
భూమి అయస్కాంత క్షేత్రంలో అయస్కాంత నిర్బంధం.
Credit: Juan David Restrepo, Andres Felipe Guzman · CC BY-SA 3.0 · source

1932లో లెహ్మన్. చిత్ర సౌజన్యం: ది రాయల్ లైబ్రరీ, నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ డెన్మార్క్ అండ్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కోపెన్హాగెన్ యూనివర్సిటీ లైబ్రరీ; క్రియేటివ్ కామన్స్ లైసెన్స్ కింద.
Credit: Even Neuhaus (6.2.1863-20.4.1946) · Public domain · source
1. స్థానం, పరిమాణాలు, రసాయనిక సంఘటనం
భూమి అంతర్భాగాన్ని సంఘటనం ఆధారంగా భూపటలం, మాంటిల్, కేంద్ర మండలంగా వర్గీకరించవచ్చు. కేంద్ర మండలం మాంటిల్ కింద సుమారు 2,900 km లోతులో ప్రారంభమై, ఉపరితలం నుంచి దాదాపు 6,371 km దిగువన ఉన్న భూకేంద్రం వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. అందువల్ల దీని వ్యాసార్థం సుమారు 3,480 km. ఇది భూమి ఘనపరిమాణంలో దాదాపు ఆరవ వంతు మాత్రమే ఆక్రమించినప్పటికీ, అధిక సాంద్రత కారణంగా భూమి ద్రవ్యరాశిలో దాదాపు మూడవ వంతును కలిగి ఉంటుంది. ఈ సుమారు నిష్పత్తులు పరీక్షా ప్రశ్నల్లో ఘనపరిమాణానికి, ద్రవ్యరాశికి మధ్య తేడాను గుర్తించడానికి ఉపయోగపడతాయి.
కేంద్ర మండలంలో ప్రధానంగా ఇనుముతోపాటు నికెల్, తక్కువ నిష్పత్తిలో తేలికపాటి మూలకాలు ఉంటాయి. పాఠశాల స్థాయి భూగోళశాస్త్రంలో దీనిని కొన్నిసార్లు NIFE అని పిలుస్తారు. ఈ పదం నికెల్, ఇనుమును సూచించే లాటిన్ పదమైన ఫెర్రమ్ నుంచి ఉద్భవించింది. ఇది గుర్తుంచుకోవడానికి ఉపయోగపడే సంకేత పదమే తప్ప, సంపూర్ణ రసాయన వివరణ కాదు. భూకంప తరంగాల ఆధారంగా చేసిన సాంద్రత అంచనాలు కేంద్ర మండలం పూర్తిగా ఇనుము–నికెల్తో మాత్రమే ఏర్పడి ఉండదని సూచిస్తున్నాయి. ఇందులో ఉండవచ్చని ప్రతిపాదించిన తేలికపాటి మూలకాల్లో ఆక్సిజన్, గంధకం, సిలికాన్, కార్బన్, హైడ్రోజన్ ఉన్నాయి. అయితే, వాటి నిష్పత్తులపై ఇంకా చర్చ కొనసాగుతోంది.
ద్రవస్థితిలోని బాహ్య కేంద్ర మండలం సుమారు 2,900 నుంచి 5,150 km లోతు వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. ఘనస్థితిలోని అంతఃకేంద్ర మండలం ఈ సరిహద్దు నుంచి భూకేంద్రం వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. సాధారణంగా లోపలికి వెళ్లే కొద్దీ సాంద్రత పెరుగుతుంది; ప్రధాన సరిహద్దుల వద్ద ఇది అకస్మాత్తుగా పెరుగుతుంది. సంప్రదాయంగా గుటెన్బర్గ్ అసంతతి అని పిలిచే కేంద్ర మండలం–మాంటిల్ సరిహద్దు, లోహ ద్రవాన్ని దాని పైన ఉన్న ప్రధానంగా ఘనస్థితిలోని సిలికేట్ మాంటిల్ నుంచి వేరు చేస్తుంది.
- రసాయనిక సంఘటనం ఆధారంగా విభజన: భూపటలం, మాంటిల్, కేంద్ర మండలం.
- యాంత్రిక లక్షణాల ఆధారిత వర్గీకరణ ద్రవస్థితిలోని బాహ్య కేంద్ర మండలాన్ని ఘనస్థితిలోని అంతఃకేంద్ర మండలం నుంచి వేరు చేస్తుంది.
- మొహొరోవిచిచ్ అసంతతి భూపటలాన్ని, మాంటిల్ను వేరు చేస్తుంది; ఇది కేంద్ర మండలపు ఎగువ సరిహద్దు కాదు.
2. భూకంప తరంగాలు కేంద్ర మండల స్వరూపాన్ని ఎలా వెల్లడిస్తాయి
ప్రస్తుత సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో కేంద్ర మండలం నుంచి నేరుగా నమూనాలను సేకరించడం అసాధ్యం. అత్యంత లోతైన బోరు రంధ్రాలు కూడా భూపటలంలోని కొద్దిపాటి భాగాన్ని మాత్రమే చొచ్చుకుపోతాయి. అందువల్ల కేంద్ర మండలం గురించిన పరిజ్ఞానం ప్రధానంగా భూకంప తరంగాల ద్వారా లభిస్తుంది. భూమి ద్రవ్యరాశి, జడత్వ భ్రామకం, అయస్కాంత క్షేత్రం, ఉల్కాశకలాల అధ్యయనాలు, అత్యధిక పీడన పరిస్థితుల్లో పదార్థాలపై చేసే ప్రయోగశాల ప్రయోగాలు దీనికి తోడ్పడతాయి. ఉల్కాశకలాలు సంఘటనపరంగా పోల్చదగిన నమూనాలను, గ్రహాల ఆవిర్భావానికి సంబంధించిన ఆధారాలను అందిస్తాయి. అయితే, అవి భూమి కేంద్ర మండలానికి చెందిన నమూనాలు కావు.
ప్రాథమిక లేదా P తరంగాలు ఘన, ద్రవ పదార్థాల గుండా ప్రయాణించే సంపీడన తరంగాలు. ద్వితీయ లేదా S తరంగాలు విరూపణ తరంగాలు. ద్రవాలకు అవసరమైన విరూపణ దృఢత్వం ఉండదు కాబట్టి ఇవి ద్రవాల గుండా ప్రసరించలేవు. కేంద్ర మండలం–మాంటిల్ సరిహద్దు వద్ద P తరంగాల వేగం ఒక్కసారిగా తగ్గి, వాటి ప్రయాణ మార్గాలు తీవ్రంగా వక్రీభవిస్తాయి. ప్రత్యక్ష S తరంగాలు ద్రవస్థితిలోని బాహ్య కేంద్ర మండలం గుండా ప్రయాణించవు. ఈ పరిశీలనలన్నీ కలిసి బాహ్య కేంద్ర మండలం ద్రవస్థితిలో ఉందని నిర్ధారిస్తాయి.
ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తక నమూనాలో, P తరంగాల ఛాయా మండలం భూకంప అధికేంద్రం నుంచి సుమారు 103°–142° కోణీయ దూరం మధ్య ఉంటుంది. దాదాపు 103° దాటిన తర్వాత ప్రత్యక్ష S తరంగాలు కనిపించవు. ఈ కోణాలు భూకేంద్రం వద్ద కొలిచే కోణీయ దూరాలను సూచిస్తాయి తప్ప, సరళరేఖ వెంబడి కిలోమీటర్లలో కొలిచే దూరాలను కాదు. రూపాంతరం చెందిన లేదా వివర్తనం చెందిన ప్రత్యేక తరంగ దశలను అక్కడ కూడా గుర్తించవచ్చు. కాబట్టి ఛాయా మండలం అంటే సాధ్యమైన ప్రతి భూకంప సంకేతమూ పూర్తిగా లేని ప్రాంతమని భావించకూడదు.
పరావర్తనం చెందిన, ప్రసారమైన భూకంప తరంగ దశలు ఒక ప్రత్యేక అంతఃకేంద్రకం ఉన్నట్లు వెల్లడిస్తాయి. వాటి ప్రయాణ కాలాలు, ఇతర భూకంప పరిశీలనలతో కలిపి, అది ఘన స్థితిలో ఉందనడానికి ఆధారాలను అందిస్తాయి. తరంగాలు కనిపించకపోవడం లేదా ఊహించని విధంగా చేరుకోవడం ద్వారా కూడా నేరుగా చేరుకోలేని అంతర్గత సరిహద్దును గుర్తించవచ్చని ఈ ఆవిష్కరణ నిరూపిస్తుంది.
3. ఆవిర్భావం, ఉష్ణోగ్రత మరియు భౌతిక స్థితి
సుమారు 4.54 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం పదార్థ సంచయనం (accretion) ద్వారా భూమి ఏర్పడింది. ఢీకొనడాలు, గురుత్వ సంకోచం, రేడియోధార్మిక క్షయం ప్రారంభ దశలోని భూమి వేడెక్కడానికి దోహదపడ్డాయి. విభేదీకరణ సమయంలో, అధిక సాంద్రత గల లోహ పదార్థం సిలికేట్ పదార్థం నుంచి వేరుపడి, లోపలికి కదిలి కేంద్రకాన్ని ఏర్పరచింది. తేలికైన సిలికేట్లు మాంటిల్ను, భూపటలాన్ని ఏర్పరచాయి. కేంద్రకం ఏర్పడే ప్రక్రియలో అదనపు గురుత్వ శక్తి విడుదలైంది. ఇది భూమి చరిత్రలో ప్రారంభ దశలోనే జరిగింది; ప్రస్తుత ఘన మాంటిల్లో లోహాలు నెమ్మదిగా కిందికి చేరడం ద్వారా జరగలేదు.
అంతఃకేంద్రక సరిహద్దు సమీపంలోనూ, భూమి మధ్యబిందువు వద్దనూ ఉష్ణోగ్రతలు, ఉపయోగించిన నమూనా మరియు ప్రదేశాన్ని బట్టి, స్థూలంగా 5,000–6,000°C పరిధిలో ఉంటాయని అంచనా. ఇవి పరోక్ష అంచనాలు మాత్రమే; ఉష్ణమాపకంతో నేరుగా చేసిన కొలతలు కావు. అంతఃకేంద్రక సరిహద్దు వద్ద పీడనం సుమారు 330 గిగాపాస్కల్స్కు, మధ్యబిందువు వద్ద సుమారు 360 గిగాపాస్కల్స్కు చేరుతుంది. అందువల్ల, కేంద్రక పదార్థం భౌతిక స్థితి కేవలం ఉష్ణోగ్రతపైనే కాకుండా పీడనం, ఉష్ణోగ్రత, సంఘటనం అనే మూడింటిపైనా ఆధారపడి ఉంటుంది.
బాహ్య కేంద్రకంలోని స్థానిక ఉష్ణోగ్రతలు దానిలోని మిశ్రలోహ ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రతను మించి ఉండటం వల్ల అది ద్రవ స్థితిలో ఉంటుంది. మరింత లోపలికి వెళ్లేకొద్దీ, అపారమైన పీడనం ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రతను తగినంతగా పెంచుతుంది. అందువల్ల అధిక ఉష్ణం ఉన్నప్పటికీ అంతఃకేంద్రకం ఘన స్థితిలోనే ఉంటుంది. భూమి చల్లబడుతున్న కొద్దీ, ఇనుము అధికంగా ఉన్న పదార్థం అంతఃకేంద్రక సరిహద్దు వద్ద స్ఫటికీకరణ చెంది, అంతఃకేంద్రకం పెరగడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. స్ఫటికీకరణ గుప్తోష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది; కొన్ని తేలికైన మూలకాలను ద్రవ బాహ్య కేంద్రకంలోకి వెలువరిస్తుంది. తద్వారా ఉత్ప్లావకతతో నడిచే చలనాన్ని కొనసాగించడానికి తోడ్పడుతుంది.
- అత్యంత అధిక పీడనం ఉన్నప్పుడు, అధిక ఉష్ణోగ్రత ఉందంటే తప్పనిసరిగా ద్రవ స్థితిలో ఉంటుందని అర్థం కాదు.
- ప్రారంభ లోహ కేంద్రకం ఏర్పడిన తరువాత అంతఃకేంద్రకం ఏర్పడింది; దాని ఖచ్చితమైన వయస్సుపై ఇంకా చర్చ కొనసాగుతోంది.
- భూమి మొత్తం ఉష్ణ బడ్జెట్లో రేడియోధార్మిక ఉష్ణోత్పత్తి ముఖ్యమైనది, అయితే కేంద్రకం లోపల దాని వాటా ఎంత అనేది అనిశ్చితంగా ఉంది.
4. భూ డైనమో మరియు భూ అయస్కాంత క్షేత్రం
భూమి ప్రధాన అయస్కాంత క్షేత్రం భూ డైనమో ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది: బాహ్య కేంద్రకంలో విద్యుత్ వాహక ద్రవ లోహం కదలిక విద్యుత్ ప్రవాహాలను, అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని కొనసాగిస్తుంది. ఉష్ణ సంబంధిత ఉత్ప్లావకత, సంఘటన వ్యత్యాసాల వల్ల కలిగే ఉత్ప్లావకత ద్రవ చలనాన్ని నడిపిస్తాయి. భూభ్రమణం కోరియోలిస్ ప్రభావం ద్వారా ఆ చలనంలో అధిక భాగాన్ని క్రమబద్ధం చేస్తుంది. భ్రమణం ఒక్కటే సరిపోదు; విద్యుత్ వాహక ద్రవం, నిరంతర శక్తి సరఫరా కూడా అవసరం.
భూకేంద్రం కేవలం ఒక శాశ్వత దండ అయస్కాంతం కాదు. ఇనుము సాధారణ శాశ్వత అయస్కాంతత్వాన్ని నిలుపుకోగల ఉష్ణోగ్రతల కంటే అక్కడి ఉష్ణోగ్రతలు ఎంతో ఎక్కువగా ఉంటాయి. గ్రహ స్థాయిలో అయస్కాంత క్షేత్రం సుమారుగా ద్విధ్రువ స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది; అయితే, దాని సవివర నిర్మాణం మరింత సంక్లిష్టంగా ఉండి, కాలంతోపాటు మారుతుంది. అందువల్ల అయస్కాంత ధ్రువాలు భౌగోళిక ధ్రువాలతో కచ్చితంగా ఏకీభవించవు; వాటి స్థానాలు మారవచ్చు. ఒక ప్రదేశంలో అయస్కాంత ఉత్తర దిశకు, వాస్తవ ఉత్తర దిశకు మధ్య ఉండే కోణాన్ని అయస్కాంత దిక్పాతం (magnetic declination) అంటారు.
అయస్కాంత క్షేత్రం సౌర పవనంలోని విద్యుదావేశిత కణాలను దారి మళ్లించడంలో సహాయపడుతుంది; అయస్కాంత మండలానికి ఆకృతినిస్తుంది. భౌగోళిక చరిత్రలో దీని ధ్రువత్వం పలుమార్లు తారుమారైంది. చల్లబడుతున్న శిలల్లోని అయస్కాంత ఖనిజాలు గతంలోని అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలను భద్రపరచగలవు. ఇవి పురా అయస్కాంతత్వ అధ్యయనానికి, ఫలక విరూపణ చలనాల పునర్నిర్మాణానికి ఉపయోగపడే ఆధారాలను అందిస్తాయి. ధ్రువత్వ విపర్యయాలు క్రమబద్ధమైన వ్యవధుల్లో సంభవించవు; అవి భూమి భ్రమణ దిశ తారుమారవుతుందని సూచించవు.
- ద్రవ బాహ్య కేంద్రకం: అయస్కాంత క్షేత్ర ఉత్పత్తి జరిగే ప్రధాన ప్రాంతం.
- పెరుగుతున్న అంతఃకేంద్రకం: డైనమో వ్యవస్థకు శక్తిని, సంఘటన వ్యత్యాసాల వల్ల కలిగే ఉత్ప్లావకతను సమకూరుస్తుంది.
- అయస్కాంత క్షేత్ర ఉత్పత్తి, శాశ్వత అయస్కాంతత్వం వేర్వేరు భౌతిక ప్రక్రియలు.
5. భూస్వరూపశాస్త్రానికి, పరీక్షల్లో అంశాల అన్వయానికి ప్రాసంగికత
సాధారణ భూస్వరూపాలకు నేరుగా పదార్థాన్ని సరఫరా చేయడం ద్వారా కాకుండా, భూకేంద్రం ఉపరితల ప్రక్రియలను పరోక్షంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. భూకేంద్ర–మాంటిల్ సరిహద్దు మీదుగా బదిలీ అయ్యే ఉష్ణం మాంటిల్ గతిశీలతకు దోహదపడుతుంది. మాంటిల్లో ఉత్పత్తి అయ్యే ఉష్ణం, భూమి చల్లబడటం వంటి ప్రక్రియలతో కలిసి, ఇది ఫలక విరూపణలు, అగ్నిపర్వత క్రియలతో ముడిపడిన దీర్ఘకాలిక అంతర్గత శక్తి వ్యవస్థకు తోడ్పడుతుంది. కిందికి మునిగే చల్లని ఫలక భాగాలు కూడా మాంటిల్ సంవహనాన్ని బలంగా ప్రభావితం చేస్తాయి; ఫలకాల చలనానికి భూకేంద్ర ఉష్ణం మాత్రమే కారణమని భావించకూడదు.
మాంటిల్ ప్రధానంగా ఘనస్థితిలో ఉన్నప్పటికీ, భౌగోళిక కాలవ్యవధుల్లో రూపవికారం చెంది ప్రవహిస్తుంది. అందువల్ల అస్తెనోస్ఫియర్ ద్రవరూప బాహ్య భూకేంద్రానికి సమానమైనది కాదు. అదేవిధంగా, అగ్నిపర్వతాలకు సరఫరా అయ్యే శిలాద్రవం సాధారణంగా మాంటిల్ లేదా భూపటలంలో పాక్షిక ద్రవీభవనం ద్వారా ఏర్పడుతుంది; భూకేంద్రం నుంచి పైకి రావడం ద్వారా కాదు. కొన్ని మాంటిల్ ప్లూమ్లు భూకేంద్ర–మాంటిల్ సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉద్భవించవచ్చు. అయితే, వాటిలోని పదార్థం మాంటిల్ శిలలే తప్ప, భూకేంద్రంలోని ద్రవరూప లోహం కాదు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ప్రతి పరిశీలనను దాని నుంచి నిర్ధారించే అంశంతో అనుసంధానించండి: భూకేంద్రం గుండా నేరుగా ప్రయాణించే S తరంగాలు లేకపోవడం ద్రవరూప పొర ఉనికిని సూచిస్తుంది; P తరంగాల బలమైన వక్రీభవనం పదార్థ లక్షణాల్లో ప్రధాన మార్పును సూచిస్తుంది; నిరంతరంగా కొనసాగుతున్న భూ అయస్కాంత క్షేత్రం విద్యుత్ వాహక ద్రవంలో చలనాన్ని సూచిస్తుంది. అంతర్భూకేంద్ర వయస్సు, దాని సవివర నిర్మాణం, భేద భ్రమణం వంటి ప్రస్తుతం పరిశోధన కొనసాగుతున్న అంశాలను నిర్ధారిత లక్షణాల నుంచి వేరుగా గుర్తుంచుకోండి.
కేంద్ర మండల శీతలీకరణ భూ డైనమో కొనసాగింపునకు ఎలా తోడ్పడుతుంది
- 1. కేంద్ర మండలం నుంచి మాంటిల్లోకి ఉష్ణం విడుదలవుతుంది.
- 2. శీతలీకరణ వల్ల ఇనుము అధికంగా ఉన్న పదార్థం స్ఫటికీకరణ చెంది అంతఃకేంద్ర మండలానికి చేరుతుంది.
- 3. స్ఫటికీకరణ గుప్తోష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది; తేలికపాటి మూలకాలను బాహ్య కేంద్ర మండలంలోకి వెలువరిస్తుంది.
- 4. ఉష్ణ సంబంధిత, సంఘటన సంబంధిత ఉత్ప్లావకతలు విద్యుత్ వాహక ద్రవ చలనాన్ని నడిపిస్తాయి.
- 5. భూమి భ్రమణం ఈ ప్రవాహాన్ని క్రమబద్ధీకరించడంలో తోడ్పడుతుంది.
- 6. పరస్పరం ప్రభావితం చేసుకునే ద్రవ చలనం, విద్యుత్ ప్రవాహాలు, అయస్కాంత క్షేత్రాలు భూ డైనమోను కొనసాగిస్తాయి.
| లక్షణం | బాహ్య కేంద్ర మండలం | అంతఃకేంద్ర మండలం |
|---|---|---|
| సుమారు లోతు | 2,900–5,150 కి.మీ. | 5,150–6,371 కి.మీ. |
| భౌతిక స్థితి | ద్రవం | ఘనం |
| ప్రధాన రసాయనిక సంఘటనం | నికెల్, తేలికపాటి మూలకాలతో కూడిన, ఇనుము అధికంగా ఉన్న మిశ్రలోహం | ప్రధానంగా ఇనుము అధికంగా ఉన్న ఘన మిశ్రలోహం |
| భూకంప తరంగాల పట్ల ప్రవర్తన | P తరంగాలను ప్రసరింపజేస్తుంది; కానీ కర్తన తరంగాల వ్యాప్తిని అనుమతించదు | P తరంగాలను ప్రసరింపజేస్తుంది; కర్తన దృఢత్వాన్ని కలిగి ఉంటుంది |
| అయస్కాంత ప్రాధాన్యం | భూ డైనమోకు ప్రధాన స్థానం | దీని వృద్ధి గుప్తోష్ణాన్ని, సంఘటన సంబంధిత ఉత్ప్లావకతను అందిస్తుంది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ఇంగే లెహ్మన్ మరియు అంతర్భూకేంద్రం, 1936
డెన్మార్క్కు చెందిన భూకంప శాస్త్రవేత్త ఇంగే లెహ్మన్, 1929 న్యూజిలాండ్ భూకంపానికి సంబంధించిన నమోదులతో సహా భూకంప తరంగాల ఆగమనాలను విశ్లేషించారు. భూకేంద్రం పూర్తిగా ద్రవరూపంలో ఉందనే భావనతో వివరించడం కష్టమైన P తరంగాల ఆగమనాలు, ఒక ప్రత్యేక అంతర్భాగం ఉనికికి మద్దతునిచ్చాయి. 1936లో ఆమె అందించిన వివరణ అంతర్భూకేంద్ర నమూనాను స్థాపించింది; తదనంతర ఆధారాలు ఆ నమూనాను మరింత మెరుగుపరిచాయి. పరోక్ష పరిశీలనల ఆధారంగా భూమి అంతర్గత నిర్మాణాన్ని నిర్ధారించడానికి ఇది ఒక ప్రామాణిక ఉదాహరణ.
దక్షిణ అట్లాంటిక్ అసంగతి
దక్షిణ అట్లాంటిక్ అసంగతి అనేది దక్షిణ అమెరికా, దక్షిణ అట్లాంటిక్ ప్రాంతాలపై భూ అయస్కాంత తీవ్రత సాపేక్షంగా బలహీనంగా ఉండే విశాలమైన ప్రాంతం. ఇది భూమి అయస్కాంత క్షేత్రంలోని సంక్లిష్టమైన, ద్విధ్రువేతర నిర్మాణాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ ప్రాంతాన్ని దాటే ఉపగ్రహాలు అధిక శక్తిగల కణాల ప్రభావానికి ఎక్కువగా గురికావడం వల్ల వాటి నిర్వహణలో సవాళ్లు ఎదురవుతాయి. దీని ఉనికి అయస్కాంత క్షేత్రంలోని వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుంది; అయితే, ధ్రువత్వ విపర్యయం త్వరలో సంభవించబోతోందని ఇది ఒక్కటే నిర్ధారించదు.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. గుటెన్బర్గ్ వియోగతలం మాంటిల్ను బాహ్య కేంద్రకం నుంచి వేరు చేస్తుంది. 2. అంతఃకేంద్రకం ఉష్ణోగ్రత బాహ్య కేంద్రకం ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువగా ఉండటమే అది ఘనస్థితిలో ఉండటానికి ప్రధాన కారణం. 3. బాహ్య కేంద్రకం ప్రధానంగా సిలికేట్ ఖనిజాలతో కూడి ఉంటుంది. పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో సరైనది/సరైనవి ఏది/ఏవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
భూమి బాహ్య కేంద్రకం ద్రవస్థితిలో ఉందనే నిర్ధారణకు కింది పరిశీలనల్లో ఏది అత్యంత ప్రత్యక్షంగా మద్దతునిస్తుంది?
- A. భూమి సగటు సాంద్రత ఉపరితల శిలల సాంద్రత కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
- B. ప్రత్యక్ష S తరంగాలు బాహ్య కేంద్రకం గుండా ప్రసరించవు.
- C. భూపటలంలో లోతు పెరిగే కొద్దీ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది.
- D. అయస్కాంత ధ్రువాలు భౌగోళిక ధ్రువాలకు భిన్నంగా ఉంటాయి.
ప్రశ్న 3
భూమి భూ డైనమోకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. అది పనిచేయడానికి బాహ్య కేంద్రకంలోని విద్యుత్ వాహక ద్రవ చలనం అత్యవసరం. 2. అంతఃకేంద్రక స్ఫటికీకరణ బాహ్య కేంద్రక సంవహనాన్ని కొనసాగించడంలో తోడ్పడగలదు. 3. భూ అయస్కాంత ధ్రువత్వ విపర్యయం సంభవించాలంటే భూమి భ్రమణ దిశ తారుమారు కావాలి. పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో సరైనవి ఏవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: భూకంప తరంగాల ఆధారాలు భూమి కేంద్రక నిర్మాణాన్ని ఎలా వెల్లడిస్తాయో వివరించండి. భూమి అయస్కాంత క్షేత్రానికి, అంతర్గత గతిశీల ప్రక్రియలకు కేంద్రకం ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- మాంటిల్–కేంద్రక సరిహద్దు, ద్రవస్థితిలోని బాహ్య కేంద్రకం, ఘనస్థితిలోని అంతఃకేంద్రకాన్ని వాటి సుమారు లోతులతో సహా గుర్తించండి.
- P తరంగాల వక్రీభవనం, P తరంగాల ఛాయా మండలం, ద్రవాల గుండా S తరంగాలు ప్రసరించలేకపోవడాన్ని వివరించండి.
- అంతఃకేంద్రకం ఘనస్థితిలో ఉండటాన్ని అత్యధిక పీడనంతో అనుసంధానించండి.
- విద్యుత్ వాహక ద్రవ సంవహనం, భ్రమణం, భూ డైనమోను వివరించండి.
- అంతఃకేంద్రకం వృద్ధి చెందే సమయంలో గుప్తోష్ణ విడుదల, సంఘటనా వ్యత్యాసాల వల్ల ఏర్పడే ఉత్ప్లావకతను వివరించండి.
- మాంటిల్ను ద్రవంగా గానీ, కేంద్రకాన్ని శిలాద్రవానికి ప్రత్యక్ష వనరుగా గానీ పరిగణించకుండా, కేంద్రక ఉష్ణాన్ని మాంటిల్ గతిశీల ప్రక్రియలతో అనుసంధానించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Fundamentals of Physical Geography, Class XI: Interior of the Earth.
- US Geological Survey: Inside the Earth and earthquake-wave educational resources.
- British Geological Survey: Earth structure and geomagnetism resources.
- NASA: Earth's magnetic field and South Atlantic Anomaly resources.
- NOAA National Centers for Environmental Information: Geomagnetism.
