New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · భౌతిక భూగోళశాస్త్రం · భూస్వరూపశాస్త్రం

తీర భూస్వరూపాలు

తరంగాలు, ఆటుపోట్లు, సముద్ర ప్రవాహాలు, అవక్షేపాల సరఫరా, శిలా నిర్మాణం, సాపేక్ష సముద్రమట్ట మార్పుల పరస్పర చర్య ద్వారా తీర భూస్వరూపాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి. తరంగాలకు నేరుగా గురయ్యే శిలామయ తీరాల్లో భృగువులు, గుహలు, శిలా స్తంభాలు వంటి క్రమక్షయ భూస్వరూపాలు సాధారణంగా ఏర్పడతాయి. అవక్షేపాలు పేరుకుపోయే ప్రదేశాల్లో బీచ్‌లు, స్పిట్‌లు, ఇసుక కట్టలు, లగూన్‌లు ఏర్పడతాయి. UPSC ప్రిలిమ్స్ కోసం ప్రతి భూస్వరూపాన్ని దాని నిర్మాణ ప్రక్రియతో అనుసంధానించడం, సారూప్య భూస్వరూపాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం, భారతదేశంలోనూ ప్రపంచంలోనూ వాటికి ప్రాతినిధ్యం వహించే ఉదాహరణల స్థానాలను గుర్తించడం కీలకం.

మెక్‌వే చిన్న సింధుశాఖ, కాలిఫోర్నియా: తీర సింధుశాఖలను అధ్యయనం చేయడానికి ఒక తులనాత్మక ఉదాహరణ.

మెక్‌వే చిన్న సింధుశాఖ, కాలిఫోర్నియా: తీర సింధుశాఖలను అధ్యయనం చేయడానికి ఒక తులనాత్మక ఉదాహరణ.

Credit: Brocken Inaglory · CC BY-SA 3.0 · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

సుందర్బన్స్ డెల్టా: నదీ పాయలను, బంగాళాఖాత తీరాన్ని మడ అడవుల ఆవాసాలతో అనుసంధానించి చూడండి. ఈ భౌగోళిక చిత్రణ ప్రస్తుత రక్షిత ప్రాంతాల సరిహద్దుల పూర్తి జాబితా కాదు.

Map study

సుందర్బన్స్ డెల్టా: నదీ పాయలను, బంగాళాఖాత తీరాన్ని మడ అడవుల ఆవాసాలతో అనుసంధానించి చూడండి. ఈ భౌగోళిక చిత్రణ ప్రస్తుత రక్షిత ప్రాంతాల సరిహద్దుల పూర్తి జాబితా కాదు.

  • పటాన్ని విశ్లేషించే ముందు మూలంలోని సంకేతాల వివరణను, సూచన తేదీని చదవండి.
  • అంశ పునశ్చరణకు తోడ్పడేలా ప్రాదేశిక నమూనాలను ఉపయోగించండి; ప్రస్తుత అధికారిక సరిహద్దులు, హోదాలు, హెచ్చరికలను విడిగా ధ్రువీకరించుకోండి.

Credit: Pradiptaray · Public domain · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.

1. తీరాలను తీర్చిదిద్దే నియంత్రకాలు మరియు ప్రక్రియలు

తీరం అనేది భూసంబంధమైన, సముద్రసంబంధమైన ప్రక్రియలు పరస్పరం ప్రభావితం చేసుకునే మండలం; తీరరేఖ అనేది ఒక నిర్దిష్ట క్షణంలో భూమికి, నీటికి మధ్య ఉండే సరిహద్దు. తీర భూస్వరూపం అలల శక్తి, ఆటుపోట్ల పరిధి, ప్రవాహాలు, అవక్షేపాల లభ్యత, తీరానికి ఆవల సముద్రపు అడుగు వాలు, శిలల నిరోధకత, భౌమ నిర్మాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సాధారణంగా క్రమంగా పరిణామం చెందే భూస్వరూపాలను తుపానులు, తుపాను ఉప్పెనలు వేగంగా మార్చగలవు. అందువల్ల తీరరేఖను స్థిరమైన సరిహద్దుగా కాకుండా నిరంతరం మార్పు చెందే వ్యవస్థగా అర్థం చేసుకోవాలి.

గాలి తన శక్తిని నీటికి బదిలీ చేసినప్పుడు అధికశాతం ఉపరితల అలలు ఏర్పడతాయి. అలలు లోతు తక్కువగా ఉన్న నీటిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, సముద్రపు అడుగుతో వాటి పరస్పర చర్య వల్ల వాటి వేగం తగ్గుతుంది, తరంగదైర్ఘ్యం తగ్గుతుంది, నిటారుదనం పెరుగుతుంది; చివరకు అవి విరిగిపడతాయి. అలలలోని వేర్వేరు భాగాలు వేర్వేరు లోతులను ఎదుర్కొన్నప్పుడు, తరంగ వక్రీభవనం వల్ల తరంగ శిఖరాలు వంగుతాయి. క్రమరహితమైన తీరం వెంబడి ఈ ప్రక్రియ సాధారణంగా సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూఅగ్రాలపై శక్తిని కేంద్రీకరిస్తుంది; అఖాతాలలో దానిని విస్తరింపజేస్తుంది. దీనివల్ల భూఅగ్రాల క్రమక్షయం, అలల తాకిడి నుంచి రక్షణ పొందే తీరపు లోపలి వంపుల్లో అవక్షేపాల సంచయనం అనుకూలమవుతాయి.

సముద్ర క్రమక్షయంలో జలపీడన చర్య, రాపిడి, ద్రావణ చర్య ఉంటాయి. జలపీడన చర్యలో నీటి ఒత్తిడి, సంపీడిత గాలి శిలల పగుళ్లను విస్తరింపజేస్తాయి; అవక్షేపాలు శిలలను ఢీకొన్నప్పుడు లేదా గీసినప్పుడు రాపిడి జరుగుతుంది; ద్రావణ చర్య సున్నపురాయి వంటి కరిగే శిలలను ప్రభావితం చేస్తుంది. అవక్షేప కణాలు పరస్పరం ఢీకొనడం వల్ల అరిగిపోవడాన్ని పరస్పర ఘర్షణజనిత అరుగుదల (Attrition) అంటారు; ఇది భృగువు నేరుగా క్రమక్షయానికి గురికావడం కాదు. అలలు శిథిలాలను తొలగించడానికి ముందే లవణ శైథిల్యం, వర్షపాతం, భూగర్భజలం, ద్రవ్యరాశి చలనం కూడా భృగువులను బలహీనపరుస్తాయి.

  • ఆటుపోట్ల వ్యాప్తి తరంగాల తాకిడి నిలువు దిశలో ఎంతవరకు ఉంటుందో, ఆటుపోట్ల మధ్య ప్రాంతంలోని పర్యావరణాలు ఎలా అభివృద్ధి చెందుతాయో ప్రభావితం చేస్తుంది.
  • అవక్షేప కణం (Sediment cell) పరిధిలో అవక్షేపాల చేరికలు, బదిలీలు, నిల్వ, నష్టాల మధ్య సమతుల్యతపై తీర మార్పు ఆధారపడి ఉంటుంది.

2. క్రమక్షయ భూస్వరూపాలు: భృగువులు, వేదికలు, గుహలు, సముద్ర స్తంభాలు

నిరోధక పదార్థాలు లేదా అసంఘటిత పదార్థాలు క్రమక్షయానికి, వాలు వెనుకంజకు గురయ్యే చోట ఏర్పడే నిటారైన తీర ముఖాలే సముద్ర భృగువులు. కేంద్రీకృతమైన అలల తాకిడి భృగువు అడుగుభాగానికి సమీపంలో ఒక గాడిని తొలచవచ్చు. అడుగుభాగం కోతకు గురికావడం, శైథిల్యం, అస్థిరత వల్ల భృగువు కూలిపోవడం, భూభాగం వైపు వెనుకకు జరగడం సంభవిస్తాయి. వెనుకకు జరుగుతున్న భృగువు ముందు భాగంలో స్వల్ప వాలు కలిగిన తరంగ కోత వేదిక మిగిలి ఉండవచ్చు; పోటు తగ్గినప్పుడు అది బయటపడవచ్చు. వేదికలు కేవలం అలల రాపిడి వల్లనే ఏర్పడాలని లేదు; శైథిల్యం, ఇతర ప్రక్రియలు కూడా వాటి ఏర్పాటుకు దోహదపడవచ్చు.

తీరం వెంబడి అధిక నిరోధకత, తక్కువ నిరోధకత కలిగిన శిలలు ఒకదాని తర్వాత మరొకటి మారిమారి ఉన్నచోట, భేదాత్మక క్రమక్షయం వల్ల సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూఅగ్రాలు, లోపలికి చొచ్చుకొచ్చిన అఖాతాలు ఏర్పడవచ్చు. అయితే, శిలల కాఠిన్యానికి ఎంత ప్రాముఖ్యం ఉందో భౌమ నిర్మాణానికి కూడా అంతే ప్రాముఖ్యం ఉంది: సంధులు, భ్రంశాలు, పొరల అమరిక, శిలా పట్టీల దిశ క్రమక్షయాన్ని నిర్దేశిస్తాయి. భూఅగ్రాలు బలమైన అలల తాకిడికి గురవుతాయి; అఖాతాలు తరచుగా బీచ్‌లు ఏర్పడటానికి అనుకూలమైన, తక్కువ తరంగ శక్తి గల పరిసరాలను కల్పిస్తాయి.

తరంగాలు సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగం (హెడ్‌ల్యాండ్)లోని బలహీన భాగాలపై ప్రభావం చూపి, పగుళ్లను విస్తరింపజేసి గుహలుగా మారుస్తాయి. నిరంతర క్రమక్షయం వల్ల ఆ భూభాగం గుండా సహజ శిలా తోరణం ఏర్పడవచ్చు. తోరణం పైకప్పు కూలిపోతే, విడిగా నిలిచిన శిలా స్తంభం మిగలవచ్చు; దీనిని స్టాక్ అంటారు. మరింత క్రమక్షయం వల్ల తక్కువ ఎత్తులో ఉన్న అవశేషం లేదా స్టంప్ ఏర్పడుతుంది. ఈ క్రమం ఒక ఉపయోగకరమైన నమూనా మాత్రమే; ప్రతి శిలామయ తీరంలోనూ తప్పనిసరిగా ఇదే పరిణామ క్రమం చోటుచేసుకుంటుందని భావించకూడదు. ఒక గుహ నిలువు రంధ్రం ద్వారా భూ ఉపరితలంతో అనుసంధానమైన చోట బ్లోహోల్స్ ఏర్పడతాయి. వీటి ద్వారా సంపీడిత గాలి, నీరు బయటకు వెలువడతాయి.

  • ఆస్ట్రేలియాలోని విక్టోరియాలో ఉన్న ట్వెల్వ్ అపోస్టల్స్, తీర భృగువుల వెనుకంజతో సంబంధం ఉన్న సున్నపురాయి సముద్ర స్తంభాలు.
  • కేరళలోని వర్కల, వెనుక భాగంలో భృగువు ఉన్న తీరానికి ఉదాహరణ; అయితే అన్ని తీర భృగువులూ ఒకే విధంగా ఆవిర్భవించాయని చెప్పడానికి దీనిని ఆధారంగా పరిగణించకూడదు.

3. అవక్షేపాల రవాణా మరియు నిక్షేపణ భూస్వరూపాలు

తరంగాలు తీరాన్ని ఏటవాలుగా సమీపించినప్పుడు, తీరంపైకి ఎగబాకే నీటి ప్రవాహం (స్వాష్) అవక్షేపాలను వాలు వెంట ఏటవాలుగా పైకి తీసుకెళ్తుంది. వెనక్కి మళ్లే ప్రవాహం (బ్యాక్‌వాష్) సాధారణంగా వాటిని వాలు కిందికి తిరిగి తీసుకువస్తుంది. ఈ ప్రక్రియ పునరావృతం కావడం వల్ల తీరం వెంబడి అవక్షేపాల తరలింపు (లాంగ్‌షోర్ డ్రిఫ్ట్) జరుగుతుంది. తరంగాల వల్ల ఏర్పడే తీర సమాంతర ప్రవాహాలు కూడా అవక్షేపాలను తీరానికి సమాంతరంగా రవాణా చేస్తాయి. అవక్షేపాల రవాణా దిశ, తీవ్రత ఋతువులను బట్టి మారవచ్చు; ముఖ్యంగా రుతుపవనాల ప్రభావం గల భారతీయ తీరాల్లో ఈ మార్పులు కనిపిస్తాయి. నదులు, క్రమక్షయానికి గురవుతున్న తీర శిలాభృగువులు, తీరానికి ఆవల ఉన్న నిక్షేపాలు, జీవసంబంధ మూలాల నుంచి అందే ఇసుక, గులకరాళ్లు లేదా ఇతర వదులైన పదార్థాలు పేరుకుపోవడం వల్ల బీచ్‌లు ఏర్పడతాయి.

స్పిట్ అనేది ఒక చివర భూభాగానికి అనుసంధానమై, మరొక చివర బహిరంగ జలాల్లోకి విస్తరించి ఉండే పొడవైన అవక్షేపపు గట్టు. సాధారణంగా తీరరేఖ దిశ మారే చోట లేదా నదీముఖద్వారంలో ఇది ఏర్పడుతుంది. ఇటువంటి ప్రదేశాల్లో తీరం వెంబడి జరిగే రవాణా అవక్షేపాలను తీరాన్ని దాటి ముందుకు తీసుకెళ్తుంది. తరంగాల దిశలు, ప్రవాహాలు మారడం వల్ల దీని చివరి భాగం వెనక్కి వంగవచ్చు. స్పిట్ వెనుక ఉన్న రక్షిత జలప్రాంతంలో బురద మైదానాలు లేదా ఉప్పునీటి చిత్తడులు ఏర్పడవచ్చు. బే‌మౌత్ బార్ అనేది ఒక సింధుశాఖ ముఖద్వారానికి అడ్డంగా విస్తరించిన అవక్షేపపు గట్టు. టాంబోలో అనేది ఒక ద్వీపాన్ని ప్రధాన భూభాగంతో లేదా మరొక ద్వీపంతో కలిపే అవక్షేపపు గట్టు.

అవరోధ ద్వీపాలు పొడవైన ఇసుక ద్వీపాలు. ఇవి లగూన్లు, సింధుశాఖలు లేదా చిత్తడుల ద్వారా ప్రధాన భూభాగం నుంచి వేరుపడి ఉంటాయి. ప్రధాన భూభాగానికి అనుసంధానమై ఉండవు కాబట్టి ఇవి స్పిట్‌లకు భిన్నమైనవి. లగూన్లు అవరోధాల ద్వారా సముద్రం నుంచి పాక్షికంగా వేరుపడిన నిస్సార తీర జలాశయాలు. పోటు–పాటు జలమార్గాలు తరచుగా వీటికీ సముద్రానికీ మధ్య జల మార్పిడిని కొనసాగిస్తాయి. తీరానికి ఆవల ఉన్న అవక్షేపపు గట్లు (ఆఫ్‌షోర్ బార్స్) పూర్తిగా నీట మునిగి లేదా పాక్షికంగా నీటి పైకి తేలి కనిపిస్తాయి. వీటిని సింధుశాఖ ముఖద్వార అవరోధాలతో స్వయంచాలకంగా సమానమైనవిగా పరిగణించకూడదు.

  • రక్షితమైన, తక్కువ తరంగ శక్తి గల పోటు–పాటు మధ్య ప్రాంతాల్లో సూక్ష్మ అవక్షేపాలు పేరుకుపోయినప్పుడు బురద మైదానాలు ఏర్పడతాయి.
  • గాలి తీరంలోని పొడి ఇసుకను భూభాగం లోపలికి తరలించి, వృక్షసంపద లేదా ఇతర అడ్డంకులు దానిని నిలువరించినప్పుడు తీర ఇసుక దిబ్బలు ఏర్పడతాయి.

4. సముద్రమట్ట మార్పు మరియు తీరాల వర్గీకరణ

సముద్రమట్టంతో పోలిస్తే భూభాగం పైకి లేచినప్పుడు లేదా భూభాగంతో పోలిస్తే సముద్రమట్టం తగ్గినప్పుడు ఉన్మగ్న తీరం ఏర్పడుతుంది. ఎత్తుకు లేచిన బీచ్‌లు, పైకి లేచిన సముద్రపు మెట్లు గత తీరరేఖల స్థానాలను సూచించవచ్చు. సముద్రమట్టం పెరగడం, భూభాగం కుంగిపోవడం లేదా ఈ రెండింటి వల్ల సాపేక్ష సముద్రమట్టం పెరిగినప్పుడు నిమగ్న తీరం ఏర్పడుతుంది. యూస్టాటిక్ మార్పు సముద్రమట్ట మార్పుకు సంబంధించినది కాగా, భూవిరూపక, సమస్థితిక చలనాలు భూభాగపు ఎత్తును ప్రభావితం చేస్తాయి. ప్రస్తుత తీరరేఖలు సాధారణంగా ఒకే సరళ సంఘటనకు బదులుగా అనేక దశల్లో జరిగిన మార్పులకు సంబంధించిన ఆధారాలను భద్రపరచి ఉంటాయి.

రియాలు సముద్ర జలాల్లో మునిగిపోయిన నదీ లోయలు; సాధారణంగా ఇవి శాఖలుగా విస్తరించి, సమతల దృశ్యంలో క్రమరహిత ఆకారంలో ఉంటాయి. ఫియోర్డులు సముద్ర జలాల్లో మునిగిపోయిన హిమానీనద ద్రోణులు; సాధారణంగా ఇవి లోతుగా, నిటారైన పార్శ్వాలతో, U-ఆకారంలో ఉంటాయి. కొన్నిసార్లు వీటి ముఖద్వారం సమీపంలో తక్కువ లోతులో ఒక అడ్డుగట్టు (సిల్) ఉంటుంది. నార్వేలో ఫియోర్డులకు ప్రామాణిక ఉదాహరణలు కనిపిస్తాయి. డాల్మేషియన్ తీరంలో ప్రధాన భూభాగానికి దాదాపు సమాంతరంగా విస్తరించిన పొడవైన దీవులు, జలమార్గాలు ఉంటాయి. క్రొయేషియాలోని అడ్రియాటిక్ తీరం వెంబడి కనిపించే విధంగా, భౌగోళిక నిర్మాణ నియంత్రణలో ఏర్పడిన శిఖరశ్రేణులు–లోయల భూదృశ్యం సముద్ర జలాల్లో మునిగిపోవడాన్ని ఇవి ప్రతిబింబిస్తాయి.

నదీముఖ జలాశయం (ఎస్ట్యుయరీ) అనేది సముద్ర జలాల రాకపోకలతో పాటు మంచినీటి ప్రవాహాన్ని స్వీకరించే తీర జలభాగం. డెల్టా అనేది నదీముఖం వద్ద అవక్షేపాలు పేరుకుపోవడం వల్ల ఏర్పడిన భూభాగం. అలలు, ఆటుపోట్లు అవక్షేపాలను పునఃపంపిణీ చేసే పరిమాణంతో పోలిస్తే అవక్షేపాల సరఫరా ఎంత ఉందనే అంశంతో పాటు, అవి పేరుకుపోవడానికి అందుబాటులో ఉన్న స్థలంపై డెల్టా నిర్మాణం ఆధారపడి ఉంటుంది. బలమైన ఆటుపోట్లు గానీ, ఒక నిర్దిష్ట తీర పరిస్థితి గానీ ఒక్కటే డెల్టా ఏర్పడుతుందా లేదా అనే విషయాన్ని నిర్ణయించదు. సంక్లిష్ట నదీముఖ వ్యవస్థల్లో ఎస్ట్యుయరీ, డెల్టా పరిసరాలు కలిసి ఉండవచ్చు.

  • నర్మదా, తపతి నదులకు ఎస్ట్యుయరీ తరహా నదీముఖద్వారాలు ఉన్నాయి; మహానది, గోదావరి, కృష్ణా, కావేరి నదులకు ప్రముఖ డెల్టా వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.
  • ఉన్మగ్న, నిమగ్న తీరాలు అనేవి తీరాల పరిణామాన్ని వివరించడానికి ఉపయోగపడే వర్గాలు మాత్రమే; దేశాల మొత్తం తీరరేఖలకు వర్తించే శాశ్వత వర్గీకరణలు కావు.

5. జీవజనిత తీరాలు, భారతీయ ఉదాహరణలు, మానవ చర్యల వల్ల మార్పులు

జీవులు కూడా తీర భూస్వరూపాలను నిర్మించి, స్థిరపరుస్తాయి. దిబ్బలను నిర్మించే పగడపు జీవులు అనుకూలమైన సముద్ర పరిసరాల్లో కాల్షియం కార్బోనేట్ నిర్మాణాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. సాధారణంగా వెచ్చగా, స్వచ్ఛంగా ఉండి సూర్యరశ్మి అందే జలాలు వీటికి అనుకూలం. అంచు పగడపు దిబ్బలు (ఫ్రింజింగ్ రీఫ్‌లు) తీరానికి సమీపంలో ఉంటాయి. అవరోధ పగడపు దిబ్బలు (బారియర్ రీఫ్‌లు) భూభాగం నుంచి ఒక లగూన్ ద్వారా వేరుపడి ఉంటాయి. అటాల్స్ లగూన్‌లను చుట్టుముట్టిన వలయాకార పగడపు దిబ్బలుగా ఏర్పడతాయి. అంచు పగడపు దిబ్బ నుంచి అవరోధ పగడపు దిబ్బగా, ఆపై అటాల్‌గా మారే ప్రామాణిక పరిణామ క్రమాన్ని డార్విన్ భూఅవనమన నమూనా వివరిస్తుంది. అయితే, పగడపు దిబ్బల వాస్తవ పరిణామ చరిత్రల్లో సముద్రమట్ట హెచ్చుతగ్గులు, ఇతర భూగర్భ నియంత్రకాలు కూడా పాత్ర వహిస్తాయి.

లక్షద్వీప్‌లో పగడపు అటాల్స్ ఉన్నాయి. అండమాన్ నికోబార్ దీవుల చుట్టూ, మన్నార్ సింధుశాఖ, కచ్ సింధుశాఖల్లో కూడా పగడపు దిబ్బలు కనిపిస్తాయి. మడ అడవులు అనుకూలమైన ఉష్ణమండల, ఉపఉష్ణమండల ఆటుపోట్ల మధ్య ప్రాంతాల్లో పెరుగుతాయి. ఇవి అవక్షేపాలను పట్టి నిలిపి, ప్రవాహాలు, అలల శక్తిని తగ్గిస్తాయి. నదీ పాయల జలమార్గాలు, ఆటుపోట్లు, అవక్షేప నిక్షేపణ, మడ వృక్షసంపద మధ్య పరస్పర చర్యను సుందర్‌బన్స్ ప్రతిబింబిస్తాయి. అయితే, తుపానులు లేదా సునామీల వల్ల కలిగే నష్టాన్నంతటినీ మడ అడవులు నివారించలేవు.

ఆనకట్టలు, ఇసుక తవ్వకం, ఓడరేవులు, తీర నిర్మాణాలు అవక్షేపాల సరఫరా–తరలింపు సమతుల్యాన్ని మార్చగలవు. తీరానికి అడ్డంగా నిర్మించే గ్రోయిన్లు, తరంగ నిరోధకాలు ఒకవైపు ఇసుక పేరుకుపోయేలా చేస్తూనే, ఇతర ప్రాంతాల్లో క్రమక్షయాన్ని పెంచవచ్చు. సముద్ర రక్షణ గోడలు స్థానికంగా ఆస్తులను రక్షిస్తాయి; అయితే బీచ్ వెడల్పు తగ్గడానికి దోహదపడవచ్చు. బీచ్‌లకు ఇసుకను అదనంగా చేర్చడం, ఇసుక దిబ్బల పునరుద్ధరణ, మడ అడవుల సంరక్షణ, తీరం నుంచి నిర్మాణాలను నిర్దిష్ట దూరంలో వెనక్కి ఉంచే ప్రణాళికలు ఇంజినీరింగ్ ఆధారిత రక్షణ చర్యలకు అనుబంధంగా ఉపయోగపడతాయి. భారత పర్యావరణ (పరిరక్షణ) చట్టం, 1986 కింద జారీ చేసిన తీర నియంత్రణ మండలి (Coastal Regulation Zone) నోటిఫికేషన్లు తీర ప్రాంత కార్యకలాపాలను నియంత్రిస్తాయి. అయినప్పటికీ, విపత్తు ప్రమాద అంచనాలో స్థానిక భూస్వరూప లక్షణాలు, భూఅవనమనం, మారుతున్న సముద్రమట్టాన్ని తప్పనిసరిగా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

  • తూర్పు తీరంలో విస్తృతమైన డెల్టా, లగూన్ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అయితే, తూర్పు–పశ్చిమ తీరాల మధ్య కనిపించే స్థూల వ్యత్యాసాలకు స్థానికంగా మినహాయింపులు ఉన్నాయి.
  • పటాల ఆధారిత పునశ్చరణ కోసం చిలికా, పులికాట్, వేంబనాడ్, సుందర్‌బన్స్, లక్షద్వీప్, మన్నార్ సింధుశాఖలను గుర్తించండి.

తీర కోవ్‌లు: క్రమక్షయం, రక్షిత పరిస్థితులు, అవక్షేపాలు

మెటాడేటా ప్రకారం, మెక్‌వే కోవ్ కాలిఫోర్నియాలోని జూలియా ఫైఫర్ బర్న్స్ స్టేట్ పార్క్‌లో ఉంది. అందువల్ల ఇది భారతదేశానికి సంబంధించిన ఆధారంగా కాకుండా, తీర భూస్వరూపాల అధ్యయనంలో తులనాత్మక ఉదాహరణగా నేరుగా ఉపయోగపడుతుంది. కోవ్ అనేది తీరంలోకి చొచ్చుకుపోయిన, సాపేక్షంగా చిన్నదైన, రక్షిత సముద్ర భాగం; దీనికి తరచుగా ఇరుకైన ప్రవేశమార్గం ఉంటుంది. శిలల నిరోధకతలో తేడాలు, సంధులు లేదా భ్రంశాలు క్రమక్షయాన్ని నిర్దేశించే చోట ఇటువంటి చిన్న అఖాతాలు అభివృద్ధి చెందవచ్చు. అయితే, స్థలం పేరు మాత్రమే ఈ కోవ్ భౌగోళిక ఆవిర్భావాన్ని, అవక్షేపాల సంఘటకాలను లేదా ప్రస్తుత తీర ప్రక్రియలను నిర్ధారించలేదు.

ఒకే తీరరేఖ వెంబడి క్రమక్షయం, నిక్షేపణ రెండూ ఎందుకు సహజీవనం చేస్తాయో వివరించడానికి తీర అఖాతాలు ఉపయోగపడతాయి. తరంగ వక్రీభవనం సాధారణంగా సముద్రంలోకి పొడుచుకుపోయిన భూభాగాల చుట్టూ తరంగ శక్తిని కేంద్రీకరిస్తుంది; అఖాతాల లోపల ఆ శక్తిని విస్తరింపజేస్తుంది. దీనివల్ల సాపేక్షంగా రక్షిత పరిస్థితులు ఏర్పడి, అవక్షేపాల సరఫరా తగినంతగా ఉంటే అవి పేరుకుపోవచ్చు. ఇది సాధారణ ధోరణి మాత్రమే; సార్వత్రిక నియమం కాదు: తుఫానులు, ఆటుపోట్ల ప్రవాహాలు, తీరానికి ఆవల సముద్రపు లోతుల స్వరూపం, మానవ జోక్యాలు అవక్షేపాల కదలికను మార్చగలవు. భారతదేశంతో పోలికల కోసం, కొంకణ్ తీరంలోని శిలామయ ప్రాంతాలు సముద్రంలోకి పొడుచుకుపోయిన భూభాగాలు–అఖాతాల మధ్య సంబంధాలను అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి. మరోవైపు, ఒడిశాలోని చిలికా అవరోధంతో అనుబంధమున్న భిన్నమైన లాగూన్ వ్యవస్థకు ఉదాహరణ. ఈ పోలికలు వాటి ఆవిర్భావాలు ఒకే విధమైనవని సూచించకుండా, ప్రక్రియలను స్పష్టం చేస్తాయి.

  • ఆకృతిని ఆవిర్భావం నుంచి వేరుగా గుర్తించండి: “కోవ్” అనేది తీరరేఖలోకి చొచ్చుకుపోయిన చిన్న సముద్రపు వంపును సూచిస్తుంది; అది ఒక్కటే భేదాత్మక క్రమక్షయం లేదా ఒక నిర్దిష్ట శిలా నిర్మాణం ఉన్నట్లు నిరూపించదు.
  • కోవ్‌ను లాగూన్‌తో గందరగోళపరచకండి: లాగూన్ బహిరంగ సముద్రం నుంచి ఒక అవరోధంతో వేరుపడి ఉంటుంది; తరచుగా సముద్రంతో పరిమిత అనుసంధానాలను కలిగి ఉంటుంది.
  • మెయిన్స్ కోసం, అవక్షేపాల జమ–వ్యయ సమతుల్యత, సాపేక్ష సముద్రమట్టం ఆధారంగా తీర మార్పులను వివరించండి; స్థలాన్ని సూచించే పేరు లేదా ఒకే ఛాయాచిత్రం ఆధారంగా క్రమక్షయ రేట్లను లేదా దీర్ఘకాలిక తీరరేఖ ధోరణులను నిర్ధారించలేము.

సంధులు గల సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగంపై క్రమక్షయ భూస్వరూపాల వికాసాన్ని చూపే ఆదర్శ నమూనా

  1. 1. తరంగాలు శిలల్లోని సంధులు, పగుళ్ల వెంబడి క్రమక్షయం కలిగిస్తాయి
  2. 2. పగుళ్లు విస్తరించి గుహలుగా మారతాయి
  3. 3. క్రమక్షయం వల్ల శిలా తోరణం ఏర్పడుతుంది
  4. 4. పైకప్పు కూలిపోవడంతో శిలా స్తంభం విడిగా మిగులుతుంది
  5. 5. మరింత క్రమక్షయం వల్ల శిలా స్తంభం కుదించి శిలా మొండెంగా మారుతుంది
సాధారణంగా తేడాలను గుర్తించడంలో గందరగోళానికి దారితీసే తీర భూస్వరూపాలు
జతవ్యత్యాసంప్రధాన ప్రక్రియ
స్పిట్ మరియు టాంబోలోస్పిట్‌కు ఒక చివర మాత్రమే భూభాగంతో అనుసంధానమై ఉంటుంది; టాంబోలో ఒక ద్వీపాన్ని మరో భూభాగంతో కలుపుతుందిఅవక్షేపాల రవాణా మరియు నిక్షేపణ
రియా మరియు ఫియోర్డ్సముద్ర జలాల్లో మునిగిన నదీ లోయ మరియు సముద్ర జలాల్లో మునిగిన హిమానీనద ద్రోణి మధ్య వ్యత్యాసంసాపేక్ష సముద్రమట్ట పెరుగుదల
లగూన్ మరియు ఈస్ట్యువరీఅవరోధంతో సముద్రం నుంచి వేరుపడిన తీర జలాశయం మరియు సముద్ర జలాలు–మంచినీరు కలిసే పర్యావరణం మధ్య వ్యత్యాసంఅవరోధం ఏర్పడటం మరియు నది–సముద్ర పరస్పర చర్య మధ్య వ్యత్యాసం; ఈ వర్గాలు ఒకదానితో మరొకటి అతివ్యాప్తి చెందవచ్చు
శిలా స్తంభం మరియు శిలా మొండెంఎత్తుగా, విడిగా నిలిచిన శిలా స్తంభం మరియు క్రమక్షయానికి గురై తక్కువ ఎత్తులో మిగిలిన శిలా అవశేషం మధ్య వ్యత్యాసంనిరంతర సముద్ర క్రమక్షయం
బీచ్ మరియు తరంగ క్రమక్షయ వేదికవదులైన అవక్షేపాల సంచయం మరియు క్రమక్షయంతో ఏర్పడిన శిలా ఉపరితలం మధ్య వ్యత్యాసంనిక్షేపణ మరియు తీర భృగువు వెనుకంజ, క్రమక్షయం మధ్య వ్యత్యాసం

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

చిలికా: లాగూన్‌కు సముద్రంతో అనుసంధానాన్ని కొనసాగించడం

ఒడిశాలోని చిలికా, ఇసుక అవరోధం వల్ల బంగాళాఖాతం నుంచి వేరుపడిన ఉప్పునీరు–మంచినీరు కలిసిన తీర లాగూన్. సముద్రంతో జల మార్పిడి పరిమితం కావడం పర్యావరణ క్షీణతకు దోహదపడింది. 2000లో తెరిచిన కొత్త సముద్ర ముఖద్వారం జల మార్పిడిని మెరుగుపరచి, పర్యావరణ పునరుద్ధరణకు తోడ్పడింది. 2002లో చిలికాను రామ్‌సర్ మాంట్రెక్స్ రికార్డు నుంచి తొలగించారు. ఇది సముద్ర అనుసంధాన ముఖద్వారాల గతిశీలత, లవణీయత, అవక్షేపాల నిర్వహణ ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తుంది.

పుదుచ్చేరి: నౌకాశ్రయ నిర్మాణాలు, అవక్షేపాల రవాణాకు అంతరాయం

పుదుచ్చేరిలోని నౌకాశ్రయ తరంగ నిరోధక నిర్మాణాలు తీర అవక్షేపాల రవాణాకు అంతరాయం కలిగించాయి. దీనివల్ల నౌకాశ్రయానికి దక్షిణాన అవక్షేపాలు పేరుకుపోవడానికి, ఉత్తరాన కొన్ని తీర ప్రాంతాల్లో క్రమక్షయానికి దోహదపడింది. ఆ తరువాత చేపట్టిన సముద్రతీర పునరుద్ధరణ ప్రయత్నాలు, ప్రతి బీచ్‌ను విడివిడిగా పరిగణించడానికి బదులుగా, విస్తృత తీర అవక్షేప కణం (coastal cell) అంతటా జరిగే అవక్షేపాల కదలికను తీరరేఖ రక్షణలో ఎందుకు పరిగణించాలో వివరిస్తాయి.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. తరంగ వక్రీభవనం సాధారణంగా సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగాలపై (హెడ్‌ల్యాండ్స్) శక్తిని కేంద్రీకరిస్తుంది. 2. పరస్పర ఢీకొనడం వల్ల అవక్షేప కణాలు అరిగిపోవడాన్ని సన్నిఘర్షణ (అట్రిషన్) అంటారు. 3. ప్రతి తరంగ కోత వేదిక శాశ్వతంగా పోటు మట్టానికి ఎగువనే ఉంటుంది. ఏ వాక్యాలు సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

ఏ తీర భూస్వరూపం దాని వివరణతో సరిగ్గా జతపరచబడింది?

  • A. రియా — నీట మునిగిన హిమానీనద ద్రోణి
  • B. టాంబోలో — ఒక ద్వీపాన్ని మరో భూభాగంతో కలిపే అవక్షేప సంచయం
  • C. స్పిట్ — ఒంటరిగా నిలిచిన కోతను తట్టుకునే శిలా స్తంభం
  • D. ఫియోర్డ్ — పగడపు దిబ్బలతో చుట్టుముట్టబడిన లగూన్

ప్రశ్న 3

ఒక గ్రోయిన్ తీరంలో ప్రధానంగా జరిగే తీరసమాంతర అవక్షేప రవాణాకు అడ్డుపడుతుంది. ఇతర పరిస్థితులు మారకుండా ఉన్నప్పుడు, ఏ ఫలితం సంభవించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది?

  • A. అవక్షేపాలు వచ్చి చేరే వైపు (అప్‌డ్రిఫ్ట్) అవక్షేప సంచయం, అవి తరలివెళ్లే వైపు (డౌన్‌డ్రిఫ్ట్) కోతకు అవకాశం
  • B. ఇరువైపులా సమానంగా అవక్షేప సంచయం
  • C. బీచ్ తక్షణమే తరంగ కోత వేదికగా మారడం
  • D. తరంగ వక్రీభవనం శాశ్వతంగా నిలిచిపోవడం
మెయిన్స్: సముద్ర ప్రక్రియలు, అవక్షేపాల రాకపోకల సమతుల్యత, సాపేక్ష సముద్రమట్ట మార్పుల మధ్య పరస్పర చర్యలను తీర భూస్వరూపాలు ఎలా ప్రతిబింబిస్తాయో వివరించండి. భారతదేశంలో తీర రక్షణపై వీటి ప్రభావాలను చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • తీరాలను స్థిరమైన సరిహద్దులుగా కాకుండా, భూమి–సముద్రాల మధ్య గతిశీల పరస్పర సంపర్క ప్రాంతాలుగా పరిచయం చేయండి.
  • వక్రీభవనం, క్రమక్షయాలను సముద్రంలోకి పొడుచుకుపోయిన భూభాగాలు, నిటారు తీర శిలాభిత్తులు, గుహలు, సముద్ర శిలాస్తంభాలతో అనుసంధానించండి.
  • తీరరేఖ వెంబడి అవక్షేపాల రవాణా, బీచ్‌లు, ఇసుక నాలుకలు, అవరోధాలు, లాగూన్‌లను వివరించండి.
  • మెట్లవంటి తీర వేదికలు, రియాలు, ఫియోర్డ్‌లను ఉపయోగించి సాపేక్ష తీర ఉత్థానం, నిమజ్జనం మధ్య తేడాను వివరించండి.
  • సముద్ర అనుసంధాన ముఖద్వారాల నిర్వహణను, అవక్షేపాల రవాణాకు అంతరాయాన్ని వివరించడానికి చిలికా, పుదుచ్చేరి ఉదాహరణలను ఉపయోగించండి.
  • అవక్షేప కణాల ఆధారిత ప్రణాళిక, పర్యావరణ వ్యవస్థల పునరుద్ధరణ, తీరరేఖ నుంచి నిర్మాణాలకు కనీస వెనుకంజ దూరాలు, స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణమైన ఇంజినీరింగ్ చర్యలను సిఫార్సు చేయండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Fundamentals of Physical Geography, Class XI: Landforms and their Evolution; Movements of Ocean Water.
  • NCERT, India: Physical Environment, Class XI: Structure and Physiography.
  • National Centre for Coastal Research: shoreline-change assessments and coastal-management publications, nccr.gov.in.
  • Chilika Development Authority: lagoon restoration and monitoring information, chilika.com.
  • Ministry of Environment, Forest and Climate Change: Coastal Regulation Zone Notification, 2019, and subsequent amendments.
  • https://commons.wikimedia.org/wiki/File:McWay_cove_1.jpg

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp