
హోప్వెల్ రాక్స్ ప్రావిన్షియల్ పార్క్ నుంచి కనిపించే ఫండీ అఖాతంలోని ఆటు దశ.
Credit: Siderd · CC BY-SA 4.0 · source

దినార్డ్, సెయింట్-మాలో మధ్య (బ్రిటనీ, ఫ్రాన్స్) రాన్స్ నదిపై ఉన్న ఆనకట్ట దృశ్యం; ఇందులో EDF ఆటుపోట్ల విద్యుత్ కేంద్రం ఉంది
Credit: Sw271149 · CC BY-SA 4.0 · source
1. అర్థం, భౌతిక ప్రాతిపదిక
ఆటుపోట్లు అనేవి సముద్రమట్టంలో సంభవించే దీర్ఘకాలావధి డోలనాలు. వీటితోపాటు ఆటుపోట్ల ప్రవాహాలు అని పిలిచే క్షితిజ సమాంతర నీటి కదలికలు కూడా ఉంటాయి. నీటిమట్టం పెరిగే దశలో పోటు ప్రవాహాలు, తగ్గే దశలో ఆటు ప్రవాహాలు ఉంటాయి. అయితే, ప్రవాహ దిశ మార్పులు సరిగ్గా గరిష్ఠ లేదా కనిష్ఠ నీటిమట్టాలు నమోదయ్యే సమయాల్లోనే జరగాల్సిన అవసరం లేదు. ఆటుపోట్లు సాధారణంగా గాలుల వల్ల ఏర్పడే అలలు, నిరంతర సముద్ర ప్రవాహాలు, సునామీలకు భిన్నమైనవి. ఇవి ఖగోళ బలాల వల్ల సంభవిస్తాయి కాబట్టి వీటిని చాలావరకు ముందుగానే అంచనా వేయవచ్చు.
ఆటుపోట్లు భూమిపై పనిచేసే మొత్తం గురుత్వాకర్షణ బలం వల్ల మాత్రమే కాకుండా, భూమిలోని వివిధ భాగాలపై పనిచేసే గురుత్వాకర్షణలోని తేడాల వల్ల ఏర్పడతాయి. చంద్రుడు భూమి కేంద్రంతో పోలిస్తే తనకు సమీపంగా ఉన్న భూభాగాన్ని ఎక్కువ బలంతో, దూరంగా ఉన్న భూభాగాన్ని తక్కువ బలంతో ఆకర్షిస్తాడు. భూమి కేంద్రానికి సాపేక్షంగా ఉండే ఈ త్వరణ భేదం, ఆదర్శీకృత నమూనాలో రెండు ఉబ్బెత్తు జలభాగాలను ఏర్పరుస్తుంది: ఒకటి చంద్రునికి అభిముఖంగా, మరొకటి దానికి వ్యతిరేక దిశలో ఉంటాయి.
భూ–చంద్ర వ్యవస్థతో పాటు తిరిగే నిర్దేశ చట్రంలో, చంద్రుని ఆకర్షణను, భూమి–చంద్రుడు ఉమ్మడి ద్రవ్యరాశి కేంద్రం లేదా బారీసెంటర్ చుట్టూ పరిభ్రమించడం వల్ల కలిగే అపకేంద్ర ప్రభావాన్ని ఉపయోగించి ఇదే ఫలితాన్ని వివరించవచ్చు. చంద్రునికి దూరంగా ఉన్న వైపు ఏర్పడే జల ఉబ్బెత్తుకు భూమి రోజువారీ భ్రమణమే కారణమని భావించకూడదు. రోజువారీ భ్రమణం వల్ల భూమిపై వివిధ ప్రదేశాలు మారుతూ ఉండే ఆటుపోట్ల నమూనా గుండా ప్రయాణిస్తాయి.
ఆటుపోట్లను ఉత్పత్తి చేసే ప్రభావం సుమారుగా ద్రవ్యరాశిని దూరం యొక్క ఘనంతో భాగించిన విలువకు అనుగుణంగా మారుతుంది. చంద్రునితో పోలిస్తే సూర్యుడు భూమిపై ఎంతో ఎక్కువ మొత్తం గురుత్వాకర్షణ బలాన్ని ప్రయోగించినప్పటికీ, అతడు చాలా ఎక్కువ దూరంలో ఉండటం వల్ల ఆటుపోట్లపై అతని ప్రభావం తక్కువగా ఉంటుంది. అందువల్ల, ఏ ఖగోళ వస్తువు బలమైన ఆటుపోట్లను కలిగిస్తుందో నిర్ణయించేది దాని అధిక ద్రవ్యరాశి ఒక్కటే కాదు.
2. అధిక–అల్ప పోటుల చక్రం మరియు ఖగోళ సంబంధిత వైవిధ్యాలు
అమావాస్య, పౌర్ణమి సమయాల్లో సూర్యుడు, భూమి, చంద్రుడు సుమారుగా ఒకే సరళరేఖలో ఉంటారు. ఈ అమరికను సిజిజీ (syzygy) అంటారు. సూర్యుడు, చంద్రుడు కలిగించే ఆటుపోట్ల ప్రభావాలు పరస్పరం బలపడి, సాపేక్షంగా ఎక్కువ నీటిమట్ట వ్యత్యాసం గల అధిక పోటులను (spring tides) ఏర్పరుస్తాయి. అల్ప పోటుల సమయంతో పోలిస్తే, పోటు సమయంలో నీటిమట్టాలు మరింత ఎత్తుగానూ, ఆటు సమయంలో మరింత దిగువగానూ ఉండే ధోరణి కనిపిస్తుంది. ‘స్ప్రింగ్’ అనే పదం పోటు పెరుగుదలను సూచిస్తుంది; దీనికి వసంత ఋతువుతో ఎలాంటి సంబంధం లేదు.
చంద్రుని మొదటి, మూడవ పాద దశల్లో భూమి నుంచి సూర్యుడు, చంద్రుడు ఉన్న దిశలు సుమారుగా లంబకోణంలో ఉంటాయి. ఈ స్థితిని క్వాడ్రేచర్ (quadrature) అంటారు. వీటి ఆటుపోట్ల ప్రభావాలు ఒకదానిని మరొకటి కొంతవరకు నిరోధించడం వల్ల తక్కువ నీటిమట్ట వ్యత్యాసం గల అల్ప పోటులు (neap tides) ఏర్పడతాయి. సుమారు 29.53 రోజుల సంయుత చాంద్రమాసంలో (synodic month) అధిక పోటులు, అల్ప పోటులు ఒక్కొక్కటి సుమారుగా రెండుసార్లు సంభవిస్తాయి; వరుసగా వచ్చే అధిక పోటుల కాలాల మధ్య సుమారు 14.77 రోజుల వ్యవధి ఉంటుంది.
చంద్రుని కక్ష్య దీర్ఘవృత్తాకారంలో ఉంటుంది. చంద్రుడు భూమికి అత్యంత సమీపంగా ఉండే ఉపభూ స్థానం (perigee) వద్ద ఆటుపోట్లను ఉత్పత్తి చేసే అతని ప్రభావం బలపడుతుంది; అపభూ స్థానం (apogee) వద్ద బలహీనపడుతుంది. ఉపభూ స్థానానికి సమీపంలో ఏర్పడే అధిక పోటు వల్ల ఖగోళ కారణాలతో కలిగే ఆటుపోట్ల నీటిమట్ట వ్యత్యాసం అసాధారణంగా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. సూర్యుని నుంచి భూమి దూరంలో వచ్చే మార్పులు కూడా ప్రభావం చూపుతాయి, అయితే వాటి ప్రభావం తక్కువగా ఉంటుంది.
చంద్రుడు, సూర్యుని క్రాంతి (declination)—అంటే భూమధ్యరేఖా తలానికి ఉత్తరంగా లేదా దక్షిణంగా వాటి కోణీయ దూరం—రోజువారీ పోటు, ఆటు నీటిమట్టాల్లో అసమానతలకు దోహదపడుతుంది. స్థానిక సముద్ర ద్రోణులు కొంత కాలవిలంబంతో స్పందించడం వల్ల, అధిక పోటుల వాస్తవ గరిష్ఠ నీటిమట్ట వ్యత్యాసాలు సిజిజీ తరువాత సంభవించవచ్చు. అందువల్ల ఖగోళ వస్తువుల అమరిక స్థూలమైన చక్రాన్ని సూచిస్తుంది తప్ప, ప్రతి ఓడరేవులో ఆటుపోట్లు సంభవించే ఖచ్చితమైన సమయాన్ని లేదా ఎత్తును సూచించదు.
3. రోజువారీ ఆటుపోట్ల నమూనాలు మరియు సముద్ర గతి స్వభావం
అర్ధదైనిక ఆటుపోట్లలో (semidiurnal tide) ఒక చాంద్ర దినంలో సుమారుగా సమాన ఎత్తు గల రెండు పోటు నీటిమట్టాలు, రెండు ఆటు నీటిమట్టాలు ఉంటాయి. దైనిక ఆటుపోట్లలో (diurnal tide) ఒక పోటు, ఒక ఆటు ఉంటాయి. సాధారణంగా అర్ధదైనిక స్వభావం ప్రధానంగా ఉండే మిశ్రమ ఆటుపోట్లలో (mixed tide) రెండు పోట్లు, రెండు ఆటులు ఉంటాయి; అయితే వరుసగా వచ్చే పోటుల మధ్య లేదా ఆటుల మధ్య నీటిమట్టాల్లో స్పష్టమైన అసమానత ఉంటుంది. ఈ వర్గీకరణను అక్షాంశం ఒక్కటే కాకుండా, స్థానిక ఆటుపోట్ల నమోదు వివరాలు నిర్ణయిస్తాయి.
భూమి భ్రమణం చెందుతున్నప్పుడు చంద్రుడు తన కక్ష్యలో తూర్పు వైపునకు కదులుతుండటంతో చాంద్ర దినం సగటున సుమారు 24 గంటల 50 నిమిషాలు ఉంటుంది. ఒక రేఖాంశ రేఖ మళ్లీ చంద్రునికి ఎదురుగా రావాలంటే భూమి మరికొంత దూరం భ్రమణం చెందాలి. అందువల్ల చంద్రుని ప్రభావంతో ఏర్పడే సంబంధిత ఆటుపోట్లు సాధారణంగా వరుస రోజులలో ఆలస్యంగా సంభవిస్తాయి. అయితే, వాస్తవ రోజువారీ ఆలస్యం మారుతూ ఉంటుంది.
రెండు ఉబ్బెత్తుల సమతౌల్య నమూనా ఆటుపోట్లను అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగకరమైన ప్రాథమిక నమూనా మాత్రమే; అది సముద్ర ఆటుపోట్ల వాస్తవ స్థితిని చూపే పటం కాదు. ఖండాలు నీటి కదలికను అడ్డుకుంటాయి; నీటి లోతు తరంగాల వ్యాప్తిని నియంత్రిస్తుంది; ఘర్షణ, సముద్ర బేసిన్ ఆకారం, కోరియోలిస్ ప్రభావం నీటి ప్రతిస్పందనను మారుస్తాయి. వాస్తవ ఆటుపోట్లు పరస్పరం ప్రభావితం చేసుకునే దీర్ఘ తరంగాలుగా ప్రవర్తిస్తాయి. ఇవి ఆంఫిడ్రోమిక్ బిందువుల చుట్టూ పరిభ్రమించే వ్యవస్థలుగా ఏర్పడవచ్చు. ఈ బిందువుల వద్ద ఆటుపోట్ల వ్యాప్తి చాలా స్వల్పంగా ఉంటుంది.
గరాటు ఆకారంలోని సముద్ర ప్రవేశ మార్గాలు ఆటుపోట్ల కదలికను కేంద్రీకరించగలవు. ఒక బేసిన్ సహజ డోలన కాలం, ఆటుపోట్లను కలిగించే బాహ్య బలం యొక్క ఆవర్తన కాలానికి దగ్గరగా వచ్చినప్పుడు అనునాదం ఆటుపోట్లను మరింత తీవ్రం చేస్తుంది. ఫలితంగా, పక్కపక్కన ఉన్న తీరాలలో కూడా ఆటుపోట్ల పరిధులు, పోటు సమయాలు భిన్నంగా ఉండవచ్చు. కార్యాచరణ అవసరాల కోసం రూపొందించే అంచనాలలో అనేక ఖగోళ ఆటుపోట్ల ఘటకాలను, ఆటుపోట్ల మాపకాల నుంచి లభించే పరిశీలనలను సమన్వయం చేస్తారు.
4. తీర భూస్వరూపాలు, భారతదేశంలో విస్తరణ మరియు విపత్తు ముప్పులు
ఆటుపోట్ల ప్రవాహాలు అవక్షేపాలను రవాణా చేస్తాయి, నదీముఖద్వారాల్లోని జలమార్గాలను కొనసాగించడంలో తోడ్పడతాయి. అలాగే బురద మైదానాలు, లవణ చిత్తడి నేలలు, మడ పర్యావరణాల రూపకల్పనకు దోహదపడతాయి. పదేపదే నీటి నుంచి బయటపడటం, నీటిలో మునగడం వల్ల అంతర ఆటుపోట్ల మండలం ఏర్పడుతుంది. అక్కడి జీవులు తేమ, లవణీయత, ఉష్ణోగ్రతలలో మార్పులను తట్టుకోవాలి. ఆటుపోట్ల వల్ల జరిగే జల వినిమయం పోషకాల కదలికకు, మత్స్య సంపదకు తోడ్పడుతుంది. అయితే, ఇది కాలుష్యకారకాలను, ఉప్పునీటిని కూడా నదీముఖద్వారాల్లోకి తీసుకురావచ్చు.
భారతదేశంలో గుజరాత్లోని గరాటు ఆకారపు ఖంభాత్, కచ్ సింధుశాఖలలో తులనాత్మకంగా అధిక ఆటుపోట్ల పరిధులు, బలమైన ప్రవాహాలు ఉంటాయి. హుగ్లీ నదీముఖద్వారం, సుందర్బన్స్ కూడా ఆటుపోట్ల వల్ల బలంగా ప్రభావితమవుతాయి. ఈ వ్యత్యాసాలు అరేబియా సముద్రం, బంగాళాఖాతం మధ్య ఉండే సాధారణ భేదాన్ని కాకుండా, తీరప్రాంతం మరియు ఖండతీరపు అంచు ఆకృతులను ప్రతిబింబిస్తాయి.
తగినంత లోతు తక్కువగా ఉండి, క్రమంగా ఇరుకయ్యే నది లేదా నదీముఖద్వారంలోకి సముద్రపు పోటు ఎగువ దిశగా ప్రయాణించినప్పుడు ఏర్పడే నిటారైన, ముందుకు దూసుకువచ్చే జల ఉద్ధృతిని పోటు తరంగ ఉద్ధృతి (tidal bore) అంటారు. కొన్నిసార్లు దీని వెనుక తరంగాల శ్రేణి వస్తుంది. హుగ్లీ నదిలోని అనుకూలమైన భాగాల్లో ఇటువంటి ఉద్ధృతులు సంభవిస్తాయి. చైనాలోని చియాన్టాంగ్ నదిలో ఇవి అత్యంత అద్భుతమైన స్థాయిలో కనిపిస్తాయి. ఆటుపోట్ల ప్రభావం ఉండే ప్రతి నదీముఖద్వారంలోనూ ఇవి ఏర్పడవు.
ప్రధానంగా బలమైన గాలులు, అల్ప వాతావరణ పీడనం వల్ల సముద్ర మట్టం పెరగడాన్ని తుఫాను ఉప్పెన (storm surge) అంటారు. ఇది వాతావరణ సంబంధిత ప్రక్రియ. ఇది ఖగోళ ప్రభావాల వల్ల ఏర్పడే అధిక సముద్రపు పోటుతో కలిసినప్పుడు తీరప్రాంత ముంపు బాగా పెరుగుతుంది. దీనికి భిన్నంగా, నీరు అకస్మాత్తుగా స్థానభ్రంశం చెందడం వల్ల సునామీలు ఏర్పడతాయి. సాధారణంగా సముద్రగర్భ భూకంపాలు ఇందుకు కారణమవుతాయి; వాటిని ఆటుపోట్ల తరంగాలు అని పిలవడం శాస్త్రీయంగా తప్పుదోవ పట్టిస్తుంది.
5. అనువర్తనాలు, శక్తి మరియు పరీక్షాపరమైన ప్రాధాన్యం
నౌక అడుగుభాగానికి, సముద్రపు అడుగుకు మధ్య ఉండాల్సిన సురక్షిత అంతరాన్ని, నౌకల రాకపోకలను, పూడికతీత పనులను నిర్వహించడానికి ఓడరేవులు ఆటుపోట్ల అంచనాలను ఉపయోగిస్తాయి. జల సర్వే పటాలు సాధారణంగా పట ప్రామాణిక తలానికి (chart datum) సంబంధించి లోతులను చూపుతాయి. ఈ ప్రామాణిక తలం తరచుగా కనిష్ఠ జలమట్ట సూచనగా ఉంటుంది. భారత సర్వేక్షణ విభాగం (Survey of India) ఆటుపోట్ల పరిశీలనలను నిర్వహించి, భారతీయ ఓడరేవుల కోసం అంచనాలను ప్రచురిస్తుంది. సురక్షిత నిర్ణయాలు తీసుకునేటప్పుడు, వాతావరణ ప్రభావాల వల్ల అంచనా వేసిన జలమట్టాలకు వాస్తవ జలమట్టాలు భిన్నంగా ఉండే అవకాశాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
ఆటుపోట్ల వ్యత్యాసంపై ఆధారపడిన విద్యుదుత్పత్తిలో బ్యారేజీ లేదా లగూన్కు ఇరువైపులా ఉన్న నీటిమట్టాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఆటుపోట్ల ప్రవాహ టర్బైన్లు మాత్రం వేగవంతమైన ఆటుపోట్ల ప్రవాహాల నుంచి శక్తిని గ్రహిస్తాయి. ఈ రెండు విధానాల్లోనూ విద్యుదుత్పత్తిని ముందుగా అంచనా వేయవచ్చు; అయితే ఉత్పత్తి నిరంతరంగా కాకుండా చక్రీయంగా జరుగుతుంది. బ్యారేజీలు అవక్షేపాల రవాణా, చేపల వలసలు, లవణీయత, పోటు–పాటు మట్టాల మధ్య ఉండే ఆవాసాలను మార్చవచ్చు. ప్రవాహ ఆధారిత ప్రాజెక్టులకు కూడా పర్యావరణ, నౌకాయాన ప్రభావాల మదింపు అవసరం.
ఆటుపోట్ల శక్తితో సహా సముద్ర శక్తిని భారతదేశం 2019లో పునరుత్పాదక శక్తిగా గుర్తించింది. అయితే, సిద్ధాంతపరంగా భారీ శక్తి వనరులు ఉన్నంత మాత్రాన వాణిజ్యపరంగా ఆచరణసాధ్యమైన సామర్థ్యం కూడా అంతే భారీగా ఉంటుందని అర్థం కాదు. పరీక్షా ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాసేటప్పుడు ఖగోళ బలాల ప్రభావాన్ని స్థానిక సముద్ర ద్రోణి ప్రతిస్పందనతో అనుసంధానించాలి. అలాగే, ఆటుపోట్ల వ్యత్యాసాన్ని ఆటుపోట్ల ప్రవాహ వేగం, తుఫాను ఉప్పెన ఎత్తు, సగటు సముద్రమట్ట పెరుగుదల నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి.
ఖగోళ బలాల ప్రభావం నుంచి స్థానిక ఆటుపోట్ల వరకు
- 1. భూమిపై వివిధ ప్రాంతాల్లో చంద్రుడు, సూర్యుడు కలిగించే గురుత్వాకర్షణ బలం మారుతూ ఉంటుంది
- 2. గురుత్వాకర్షణ బలాల్లోని వ్యత్యాసాలు ఆటుపోట్ల డోలనాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి
- 3. ఖగోళ వస్తువుల అమరిక, దూరాల్లో మార్పులు ఆటుపోట్లను కలిగించే బలాలను ప్రభావితం చేస్తాయి
- 4. భూభ్రమణం, లోతు, సముద్ర బేసిన్ ఆకృతి, ఘర్షణ ఆటుపోట్ల ప్రతిస్పందన స్వరూపాన్ని నిర్ణయిస్తాయి
- 5. స్థానిక నీటిమట్టాలు, ఆటుపోట్ల ప్రవాహాలు ముందుగా అంచనా వేయగల నమూనాలను అనుసరిస్తాయి
| రకం లేదా దశ | నిర్వచించే లక్షణం | గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయం |
|---|---|---|
| పెద్ద పోటు (Spring tide) | అమావాస్య, పౌర్ణమి సమీపంలో సాపేక్షంగా అధిక ఆటుపోట్ల పరిధి | దీనికి వసంత ఋతువుతో సంబంధం లేదు |
| చిన్న పోటు (Neap tide) | చంద్రుని మొదటి, మూడవ పాద దశల సమీపంలో సాపేక్షంగా తక్కువ ఆటుపోట్ల పరిధి | ఆటుపోట్లు అదృశ్యం కావు |
| అర్ధదిన ఆటుపోట్లు | ప్రతి చంద్ర దినంలో సుమారుగా సమానమైన రెండు పోట్లు, రెండు ఆటులు | వరుస పోట్ల మధ్య సగటు వ్యవధి సుమారు 12 గంటల 25 నిమిషాలు |
| దిన ఆటుపోట్లు | ప్రతి చంద్ర దినంలో ఒక పోటు, ఒక ఆటు | ఖగోళ ప్రభావం, సముద్ర బేసిన్ ప్రతిస్పందనల ఉమ్మడి ఫలితంగా సంభవిస్తాయి |
| మిశ్రమ ఆటుపోట్లు | వరుస పోట్ల లేదా ఆటుల నీటిమట్టాల మధ్య స్పష్టమైన అసమానత | సాధారణంగా అర్ధదిన ఆటుపోట్ల స్వభావం ప్రధానంగా ఉంటుంది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ఫండీ అఖాతం: ద్రోణి ఆకృతి వల్ల ఆటుపోట్ల తీవ్రత పెరుగుదల
కెనడాలోని న్యూ బ్రన్స్విక్, నోవా స్కోషియా మధ్య ఉన్న ఫండీ అఖాతం క్రమంగా సన్నబడే ఆకృతిని కలిగి ఉంది. దీని సహజ డోలన ఆవర్తన కాలం అర్ధదిన ఆటుపోట్లను కలిగించే బలాల ఆవర్తన కాలానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. అనునాదం, తీర ఆకృతి కారణంగా, ముఖ్యంగా అఖాతం ఎగువ భాగంలో, అసాధారణ స్థాయిలో ఆటుపోట్ల వ్యత్యాసాలు ఏర్పడతాయి. అత్యంత బలమైన ఆటుపోట్లు కేవలం చంద్రునికి నేరుగా దిగువన ఉన్న ప్రాంతాల్లోనే ఎందుకు కనిపించవో ఇది వివరిస్తుంది.
లా రాన్స్: ఆటుపోట్ల వ్యత్యాసం ఆధారంగా విద్యుదుత్పత్తి
ఫ్రాన్స్లోని లా రాన్స్ ఆటుపోట్ల విద్యుత్ కేంద్రం 1966లో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. దీని స్థాపిత సామర్థ్యం 240 MW. దీని బ్యారేజీ అధిక ఆటుపోట్ల వ్యత్యాసం ఉన్న నదీముఖాన్ని వినియోగించుకుంటుంది. ఈ ప్రాజెక్టు దీర్ఘకాలం పాటు, ముందుగా అంచనా వేయగల విద్యుదుత్పత్తి సాధ్యమని చూపుతూనే, నదీముఖ పర్యావరణ వ్యవస్థలో, అవక్షేపణలో కలిగే మార్పులను మదింపు చేయవలసిన అవసరాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
భూమిపై సూర్యుని కంటే చంద్రుడు ఆటుపోట్లను కలిగించే బలమైన ప్రభావాన్ని చూపడానికి ప్రధాన కారణం:
- A. చంద్రుడు భూమిపై అధిక మొత్తం గురుత్వాకర్షణ బలాన్ని ప్రయోగిస్తాడు.
- B. ఆటుపోట్లను కలిగించే ప్రభావం దూరంపై బలంగా ఆధారపడి ఉంటుంది; ఇది సుమారుగా దూరం ఘనానికి విలోమానుపాతంలో మారుతుంది.
- C. సూర్యుని గురుత్వాకర్షణ ఖండాలపై మాత్రమే పనిచేస్తుంది.
- D. చంద్రుని భ్రమణం సముద్ర ప్రవాహాలను సృష్టిస్తుంది.
ప్రశ్న 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అమావాస్య, పౌర్ణమి రెండింటి సమీపంలోనూ వసంత ఆటుపోట్లు సంభవిస్తాయి. 2. భూమి నుంచి చూసినప్పుడు సూర్యుడు, చంద్రుడు ఉన్న దిశలు దాదాపుగా పరస్పరం లంబంగా ఉన్నప్పుడు లఘు ఆటుపోట్లు సంభవిస్తాయి. 3. వసంత ఆటుపోట్లు విషువత్తుల సమీపంలో మాత్రమే సంభవిస్తాయి. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 3
కింది జతల్లో ఏది సరిగ్గా జతపరచబడింది?
- A. ఉభయభ్రమణ బిందువు (Amphidromic point) — గరిష్ఠ వేలా వ్యాప్తి ఉండే ప్రదేశం
- B. వేలా ఉప్పెన (Tidal bore) — నదిలో ఎగువకు చొచ్చుకువచ్చే సముద్రపు పోటు ఉప్పెన
- C. తుఫాను ఉప్పెన — కేవలం చంద్రుని గురుత్వాకర్షణ వల్ల సముద్ర మట్టం పెరగడం
- D. అర్ధదిన వేలా తరంగం — ఒక చాంద్ర దినంలో ఒకసారి సముద్రపు పోటు సంభవించడం
మెయిన్స్: ఆటుపోట్ల ఖగోళ మూలాన్ని వివరించండి. తీరప్రాంతాల మధ్య ఆటుపోట్ల వ్యత్యాసాలు ఎందుకు గణనీయంగా మారుతాయి? భారతదేశంపై వాటి పర్యవసానాలు ఏమిటి? 250 పదాల్లో చర్చించండి.
- గురుత్వాకర్షణలోని వ్యత్యాసాన్ని, ఆటుపోట్లపై చంద్రుని ప్రధాన ప్రభావాన్ని వివరించండి.
- వసంత–లఘు ఆటుపోట్ల వైవిధ్యాలను, సమతౌల్య నమూనా పరిమితులను వర్ణించండి.
- ద్రోణి ఆకృతి, లోతు, అనునాదం, ఘర్షణ, కొరియాలిస్ ప్రభావం గురించి చర్చించండి.
- భారతదేశ ఉదాహరణలుగా ఖంభాత్, కచ్, హుగ్లీలను ఉపయోగించండి.
- ఆటుపోట్లను నౌకాయానం, తీర పర్యావరణ వ్యవస్థలు, ఆటుపోట్ల శక్తి, బహుళ కారకాల సమ్మిళిత ప్రభావంతో సంభవించే తీరప్రాంత వరదలతో అనుసంధానించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Fundamentals of Physical Geography, Class XI: Movements of Ocean Water.
- NOAA National Ocean Service: Tides and Water Levels tutorial.
- Survey of India: Indian Tide Tables and tidal observations.
- Ministry of New and Renewable Energy: Ocean Energy information.
- INCOIS: Ocean State Forecast and coastal hazard services.
