్లేందుకు సాధారణ హక్కును ఇది కల్పించదు. ప్రజారోగ్యానికి సంబంధించిన వెసులుబాట్లను కొనసాగిస్తూనే TRIPS మేధో సంపత్తికి కనీస ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తుంది. అందువల్ల WTO నియమాలు మార్కెట్ ప్రవేశ కట్టుబాట్లతో పాటు షరతులు, మినహాయింపులు, అభివృద్ధి సంబంధిత నిబంధనలను సమన్వయపరుస్తాయి; అవి అపరిమిత స్వేచ్ఛా వాణిజ్యాన్ని తప్పనిసరి చేసే ఆదేశం కావు.

  • వివక్షారాహిత్యానికి రెండు వేర్వేరు పార్శ్వాలు ఉన్నాయి: అత్యంత అనుకూల దేశ హోదా (most-favoured-nation treatment) వాణిజ్య భాగస్వాముల మధ్య వ్యవహార తీరును పోలుస్తుంది; జాతీయ సమానాదరణ (national treatment) సంబంధిత ఒప్పందం పరిధిలో విదేశీ, దేశీయ ఉత్పత్తులు లేదా సరఫరాదారుల పట్ల వ్యవహార తీరును పోలుస్తుంది.
  • వాణిజ్య రక్షణ చర్యలను ఒకదాని స్థానంలో మరొకటి ఉపయోగించలేరు: యాంటీ-డంపింగ్ చర్యలు డంపింగ్‌ను ఎదుర్కొంటాయి; ప్రతిపూరక సుంకాలు (countervailing duties) రాయితీలు పొందిన దిగుమతులను ఎదుర్కొంటాయి; రక్షణ చర్యలు (safeguards) నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు లోబడిన ఆకస్మిక దిగుమతుల పెరుగుదలను ఎదుర్కొంటాయి. ఇవన్నీ వర్తించే నష్ట నిర్ధారణ పరీక్షలు, విధానాలకు లోబడి ఉంటాయి.
  • వాణిజ్య విధాన సమీక్షలు పారదర్శకతను ప్రోత్సహిస్తాయి; అవి వివాదాలపై తీర్పులు ఇవ్వవు. మెయిన్స్ కోసం, అధికారిక చట్టపరమైన కట్టుబాట్లను చర్చలలో అనుసరించే వైఖరులు, అమలు సామర్థ్యం, వివాద పరిష్కార తీర్పులను ఆచరణలో అమలు చేయించగల సాధ్యత నుంచి వేరుచేసి చూడాలి.

కాలరేఖ

  1. 1947–1948

    GATTపై 1947లో సంతకాలు జరిగాయి; 1948 నుంచి అది తాత్కాలిక ప్రాతిపదికన అమలులోకి వచ్చింది.

  2. 1986–1994

    WTO స్థాపనకు దారితీసిన వ్యవస్థాగత చట్రం ఉరుగ్వే రౌండ్ చర్చలలో రూపుదిద్దుకుంది.

  3. 1 January 1995

    WTO ఆవిర్భవించింది.

  4. 2001

    దోహా అభివృద్ధి కార్యసూచీ ప్రారంభించబడింది; TRIPS మరియు ప్రజారోగ్యంపై దోహా ప్రకటన ఆమోదించబడింది.

  5. 2013–2017

    బాలి ప్యాకేజీలో ప్రభుత్వ ఆహార నిల్వలకు సంబంధించిన నిబంధనలు, వాణిజ్య సులభతర ఒప్పందం ఉన్నాయి; ఈ ఒప్పందం 2017లో అమలులోకి వచ్చింది.

  6. December 2019

    సభ్యుల స్థానాలు ఖాళీగా ఉండటంతో అప్పీళ్ల సంస్థ కొత్త అప్పీళ్లను విచారించలేని స్థితికి చేరుకుంది.

WTO వివాద పరిష్కార సాధారణ క్రమం

  1. 1. ఒక సభ్యదేశం సంప్రదింపులను కోరుతుంది
  2. 2. సంప్రదింపులు విఫలమైతే ఒక నిపుణుల మండలి ఏర్పాటు చేయబడుతుంది
  3. 3. నిపుణుల మండలి వివాదాన్ని పరిశీలించి తన నివేదికను జారీ చేస్తుంది
  4. 4. ఆ తరువాత అప్పీలు చేయవచ్చు; అయితే అప్పీళ్ల సంస్థ ప్రస్తుతం పనిచేయడం లేదు
  5. 5. ఆమోదించిన తీర్పును అమలు చేయాల్సి ఉంటుంది
  6. 6. అమలు చేయకపోవడం కొనసాగితే, అనుమతితో వాణిజ్య రాయితీలను నిలిపివేయవచ్చు
వ్యవసాయ దేశీయ మద్దతు: ముఖ్యమైన వ్యత్యాసాలు
వర్గంనిర్వచించే లక్షణంWTO నిబంధనల ప్రకారం వర్తించే విధానం
అంబర్ బాక్స్నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు లోబడే ధర మద్దతుతో సహా వాణిజ్యాన్ని వక్రీకరించే మద్దతువర్తించే AMS నియమాలు, మినహాయింపులకు లోబడి ఉంటుంది
గ్రీన్ బాక్స్నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు లోబడే పరిశోధన లేదా మౌలిక సదుపాయాల వ్యయం వంటి, అనుబంధం 2 షరతులను నెరవేర్చే మద్దతుతగ్గింపు కట్టుబాట్ల నుంచి మినహాయింపు ఉంటుంది
బ్లూ బాక్స్ఉత్పత్తిని పరిమితం చేసే కార్యక్రమాల కింద నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు లోబడే ప్రత్యక్ష చెల్లింపులుతగ్గింపు కట్టుబాట్ల నుంచి మినహాయింపు ఉంటుంది
అధికరణం 6.2అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు సంబంధించి నిర్దేశించిన పెట్టుబడి, ఉత్పాదకాల సబ్సిడీలుదేశీయ మద్దతు తగ్గింపు కట్టుబాట్ల నుంచి మినహాయింపు ఉంటుంది
డి మినిమిస్వర్తించే ఉత్పత్తి విలువ పరిమితుల కంటే తక్కువగా ఉండే మద్దతునిర్దేశిత షరతుల కింద ప్రస్తుత మొత్తం AMS లెక్కింపు నుంచి మినహాయించబడుతుంది

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

భారతదేశ సౌర రంగంలో దేశీయంగా తయారైన భాగాల వినియోగానికి సంబంధించిన వివాదం

భారతదేశం — సౌర ఘటాలు, DS456 వివాదంలో, భారతదేశ సౌర కార్యక్రమం కింద కొన్ని సౌర ఘటాలు, మాడ్యూళ్లకు వర్తించే దేశీయంగా తయారైన భాగాల వినియోగ నిబంధనలను అమెరికా సవాలు చేసింది. 2016లో ఆమోదించిన WTO తీర్పులు, సవాలు చేయబడిన నిబంధనలు జాతీయ సమానాదరణ, TRIMs బాధ్యతలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయని నిర్ధారించాయి. పునరుత్పాదక ఇంధన లక్ష్యం ఉన్నంత మాత్రాన దిగుమతి చేసుకున్న పరికరాల పట్ల వివక్ష స్వయంచాలకంగా సమర్థనీయం కాదని ఈ కేసు వివరిస్తుంది.

ప్రభుత్వ ఆహార నిల్వలకు సంబంధించిన శాంతి నిబంధనను భారత్ వినియోగించుకోవడం

2018–2019 మార్కెటింగ్ సంవత్సరానికి సంబంధించిన తన నోటిఫికేషన్‌లో, బియ్యానికి అందించిన మద్దతు వర్తించే 10% డి మినిమిస్ పరిమితిని మించిందని భారత్ నివేదించి, బాలి శాంతి నిబంధనను ఆశ్రయించింది. ఈ ఉదాహరణ ప్రభుత్వ నిర్ధారిత సేకరణ ధరలు, WTO మద్దతు లెక్కింపులు, ఆహార భద్రతా విధానం మధ్య సంబంధాన్ని వివరిస్తుంది. పారదర్శకత అవసరాలతో సహా ఆ నిర్ణయంలోని షరతులను నెరవేర్చడంపై ఈ రక్షణ ఆధారపడి ఉంటుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

WTO సూత్రాలకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అత్యంత అనుకూల దేశ హోదా ప్రకారం, సాధారణంగా ఒక సభ్యదేశానికి కల్పించిన వాణిజ్య ప్రయోజనాన్ని ఇతర సభ్యదేశాలకూ విస్తరించాలి. 2. జాతీయ సమాన వ్యవహార సూత్రం దిగుమతి వస్తువులపై అన్ని కస్టమ్స్ సుంకాలను నిషేధిస్తుంది. 3. వాస్తవంగా అమలు చేసే సుంకం దాని బద్ధ గరిష్ఠ రేటు కంటే తక్కువగా ఉండవచ్చు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది వాటిలో బ్లూ బాక్స్ వ్యవసాయ మద్దతును సరిగ్గా వివరించేది ఏది?

  • A. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు అందించే అన్ని సబ్సిడీలు
  • B. ఉత్పత్తిని పరిమితం చేసే కార్యక్రమాల కింద అర్హతా ప్రమాణాలను నెరవేర్చే ప్రత్యక్ష చెల్లింపులు
  • C. ఎలాంటి వ్యయ గరిష్ఠ పరిమితి లేని ఎగుమతి సబ్సిడీలు
  • D. వ్యవసాయ పరిశోధనపై మాత్రమే చేసే ప్రభుత్వ వ్యయం

ప్రశ్న 3

ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న సేవను అందించడానికి ఒక భారతీయ సలహాదారు తాత్కాలికంగా మరో WTO సభ్యదేశానికి వెళ్తారు. ఇది అత్యంత ప్రత్యక్షంగా ఏ GATS విధానాన్ని సూచిస్తుంది?

  • A. విధానం 1: సరిహద్దు దాటి సరఫరా
  • B. విధానం 2: విదేశాల్లో వినియోగం
  • C. విధానం 3: వాణిజ్య ఉనికి
  • D. విధానం 4: సహజ వ్యక్తుల ఉనికి
మెయిన్స్: సమర్థంగా పనిచేసే WTO భారత్‌కు ముఖ్యమైనది. అయితే, దాని నియమాలు అభివృద్ధి ప్రాధాన్యాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. వ్యవసాయం, వివాద పరిష్కారాన్ని ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • ముందుగా అంచనా వేయగల మార్కెట్ ప్రవేశావకాశాలు, ఏకపక్ష వివక్షకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న నియమాల ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.
  • వ్యవసాయ సబ్సిడీలలోని అసమానతలను, 1986–1988 ప్రామాణిక ధర సమస్యను చర్చించండి.
  • ప్రభుత్వ ఆహార నిల్వలు, షరతులతో కూడిన శాంతి నిబంధన, శాశ్వత పరిష్కారం కోసం ఉన్న డిమాండ్‌ను వివరించండి.
  • అప్పీళ్ల సంస్థ స్తంభించిపోవడం నియమాలను అమలు చేయించే సామర్థ్యాన్ని ఎలా బలహీనపరుస్తుందో అంచనా వేయండి.
  • సమర్థవంతమైన అప్పీళ్ల యంత్రాంగాన్ని, పారదర్శక మద్దతు నియమాలను, నిర్దిష్ట అభివృద్ధి అవసరాలకు అనుగుణమైన సడలింపులను సిఫార్సు చేయండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • WTO: Understanding the WTO, available at wto.org.
  • WTO legal texts: GATT 1994, GATS, TRIPS and Agreement on Agriculture.
  • WTO: Bali Decision on Public Stockholding for Food Security Purposes and the General Council Decision of 27 November 2014.
  • Department of Commerce, Government of India: WTO-related documents and annual reports.
  • NCERT, Indian Economic Development: Liberalisation, Privatisation and Globalisation: An Appraisal.
  • https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Centre_William-Rappard_1.jpg

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp