New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · భౌతిక భూగోళశాస్త్రం · సముద్రశాస్త్రం

తీర ప్రక్రియలు

భూమి–సముద్ర సరిహద్దు వెంబడి అలలు, ఆటుపోట్లు, ప్రవాహాలు, గాలి, అవక్షేపాలు, సాపేక్ష సముద్రమట్ట మార్పుల మధ్య జరిగే పరస్పర చర్యలే తీర ప్రక్రియలు. ఇవి క్రమక్షయ, నిక్షేపణ భూస్వరూపాలను ఏర్పరచి, తీరరేఖ స్థిరత్వాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. UPSC ప్రిలిమ్స్ కోసం ప్రతి ప్రక్రియను దాని విశిష్ట భూస్వరూపాలతో అనుసంధానించడం, సాధారణంగా గందరగోళానికి గురిచేసే పదాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం, మానవ జోక్యాలు తీర అవక్షేపాల చేరిక–తరలింపు సమతుల్యాన్ని ఎలా మారుస్తాయో అర్థం చేసుకోవడం ప్రధాన కర్తవ్యం.

Rijkswaterstaat యొక్క JARKUS దత్తాంశం ఆధారంగా నెదర్లాండ్స్‌లోని Meijendel వద్ద తీర ప్రొఫైల్; ఒక తులనాత్మక ఉదాహరణ.

Rijkswaterstaat యొక్క JARKUS దత్తాంశం ఆధారంగా నెదర్లాండ్స్‌లోని Meijendel వద్ద తీర ప్రొఫైల్; ఒక తులనాత్మక ఉదాహరణ.

Credit: Henk Jan Verhagen · CC BY-SA 4.0 · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

పవన, తుఫాను ప్రమాద సూచన మండలాలు: తూర్పు తీరం, పశ్చిమ తీరం, అంతర్భాగ ప్రాంతాలను పోల్చండి. కార్యాచరణ నిర్ణయాలకు తాజా అధికారిక వాతావరణ అంచనాలే మార్గదర్శకంగా ఉండాలి.

Map study

పవన, తుఫాను ప్రమాద సూచన మండలాలు: తూర్పు తీరం, పశ్చిమ తీరం, అంతర్భాగ ప్రాంతాలను పోల్చండి. కార్యాచరణ నిర్ణయాలకు తాజా అధికారిక వాతావరణ అంచనాలే మార్గదర్శకంగా ఉండాలి.

  • పటాన్ని విశ్లేషించే ముందు మూల పటంలోని సంకేత వివరణను, సూచన తేదీని చదవండి.
  • అంశాల పునశ్చరణకు ప్రాదేశిక నమూనాలను ఉపయోగించండి; ప్రస్తుత అధికారిక సరిహద్దులు, వర్గీకరణలు, హెచ్చరికలను విడిగా ధృవీకరించండి.

Credit: Planemad · CC BY-SA 3.0 · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.

1. గతిశీల వ్యవస్థగా తీరం

తీరం అనేది సముద్ర ప్రక్రియలు, భూభాగం నుంచి వచ్చే అవక్షేపాల సరఫరా, భౌగోళిక నిర్మాణం, జీవసంబంధ కార్యకలాపాల ప్రభావంతో రూపుదిద్దుకునే పరివర్తన మండలం. దీని స్వరూపం శిలల నిరోధకత, తీర వాలు, అలల ప్రభావానికి గురయ్యే స్థాయి, ఆటుపోట్ల వ్యాప్తి, అవక్షేపాల లభ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. తీరరేఖ శాశ్వతంగా స్థిరంగా ఉండే సరిహద్దు కాదు: పరిశీలనలో కనిపించే దాని స్థానం ఆటుపోట్లు, తుఫానులు, ఋతువులను బట్టి మారుతుంది. అందువల్ల దీర్ఘకాలిక తీరరేఖ మార్పును నిర్ధారించడానికి తగినంత సుదీర్ఘ కాలవ్యవధుల్లో ఒకే విధమైన సూచికలను పోల్చడం అవసరం.

ఈ ప్రక్రియలను క్రమబద్ధంగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడే భావన అవక్షేప బడ్జెట్ (sediment budget): అంటే ఒక తీర విభాగంలోకి ప్రవేశించే, అందులో నిల్వ ఉండే, దాని నుంచి బయటకు వెళ్లే అవక్షేపాల మధ్య సమతుల్యం. నదులు, క్రమక్షయానికి గురయ్యే తీర భృగువులు, తీరానికి ఆవల ఉన్న నిక్షేపాలు, గాలి అవక్షేప పదార్థాన్ని సరఫరా చేయవచ్చు. తీరానికి సమాంతరంగా ప్రవహించే ప్రవాహాలు, తీరం నుంచి సముద్రం వైపు జరిగే రవాణా, పూడికతీత, ఇసుక వెలికితీత దానిని తొలగించవచ్చు. నిరంతర అవక్షేప లోటు సాధారణంగా క్రమక్షయానికి దారితీస్తుంది; మిగులు అవక్షేప సంచయానికి దోహదపడుతుంది. అయితే స్థానిక ఇంజినీరింగ్ జోక్యాలు, భౌగోళిక నిర్మాణం కూడా ముఖ్యమైనవే.

లిటోరల్ సెల్ (littoral cell) అనేది అవక్షేప మూలాలు, రవాణా మార్గాలు, అవక్షేపాలు చేరి నిలిచే ప్రాంతాలతో కూడిన తీర అవక్షేప రవాణా విభాగం. సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగాలు, నదీముఖాలు లేదా సముద్రగర్భ లోయలు ఇటువంటి విభాగాలకు పాక్షిక సరిహద్దులుగా ఉండవచ్చు. పొరుగున ఉన్న బీచ్‌ల మధ్య అవక్షేపాల మార్పిడి జరగవచ్చు కాబట్టి, ఒక ప్రదేశాన్ని రక్షించడం వల్ల మరోచోట క్రమక్షయం పెరగవచ్చు. తీరరేఖ తిరోగమనాన్ని తాత్కాలిక ముంపు నుంచి కూడా వేరు చేసి చూడాలి: మొదటిది తీరరేఖ భూభాగం వైపు వెనక్కి జరగడం కాగా, రెండవది ఆ తరువాత తగ్గిపోయే అవకాశం ఉన్న వరద ముంపు.

  • ప్రధాన నియంత్రక అంశాలు: భౌగోళిక శిలా నిర్మాణం, అలలు, ఆటుపోట్లు, ప్రవాహాలు, అవక్షేపాల సరఫరా, సాపేక్ష సముద్రమట్టం.
  • ప్రిలిమ్స్‌లో గుర్తించాల్సిన తేడా: తీర క్రమక్షయం తీరంలోని పదార్థాన్ని తొలగిస్తుంది; తీర వరద భూభాగాన్ని నీటితో కప్పివేస్తుంది.

2. అలలు, ఆటుపోట్లు, తీర అవక్షేప రవాణా

గాలి వల్ల ఏర్పడే అలల లక్షణాలు ప్రధానంగా గాలి వేగం, అది వీచే కాలవ్యవధి, ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా గాలి వీచే దూరమైన ఫెచ్ (fetch)పై ఆధారపడి ఉంటాయి. లోతైన నీటిలో నీటి కణాలు దాదాపు వృత్తాకార కక్ష్యల్లో కదులుతాయి; లోతు పెరిగే కొద్దీ ఈ కక్ష్యల పరిమాణం తగ్గుతుంది. అలలు లోతు తక్కువగా ఉన్న నీటిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, సముద్రతలంతో పరస్పర చర్య కారణంగా వాటి వేగం, తరంగదైర్ఘ్యం తగ్గుతాయి; లోతు తగ్గడం వల్ల జరిగే షోలింగ్ (shoaling) ప్రక్రియ ద్వారా సాధారణంగా వాటి ఎత్తు పెరిగి, చివరకు అవి అస్థిరంగా మారి విరిగిపడతాయి. బీచ్‌పైకి ఎగసివచ్చే నీటి ప్రవాహాన్ని స్వాష్ (swash) అని, తిరిగి వెనక్కి వెళ్లే ప్రవాహాన్ని బ్యాక్‌వాష్ (backwash) అని అంటారు.

వివిధ లోతుల్లో అలల ప్రసరణ వేగంలో ఉండే తేడాల వల్ల తరంగ శిఖరాలు వంగడాన్ని తరంగ వక్రీభవనం అంటారు. అలలో లోతు తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతంలోని భాగం ముందుగా మందగిస్తుంది. సక్రమ ఆకృతి లేని తీరం వెంబడి ఈ ప్రక్రియ సాధారణంగా సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగాల చుట్టూ తరంగ శక్తిని కేంద్రీకరిస్తుంది; సింధుశాఖల్లో దానిని విస్తరింపజేస్తుంది. తద్వారా సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగాల్లో క్రమక్షయాన్ని, అలల తీవ్రత నుంచి రక్షణ ఉన్న ప్రాంతాల్లో నిక్షేపణను ప్రోత్సహిస్తుంది. స్థానిక సముద్రతల ఆకృతి ఈ నమూనాను మార్చవచ్చు.

అలలు తీరానికి వాలుగా విరిగిపడినప్పుడు, తీరంపైకి ఎగసివచ్చే జలప్రవాహం (swash) అవక్షేపాలను బీచ్‌పైకి ఏటవాలుగా తీసుకువెళుతుంది. గురుత్వాకర్షణ వల్ల వెనక్కి మళ్లే జలప్రవాహం (backwash) వాటిని వాలు దిగువకు మరింత నేరుగా తీసుకువస్తుంది. అలల వల్ల ఏర్పడే తీరసమాంతర ప్రవాహాలతో కలిసి ఈ ప్రక్రియ తీరం వెంబడి అవక్షేప రవాణాకు దారితీస్తుంది. తీరానికి అడ్డంగా జరిగే రవాణా బీచ్‌లు, తీరానికి ఆవల ఉన్న ఇసుక మేటల మధ్య పదార్థాలను పునర్వితరణ చేస్తుంది. నిటారుగా ఉండే తుఫాను అలలు సాధారణంగా ఇసుకను తీరానికి ఆవలికి తరలిస్తాయి; అలల తీవ్రత తక్కువగా ఉన్న పరిస్థితుల్లో దానిలో కొంత తిరిగి తీరానికి చేరవచ్చు. నదీముఖ జలాశయాలు, సముద్ర జలప్రవేశ మార్గాల్లో ఆటుపోట్ల ప్రవాహాలు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటాయి. కాగా, రిప్ ప్రవాహాలు సముద్రం వైపు కదిలే ఇరుకైన జలప్రవాహాలే తప్ప ఆటుపోట్లు కావు.

  • అమావాస్య, పౌర్ణమి సమయాల్లో అధిక ఆటుపోట్లు (spring tides) సంభవిస్తాయి; చంద్రుని మొదటి, మూడవ పాద దశల సమయాల్లో స్వల్ప ఆటుపోట్లు (neap tides) సంభవిస్తాయి.
  • నిర్మాణాత్మక, విధ్వంసక అలలు పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఉపయోగకరమైన వర్గీకరణలు. అయితే వాస్తవంగా బీచ్‌లో సంభవించే మార్పులు అవక్షేప కణాల పరిమాణం, వాలు, అంతకుముందు నెలకొన్న పరిస్థితులపై కూడా ఆధారపడి ఉంటాయి.

3. క్రమక్షయం మరియు దాని విలక్షణ భూస్వరూపాలు

సముద్ర క్రమక్షయం జలపీడన చర్య, రాపిడి, ద్రావణ చర్యల ద్వారా జరుగుతుంది. జలపీడన చర్యలో అలల తాకిడి, పీడన మార్పులు ఉంటాయి; శిలా సంధుల్లోని గాలి సంపీడనం కూడా ఇందులో భాగమే. రవాణా అవుతున్న ఇసుక, గులకరాళ్లు తీరాన్ని గీకి అరిగించినప్పుడు రాపిడి జరుగుతుంది. ద్రావణ చర్య అనేది రసాయనికంగా కరిగిపోయే ప్రక్రియ; సున్నపురాయి వంటి సులభంగా కరిగే శిలల్లో ఇది ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటుంది. పరస్పర ఘర్షణ వల్ల జరిగే అరుగుదల (attrition), రాపిడి (abrasion) కంటే భిన్నమైనది: రవాణా అవుతున్న శిలా శకలాలు ఒకదానితో మరొకటి ఢీకొని చిన్నవిగా, మరింత గుండ్రంగా మారతాయి.

అలలు పదేపదే తాకడం వల్ల సముద్రతీర నిటారుకొండ పాదభాగం సమీపంలో ఒక గాడి ఏర్పడవచ్చు. అడుగుభాగం కోతకు గురికావడం, శైథిల్యం వల్ల పైనున్న శిల బలహీనపడి, శిలాపాతం లేదా ఇతర ద్రవ్యరాశి చలనాల ద్వారా కూలిపోవచ్చు. నిటారుకొండ వెనక్కి తగ్గడం వల్ల స్వల్ప వాలుతో కూడిన తరంగ క్రమక్షయ వేదిక మిగిలిపోవచ్చు; ఇది సాధారణంగా సముద్రపు పోటు తగ్గిన సమయంలో బయటపడుతుంది. దీని అభివృద్ధి ఒకే ప్రక్రియ వల్ల కాకుండా, అలల చర్య, శిలా నిర్మాణం, శైథిల్యం, సముద్రమట్టంలో గతంలో జరిగిన మార్పుల ప్రభావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

సంధులు గల సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగాల్లో అలలు బలహీన భాగాలను విస్తరింపజేసి గుహలుగా మార్చవచ్చు. ఒక గుహ అటువంటి భూభాగం గుండా విస్తరించి సహజ తోరణాన్ని ఏర్పరచవచ్చు; దాని పైకప్పు కూలిపోతే విడిగా నిలిచిన శిలాస్తంభం మిగలవచ్చు. తరువాత అది క్షీణించి పొట్టి శిలా మొండెంగా మారవచ్చు. ఇది సాధారణంగా వివరించడానికి ఉపయోగించే క్రమమే తప్ప, ప్రతి శిలామయ తీరంలో తప్పనిసరిగా జరిగే పరిణామం కాదు. నిరోధక శిలలు, బలహీన శిలలు ఒకదాని తరువాత మరొకటి ఉండటం వల్ల భేదాత్మక క్రమక్షయం జరిగి సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగాలు, అఖాతాలు ఏర్పడవచ్చు. తరువాత అఖాతాల్లోని బీచ్‌లు అలల శక్తిని తగ్గించి, మరింత క్రమక్షయాన్ని పరిమితం చేయవచ్చు.

  • శిలా నిర్మాణం ముఖ్యమైనది: శిలా సంధులు, భ్రంశాలు, పొరల అమరిక, శిలా స్వభావం క్రమక్షయం జరిగే ప్రదేశాన్ని, దాని రేటును ప్రభావితం చేస్తాయి.
  • సముద్ర క్రమక్షయం, వాయుమండల ప్రభావంతో జరిగే శైథిల్యం సాధారణంగా కలిసి పనిచేస్తాయి; సముద్రతీర నిటారుకొండల ఆకృతిని అలలు మాత్రమే నిర్ణయించవు.

4. నిక్షేపణ, తీరప్రాంత పర్యావరణ వ్యవస్థలు మరియు సముద్రమట్ట మార్పు

రవాణా కారకాలు అవక్షేపాలను మోసుకెళ్లే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోయినప్పుడు నిక్షేపణ జరుగుతుంది. క్రియాశీల తీర మండలంలో ఇసుక, కంకర లేదా ఇతర వదులైన పదార్థాలు పేరుకుపోవడం వల్ల బీచ్‌లు ఏర్పడతాయి. స్పిట్ (spit) అనేది ఒక చివర భూభాగానికి అనుసంధానమై ఉండే ఇరుకైన నిక్షేపిత గట్టు. తీరరేఖ దిశ మారినప్పటికీ తీరసమాంతర అవక్షేప రవాణా ముందుకు కొనసాగినప్పుడు, ఇది సాధారణంగా సముద్ర జలప్రవేశ మార్గానికి అడ్డంగా విస్తరిస్తుంది. అలల దిశలు, ప్రవాహాల్లో మార్పుల వల్ల భూభాగానికి దూరంగా ఉన్న దీని చివర వంపు తిరగవచ్చు.

ఖాతముఖ ఇసుక దిబ్బ (baymouth bar) ఖాతం ప్రవేశద్వారానికి అడ్డంగా విస్తరిస్తుంది. టాంబోలో (tombolo) ఒక ద్వీపాన్ని ప్రధాన భూభాగంతో లేదా మరొక ద్వీపంతో కలుపుతుంది. అవరోధ ద్వీపాలు (barrier islands) పొడవుగా విస్తరించిన అవక్షేప నిక్షేపాలు; ఇవి లగూన్లు లేదా చిత్తడి నేలల ద్వారా ప్రధాన భూభాగం నుంచి వేరుపడి ఉంటాయి. లగూన్లు నిస్సారమైన తీర జలాశయాలు; ఇవి బహిరంగ సముద్రం నుంచి పాక్షికంగా లేదా చాలా వరకు వేరుపడి ఉంటాయి. అనుకూలమైన, అలలు–ప్రవాహాల శక్తి తక్కువగా ఉండే పరిస్థితుల్లో సూక్ష్మ అవక్షేపాలు పేరుకుపోయే చోట పోటుపాటు మైదానాలు (tidal flats) ఏర్పడతాయి. ఉప్పునీటి చిత్తడి నేలలు, మడ అడవుల్లో వృక్షసంపద అవక్షేపాలను పట్టి నిలిపేందుకు దోహదపడుతుంది.

గాలి బీచ్‌పై ఉన్న పొడి ఇసుకను భూభాగం లోపలికి తరలించి తీర ఇసుక దిబ్బలను ఏర్పరుస్తుంది. వాటిపై పెరిగే వృక్షసంపద అవక్షేపాలను స్థిరపరచడంలో సహాయపడుతుంది. తుఫానుల సమయంలో ఇసుక దిబ్బలు ఇసుక నిల్వలుగానూ ఉపయోగపడతాయి. ఉన్మగ్న తీరాలు (emergent coasts) సాపేక్ష సముద్రమట్టం తగ్గుదలను సూచిస్తాయి; వీటిలో ఎత్తుకు లేచిన బీచ్‌లు లేదా సముద్ర మెట్లు (marine terraces) కనిపించవచ్చు. నిమగ్న తీరాలు (submergent coasts) సాపేక్ష సముద్రమట్టం పెరుగుదలను సూచిస్తాయి: రియాలు సముద్ర జలాల్లో మునిగిన నదీ లోయలు కాగా, ఫియోర్డులు సముద్ర జలాల్లో మునిగిన హిమానీనద లోయలు. సముద్రమట్టం పెరగడం వల్లగానీ, భూమి కుంగడం వల్లగానీ, ఈ రెండు ప్రక్రియల వల్లగానీ సాపేక్ష సముద్రమట్టం పెరగవచ్చు.

  • నది మోసుకొచ్చిన అవక్షేపాలు నదీముఖం వద్ద పేరుకుపోయి భూభాగాన్ని నిర్మించే చోట డెల్టా ఏర్పడుతుంది; ప్రతి నదీముఖం వద్ద డెల్టా ఏర్పడదు.
  • నదీముఖ జలాశయం (estuary) అనేది సముద్రంతో అనుసంధానమై ఉండి, సముద్రపు నీరు, భూభాగం నుంచి వచ్చే మంచినీరు కలిసే తీరప్రాంత జలభాగం.

5. భారత తీర ప్రాంత విపత్తులు మరియు నిర్వహణ

భారత తీరాలు భిన్నమైన తీర ప్రక్రియల వ్యవస్థలను ప్రతిబింబిస్తాయి. బలమైన పోటుపాటు ప్రవాహాలు ఖంభాత్, కచ్ ఖాతాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. తూర్పు తీరంలోని ప్రధాన నదులు విస్తారమైన డెల్టా పరిసరాల ఏర్పాటుకు దోహదపడతాయి. రుతుపవనాల ప్రభావంతో అలలు, ప్రవాహాల్లో కలిగే మార్పులు బీచ్‌లలో స్పష్టమైన కాలానుగుణ మార్పులకు కారణమవుతాయి. ఉష్ణమండల చక్రవాతాలు తుఫాను ఉప్పెనను, అధిక శక్తిగల అలలను సృష్టిస్తాయి. ఉప్పెన అనేది వాతావరణ పరిస్థితుల కారణంగా సముద్రమట్టం అసాధారణంగా పెరగడం; ఇది ఖగోళ ప్రభావాల వల్ల ఏర్పడే ఆటుపోట్లకు భిన్నమైనది. సునామీలు కూడా వీటికి భిన్నమైనవి; అవి సాధారణంగా సముద్ర అడుగుభాగం అకస్మాత్తుగా స్థానభ్రంశం చెందడం వల్ల ఉద్భవిస్తాయి.

మానవ కార్యకలాపాలు అవక్షేపాల రాకపోకల సమతుల్యతను (sediment budgets) దెబ్బతీయవచ్చు. ఆనకట్టలు దిగువ ప్రాంతాలకు చేరే అవక్షేపాల పరిమాణాన్ని తగ్గించవచ్చు; నదులు, బీచ్‌లలో ఇసుక తవ్వకం అవక్షేప పదార్థాన్ని తొలగిస్తుంది; నౌకాశ్రయాలు, తరంగ నిరోధకాలు తీరానికి సమాంతరంగా జరిగే అవక్షేప రవాణాను అడ్డుకోవచ్చు. భూగర్భజలాల వెలికితీత, అవక్షేపాల సంపీడనం భూమి కుంగిపోవడానికి దారితీసి, సాపేక్ష సముద్రమట్టం పెరుగుదలను తీవ్రతరం చేయవచ్చు. జాతీయ తీర పరిశోధనా కేంద్రం 1990–2016 కాలానికి సంబంధించి ప్రధాన భూభాగంలోని సుమారు 6,907 km తీరరేఖను అంచనా వేసి, 33.6 శాతం తీరరేఖ కోతకు గురవుతున్నట్లు వర్గీకరించింది. భారత తీరం పొడవునా తీరరేఖలో సంభవించే మార్పులు గణనీయంగా భిన్నంగా ఉంటాయని ఇది తెలియజేస్తుంది.

నిర్వహణలో విపత్తు ముప్పు పటాల రూపకల్పన, అభివృద్ధి నిర్మాణాలను తీరం నుంచి నిర్దిష్ట దూరం వెనుకకు పరిమితం చేయడం, పర్యావరణ వ్యవస్థల పరిరక్షణ, అవసరానికి అనుగుణంగా ఎంపిక చేసిన ఇంజినీరింగ్ చర్యలను సమన్వయం చేస్తారు. సముద్ర రక్షణ గోడలు స్థానికంగా ఆస్తులను రక్షిస్తాయి; అయితే, అవి అలల పరావర్తనాన్ని, గోడ అడుగుభాగంలో కోతను పెంచవచ్చు. గ్రాయిన్లు (groynes) తీరానికి సమాంతరంగా కదిలే అవక్షేపాలను పట్టి నిలుపుతాయి; అయితే, అవక్షేప రవాణా దిశలో వాటి తరువాత ఉన్న బీచ్‌లకు అవక్షేపాల సరఫరాను తగ్గించవచ్చు. బీచ్ పోషణ (beach nourishment) ఇసుకను తిరిగి సమకూరుస్తుంది; అయితే, దీనికి తగిన పదార్థం, నిర్ణీత కాలవ్యవధుల్లో పునరుద్ధరణ అవసరం. పర్యావరణ (పరిరక్షణ) చట్టం, 1986 కింద జారీ చేసిన తీర నియంత్రణ మండలి (Coastal Regulation Zone) నోటిఫికేషన్లు తీర ప్రాంత కార్యకలాపాలను నియంత్రిస్తాయి. సమగ్ర తీర నిర్వహణలో అవక్షేపాల రాకపోకలు జరిగే మొత్తం తీర విభాగాన్ని (sediment cell) మదింపు చేయాలి; విడివిడిగా నిర్మాణాలు చేపట్టడం కంటే దీర్ఘకాలిక ముప్పు తగ్గింపునకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

  • మృదు నిర్వహణ పద్ధతుల్లో ఇసుక దిబ్బల పునరుద్ధరణ, చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ, బీచ్‌లకు ఇసుకను చేర్చి పునరుద్ధరించడం (beach nourishment) ఉంటాయి.
  • దృఢ నిర్మాణాలు సమీప తీరరేఖలు, ఆవాసాలు, చేపల వేటకు అందుబాటుపై చూపే ప్రభావాలను అంచనా వేయాలి.

తీర ప్రొఫైళ్లు మరియు అవక్షేప మార్పిడి

ఈ చిత్రాన్ని డచ్ Rijkswaterstaat సంస్థకు చెందిన JARKUS డేటాసెట్ నుంచి రూపొందించిన Meijendel తీర ప్రొఫైల్‌గా మెటాడేటా గుర్తిస్తుంది. తీర స్వరూపానికి అవక్షేప చలనంతో ఉన్న సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది నేరుగా ఉపయోగపడుతుంది. తీర ప్రొఫైల్ అనేది ఒక సర్వే రేఖ (ట్రాన్సెక్ట్) వెంబడి ఎత్తు లేదా లోతులో వచ్చే మార్పులను సూచిస్తుంది. అదే సర్వే రేఖ వెంబడి పునరావృతంగా కొలతలు తీసుకోవడం ద్వారా బీచ్ ఉపరితల మట్టం తగ్గడం, అవక్షేప సంచయనం, బీచ్ ఎగువ భాగం మరియు తీరసమీప మండలం మధ్య అవక్షేప పునర్వితరణను గుర్తించవచ్చు. అయితే, అందించిన మెటాడేటా కొలతలు తీసుకున్న తేదీలను, ప్రొఫైల్ దిశను లేదా ఇందులో ఒకటి కంటే ఎక్కువ సర్వేల వివరాలు ఉన్నాయో లేదో నిర్ధారించదు.

తీరానికి అడ్డంగా జరిగే అవక్షేప రవాణా వల్ల అధిక శక్తిగల అలలు ఉన్నప్పుడు బీచ్ ఎందుకు సన్నబడుతుందో, మృదువైన అలలు అవక్షేపాలను భూమివైపు తరలించినప్పుడు అది తిరిగి ఎలా పునరుద్ధరించబడుతుందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. దీనికి భిన్నంగా, తీరానికి ఏటవాలుగా వచ్చి తాకే అలల వల్ల సాధారణంగా జరిగే తీరసమాంతర రవాణా, తీరం వెంబడి అవక్షేపాలను పునర్వితరణ చేస్తుంది. భారతదేశ సందర్భంలో, ఈ వ్యత్యాసాలు రుతుపవనాలకు సంబంధించిన బీచ్ మార్పులను, అవక్షేప సరఫరాపై ఓడరేవులు, గ్రోయిన్లు, అలల నిరోధక కట్టడాల ప్రభావాలను విశ్లేషించడానికి ఉపయోగపడతాయి. Meijendel ఒక తులనాత్మక విశ్లేషణ చట్రాన్ని అందిస్తుంది తప్ప, భారతదేశంలోని ఏ తీరరేఖ గురించీ ప్రత్యక్ష ఆధారాన్ని అందించదు; స్థానిక సర్వేలు, అలలు, ఆటుపోట్లు, అవక్షేపాల పరిశీలనలు ఇప్పటికీ అత్యవసరం.

  • తీర అడ్డుకోత ఆకృతిలో మార్పు సంభవించినంత మాత్రాన అది శాశ్వత కోతను సూచించదు: తీర అవక్షేప వ్యవస్థ పరిధిలోనే, తీరానికి దూరంగా సముద్రంలో అవక్షేపాలు తాత్కాలికంగా నిల్వ కావచ్చు.
  • ఒకే ప్రొఫైల్ ఆధారంగా దీర్ఘకాలిక ధోరణిని నిర్ధారించలేము; పోల్చదగిన విధంగా పునరావృతంగా నిర్వహించే సర్వేలు కాలానుగుణ వైవిధ్యాన్ని, కొలతలకు ఉపయోగించే ప్రామాణిక ఆధార స్థాయిలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
  • తీరరేఖ స్థానం, అవక్షేప పరిమాణం వేర్వేరు సూచికలు. నికర అవక్షేప నష్టం లేకుండానే, ఆటుపోట్ల దశను బట్టి పరిశీలనలో కనిపించే నీటి అంచు స్థానం మారవచ్చు.

అవక్షేపాలను నిలిపివేసే తీర నిర్మాణం కోతను మరో ప్రాంతానికి ఎలా మళ్లించగలదు

  1. 1. అలలు తీరం వెంబడి నికర అవక్షేప రవాణాను కలిగిస్తాయి.
  2. 2. గ్రోయిన్ లేదా నౌకాశ్రయ తరంగ నిరోధక గోడ ఆ రవాణాలో కొంత భాగాన్ని అడ్డుకుంటుంది.
  3. 3. అవక్షేపాలు కొట్టుకొచ్చే వైపున (అప్‌డ్రిఫ్ట్ వైపు) పేరుకుపోతాయి.
  4. 4. అవక్షేపాలు తరలివెళ్లే వైపున ఉన్న తీరానికి (డౌన్‌డ్రిఫ్ట్ తీరం) అవక్షేపాల సరఫరా తగ్గుతుంది.
  5. 5. అవక్షేపాల కొరత వల్ల బీచ్ వెడల్పు తగ్గవచ్చు; తీరరేఖ వెనక్కి తగ్గవచ్చు.
  6. 6. అవక్షేపాలను నిర్మాణం అవతలి వైపుకు తరలించడం, బీచ్‌కు అదనపు అవక్షేపాలను సమకూర్చడం లేదా నిర్మాణ రూపకల్పనను మార్చడం అవసరం కావచ్చు.
సాధారణంగా ఒకదానితో మరొకటి గందరగోళానికి గురిచేసే తీర భూస్వరూపాలు
భూస్వరూపంనిర్వచనాత్మక లక్షణంప్రధాన ప్రక్రియ
స్పిట్ఒక చివర భూభాగంతో అనుసంధానమై ఉండే అవక్షేపాల గట్టుతీరం వెంబడి అవక్షేపాల రవాణా, నిక్షేపణ
టాంబోలోఒక ద్వీపాన్ని భూభాగంతో లేదా మరో ద్వీపంతో కలిపే అవక్షేపాల గట్టుస్థానికంగా అలల స్వరూపంలో కలిగే మార్పుల ప్రభావంతో జరిగే నిక్షేపణ
అవరోధ ద్వీపంలాగూన్ లేదా చిత్తడి నేల ద్వారా ప్రధాన భూభాగం నుంచి వేరుపడిన పొడవైన ద్వీపంఅలలు, ఆటుపోట్లు, తుఫానుల వల్ల అవక్షేపాల పునర్వితరణ
రియాసముద్రంలో మునిగిన నదీ లోయ; తరచుగా శాఖలుగా విస్తరించి ఉంటుందిసాపేక్ష సముద్రమట్టం పెరుగుదల
ఫియోర్డ్నిటారైన పార్శ్వాలతో కూడిన, సముద్రంలో మునిగిన హిమానీనద లోయహిమానీనద క్రమక్షయం అనంతరం సముద్ర జలాలు ముంచెత్తడం
తరంగ కోత వేదికవెనక్కి తగ్గుతున్న నిటారు తీర శిలాభృగువుకు ఆనుకొని ఉండే స్వల్ప వాలు గల శిలా ఉపరితలంసముద్ర క్రమక్షయం, నిటారు తీర శిలాభృగువు వెనక్కి తగ్గడం

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

Puducherry: ఓడరేవు అభివృద్ధి మరియు అవక్షేప రవాణాకు అంతరాయం

1980ల చివరలో నిర్మించిన ఓడరేవు అలల నిరోధక కట్టడాలు Puducherry తీరం వెంబడి జరిగే తీరసమాంతర ఇసుక రవాణాకు అంతరాయం కలిగించాయి. అవక్షేప ప్రవాహం వచ్చే వైపు (అప్‌డ్రిఫ్ట్) సంచయనం, ప్రవాహం వెళ్లే వైపు (డౌన్‌డ్రిఫ్ట్) తీవ్రమైన క్రమక్షయం జరగడం ద్వారా, మౌలిక సదుపాయాలు తీరప్రాంత ప్రమాదాన్ని తొలగించకుండా, దాని ప్రాదేశిక పంపిణీని ఎలా మార్చగలవో స్పష్టమవుతుంది. తదనంతర బీచ్ పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాల్లో ఇంజినీరింగ్ చర్యలతోపాటు ఇసుకను అదనంగా చేర్చే చర్యలను చేపట్టారు. స్థానిక రక్షణ చర్యలను ఎంచుకునే ముందు ప్రాంతీయ అవక్షేప బడ్జెట్‌ను పరిశీలించాలనేది దీనినుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠం.

Odisha: మడ అడవులు మరియు తుఫాను నుంచి రక్షణ

Odishaలో 1999 సూపర్ తుఫాను అనంతరం జరిగిన పరిశోధనలో, ఇతర సంబంధిత అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత కూడా, కొన్ని తీరప్రాంత ఆవాసాల్లో మడ అడవుల ఉనికికి, నష్టాలు తగ్గడానికి మధ్య సంబంధం ఉన్నట్లు గుర్తించారు. మడ చెట్ల వేర్లు, కాండాలు నీటి ప్రవాహ శక్తిని తగ్గించి, అవక్షేపాలను నిలిపి ఉంచగలవు. అయితే, అడవి వెడల్పు, సాంద్రత, భూస్వరూపం, తుఫాను తీవ్రతను బట్టి రక్షణ స్థాయి మారుతుంది. మడ అడవుల సంరక్షణ అనేది తుఫాను ఆశ్రయ కేంద్రాలు, హెచ్చరికలు, ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించడం వంటి చర్యలకు అనుబంధంగా ఉండాలే తప్ప, వాటికి ప్రత్యామ్నాయం కాకూడదు.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

తరంగ వక్రీభవనానికి సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. తక్కువ లోతున్న నీటిలోకి ప్రవేశించే తరంగ భాగం సాధారణంగా ముందుగా మందగిస్తుంది. 2. తరంగ శక్తి సాధారణంగా సముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోయిన భూభాగాల (headlands) చుట్టూ కేంద్రీకృతమవుతుంది. 3. వక్రీభవనం తప్పనిసరిగా ప్రతి సింధుశాఖ (bay) అంతటా కోతకు కారణమవుతుంది. పైన పేర్కొన్న ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

కింది జతల్లో ఏది సరిగ్గా జతపరచబడింది?

  • A. టాంబోలో — సముద్ర జలాల్లో మునిగిన హిమానీనద లోయ
  • B. రియా — ఒక ద్వీపాన్ని ప్రధాన భూభాగంతో కలిపే అవక్షేప గట్టు
  • C. స్పిట్ — ఒక చివర భూభాగానికి అనుసంధానమై ఉండే నిక్షేపణ గట్టు
  • D. తరంగ కోత వేదిక — గాలి నిక్షేపించిన ఇసుక గట్టు

ప్రశ్న 3

ఒక తీరంలో తీరం వెంబడి జరిగే ఇసుక రవాణా నికరంగా నిరంతరం ఉత్తర దిశగా సాగుతోంది. అక్కడ ఒక నౌకాశ్రయ తరంగ నిరోధక గోడ (breakwater) ఈ రవాణాకు అంతరాయం కలిగిస్తోంది. అవక్షేపాలను అడ్డంకిని దాటించి తరలించే సమర్థమైన ఏర్పాటు లేనప్పుడు, కింది వాటిలో ఏ ఫలితం సంభవించే అవకాశం అత్యధికంగా ఉంటుంది?

  • A. ఉత్తరం వైపు ఇసుక పేరుకుపోవడం, దక్షిణం వైపు కోత ఏర్పడటం
  • B. దక్షిణం వైపు ఇసుక పేరుకుపోవడం, ఉత్తరం వైపు కోత ప్రమాదం పెరగడం
  • C. అవక్షేపాల సరఫరాతో సంబంధం లేకుండా ఇరువైపులా సమానంగా ఇసుక పేరుకుపోవడం
  • D. తీరానికి అడ్డదిశలో జరిగే అవక్షేపాల కదలిక అంతా శాశ్వతంగా నిలిచిపోవడం
మెయిన్స్: తీర కోత అనేది తరంగ శక్తికి సంబంధించిన సమస్య ఎంతగా ఉందో, అవక్షేపాల సరఫరా–నష్టం సమతుల్యతకు సంబంధించిన సమస్య కూడా అంతే. భారతదేశ ఉదాహరణలతో వివరించి, సమగ్ర నిర్వహణ విధానాన్ని సూచించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • అవక్షేప బడ్జెట్‌ను నిర్వచించి, నిరంతర అవక్షేప లోటుతో క్రమక్షయానికి ఉన్న సంబంధాన్ని వివరించండి.
  • అలల తాకిడి, కాలానుగుణంగా తీరానికి అడ్డంగా జరిగే అవక్షేప రవాణా, తీరసమాంతర అవక్షేప తరలింపు, సాపేక్ష సముద్ర మట్ట మార్పును వివరించండి.
  • నదుల ద్వారా అవక్షేప సరఫరా తగ్గడం, ఇసుక తవ్వకం, ఓడరేవుల వల్ల అవక్షేప రవాణాకు కలిగే అంతరాయం గురించి చర్చించండి.
  • అవక్షేప ప్రవాహం వచ్చే వైపు సంచయనం, ప్రవాహం వెళ్లే వైపు క్రమక్షయాన్ని వివరించడానికి Puducherry ఉదాహరణను ఉపయోగించండి.
  • సముద్ర రక్షణ గోడలు, గ్రోయిన్లను బీచ్‌కు అదనంగా ఇసుక చేర్చడం, అవక్షేపాలను అడ్డంకి దాటించి తరలించడం, పర్యావరణ వ్యవస్థ పునరుద్ధరణ చర్యలతో పోల్చండి.
  • అవక్షేప రవాణా కణాల (sediment cells) ఆధారిత ప్రణాళిక, తీరరేఖ పర్యవేక్షణ, తీరరేఖ నుంచి నిర్మాణాలకు కనీస వెనుకంజ దూరాల నిర్ధారణ, సమాజ భాగస్వామ్యం, విపత్తు సంసిద్ధతలను సిఫారసు చేయండి.

అధ్యయన మూలాలు

  • NCERT, Fundamentals of Physical Geography, Class XI: Landforms and their Evolution; Movements of Ocean Water.
  • NCERT, India: Physical Environment, Class XI: Structure and Physiography.
  • National Centre for Coastal Research, Ministry of Earth Sciences: National Assessment of Shoreline Changes along Indian Coast, 1990–2016.
  • Ministry of Environment, Forest and Climate Change: Coastal Regulation Zone Notification, 2019, and subsequent amendments.
  • Indian National Centre for Ocean Information Services: ocean-state forecasts, high-wave alerts and tsunami information.
  • https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Profile_8-9700-Meijendel.jpg

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp