
1980–2016 కాలానికి సంబంధించిన ప్రపంచ కొప్పెన్–గైగర్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణను సరిహద్దులు లేని ప్రపంచ పటంగా చూపించారు.
Credit: Beck, H.E., Zimmermann, N. E., McVicar, T. R., Vergopolan, N., Berg, A., & Wood, E. F. · CC BY-SA 4.0 · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

Map study
భారతదేశంలోని కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి మండలాలు: శుష్క, ఉష్ణమండల, పర్వత వర్గాలను పోల్చండి. దీర్ఘకాలిక శీతోష్ణస్థితి వర్గాలు రోజువారీ వాతావరణాన్ని సూచించవు.
- ప్రాంతాలను పోల్చే ముందు మూల పటంలోని సంకేత వివరణ, ప్రమాణం, ప్రామాణిక కాలవ్యవధిని చదవండి.
- ప్రాదేశిక నమూనాలను ఈ అంశంలో చర్చించిన ప్రక్రియలతో అనుసంధానించండి; ఈ పటం అధ్యయన సూచన కోసం మాత్రమే, ప్రత్యక్ష కార్యాచరణ దత్తాంశం కాదు.
Credit: Ali Zifan · CC BY-SA 4.0 · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.
1. శీతోష్ణస్థితులను ఎందుకు, ఎలా వర్గీకరిస్తారు
శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ వాయుమండలంలోని నిరంతర వైవిధ్యాన్ని గుర్తించదగిన భౌగోళిక ప్రాంతాలుగా సరళీకరిస్తుంది. వృక్షసంపద, నేలల ఆవిర్భావం, నీటి లభ్యత, వ్యవసాయం, జనావాసాల పంపిణీ నమూనాలను వివరించడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది. శీతోష్ణస్థితి ప్రాంతం అంటే ఎంపిక చేసిన వాయుమండల లక్షణాలు ఉమ్మడిగా ఉన్న ప్రదేశం; ప్రతిరోజూ ఒకే విధమైన వాతావరణం ఉండే ప్రదేశం కాదు. శీతోష్ణస్థితి సాధారణ సగటులు దీర్ఘకాలిక పరిస్థితులను సంగ్రహంగా తెలియజేస్తాయి. అయితే వర్గీకరణలలో నెలవారీ సగటులు, వర్షపాతం రుతువారీ పంపిణీ, నిర్దిష్ట పరిస్థితులు సంభవించే పౌనఃపున్యాన్ని కూడా ఉపయోగించవచ్చు.
అనుభవాధారిత వర్గీకరణలు పరిశీలించిన ప్రభావాలు లేదా కొలవగల చరరాశుల ఆధారంగా, ముఖ్యంగా ఉష్ణోగ్రత, అవపాతం ఆధారంగా శీతోష్ణస్థితులను సమూహాలుగా విభజిస్తాయి. కొప్పెన్ (Köppen) వ్యవస్థ దీనికి అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ. దీనికి భిన్నంగా, ఉత్పత్తి ఆధారిత వర్గీకరణలు సౌర వికిరణం, వాయుమండల ప్రసరణ, వాయురాశులు, వాతాగ్రాలు వంటి శీతోష్ణస్థితి కారణాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తాయి. టోర్ బెర్గెరాన్ (Tor Bergeron) వాయురాశుల చట్రం, హెచ్. జె. క్రిచ్ఫీల్డ్ (H. J. Critchfield)తో సంబంధం ఉన్న ప్రసరణ ఆధారిత విధానం ప్రాంతీయ శీతోష్ణస్థితులను అర్థం చేసుకోవడంలో వాయుమండల ప్రక్రియల ప్రాధాన్యాన్ని వివరిస్తాయి.
ఉపయోగకరమైన వర్గీకరణ అతిగా సంక్లిష్టంగా మారకుండా, అర్థవంతమైన ప్రాంతాలను వేరు చేయగలగాలి. అయితే శీతోష్ణస్థితి ప్రాదేశికంగా క్రమంగా మారుతుంది; పటాలలో మాత్రం సాధారణంగా స్పష్టమైన సరిహద్దులను గీస్తారు. అందువల్ల పరివర్తన మండలాలు, పర్వత వాలులు, తీరప్రాంత పట్టీల విషయంలో జాగ్రత్త అవసరం. సహజ వృక్షసంపదను పటాలపై చూపడానికి అనువైన వర్గీకరణ, నీటిపారుదల ప్రణాళిక, పట్టణ ఉష్ణతా అంచనా లేదా అత్యధిక వర్షపాతాన్ని మదింపు చేయడానికి అంతగా అనుకూలంగా ఉండకపోవచ్చు.
- ఉష్ణోగ్రత అక్షాంశం, ఎత్తు, ఖండాంతర ప్రభావం, సముద్ర ప్రవాహాలు, వాయుమండల ప్రసరణల ప్రభావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
- వార్షిక ఉష్ణోగ్రతలు ఒకే విధంగా ఉండే శీతోష్ణస్థితుల మధ్య కూడా అవపాతం పరిమాణం, దాని రుతువారీ పంపిణీ భేదాలను చూపుతాయి.
- సహజ వృక్షసంపద శీతోష్ణస్థితి పరిస్థితులను సూచించగలదు. అయితే నేలలు, అగ్ని, పశువుల మేత, భూ వినియోగ మార్పులు కూడా దానిని ప్రభావితం చేస్తాయి.
2. కొప్పెన్ (Köppen) వర్గీకరణ చట్రం, ప్రధాన శీతోష్ణస్థితి సమూహాలు
వ్లాదిమిర్ కొప్పెన్ ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతాలను విస్తృత వృక్షసంపద నమూనాలతో అనుసంధానించే శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణను అభివృద్ధి చేసి, పలుమార్లు సవరించారు. అనంతర మెరుగుదలలతో విస్తృతంగా ఉపయోగించే కొప్పెన్–గైగర్ వర్గీకరణ విధానం రూపొందింది. దీని అక్షర సంకేతాలు ప్రధాన శీతోష్ణస్థితి సమూహాన్ని వర్షపాత లక్షణాలతోనూ, వర్తించే సందర్భాల్లో వేసవి లేదా శీతాకాల ఉష్ణోగ్రత లక్షణాలతోనూ కలిపి సూచిస్తాయి. ప్రతి అక్షరం అన్ని సందర్భాల్లో ఒకే అర్థాన్ని సూచిస్తుందని భావించకుండా, ఆయా శీతోష్ణస్థితి సమూహం సందర్భంలో ప్రతి సంకేతాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి.
A సమూహంలో ప్రతి నెల సగటు ఉష్ణోగ్రత కనీసం 18°C ఉండే ఉష్ణమండల శీతోష్ణస్థితులు ఉంటాయి. B సమూహంలో గణన ద్వారా నిర్ధారించిన శుష్కత పరిమితి కంటే తక్కువ వర్షపాతం నమోదయ్యే శుష్క శీతోష్ణస్థితులు ఉంటాయి. C సమూహంలో వెచ్చని సమశీతోష్ణ శీతోష్ణస్థితులు ఉంటాయి: అత్యంత చల్లని నెల ఉష్ణోగ్రత 18°C కంటే తక్కువగా, దిగువ సరిహద్దు కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ దిగువ సరిహద్దును సంప్రదాయ వివరణల్లో సాధారణంగా −3°C గానూ, అనేక ఆధునిక అనువర్తనాల్లో 0°C గానూ తీసుకుంటారు; అత్యంత వెచ్చని నెల ఉష్ణోగ్రత 10°C కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. D సమూహం ఈ C–D సరిహద్దులో చల్లని వైపున ఉంటుంది; ఇందులో అత్యంత వెచ్చని నెల ఉష్ణోగ్రత 10°C కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. E సమూహంలో అత్యంత వెచ్చని నెల ఉష్ణోగ్రత 10°C కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.
శుష్కతను విడిగా పరీక్షిస్తారు కాబట్టి, ఒక ప్రదేశం వేడిగా ఉన్నంత మాత్రాన అది తప్పనిసరిగా A సమూహంలోకి రాదు. అదేవిధంగా, శుష్క ప్రాంతం వేడిగానూ లేదా చల్లగానూ ఉండవచ్చు. కొన్ని విద్యా సంబంధిత పటాల్లో ఉన్నత భూభాగాల శీతోష్ణస్థితులకు H సంకేతాన్ని అదనంగా చూపిస్తారు. అయితే, కొప్పెన్ పేర్కొన్న అసలు ఐదు ప్రధాన సమూహాల్లో H లేదు. ఎత్తు, వాలు అభిముఖ దిశ, వర్షచ్ఛాయలు, లోయల్లో వాయు ప్రసరణ కారణంగా ఉన్నత భూభాగాల్లో గణనీయమైన స్థానిక వైవిధ్యం ఉంటుంది.
- A శీతోష్ణస్థితులలో f వర్షారణ్యాన్ని, m రుతుపవన స్థితిని, w పొడి శీతాకాలాన్ని సూచిస్తాయి.
- C, D శీతోష్ణస్థితులలో f నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు అనుగుణమైన పొడి రుతువు లేకపోవడాన్ని, s పొడి వేసవిని, w పొడి శీతాకాలాన్ని సూచిస్తాయి.
- B శీతోష్ణస్థితులలో W ఎడారిని, S స్టెప్పీ గడ్డి మైదానాన్ని సూచిస్తాయి; h సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత కనీసం 18°C ఉండటాన్ని, k అది 18°C కంటే తక్కువగా ఉండటాన్ని సూచిస్తాయి.
- C, D శీతోష్ణస్థితులలో a అత్యంత వెచ్చని నెల ఉష్ణోగ్రత కనీసం 22°C ఉండే వేడి వేసవిని సూచిస్తుంది; b కనీసం నాలుగు నెలల్లో ఉష్ణోగ్రత 10°C కంటే ఎక్కువగా ఉండే, తులనాత్మకంగా చల్లని వేసవిని సూచిస్తుంది.
3. వర్షపాత పరిమితులు, ముఖ్యమైన శీతోష్ణస్థితి రకాలు
A సమూహంలో, Af రకానికి అత్యంత పొడి నెలలో కనీసం 60 mm వర్షపాతం ఉండాలి. Am రకంలో అత్యంత పొడి నెల వర్షపాతం 60 mm కంటే తక్కువగా ఉంటుంది; అయితే వార్షిక వర్షపాతాన్ని 25తో భాగించి, వచ్చిన విలువను 100 నుంచి తీసివేయగా లభించే విలువకు కనీసం సమానంగా ఉండాలి. ఇక్కడ వర్షపాతాన్ని మిల్లీమీటర్లలో కొలుస్తారు. Aw రకంలో పొడి శీతాకాలం ఉంటుంది; దాని వర్షపాతం ఈ రుతుపవన పరిమితిని చేరదు. As అనేది దీనికి సమానమైన, పొడి వేసవిని కలిగి ఉండే, తక్కువగా కనిపించే రకం. అందువల్ల, రుతుపవనాల ప్రభావం ఉన్న ప్రదేశానికి తప్పనిసరిగా Am సంకేతమే ఉండాల్సిన అవసరం లేదు: ఈ వర్గీకరణ వర్షపాత గణాంకాలపై ఆధారపడుతుంది; కేవలం రుతుపవనాలు వీస్తున్నాయనే అంశంపై కాదు.
B సమూహానికి సంబంధించి, సాధారణంగా ఉపయోగించే కొప్పెన్–గైగర్ గణన విధానంలో వార్షిక వర్షపాత పరిమితిని మిల్లీమీటర్లలో నిర్ణయించడానికి, డిగ్రీల సెల్సియస్లో ఉన్న సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రతను 20తో గుణించి, ఋతుపరమైన సర్దుబాటు చేస్తారు. కనీసం 70% వర్షపాతం వేసవి అర్ధసంవత్సరంలో నమోదైతే 280 కలపాలి; కనీసం 70% శీతాకాల అర్ధసంవత్సరంలో నమోదైతే 0 కలపాలి; ఇతర సందర్భాల్లో 140 కలపాలి. వార్షిక వర్షపాతం ఈ పరిమితిలో సగం కంటే తక్కువగా ఉంటే BW ఎడారి రకంగా వర్గీకరిస్తారు; పరిమితిలో సగం నుంచి పూర్తి పరిమితి కంటే తక్కువ వరకు ఉంటే BS స్టెప్పీ రకంగా వర్గీకరిస్తారు. వేసవి వర్షపాతం అధిక బాష్పీభవన డిమాండ్ ఉండే కాలంలోనే నమోదవుతుంది కాబట్టి, దానికి ఎక్కువ సర్దుబాటు విలువను కలుపుతారు.
సాధారణంగా Csa లేదా Csb రకాలకు చెందిన మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితుల్లో వేసవికాలం పొడిగా, శీతాకాలం అధిక వర్షపాతంతో ఉంటుంది. ఉపఉష్ణమండల అధిక పీడనం వేసవి వర్షపాతాన్ని నిరోధిస్తుంది; శీతాకాలంలో పశ్చిమ పవనాలు, చక్రవాత వ్యవస్థలు అవపాతాన్ని కలిగిస్తాయి. Cfb వంటి సముద్ర ప్రభావిత పశ్చిమ తీర శీతోష్ణస్థితుల్లో సాధారణంగా మితమైన ఉష్ణోగ్రతలు, ఏడాది పొడవునా అవపాతం ఉంటాయి. ఆర్ద్ర ఖండాంతర, ఉపధ్రువ శీతోష్ణస్థితులు D వర్గానికి చెందినవి; ఇవి ఉత్తర ఖండాల అంతర్భాగాల్లో విస్తృతంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి. ET టండ్రా శీతోష్ణస్థితిలో అత్యంత వెచ్చని నెల సగటు ఉష్ణోగ్రత సుమారు 0°C నుంచి 10°C మధ్య ఉంటుంది; EF హిమకవచ శీతోష్ణస్థితిలో ఏ నెలలోనూ సగటు ఉష్ణోగ్రత ఘనీభవన స్థానం కంటే ఎక్కువగా ఉండదు.
- విలక్షణమైన Af ప్రాంతాల్లో అమెజాన్ పరీవాహక ప్రాంతం, కాంగో పరీవాహక ప్రాంతం, భూమధ్యరేఖా ఆగ్నేయాసియాలోని కొన్ని భాగాలు ఉన్నాయి.
- మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితులు మధ్య చిలీ, నైరుతి ఆస్ట్రేలియా, కేప్ ప్రాంతం, తీరప్రాంత కాలిఫోర్నియాలో కూడా కనిపిస్తాయి.
- సంబంధిత మధ్య, అధిక అక్షాంశాల్లో భూభాగం చాలా తక్కువగా ఉండటం వల్ల దక్షిణార్ధగోళంలో విస్తృతమైన D శీతోష్ణస్థితులు దాదాపుగా కనిపించవు.
4. థార్న్త్వైట్ మరియు భారతదేశానికి అన్వయాలు
C. W. థార్న్త్వైట్ 1948లో ప్రతిపాదించిన విధానం జల సమతుల్యత ఆధారంగా శీతోష్ణస్థితిని అంచనా వేస్తుంది. సంభావ్య బాష్పోత్సేకం లేదా PET అనేది తగినంత నీటి లభ్యత ఉన్న పరిస్థితుల్లో వాతావరణ బాష్పీభవన డిమాండ్ను సూచిస్తుంది. అవపాతాన్ని PETతో పోల్చడం, నేలలో నిల్వ ఉన్న నీటిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం ద్వారా తేమ మిగులు, తేమ లోటును గుర్తించవచ్చు. తేమ సూచికలు అత్యార్ద్ర, ఆర్ద్ర, ఉపార్ద్ర, అర్ధశుష్క, శుష్క పరిస్థితులను వేరు చేస్తాయి; ఉష్ణ సామర్థ్యం, రుతుపరమైన తేమ పంపిణీ మరింత సూక్ష్మమైన విభజనకు తోడ్పడతాయి.
వార్షిక వర్షపాతం సమానంగా ఉన్నప్పటికీ తేమ పరిస్థితులు సమానంగా ఉండాల్సిన అవసరం ఎందుకు లేదో ఈ విధానం వివరిస్తుంది. సాధారణంగా వేడి ప్రాంతంతో పోలిస్తే చల్లని ప్రాంతంలో బాష్పీభవన డిమాండ్ తక్కువగా ఉంటుంది. ఈ పద్ధతి వ్యవసాయ శీతోష్ణస్థితి శాస్త్రానికి, కరువు అంచనాకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. అయితే, ఉష్ణోగ్రత ఆధారిత PET అంచనాలు అన్ని ప్రదేశాల్లో పవనాలు, ఆర్ద్రత, వికిరణాల ప్రభావాలను తగినంతగా ప్రతిబింబించకపోవచ్చు.
భారతదేశ శీతోష్ణస్థితి వైవిధ్యం అక్షాంశం, హిమాలయాలు, రుతుపవనాలు, ఖండాంతర ప్రభావం, భూస్వరూపాల ప్రభావాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. పాఠ్యపుస్తకాల్లో పేర్కొనే స్థూల నమూనాల ప్రకారం, అత్యధిక వర్షపాతం పొందే పశ్చిమ తీరంలోని కొన్ని భాగాల్లో Am, ద్వీపకల్ప భారతదేశంలోని గణనీయమైన భాగాల్లో Aw, పొడి వర్షచ్ఛాయా అంతర్భాగాల్లో BSh, పశ్చిమ రాజస్థాన్లో BWh, ఉత్తర మైదానాల్లోని అధిక భాగంలో Cwa శీతోష్ణస్థితులు కనిపిస్తాయి. హిమాలయ శీతోష్ణస్థితులు ఎత్తు, పవనాలు మరియు సూర్యరశ్మికి అభిముఖంగా ఉండే స్థితిని బట్టి వేగంగా మారుతాయి. ఇవి సాధారణీకరణలు మాత్రమే: పరిశీలనా కేంద్రాల దత్తాంశం, పట రూపకల్పనకు ఉపయోగించిన కాలవ్యవధి, వర్గీకరణ సంచికను బట్టి స్థానిక సరిహద్దులు మారవచ్చు.
- పవనాభిముఖంగా ఉన్న పశ్చిమ కనుమలు, పవనవిముఖంగా ఉన్న దక్కన్ ప్రాంతం శీతోష్ణస్థితిని ప్రభావితం చేయడంలో పర్వతీయ వర్షపాతం, వర్షచ్ఛాయా ప్రాంతాల ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తాయి.
- తమిళనాడులో అక్టోబర్–డిసెంబర్ మధ్య గణనీయమైన వర్షపాతం నమోదవడం, భారతదేశంలోని అన్ని ప్రదేశాల్లో వర్షపాత రుతుపరమైన పంపిణీ ఒకేలా ఉంటుందని భావించకూడదని సూచిస్తుంది.
5. విశ్లేషణ, పరిమితులు మరియు పరీక్షా దృక్పథం
శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణలు నమూనాలను వర్ణిస్తాయే తప్ప వాటిని పూర్తిగా వివరించవు. వార్షిక, నెలవారీ సగటులు వడగాలులు, మేఘవిస్ఫోటనాలు, వరుస కరువులు, వర్షపాత తీవ్రత వంటి అంశాలను మరుగుపరచవచ్చు. అవి పట్టణీకరణ, సాగునీటి పారుదల, స్థానిక భూస్వరూపం వంటి ప్రభావాలను కూడా సరళీకరిస్తాయి. అందువల్ల వ్యవసాయ-శీతోష్ణస్థితి, వ్యవసాయ-పర్యావరణ ప్రాంతీయ విభజనలు నేలలు, పంటల పెరుగుదల కాలాలు, వ్యవసాయ అవసరాలతో సహా అదనపు సమాచారాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటాయి.
శీతోష్ణస్థితి సరిహద్దులు శాశ్వతమైనవి కావు. ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల లేదా వర్షపాతం ఋతుపరమైన పంపిణీలో మార్పులు ఒక ప్రదేశానికి కేటాయించిన గణాంక వర్గాన్ని మార్చవచ్చు. ఇటువంటి పునర్వర్గీకరణ జరిగినంత మాత్రాన వృక్షసంపద లేదా నేలలు వెంటనే మారిపోతాయని అర్థం కాదు: పర్యావరణ వ్యవస్థల ప్రతిస్పందనల్లో కాలవిలంబాలు, మానవ జోక్యం ప్రభావం ఉంటాయి. పటాలను పోల్చేటప్పుడు, వాటి ప్రామాణిక కాలవ్యవధులు, ప్రాదేశిక విభేదన సామర్థ్యం, పరిమితి విలువలను నిర్ణయించే పద్ధతులను పరిశీలించాలి.
ప్రిలిమ్స్ కోసం, మొదట ప్రధాన వర్గాన్ని, తరువాత వర్షపాతం ఋతుపరమైన పంపిణీని, చివరగా ఉష్ణోగ్రత ఆధారిత ఉపవిభాగాన్ని గుర్తించాలి. ప్రతి శీతోష్ణస్థితిని దానికి కారణమైన భౌతిక అంశాలతో, ప్రపంచవ్యాప్త విస్తరణతో అనుసంధానించాలి. సాధారణ అతిసరళీకరణలను నివారించాలి: ఎడారులు ఎల్లప్పుడూ వేడిగా ఉండవు, మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితులు మధ్యధరా సముద్ర పరీవాహక ప్రాంతానికే పరిమితం కావు, ఉష్ణమండల రుతుపవన ప్రసరణను Am వర్గానికి పర్యాయపదంగా భావించకూడదు.
కొప్పెన్–గైగర్ శీతోష్ణస్థితి ప్రాంతాల పటాన్ని అర్థం చేసుకోవడం
మెటాడేటా దీనిని 1980–2016 కాలానికి సంబంధించిన ప్రపంచ కొప్పెన్–గైగర్ పటంగా గుర్తిస్తుంది; ఇది శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణకు నేరుగా సంబంధించినది. కొప్పెన్ వ్యవస్థ అనుభవాధారితమైనది: ఇది దీర్ఘకాలిక ఉష్ణోగ్రత, అవపాత సరళులను ఉపయోగించి శీతోష్ణస్థితులను వర్గీకరిస్తుంది; ఇందులోని పరిమితి విలువలు స్థూలంగా వృక్షసంపదతో అనుసంధానమై ఉంటాయి. దీని ప్రధాన వర్గాలు A (ఉష్ణమండల), B (శుష్క), C (సమశీతోష్ణ), D (ఖండాంతర), E (ధ్రువ). శుష్క శీతోష్ణస్థితులను గుర్తించడానికి అన్ని ప్రాంతాలకూ వర్తించే ఒకే వార్షిక వర్షపాత పరిమితిని కాకుండా, ఉష్ణోగ్రతను, వర్షపాతం ఋతుపరమైన పంపిణీని పరిగణనలోకి తీసుకునే శుష్కత పరిమితిని ఉపయోగిస్తారు.
శీతోష్ణస్థితి సంకేతాలు వివిధ రకాల సమాచారాన్ని కలిపి సూచిస్తాయి. అనేక A, C, D ఉపవర్గాల్లో అక్షరాలు అవపాతం ఋతుపరమైన పంపిణీని వివరిస్తాయి; C, D శీతోష్ణస్థితుల్లో అదనపు అక్షరాలు వేసవి వెచ్చదనాన్ని లేదా శీతాకాల తీవ్రతను వివరిస్తాయి. “రుతుపవన శీతోష్ణస్థితి” వంటి ఒకే పేరు ఎందుకు సరిపోదో భారతదేశం స్పష్టం చేస్తుంది: దేశంలో ఉష్ణమండల ఆర్ద్ర శీతోష్ణస్థితులు, ఋతుపరంగా శుష్కంగా ఉండే శీతోష్ణస్థితులు, శుష్క–అర్ధశుష్క ప్రాంతాలు, ఆర్ద్ర ఉపఉష్ణమండల పరిస్థితులు, అధిక ఎత్తుల్లో శీతల శీతోష్ణస్థితులు కనిపిస్తాయి. ఖచ్చితమైన సరిహద్దులు దత్తాంశ సమితి, సగటులను లెక్కించే కాలవ్యవధి, వర్గీకరణను అమలు చేసే విధానంపై ఆధారపడతాయి. ఈ పటం చారిత్రక శీతోష్ణస్థితి ప్రామాణిక స్థితిని సూచిస్తుంది; ప్రస్తుత వాతావరణాన్ని గానీ, ఇటీవలి శీతోష్ణస్థితి మార్పునకు రుజువును గానీ సూచించదు.
- అక్షరాల అర్థాలను అవి ఉన్న వర్గానికి అనుగుణంగా గుర్తించాలి: BWh ఉష్ణ ఎడారిని, BSh ఉష్ణ స్టెప్పీని సూచిస్తాయి; h ఉష్ణోగ్రత స్వభావాన్ని సూచించగా, W మరియు S ఎడారిని స్టెప్పీ నుంచి వేరు చేస్తాయి.
- విధానాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించాలి: కొప్పెన్ పరిశీలించిన ఉష్ణోగ్రత–అవపాత సరళులకు ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది; థార్న్త్వైట్ సంభావ్య బాష్పీభవన–బాష్పోత్సేకాన్ని, జల సమతుల్యాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. దీనికి భిన్నంగా, ఉత్పత్తి ఆధారిత వర్గీకరణలు శీతోష్ణస్థితిని రూపొందించే ప్రక్రియలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తాయి.
- భారతదేశానికి అన్వయించేటప్పుడు ఎత్తు, వర్షచ్ఛాయా ప్రాంతాలు, రుతుపవనాల ఋతుపరమైన స్వభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. సరిహద్దులు చూపని ప్రపంచ పటం ఖచ్చితమైన పరిపాలనా సరిహద్దులను నిర్ధారించలేదు; ప్రతి స్థానిక పర్వత శీతోష్ణస్థితిని కూడా విడమరచి చూపలేదు.
కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణను అర్థం చేసుకోవడం
- 1. దీర్ఘకాలిక నెలవారీ సగటు ఉష్ణోగ్రత, అవపాత దత్తాంశాన్ని సేకరించండి.
- 2. వార్షిక ఉష్ణోగ్రత, వార్షిక అవపాతం, వర్షపాత ఋతుపరమైన పంపిణీని గణించండి.
- 3. B సమూహాన్ని గుర్తించడానికి ఉష్ణోగ్రతకు అనుగుణంగా సవరించిన శుష్కత పరిమితిని పరీక్షించండి.
- 4. B సమూహానికి చెందని శీతోష్ణస్థితులను A, C, D లేదా E సమూహాలుగా గుర్తించడానికి అత్యంత శీతల నెల, అత్యంత ఉష్ణ నెల ఉష్ణోగ్రతలను ఉపయోగించండి.
- 5. సంబంధిత అవపాత ఋతుపరమైన పంపిణీ, ఉష్ణ ఉపరకాల ప్రమాణాలను వర్తింపజేయండి.
- 6. అనుసరించిన వర్గీకరణ పద్ధతిని తనిఖీ చేసి, ప్రదేశం, భూస్వరూపం, వాయు ప్రసరణ ఆధారంగా ఫలితాన్ని వివరించండి.
| సంకేతం | శీతోష్ణస్థితి రకం | గుర్తింపు లక్షణం | ప్రాతినిధ్య ప్రాంతం |
|---|---|---|---|
| Af | ఉష్ణమండల వర్షారణ్య శీతోష్ణస్థితి | అన్ని నెలల్లో ఉష్ణోగ్రత కనీసం 18°C; అత్యంత పొడి నెలలో వర్షపాతం కనీసం 60 mm | భూమధ్యరేఖా ప్రాంతంలోని అమెజాన్ పరీవాహక ప్రాంతపు కొన్ని భాగాలు |
| Aw | ఉష్ణమండల సవన్నా శీతోష్ణస్థితి | ఏడాది పొడవునా వేడిగా ఉండి, స్పష్టమైన పొడి శీతాకాలాన్ని కలిగి ఉంటుంది | భారతదేశంలోని ఉష్ణమండల అంతర్భాగాల్లో విస్తారమైన ప్రాంతాలు |
| BWh | ఉష్ణ ఎడారి శీతోష్ణస్థితి | ఎడారి అవపాత ప్రమాణం; సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత కనీసం 18°C | సహారా, పశ్చిమ రాజస్థాన్ |
| Csa | వేడి వేసవితో కూడిన మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితి | పొడి వేసవి; అత్యంత ఉష్ణ నెలలో ఉష్ణోగ్రత కనీసం 22°C | మధ్యధరా సముద్రం చుట్టూ ఉన్న లోతట్టు ప్రాంతాలు |
| Dfc | ఉప ఆర్కిటిక్ శీతోష్ణస్థితి | చల్లని శీతాకాలం; నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు అనుగుణమైన పొడి ఋతువు ఉండదు; ఒకటి నుంచి మూడు నెలల్లో ఉష్ణోగ్రత 10°C కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది | కెనడా, సైబీరియా అంతర్భాగాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాలు |
| ET | టండ్రా శీతోష్ణస్థితి | అత్యంత ఉష్ణ నెలలో ఉష్ణోగ్రత సుమారు 0–10°C | ఆర్కిటిక్ తీర అంచు ప్రాంతాలు |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
పశ్చిమ కనుమలు–దక్కన్ మధ్య వ్యత్యాసం
తేమతో కూడిన నైరుతి రుతుపవనాలు పశ్చిమ కనుమలపైకి ఎగసి, పవనాభిముఖ వైపున భారీ వర్షపాతాన్ని కలిగిస్తాయి. పవనవిముఖ వైపున దిగే గాలి, మహారాష్ట్ర–కర్ణాటక అంతర్భాగాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాల పరిసరాల్లో మరింత పొడి పరిస్థితులు ఏర్పడటానికి దోహదపడుతుంది. ఉష్ణమండల ఆర్ద్ర శీతోష్ణస్థితులు, అర్ధశుష్క శీతోష్ణస్థితులు సాపేక్షంగా దగ్గరదగ్గరగా ఎందుకు కనిపిస్తాయో వివరించడానికి ఈ వ్యత్యాసం తోడ్పడుతుంది. పర్వత భూస్వరూపం ప్రాంతీయ రుతుపవన ప్రభావాన్ని మారుస్తుంది.
అటకామా: అసాధారణమైన శుష్క తీరప్రాంత శీతోష్ణస్థితి
ఉత్తర చిలీలోని అటకామాలో ఉపఉష్ణమండల వాయు అవరోహణం, శీతల హంబోల్ట్ సముద్ర ప్రవాహం, ప్రాంతీయ వర్షచ్ఛాయ ప్రభావాలు కలిసి పనిచేస్తాయి. స్థిరమైన దిగువ వాతావరణం గాఢ సంవహనాన్ని నిరోధించడం వల్ల, వర్షపాతం అత్యంత స్వల్పంగా ఉన్నప్పటికీ తీరప్రాంత పొగమంచు ఏర్పడవచ్చు. వాతావరణంలో తేమ లేదా పొగమంచు ఉన్నంత మాత్రాన అది ఆర్ద్ర వర్షపాత పరిస్థితులను సూచించదని ఇది నిరూపిస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కొప్పెన్ వర్గీకరణకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. A వర్గ శీతోష్ణస్థితిలో ప్రతి నెల సగటు ఉష్ణోగ్రత కనీసం 18°C ఉంటుంది. 2. ప్రతి B వర్గ శీతోష్ణస్థితిలో సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత కనీసం 18°C ఉంటుంది. 3. ప్రతి E వర్గ శీతోష్ణస్థితిలో అత్యంత వెచ్చని నెల సగటు ఉష్ణోగ్రత 10°C కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
ఒక వాతావరణ కేంద్రంలో సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత 20°C, వార్షిక అవపాతం 200 mm ఉండగా, మొత్తం వర్షపాతంలో 80% వేసవి అర్ధవార్షిక కాలంలో నమోదవుతుంది. కొప్పెన్–గైగర్ శుష్కత సూత్రాన్ని ఉపయోగిస్తే, దాని శీతోష్ణస్థితి:
- A. BWh
- B. BSh
- C. BWk
- D. Aw
ప్రశ్న 3
మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితుల ప్రత్యేక అవపాత ఋతుపరమైన పంపిణీని కింది వాటిలో ఏది అత్యుత్తమంగా వివరిస్తుంది?
- A. వేసవిలో భూమధ్యరేఖా అల్పపీడన ఆధిపత్యం, శీతాకాలంలో ధ్రువ తూర్పు పవనాల ఆధిపత్యం
- B. వేసవిలో ఉపఉష్ణమండల అధికపీడన ఆధిపత్యం, శీతాకాలంలో పశ్చిమ విక్షోభాల ప్రభావం
- C. ఏడాది పొడవునా అంతర ఉష్ణమండల అభిసరణ మండల ఆధిపత్యం
- D. వేసవిలో హిమపాతం, ఆ తరువాత శీతాకాలంలో సంవహనం
మెయిన్స్: కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ ప్రాతిపదికను వివరించండి. తేమ లభ్యతను అర్థం చేసుకోవడాన్ని థార్న్త్వైట్ విధానం ఎలా మెరుగుపరుస్తుంది? భారతదేశంలోని ఉదాహరణలతో వివరించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- దీర్ఘకాలిక శీతోష్ణస్థితి లక్షణాల ఆధారంగా ప్రాంతాలను విభజించడమే వర్గీకరణ అని పరిచయం చేయండి.
- కొప్పెన్ వర్గీకరణలోని ఉష్ణోగ్రత, అవపాతం, ఋతుపరమైన పంపిణీ ప్రమాణాలను, వృక్షసంపదతో వాటికున్న విస్తృత సంబంధాలను వివరించండి.
- A, B, C, D, E వర్గాల మధ్య తేడాలను వివరించండి; శుష్క శీతోష్ణస్థితులను గుర్తించడానికి ఉష్ణోగ్రతకు అనుగుణంగా సవరించిన వర్షపాత పరిమితి అవసరమని నొక్కిచెప్పండి.
- థార్న్త్వైట్ విధానంలోని సంభావ్య బాష్పీభవన–బాష్పోత్సేకం (PET), నేలలో నీటి నిల్వ, తేమ మిగులు, తేమ లోటులను వివరించండి.
- పశ్చిమ రాజస్థాన్, పశ్చిమ కనుమలు, పవనవిముఖ దక్కన్ ప్రాంతం, ఉత్తర మైదానాలను ఉదాహరణలుగా ఉపయోగించండి.
- సగటులు, విపరీత వాతావరణ ఘటనలు, స్థానిక భూస్వరూపం, మారుతున్న శీతోష్ణస్థితి సరిహద్దులకు సంబంధించిన పరిమితులతో ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Fundamentals of Physical Geography, Class XI: World Climate and Climate Change.
- NCERT, India: Physical Environment, Class XI: Climate.
- World Meteorological Organization: Guidelines on the Calculation of Climate Normals, WMO-No. 1203.
- India Meteorological Department: Climatological Tables and climate publications, mausam.imd.gov.in.
- Thornthwaite, C. W. (1948), An Approach toward a Rational Classification of Climate, Geographical Review.
- Beck and colleagues (2018), Present and future Köppen–Geiger climate classification maps at 1-km resolution, Scientific Data.
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:K%C3%B6ppen-Geiger_Climate_Classification_Map_(1980%E2%80%932016)_no_borders.png
