New UPSC Foundation, Optional and TGPSC/APPSC batches are open — book your counselling slot.Today's Current AffairsToday's Daily QuizPlaces in NewsCall 98804 87071

Prelims GS-I · భౌతిక భూగోళశాస్త్రం · శీతోష్ణస్థితి శాస్త్రం

ఉష్ణ సమతుల్యత

భూ–వాతావరణ వ్యవస్థ అందుకునే, పరావర్తనం చేసే, శోషించుకునే, ఉద్గారించే శక్తిని లెక్కించడమే ఉష్ణ సమతుల్యత. సగటు ఉష్ణోగ్రతలు పరిమిత పరిధిలోనే ఎందుకు ఉంటాయి, ఉష్ణమండలాలు అధిక అక్షాంశాల వైపు ఉష్ణాన్ని ఎందుకు తరలిస్తాయి, హరితగృహ వాయువులు, మేఘాలు, ఏరోసాల్స్, ఉపరితల పరావర్తన సామర్థ్యంలో మార్పులు శీతోష్ణస్థితిని ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయనే అంశాలను ఇది వివరిస్తుంది.

ఉపగ్రహ ఎత్తు కొలతలు, గురుత్వ కొలతలను ఉపయోగించి అంచనా వేసిన 2002–2016 కాలంలోని ప్రపంచ మహాసముద్రాల ఉష్ణ నిల్వ, భూమి శక్తి అసమతుల్యత.

ఉపగ్రహ ఎత్తు కొలతలు, గురుత్వ కొలతలను ఉపయోగించి అంచనా వేసిన 2002–2016 కాలంలోని ప్రపంచ మహాసముద్రాల ఉష్ణ నిల్వ, భూమి శక్తి అసమతుల్యత.

Credit: Florence Marti, Alejandro Blazquez, Benoit Meyssignac, et al. · CC BY 4.0 · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

1. ఉష్ణ సమతుల్యత అర్థం, చట్రం

భూమి శక్తి సమతుల్యత అని కూడా పిలిచే ఉష్ణ సమతుల్యత, సూర్యుడు, భూ ఉపరితలం, వాతావరణం, అంతరిక్షం మధ్య జరిగే శక్తి మార్పిడులను వివరిస్తుంది. శక్తి నిత్యత్వం దీని ప్రధాన సూత్రం: శోషించుకున్న శక్తి తప్పనిసరిగా బదిలీ కావాలి, ఉద్గారించబడాలి లేదా నిల్వ ఉండాలి. సుమారుగా స్థిరంగా ఉండే శీతోష్ణస్థితిలో, తగినంత సుదీర్ఘ కాలవ్యవధిలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సగటున శోషించుకున్న సౌర వికిరణం, బయటకు వెళ్లే భౌమ వికిరణానికి దాదాపు సమానంగా ఉంటుంది. నిరంతరంగా కొనసాగే వ్యత్యాసం శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థలో నిల్వ ఉన్న ఉష్ణాన్ని మారుస్తుంది.

వాతావరణ పరిస్థితులు, శీతోష్ణస్థితిని నడిపించే శక్తిలో దాదాపు మొత్తం శక్తిని సూర్యుడే అందిస్తాడు. భూఉష్ణ శక్తికి స్థానికంగా ప్రాధాన్యం ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచ ఉపరితల శక్తి బడ్జెట్‌లో సౌరశక్తితో పోలిస్తే దాని వాటా చాలా స్వల్పం. వాతావరణ ఎగువ హద్దు వద్ద సూర్యకిరణాలకు లంబంగా ఉన్న ఉపరితలంపై సౌర వికిరణ ప్రవాహ సాంద్రత సుమారు 1,361 W/m² ఉంటుంది. భూగ్రహం మొత్తానికి దీని సగటు నాలుగో వంతు, అంటే సుమారు 340 W/m² ఉంటుంది. ఎందుకంటే భూమి ఒక వృత్తాకార బిళ్లకు సమానమైన వైశాల్యంలో సూర్యకాంతిని స్వీకరిస్తుంది; అయితే ఆ వైశాల్యానికి నాలుగు రెట్లు ఉన్న గోళ ఉపరితలమంతటా శక్తిని పంపిణీ చేస్తుంది.

మూడు శక్తి బడ్జెట్‌లను వేరుగా గుర్తించాలి: వాతావరణ ఎగువ హద్దు వద్ద శక్తి బడ్జెట్, ఉపరితల శక్తి బడ్జెట్, వాతావరణ శక్తి బడ్జెట్. వాతావరణం నుంచి కిందికి ప్రసరించే పరారుణ వికిరణం వంటి వ్యవస్థ అంతర్గత శక్తి మార్పిడులు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతను ప్రభావితం చేస్తాయి. అయితే అవి భూమికి వెలుపలి నుంచి ప్రవేశించే అదనపు శక్తి కావు.

  • సూర్యపుటం (Insolation) అంటే లోనికి వచ్చే సౌర వికిరణం.
  • శక్తి సమతుల్యత అనేది శక్తి లెక్కింపునకు సంబంధించిన చట్రం; ఉష్ణోగ్రత అనేది ఉష్ణధారణ సామర్థ్యం, మిశ్రమణం, శక్తి బదిలీ రేటుపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.

2. ఆగమన సౌర వికిరణం, ఆల్బిడో మరియు శోషణ

అత్యంత వేడిగా ఉండే సూర్యుడు ప్రధానంగా హ్రస్వతరంగ వికిరణాన్ని విడుదల చేస్తాడు. ఇందులో దృశ్య కాంతి, అతినీలలోహిత వికిరణం, సమీప పరారుణ వికిరణం ఉంటాయి. సూర్యకాంతి నేలను చేరేలోపు మేఘాలు, వాయువులు, ఏరోసాల్స్, గాలి అణువులు దానిలో కొంత భాగాన్ని పరావర్తనం, పరిక్షేపణం లేదా శోషణ చేస్తాయి. ఓజోన్ అతినీలలోహిత వికిరణంలో అధిక భాగాన్ని శోషిస్తుంది; నీటి ఆవిరి, మేఘాలు, ఇతర వాతావరణ ఘటకాలు సౌర వర్ణపటంలోని కొన్ని భాగాలను శోషిస్తాయి. అందువల్ల వాతావరణం పూర్తిగా పారదర్శకంగా కాకుండా ఎంపికాత్మకంగా పారదర్శకంగా ఉంటుంది.

ఒక ఉపరితలంపై లేదా మొత్తం గ్రహంపై పతనమయ్యే సౌర వికిరణంలో పరావర్తనం చెందే భాగాన్ని ఆల్బిడో అంటారు. తాజాగా కురిసిన హిమానికి సాధారణంగా అధిక ఆల్బిడో ఉంటుంది; అడవులు, మహాసముద్రాలకు సాధారణంగా తక్కువ ఆల్బిడో ఉంటుంది. సూర్యుడు క్షితిజానికి సమీపంలో తక్కువ ఎత్తులో ఉన్నప్పుడు మహాసముద్ర పరావర్తన సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. గ్రహ ఆల్బిడోలో ఉపరితలం వల్ల జరిగే పరావర్తనంతోపాటు మేఘాలు, వాతావరణం వల్ల జరిగే పరావర్తనం కూడా ఉంటుంది. కాబట్టి దీనిని ఉపరితల ఆల్బిడోతో కలిపి భావించకూడదు.

NCERT రేఖాచిత్రం ప్రకారం, వాతావరణ ఎగువ హద్దుకు 100 యూనిట్ల శక్తి చేరుతుంది. సుమారు 35 యూనిట్లు అంతరిక్షంలోకి పరావర్తనం చెందుతాయి: మేఘాల వల్ల 27, వాతావరణ పశ్చాత్ పరిక్షేపణం వల్ల 6, హిమం, మంచుతో కప్పబడిన ప్రాంతాల వల్ల 2 యూనిట్లు. మిగిలిన 65 యూనిట్లలో వాతావరణం 14 యూనిట్లను, ఉపరితలం 51 యూనిట్లను శోషిస్తాయి. ఆధునిక పరిశీలనల సారాంశాల ప్రకారం పరావర్తనం చెందే వికిరణం 30%కు దగ్గరగా ఉంటుంది; ఇవి వేర్వేరు ఉజ్జాయింపు విలువలు కాబట్టి ఒకే సంఖ్యాత్మక గణనలో వీటిని కలిపి ఉపయోగించకూడదు.

  • మేఘాలు హ్రస్వతరంగ వికిరణ పరావర్తనాన్ని, దీర్ఘతరంగ వికిరణ ఉద్గారాన్ని రెండింటినీ ప్రభావితం చేస్తాయి; వాటి నికర ప్రభావం మేఘాల లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
  • హిమం, మంచు కరగడం వల్ల ఆల్బిడో తగ్గవచ్చు. దీంతో సౌరశక్తి శోషణ పెరిగి, ఉష్ణతాపం మరింత తీవ్రమవుతుంది.

3. భౌమ వికిరణం మరియు ఉపరితల–వాతావరణ శక్తి మార్పిడి

భూమి సూర్యుడి కంటే చాలా చల్లగా ఉంటుంది; ఇది ప్రధానంగా దీర్ఘతరంగ పరారుణ వికిరణాన్ని విడుదల చేస్తుంది. స్టెఫాన్–బోల్ట్జ్‌మన్ నియమం ప్రకారం, ఆదర్శ కృష్ణవస్తువు విడుదల చేసే వికిరణం నిరపేక్ష ఉష్ణోగ్రత నాలుగో ఘాతానికి అనుగుణంగా పెరుగుతుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రత గల వస్తువులు తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యాల వద్ద అత్యధిక తీవ్రతతో వికిరణాన్ని ఎందుకు విడుదల చేస్తాయో వీన్ స్థానభ్రంశ నియమం వివరిస్తుంది. ఈ రెండు నియమాలు కలిసి సౌర వికిరణాన్ని భౌమ వికిరణం నుంచి వేరు చేసి అర్థం చేసుకోవడానికి తోడ్పడతాయి.

భూపరితలం పరారుణ వికిరణ ఉద్గారం, సంవేద్య ఉష్ణ బదిలీ, గుప్త ఉష్ణ బదిలీ ద్వారా శక్తిని కోల్పోతుంది. భూపరితలం–గాలి మధ్యనున్న సన్నిహిత సరిహద్దు గుండా ఉష్ణ వహనం ద్వారా ఉష్ణం బదిలీ అవుతుంది; సంక్షోభ గమనాలు, సంవహనం దానిని పైకి తీసుకెళ్తాయి. బాష్పీభవనం భూపరితలం వద్ద శక్తిని వినియోగించుకోగా, సాంద్రీకరణ వాతావరణంలోకి గుప్త ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది. కదిలే గాలి ద్వారా శక్తి క్షితిజ సమాంతరంగా బదిలీ కావడాన్ని అభివహనం (advection) అంటారు. ఈ వికిరణేతర బదిలీలు శక్తిని అంతర్గతంగా పునఃపంపిణీ చేస్తాయి; భూమి అంతరిక్షంలోకి శక్తిని కోల్పోయే ప్రధాన ప్రక్రియ వికిరణం.

నీటి ఆవిరి, కార్బన్ డైఆక్సైడ్, మీథేన్, మేఘాలు పరారుణ వికిరణాన్ని శోషించుకొని, తిరిగి ఉద్గారం చేస్తాయి. అవి కిందివైపుకు విడుదల చేసే వికిరణం వల్ల, పరారుణ వికిరణాన్ని శోషించే వాతావరణం లేని పరిస్థితితో పోలిస్తే భూపరితలం మరింత వెచ్చగా ఉంటుంది. భూమి ప్రభావవంతమైన వికిరణ ఉష్ణోగ్రత సుమారు −18°C కాగా, సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత సుమారు +15°C ఉంటుంది. భూపరితలం విడుదల చేసే వికిరణంలో కొంత భాగం సుమారు 8–13 మైక్రోమీటర్ల తరంగదైర్ఘ్య పరిధిలోని వాతావరణ కిటికీ ద్వారా అంతరిక్షంలోకి తప్పించుకుంటుంది. అయితే, శోషణ పట్టీలు, మేఘాలు ఈ కిటికీ ద్వారా వికిరణ ప్రసారానికి అంతరాయం కలిగిస్తాయి.

  • వాతావరణం ప్రధానంగా దిగువ నుంచి వేడెక్కుతుంది; అయితే ఆగమన సూర్యకాంతిలో కొంత భాగాన్ని కూడా అది నేరుగా శోషిస్తుంది.
  • హరితగృహ ప్రభావం ఉష్ణం బయటకు వెళ్లడాన్ని ఆపదు; ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతకు, అంతరిక్షంలోకి వెళ్లే వికిరణానికి మధ్య సంబంధాన్ని మారుస్తుంది.

4. అక్షాంశపరమైన ఉష్ణ అసమతుల్యత, పునఃపంపిణీ

ప్రపంచ స్థాయి శక్తి బడ్జెట్ దాదాపు సమతుల్యంగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రాంతీయ స్థాయిలో గణనీయమైన అసమతుల్యతలు ఉండవచ్చు. సాధారణంగా, నిమ్న అక్షాంశ ప్రాంతాలు ఏటా అంతరిక్షంలోకి విడుదల చేసే శక్తి కంటే ఎక్కువ సౌరశక్తిని శోషించుకుంటాయి; ఉన్నత అక్షాంశ ప్రాంతాలు తాము శోషించుకునే శక్తి కంటే ఎక్కువ శక్తిని విడుదల చేస్తాయి. NCERT రేఖాచిత్రం ఈ మార్పు సంభవించే స్థానాన్ని సుమారు 40° ఉత్తర, దక్షిణ అక్షాంశాల వద్ద చూపిస్తుంది. ఈ సరిహద్దు ఉజ్జాయింపుగా పేర్కొన్నది మాత్రమే; ఋతువు, అర్ధగోళం, మేఘావరణం, ఉపయోగించిన దత్తాంశ సమితిని బట్టి ఇది మారుతుంది.

అక్షాంశాల మధ్య ఈ వ్యత్యాసానికి ప్రధాన కారణాలు సూర్యకిరణాల పతన కోణం, పగటి నిడివి, భూపరితలం–వాతావరణ పరావర్తన సామర్థ్యం. ఏటవాలుగా పడే సూర్యకిరణాలు శక్తిని ఎక్కువ విస్తీర్ణంలో వ్యాపింపజేస్తాయి; వాతావరణంలో ఎక్కువ దూరం ప్రయాణిస్తాయి. ఉన్నత అక్షాంశాల్లో మంచు, హిమం శక్తి శోషణను మరింత తగ్గిస్తాయి. ధ్రువ ప్రాంతాల్లో వేసవిలో పగటి సమయం చాలా ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, సూర్యుని తక్కువ ఉన్నతి కోణం, సుదీర్ఘ శీతాకాలం వార్షిక శక్తి సమతుల్యతను బలంగా ప్రభావితం చేస్తాయి.

వాతావరణ ప్రసరణ, సముద్ర ప్రవాహాలు శక్తిని మిగులు ప్రాంతాల నుంచి లోటు ప్రాంతాలకు రవాణా చేస్తాయి. హాడ్లీ ప్రసరణ, మధ్య అక్షాంశ వాతావరణ వ్యవస్థలు, వాటితో ముడిపడిన తేమ రవాణా వాతావరణంలో శక్తి పునఃపంపిణీకి దోహదపడతాయి. సముద్ర ప్రసరణ గాలుల వల్ల ఏర్పడే ప్రవాహాలు, లోతైన జలాలు–ఉపరితల జలాల మధ్య జరిగే తిరగబాటు ప్రసరణ (overturning circulation) ద్వారా ఉష్ణాన్ని రవాణా చేస్తుంది. గల్ఫ్ స్ట్రీమ్, విస్తృత ఉత్తర అట్లాంటిక్ ప్రసరణ సముద్రాల ద్వారా ధ్రువాల వైపు జరిగే ఉష్ణ రవాణాకు ఉదాహరణలు. ఈ బదిలీలు లేకపోతే, భూమధ్యరేఖకు–ధ్రువాలకు మధ్య ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసం గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉండేది.

  • సముద్ర ప్రభావిత శీతోష్ణస్థితుల్లో ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు తక్కువగా ఉండటానికి, నీరు సమర్థంగా ఉష్ణాన్ని నిల్వ చేసుకోవడం, నిలువు దిశలో కలవడం కొంతవరకు కారణాలు.
  • రుతుపవనాల్లో ఋతువులను బట్టి ఏర్పడే భూభాగం–సముద్రం వేడెక్కడంలోని వ్యత్యాసాలు, తేమ రవాణా, గుప్త ఉష్ణ విడుదల ఇమిడి ఉంటాయి; అవి కేవలం స్థానిక ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాల వల్ల మాత్రమే ఏర్పడవు.

5. శక్తి అసమతుల్యత, శీతోష్ణస్థితి మార్పు, పరీక్షాపరమైన అన్వయాలు

హరితగృహ వాయువుల పెరుగుదల, సౌర వికిరణ ఉద్గారంలో మార్పులు లేదా ఏరోసాల్స్ వంటి కారకాల వల్ల భూమి వికిరణ శక్తి సమతుల్యతలో కలిగే మార్పును వికిరణ ప్రేరణ (Radiative forcing) అంటారు. వాతావరణ స్థితిలో ఇతర మార్పులేవీ లేనప్పుడు, కార్బన్ డైఆక్సైడ్ పెరుగుదల తొలుత బయటకు వెళ్లే పరారుణ వికిరణాన్ని తగ్గిస్తుంది. దీనివల్ల భూ వ్యవస్థ వేడెక్కి, వికిరణ ఉద్గారం పెరుగుతూ కొత్త సమతుల్యత వైపు పయనిస్తుంది. నీటి ఆవిరి, మంచు మరియు హిమం, మేఘాలలో మార్పులతో సహా ప్రతిపుష్టి ప్రక్రియలు (Feedbacks) అంతిమ ప్రతిస్పందనను మారుస్తాయి.

IPCC ఆరవ మదింపు నివేదిక ప్రకారం, 2006–2018 కాలంలో భూమి శక్తి అసమతుల్యత సుమారు 0.79 W/m²గా అంచనా వేయబడింది; దీని అనిశ్చితి పరిధి 0.52–1.06 W/m². లోపలికి వచ్చే సౌరశక్తితో పోలిస్తే ఇది స్వల్పమే అయినప్పటికీ, మొత్తం గ్రహవ్యాప్తంగా నిరంతరం కొనసాగే అసమతుల్యత గణనీయమైన ఉష్ణ సంచయానికి దారితీస్తుంది. 1971–2018 కాలంలో వాతావరణ వ్యవస్థలో సంచయమైన ఉష్ణంలో సుమారు 91% సముద్రాల్లో నిల్వ అయింది. అందువల్ల సముద్ర ఉష్ణ పరిమాణం ఒక కీలక సూచికగా నిలుస్తుంది.

ప్రిలిమ్స్ కోసం, పరావర్తిత సూర్యకాంతికి, భూమి ఉద్గారించే వికిరణానికి మధ్య తేడాను, అలాగే శక్తి పునర్వితరణకు, శక్తి సృష్టికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి. అధిక ఆల్బెడో శోషించబడే సూర్యకాంతిని తగ్గిస్తుంది; అయితే ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత తేమ, ప్రసరణ, హరితగృహ పరిస్థితులపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. అదేవిధంగా, పట్టణ ఉష్ణ ద్వీపాలను కేవలం ఆల్బెడో ఆధారంగా మాత్రమే వివరించలేము: బాష్పీభవన–బాష్పోత్సేకం తగ్గడం, ఉష్ణ నిల్వ, పట్టణ నిర్మాణాల జ్యామితీయ అమరిక, మానవజనిత ఉష్ణం కూడా వాటికి దోహదపడతాయి. చివరగా, వార్షిక శక్తి బడ్జెట్ సమతుల్యంగా ఉండటం అంటే పగటి, రాత్రి ఉష్ణోగ్రతలు సమానంగా ఉంటాయని లేదా రుతుపరమైన పరిస్థితులు ఒకేలా ఉంటాయని కాదు.

  • నీటి ఆవిరి ఒక ముఖ్యమైన హరితగృహ వాయువు; ప్రస్తుత భూతాపనంలో ఇది ప్రధానంగా ప్రతిపుష్టి (feedback) కారకంగా పనిచేస్తుంది.
  • ఏరోసాల్స్ ప్రభావాలు వాటి సంఘటనంపై ఆధారపడి ఉంటాయి: అనేక ఏరోసాల్స్ సూర్యకాంతిని పరిక్షేపణం చేస్తాయి; బ్లాక్ కార్బన్ మాత్రం దానిని శోషించుకుంటుంది.

సముద్ర ఉష్ణ నిల్వ మరియు భూమి శక్తి అసమతుల్యత

భూమి ఉష్ణ బడ్జెట్ లోపలికి వచ్చే సౌర వికిరణాన్ని, పరావర్తిత సూర్యకాంతి మరియు బయటకు వెళ్లే ఉష్ణ వికిరణంతో అనుసంధానిస్తుంది. భూమి శక్తి అసమతుల్యత ధనాత్మకంగా ఉంటే, గ్రహం అంతరిక్షంలోకి ఉద్గారించే శక్తి కంటే ఎక్కువ శక్తిని శోషిస్తోందని అర్థం; అసమతుల్యత రుణాత్మకంగా ఉంటే నికర శక్తి నష్టాన్ని సూచిస్తుంది. అందించిన మెటాడేటా, GRACE మిషన్ కాలానికి అంచనా వేసిన ప్రపంచ సముద్ర ఉష్ణ పరిమాణం మరియు శక్తి అసమతుల్యతకు సంబంధించిన గ్రాఫ్‌లను వివరిస్తుంది. ఈ రాశులు ప్రత్యక్షంగా సంబంధం కలిగినవే అయినప్పటికీ, ఒకదానికొకటి భిన్నమైనవి: ఉష్ణ పరిమాణం నిల్వ ఉన్న శక్తిని కొలుస్తుంది; శక్తి అసమతుల్యత యూనిట్ వైశాల్యానికి నికర శక్తి లాభం లేదా నష్టం సంభవించే రేటును వ్యక్తపరుస్తుంది.

వాతావరణ వ్యవస్థలో పేరుకుపోతున్న అదనపు శక్తిలో అధిక భాగాన్ని సముద్రం నిల్వ చేసుకుంటుంది. అందువల్ల, ఉపరితల వాయు ఉష్ణోగ్రతతో పాటు సముద్ర ఉష్ణ పరిమాణం కూడా ఒక విలువైన సూచికగా నిలుస్తుంది. ఉపగ్రహ ఆల్టిమెట్రీ సముద్ర ఉపరితల ఎత్తును కొలుస్తుంది; గ్రావిమెట్రీ సముద్ర ద్రవ్యరాశిలో మార్పులను అంచనా వేయడానికి సహాయపడుతుంది. ఈ పరిశీలనలను కలిపి విశ్లేషించడం ద్వారా సముద్ర మట్టంలో ద్రవ్యరాశి కారణంగా సంభవించే మార్పులను ఉష్ణ వ్యాకోచం వల్ల కలిగే మార్పుల నుంచి వేరుచేయవచ్చు; అలాగే సముద్రం గ్రహించిన ఉష్ణాన్ని అంచనా వేయవచ్చు. ఇటువంటి అంచనాలు కొన్ని పరికల్పనలు, సవరణలు, అనిశ్చితులపై ఆధారపడి ఉంటాయి; ఇవి ఉష్ణ బడ్జెట్‌లోని ప్రతి అంశానికి సంబంధించిన ప్రత్యక్ష కొలతలు కావు. భారతదేశానికి సంబంధించి, సముద్ర ఉష్ణ తరంగాలు, సముద్ర మట్టం పెరుగుదల, రుతుపవనాల వైవిధ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే సముద్ర–వాతావరణ పరస్పర చర్యల విషయంలో హిందూ మహాసముద్ర ఉష్ణ నిల్వకు ప్రాధాన్యం ఉంది. అయితే, ప్రపంచస్థాయి గ్రాఫ్‌లు మాత్రమే ప్రాంతీయ ధోరణులను నిర్ధారించలేవు లేదా నిర్దిష్ట రుతుపవన సంఘటనలకు కారణాలను ఆపాదించలేవు.

  • నిల్వలకు, ప్రవాహాలకు మధ్య తేడాను గుర్తించండి: సముద్ర ఉష్ణ పరిమాణం అనేది శక్తి; శక్తి అసమతుల్యత అనేది యూనిట్ వైశాల్యానికి శక్తి మార్పిడి రేటు (Power).
  • సముద్ర మట్టం పెరుగుదలను కేవలం ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదలతోనే ముడిపెట్టవద్దు: సముద్రంలో ద్రవ్యరాశి అదనంగా చేరడం కూడా సముద్ర మట్టాన్ని పెంచుతుంది.
  • పునర్వితరణను అసమతుల్యత నుంచి వేరుగా గుర్తించండి: ధ్రువాల వైపు ఉష్ణ రవాణా భూ వ్యవస్థలోనే శక్తిని తరలిస్తుంది; గ్రహస్థాయి అసమతుల్యత దానిలో నిల్వ ఉన్న మొత్తం శక్తిని మారుస్తుంది.

సూర్యకాంతి నుంచి భూగ్రహ శక్తి సమతుల్యత వరకు

  1. 1. సూర్యుని హ్రస్వతరంగ వికిరణం భూమిని చేరుతుంది.
  2. 2. మేఘాలు, వాతావరణం, భూ ఉపరితలం ఈ వికిరణంలో కొంత భాగాన్ని అంతరిక్షంలోకి పరావర్తనం చేస్తాయి.
  3. 3. మిగిలిన భాగాన్ని వాతావరణం, భూ ఉపరితలం శోషించుకుంటాయి.
  4. 4. వికిరణం, సంవేద్య ఉష్ణం, గుప్తోష్ణం ద్వారా వ్యవస్థ అంతర్గతంగా శక్తి మార్పిడి జరుగుతుంది.
  5. 5. వాతావరణం, భూ ఉపరితలం దీర్ఘతరంగ వికిరణాన్ని అంతరిక్షంలోకి ఉద్గారిస్తాయి.
  6. 6. శోషణకు, ఉద్గారానికి మధ్య నిరంతరంగా కొనసాగే ఏ వ్యత్యాసమైనా నిల్వ ఉన్న ఉష్ణాన్ని మారుస్తుంది.
NCERT సరళీకృత ప్రపంచ ఉష్ణ సమతుల్యత: లోనికి వచ్చే సౌరశక్తి 100 యూనిట్లకు సమానం
అంశంయూనిట్లువివరణ
పరావర్తిత సౌర వికిరణం35శోషణ ద్వారా వ్యవస్థను వేడిచేయకుండానే అంతరిక్షంలోకి తిరిగి వెళుతుంది
వాతావరణం ద్వారా సౌర వికిరణ శోషణ14వాతావరణానికి నేరుగా లభించే శక్తి
భూ ఉపరితలం ద్వారా సౌర వికిరణ శోషణ51భూ ఉపరితలానికి లభించే శక్తి
భూ ఉపరితలం నుంచి నేరుగా అంతరిక్షంలోకి వెళ్లే వికిరణం17బయటకు వెళ్లే భౌమ వికిరణంలో ఒక భాగం
వాతావరణం నుంచి అంతరిక్షంలోకి వెళ్లే వికిరణం4817 యూనిట్లతో కలిసి, శోషించుకున్న 65 యూనిట్లను సమతుల్యం చేస్తుంది

వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు

పినటుబో పర్వత అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం, ఫిలిప్పీన్స్, 1991

సమతాపావరణంలోకి చేరిన సల్ఫర్ డైఆక్సైడ్ సల్ఫేట్ ఏరోసాల్స్‌ను ఏర్పరిచింది; ఇవి సూర్యకాంతి విక్షేపణను పెంచాయి. ఈ ప్రభావం గరిష్ఠంగా ఉన్నప్పుడు ప్రపంచ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు తాత్కాలికంగా సుమారు 0.5°C తగ్గాయి. సూర్యుని శక్తి ఉద్గారంలో దానికి సమానమైన మార్పు లేకుండానే వాతావరణ పరావర్తన సామర్థ్యంలో మార్పులు భూగ్రహ శక్తి బడ్జెట్‌ను ఎలా మార్చగలవో ఇది చూపిస్తుంది.

ఆర్కిటిక్ సముద్ర మంచు ప్రతిపుష్టి

ఆర్కిటిక్ సముద్ర మంచు వెనక్కి తగ్గడం వల్ల సూర్యకాంతి లభించే కాలంలో ముదురు రంగులోని సముద్ర ఉపరితలం బహిర్గతమవుతుంది; తద్వారా శోషించబడే సౌరశక్తి పెరుగుతుంది. నిల్వ అయిన ఉష్ణంలో కొంత భాగం తరువాత విడుదలై, శరదృతువు, శీతాకాల ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదలను ప్రభావితం చేస్తుంది. ఈ మంచు–ఆల్బెడో ప్రతిపుష్టి, ఇతర వాతావరణ, సముద్ర ప్రక్రియలతో పాటు, ఆర్కిటిక్‌లో ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల మరింత తీవ్రం కావడానికి దోహదం చేస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1

కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. భూగ్రహ ఆల్బెడోలో మేఘాల ద్వారా జరిగే పరావర్తనం కూడా భాగమే. 2. గుప్తోష్ణ బదిలీ ఉపరితలం నుంచి నేరుగా బాహ్య అంతరిక్షంలోకి శక్తిని తీసుకెళ్తుంది. 3. భూమి ప్రధానంగా దీర్ఘతరంగ వికిరణాన్ని ఉద్గారిస్తుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

  • A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
  • B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
  • C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
  • D. 1, 2 మరియు 3

ప్రశ్న 2

ఇతర పరిస్థితులు మారకుండా ఉండి, లోనికి వచ్చే సౌర వికిరణం యథాతథంగా ఉన్నప్పుడు భూగ్రహ ఆల్బెడో పెరిగితే, తక్షణ ప్రభావం ఏమిటి?

  • A. శోషించబడే సౌరశక్తి పెరుగుతుంది
  • B. శోషించబడే సౌరశక్తి తగ్గుతుంది
  • C. వాతావరణం వెలుపల సౌర వికిరణ తీవ్రత తగ్గుతుంది
  • D. భూమి భూతాప ఉష్ణ ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది

ప్రశ్న 3

ధ్రువ ప్రాంతాలు నిరవధికంగా చల్లబడకుండానే, ఏటా తాము గ్రహించే శక్తి కంటే ఎక్కువ శక్తిని అంతరిక్షంలోకి ఎలా విడుదల చేయగలుగుతాయి?

  • A. ధ్రువ ప్రాంతాల్లో భూతాప ఉష్ణ సరఫరా మొత్తం శక్తి లోటును భర్తీ చేస్తుంది
  • B. తనపై పడే సూర్యకాంతిని మంచు దాదాపు పూర్తిగా శోషించుకుంటుంది
  • C. వాతావరణ, సముద్ర ప్రసరణలు శక్తిని తీసుకువస్తాయి
  • D. దీర్ఘతరంగ వికిరణం ధ్రువ ప్రాంతాల నుంచి బయటకు వెళ్లలేదు
మెయిన్స్: భూమి ఉష్ణ బడ్జెట్‌ను వివరించండి. అక్షాంశాలవారీగా శక్తి అసమతుల్యతలు వాతావరణ, సముద్ర ప్రసరణలను ఎలా కొనసాగిస్తాయో పరిశీలించండి. మానవజనిత ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల ఈ సమతుల్యతను ఎలా మారుస్తుంది? 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
  • లోనికి వచ్చే హ్రస్వతరంగ వికిరణం, పరావర్తిత సౌర వికిరణం, బయటకు వెళ్లే దీర్ఘతరంగ వికిరణాలను నిర్వచించండి.
  • భూగ్రహ, ఉపరితల, వాతావరణ శక్తి బడ్జెట్‌ల మధ్య తేడాలను వివరించండి.
  • ఉష్ణమండల శక్తి మిగులు, ధ్రువ ప్రాంతాల శక్తి లోటు, ధ్రువాల వైపు శక్తి రవాణాను వివరించండి.
  • హరితగృహ వికిరణ బలప్రయోగం, ప్రతిపుష్టులు, సముద్ర ఉష్ణ నిల్వ గురించి చర్చించండి.
  • ప్రపంచస్థాయి సమతుల్యత ఉన్నంత మాత్రాన ప్రాంతీయంగా లేదా ఋతువులవారీగా సమానత్వం ఉన్నట్లు కాదని ముగించండి.

అధ్యయన మూలాలు

గ్రూప్ 1 · గ్రూప్ 2 — కోచింగ్, తెలుగు నోట్స్

మీ పరీక్షకు సరిపోయే రాష్ట్ర అధ్యయనం ఎంచుకోండి. ఉమ్మడి GS పునాది ఉపయోగపడినా APPSC, TGPSC పేపర్లు ఒకేలా ఉండవు.

Free UPSC daily current affairs quiz — 10 questions, new every day at 8 am IST.

Call nowWhatsApp