
అక్టోబర్ 11, 2013న 1145 UTC సమయంలో దాదాపు గరిష్ఠ తీవ్రత వద్ద ఉన్న ఫైలిన్ తుఫాను ఉపగ్రహ చిత్రం; తక్కువ స్థాయిలకు స్పందించే సుయోమి NPP ఉపగ్రహంలోని బ్రాడ్బ్యాండ్ దృశ్య ఛానల్ చిత్రీకరణ పరికరం ద్వారా తీసినది…
Credit: Colorado State Regional and Mesoscale Meteorology Branch, NOAA · Public domain · source

ట్వీట్ పాఠ్యం: RT @DM_Bhadrak: #OdishaPrepared4Fani ఫణి తుఫాను భద్రక్ #Basudevpur లో ప్రజల తరలింపు #CycloneShelter #OSDMA
Credit: Government of Odisha · CC BY 4.0 · source

పశ్చిమార్ధగోళంలోని ఉష్ణమండల తుఫానుల GOES-16 ఆధారిత అనుకరణ సహజవర్ణ చిత్రం, 4 సెప్టెంబర్ 2019; తులనాత్మక ఉదాహరణ.
Credit: NASA Earth Observatory image by Joshua Stevens, using GOES 16 imagery courtesy of NOAA and the National Environmental Satellite, Data, and Information Service (NESDIS). Caption by Kathryn Hansen. · Public domain · sourceResized and converted to WebP; uncropped.

Map study
గాలి, తుఫాను ముప్పును సూచించే మండలాలు: తూర్పు తీరం, పశ్చిమ తీరం, అంతర్భాగ ప్రాంతాలను పోల్చండి. కార్యాచరణ నిర్ణయాలకు ప్రస్తుత అధికారిక వాతావరణ ముందస్తు అంచనాలే మార్గదర్శకంగా ఉండాలి.
- పటాన్ని విశ్లేషించే ముందు మూల పటంలోని సంకేతాల వివరణను, సూచన తేదీని చదవండి.
- అంశ పునశ్చరణకు ప్రాదేశిక నమూనాలను ఉపయోగించండి; ప్రస్తుత అధికారిక సరిహద్దులు, వర్గీకరణలు, హెచ్చరికలను విడిగా ధ్రువీకరించండి.
Credit: Planemad · CC BY-SA 3.0 · sourceConverted to WebP on an opaque white background; proportionally resized without cropping. Original cartography and legend retained.
1. స్వభావం, నిర్మాణం, శక్తి వనరు
ఉష్ణమండల చక్రవాతం అనేది ఉష్ణమండల లేదా ఉపఉష్ణమండల సముద్ర జలాలపై ఆవిర్భవించే, వాయు సరిహద్దులతో సంబంధం లేని, సినాప్టిక్ స్థాయి అల్పపీడన వ్యవస్థ. ఇందులో వ్యవస్థీకృతమైన లోతైన సంవహనం, ఉపరితలంపై సంవృత గాలి ప్రసరణ ఉంటాయి. దీనిని ఉత్తర అట్లాంటిక్, ఈశాన్య పసిఫిక్ మహాసముద్రాల్లో హరికేన్ అని, వాయవ్య పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో టైఫూన్ అని, హిందూ మహాసముద్రం, దక్షిణ పసిఫిక్ మహాసముద్రాల్లో సైక్లోన్ అని పిలుస్తారు. ఇవి ఒకే ప్రాథమిక దృగ్విషయానికి ఉన్న ప్రాంతీయ పేర్లు మాత్రమే; తీవ్రతను బట్టి వర్గీకరించిన భిన్న వర్గాలు కావు.
పరిపక్వ దశకు చేరుకున్న తీవ్రమైన చక్రవాతంలో సాధారణంగా కన్ను, నేత్రభిత్తి, సర్పిలాకార వర్షపు పట్టీలు ఉంటాయి. కన్నులో గాలి కిందికి దిగుతుంది; గాలులు తులనాత్మకంగా బలహీనంగా ఉంటాయి. ఆకాశం పాక్షికంగా నిర్మలంగా ఉండవచ్చు. కన్ను చుట్టూ ఉండే నేత్రభిత్తిలో బలంగా పైకి ఎగసే గాలి, నిలువుగా బాగా విస్తరించిన క్యుములోనింబస్ మేఘాలు, తీవ్రమైన వర్షపాతం, సాధారణంగా అత్యంత బలమైన గాలులు ఉంటాయి. వర్షపు పట్టీలు బయటివైపు విస్తరించి, భారీ వర్షపు జల్లులు, ఆకస్మిక బలమైన ఈదురుగాలులు, స్థానిక వరదలకు కారణమవుతాయి. బలహీనంగా ఉన్న లేదా అభివృద్ధి చెందుతున్న వ్యవస్థల్లో స్పష్టమైన కన్ను ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.
సముద్రం నుంచి బదిలీ అయ్యే ఉష్ణం, తేమ ప్రధాన శక్తి వనరులు. తేమతో కూడిన గాలి పైకి లేచి, చల్లబడి, ఘనీభవిస్తూ గుప్తోష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది. ఇది వెచ్చని వాయు స్తంభాన్ని, తక్కువ ఉపరితల పీడనాన్ని కొనసాగించడానికి తోడ్పడుతుంది. ఉపరితలానికి సమీపంలో గాలి లోపలివైపు అభిసరణ చెందుతుంది; క్షోభావరణం ఎగువ భాగంలో బయటివైపు అపసరణ చెందుతుంది. బలమైన గాలులు సముద్రం నుంచి వాతావరణానికి ఉష్ణ బదిలీని పెంచి, అనుకూల పరిస్థితుల్లో ప్రసరణను మరింత బలపరుస్తాయి. అందువల్ల, ప్రధానంగా క్షితిజ సమాంతర ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాల వల్ల నడిచే వాయు సరిహద్దు వ్యవస్థలతో ఉష్ణమండల చక్రవాతాలు మౌలికంగా భిన్నంగా ఉంటాయి.
- కేంద్ర పీడనం ఒక్కటే నష్టాన్ని నిర్ణయించదు: తుఫాను పరిమాణం, గాలుల విస్తరణ, తుఫాను ముందుకు కదిలే వేగం, తుఫాను ప్రభావానికి తీరప్రాంతం గురయ్యే స్థితి కూడా ముఖ్యమైనవే.
- తుఫాను కన్ను దాటుతున్నప్పుడు ఉండే ప్రశాంత పరిస్థితులు తాత్కాలికమే; ఎదురువైపు నేత్రభిత్తి చేరుకోగానే ప్రమాదకరమైన గాలులు అకస్మాత్తుగా మళ్లీ వీయవచ్చు.
2. ఆవిర్భావం, తీవ్రత పెరుగుదలకు అవసరమైన పరిస్థితులు
చక్రవాత ఆవిర్భావానికి సాధారణంగా వెచ్చని సముద్ర జలం, క్షోభావరణంలోని దిగువ, మధ్య స్థాయుల్లో సమృద్ధిగా తేమ, వాతావరణ అస్థిరత, ముందుగా ఉన్న అలజడి, తగినంత భూభ్రమణ ప్రభావం అవసరం. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత సుమారు 26.5°C లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా ఉండటం పాఠ్యపుస్తకాల పరంగా ఉపయోగకరమైన ప్రారంభ పరిమితి. వెచ్చని నీరు సుమారు 50–60 మీటర్ల లోతు వరకు లేదా అంతకంటే లోతుగా విస్తరించి ఉండటం వల్ల, చక్రవాత ప్రేరిత మిశ్రమణం ద్వారా చల్లని నీరు త్వరగా ఉపరితలానికి చేరకుండా నిరోధించవచ్చు. అందువల్ల, ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత ఒక్కదానికంటే సముద్ర ఉష్ణ నిల్వ తరచుగా మరింత ఉపయోగకరమైన సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.
కోరియాలిస్ బలం లోపలికి కదిలే గాలిని భ్రమణ ప్రసరణగా వ్యవస్థీకరించడానికి తోడ్పడుతుంది. భూమధ్యరేఖ వద్ద ఈ బలం శూన్యంగా ఉండటం, దానికి సమీపంలో బలహీనంగా ఉండటం వల్ల, భూమధ్యరేఖకు సుమారు 5° అక్షాంశ పరిధిలో ఉష్ణమండల తుఫానులు అరుదుగా ఆవిర్భవిస్తాయి. ముందుగానే ఉన్న అల్పపీడన ప్రాంతం లేదా ఉష్ణమండల తరంగం ప్రారంభ అభిసరణను, సాపేక్ష భ్రమణతను అందిస్తుంది. వాతావరణ మధ్యస్థాయిల్లో తేమ ఉండటం వల్ల పొడి గాలి వ్యవస్థలోకి చొరబడటంతో కలిగే విఘాత ప్రభావాలు పరిమితమవుతాయి. ఎగువస్థాయి అపసరణ వల్ల పైకి ఎగసే గాలి అభివృద్ధి చెందుతున్న వ్యవస్థ నుంచి బయటకు వెళ్లగలుగుతుంది.
అల్ప నిలువు పవన కోత (vertical wind shear) ప్రత్యేకంగా అనుకూలమైనది: ఎత్తుతో పాటు గాలి వేగంలో లేదా దిశలో అధిక మార్పు ఏర్పడితే, అది సుడిని వాలిపోయేలా చేసి, ఉరుములతో కూడిన వర్షపు తుఫానులను ఉపరితల కేంద్రం నుంచి వేరుచేయవచ్చు. అందువల్ల వెచ్చని సముద్రజలం ఒక్కటే సరిపోదు. వేగవంతమైన తీవ్రత పెరుగుదల అంటే సాధారణంగా గరిష్ఠ స్థిర పవన వేగం 24 గంటల్లో కనీసం 30 నాట్లు పెరగడం. అధిక సముద్ర ఉష్ణ పరిమాణం, బలహీనమైన పవన కోత, అనుకూలమైన అంతర్గత నిర్మాణం ఒకేసారి ఉన్నప్పుడు దీని సంభావ్యత పెరుగుతుంది.
- భూభాగంపై తేమ, ఉష్ణం సరఫరా తగ్గడం, ఉపరితల ఘర్షణ పెరగడం వల్ల చక్రవాతాలు సాధారణంగా బలహీనపడతాయి.
- చల్లని నీరు, పొడి గాలి, బలమైన గాలి కోత వల్ల చక్రవాతం తీరాన్ని దాటకముందే బలహీనపడవచ్చు.
3. ప్రపంచవ్యాప్త విస్తరణ, గమనం మరియు భారతదేశంలో ఋతుపరమైన సంభవం
ప్రధాన తుఫాను ప్రాంతాలలో ఉత్తర అట్లాంటిక్, ఈశాన్య మరియు వాయవ్య పసిఫిక్, ఉత్తర హిందూ మహాసముద్రం, నైరుతి హిందూ మహాసముద్రం, ఆస్ట్రేలియా–దక్షిణ పసిఫిక్ ప్రాంతం ఉన్నాయి. తుఫానుల ఆవిర్భావం స్థూలంగా 5° నుంచి 30° అక్షాంశాల మధ్య కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. వాయవ్య పసిఫిక్ అత్యంత క్రియాశీలమైన తుఫాను ప్రాంతం. చల్లని సముద్రజలం, బలమైన పవన కోత, తగిన వాతావరణ అలజడుల లేమి వంటి అంశాలు కలగలిసి ఉండటం వల్ల ఆగ్నేయ పసిఫిక్, దక్షిణ అట్లాంటిక్ ప్రాంతాలు సాధారణంగా తుఫానుల ఆవిర్భావానికి అననుకూలంగా ఉంటాయి; అయితే దక్షిణ అట్లాంటిక్లో తుఫానులు సంభవించడం అసాధ్యమేమీ కాదు.
ఉపఉష్ణమండల అధికపీడన ద్రోణులు (ridges), మధ్య అక్షాంశ అల్పపీడన ద్రోణులు (troughs) సహా చుట్టుపక్కల వాతావరణ ప్రవాహం ప్రధానంగా తుఫానుల గమనాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. అనేక తుఫానులు మొదట ఉష్ణమండల తూర్పు పవనాలతో పాటు పశ్చిమ దిశగా కదిలి, ఆ తర్వాత పశ్చిమ పవనాలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు ధ్రువాల వైపు, కొన్నిసార్లు తూర్పు వైపు మళ్లుతాయి. ఈ పునర్వక్రీభవనం ఒక సాధారణ గమన నమూనా మాత్రమే; స్థిరమైన నియమం కాదు. కొన్ని వ్యవస్థలు ఒకేచోట నిలిచిపోవచ్చు, వలయాకారంలో తిరగవచ్చు లేదా దిశను మార్చుకోవచ్చు. తుఫాను ఉపరితల కేంద్రం తీరరేఖను దాటడాన్ని తీరం దాటడం (landfall) అంటారు; అయితే ప్రమాదకర వాతావరణ పరిస్థితులు అంతకంటే చాలా ముందుగానే ప్రారంభం కావచ్చు.
ఉత్తర హిందూ మహాసముద్రంలో తుఫానుల క్రియాశీలతకు రెండు ప్రధాన కాలాలు ఉన్నాయి: ఏప్రిల్–జూన్, అక్టోబర్–డిసెంబర్. మే, నవంబర్ నెలల సమీపంలో క్రియాశీలత గణనీయంగా గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుతుంది. నైరుతి రుతుపవన కాలంలో బలమైన నిలువు పవన కోత అనేక తీవ్ర ఉష్ణమండల తుఫానుల అభివృద్ధిని అణచివేస్తుంది. అయినప్పటికీ, రుతుపవన వాయుగుండాలు ముఖ్యమైన వర్షకారక వ్యవస్థలుగా కొనసాగుతాయి. అరేబియా సముద్రంతో పోలిస్తే బంగాళాఖాతం సాధారణంగా ఎక్కువ తుఫానుల ఆవిర్భావానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది. తేమ లభ్యత, వాతావరణ అలజడులు, ప్రసరణ, సముద్ర పరిస్థితులు అన్నీ ఈ వ్యత్యాసానికి దోహదపడతాయి.
- తూర్పు తీరంలో ఒడిశా, ఆంధ్రప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్, తమిళనాడు తుఫానుల ప్రభావానికి ఎక్కువగా గురయ్యే ప్రాంతాలు; గుజరాత్తో పాటు ఇతర పశ్చిమ తీర ప్రాంతాలు కూడా ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నాయి.
- అరేబియా సముద్రంలో తుఫానుల ముప్పును అతి స్వల్పమైనదిగా పరిగణించకూడదు: 2021లో తౌక్తే, 2023లో బిపర్జాయ్ ఇందుకు ముఖ్యమైన ఉదాహరణలు.
4. ప్రమాదాలు, తీరప్రాంత దుర్బలత్వం మరియు వాతావరణ మార్పు
తుఫాను ప్రమాదాలలో విధ్వంసకర గాలులు, గాలుల వల్ల ఏర్పడే అలలు, తుఫాను ఉప్పెన, తీవ్రమైన వర్షపాతం, లోతట్టు ప్రాంతాల్లో వరదలు ఉంటాయి. భారీ వర్షపాతం వల్ల తీరానికి దూరంగా ఉన్న కొండ ప్రాంతాల్లోనూ కొండచరియలు విరిగిపడవచ్చు. ఖగోళ కారకాల ఆధారంగా అంచనా వేసిన సముద్రపు పోటు స్థాయి కంటే, తుఫాను కారణంగా సముద్ర మట్టం అసాధారణంగా పెరగడాన్ని తుఫాను ఉప్పెన అంటారు. గాలులు నీటిని తీరం వైపు నెట్టడం దీనికి ప్రధాన కారణం కాగా, తక్కువ వాతావరణ పీడనం కూడా దీనికి దోహదపడుతుంది. ఖగోళ కారకాల వల్ల ఏర్పడే సముద్రపు పోటు, తుఫాను ఉప్పెన కలిసిన స్థితిని తుఫాను పోటు (storm tide) అంటారు.
ఉప్పెన తీవ్రత అనేది తుఫాను తీవ్రత, పరిమాణం, తీరం వైపు వచ్చే కోణం, ముందుకు సాగే గమనం, తీర ఆకృతి, ఖండతీరపు అంచు లోతు, ఆటుపోట్ల సమయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. విశాలంగా, తక్కువ లోతుతో ఉండే ఖండతీరపు అంచులు, గరాటు ఆకారంలోని అఖాతాలు భారీగా నీరు పేరుకుపోవడానికి అనుకూలిస్తాయి. తీర ఆకృతి, పల్లపు డెల్టాలు, అధిక జనసాంద్రత, విస్తృత జనావాసాల కారణంగా ఉత్తర బంగాళాఖాతం ప్రత్యేకంగా అధిక ప్రమాదానికి గురవుతుంది. ఉప్పునీటి ముంపు పంటలను, తాగునీటి వనరులను, నేలలను దెబ్బతీస్తుంది; రవాణాకు అంతరాయం, విద్యుత్ సరఫరా వైఫల్యాలు నష్టాలను మరింత పెంచవచ్చు.
వాతావరణ మార్పు వల్ల అన్ని ప్రాంతాల్లోనూ తుఫానుల సంఖ్య ఒకే విధంగా పెరుగుతుందని భావించకూడదు. సముద్రాలు మరింత వేడెక్కడం, వాతావరణంలో తేమ పెరగడం వల్ల వర్షపాత రేట్లు, తుఫానుల గరిష్ఠ తీవ్రతలు పెరగవచ్చు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉష్ణమండల తుఫానులలో తీవ్రమైన తుఫానుల వాటా పెరుగుతుందని అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే, మొత్తం తుఫానుల సంభవ పౌనఃపున్యంలో మార్పులపై మరింత అనిశ్చితి ఉంది; అవి సముద్ర పరీవాహక ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతాయి. తుఫాను తీవ్రత పెరగకపోయినా, సముద్ర మట్టం పెరుగుదల తీరప్రాంత ముంపు ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది. సహజ వైవిధ్యం వల్ల కలిగే ప్రభావాలు, తీరప్రాంతాల్లో ప్రమాదానికి గురయ్యే జనాభా, ఆస్తుల విస్తృతి పెరగడం వల్ల కలిగే ప్రభావాల నుంచి ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల ప్రభావాలను వేరు చేసి చూడాలి.
- తుఫాను ఉప్పెన సునామీ కాదు: నీరు అకస్మాత్తుగా స్థానభ్రంశం చెందడం వల్ల సునామీ తరంగాలు సాధారణంగా ఉద్భవిస్తాయి; ఇది ఎక్కువగా సముద్రగర్భ భూకంపాల సమయంలో జరుగుతుంది.
- తుఫాను గమనపథ అంచనాలు, తీవ్రత అంచనాలలో వేర్వేరు అనిశ్చితులు ఉంటాయి; వేగవంతమైన తీవ్రత పెరుగుదల కార్యాచరణపరంగా ఒక ప్రధాన సవాలు.
5. భారతదేశంలో పర్యవేక్షణ, హెచ్చరికలు మరియు ప్రమాద తగ్గింపు
భారత వాతావరణ విభాగం భారతదేశపు ప్రధాన తుఫాను హెచ్చరిక సంస్థ. న్యూఢిల్లీలోని దాని ప్రాంతీయ ప్రత్యేక వాతావరణ కేంద్రం ఉత్తర హిందూ మహాసముద్రానికి ఉష్ణమండల తుఫాను సూచనలను అందిస్తుంది. సంఖ్యాత్మక నమూనాల మద్దతుతో ఉపగ్రహాలు, డాప్లర్ వాతావరణ రాడార్లు, సముద్ర బోయాలు, నౌకలు, తీరప్రాంత కేంద్రాల నుంచి పరిశీలన సమాచారం లభిస్తుంది. WMO/ESCAP ప్యానెల్ సభ్యదేశాలు అందించిన జాబితాల నుంచి తుఫానులకు పేర్లు కేటాయిస్తారు; పేర్లు పెట్టడం సమాచార ప్రసారాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది తప్ప తుఫాను తీవ్రతను సూచించదు.
IMD నాలుగు దశల హెచ్చరిక వ్యవస్థలో తుఫాను ముందస్తు నిఘా సూచన (pre-cyclone watch), తుఫాను అప్రమత్తత సూచన (cyclone alert), తుఫాను హెచ్చరిక (cyclone warning), తీరం దాటిన అనంతర పరిస్థితుల అంచనా (post-landfall outlook) ఉంటాయి. సంబంధిత ప్రభావాలు ప్రారంభమవుతాయని లేదా తుఫాను తీరం దాటుతుందని అంచనా వేసిన సమయానికి ముందు సాధారణంగా వరుసగా సుమారు 72, 48, 24, 12 గంటల వ్యవధిలో వీటిని జారీ చేస్తారు. ముందస్తు అంచనాలు ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించడం, చేపల వేటపై ఆంక్షలు, నౌకాశ్రయాల సన్నద్ధత, అత్యవసర ప్రతిస్పందన చర్యలకు తోడ్పడతాయి. గాలి వేగం ఆధారంగా IMD నిర్ణయించే తుఫాను తీవ్రత వర్గాలను, ఆశించదగిన ప్రభావాలు, చేపట్టాల్సిన చర్యలను తెలియజేసే రంగుల సంకేతాలతో కూడిన హెచ్చరిక సందేశాలతో కలిపి పొరబడకూడదు.
సకాలంలో ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించడం, విపత్తులను తట్టుకునే భవనాలు, ఆశ్రయ కేంద్రాలు, విశ్వసనీయ సమాచార వ్యవస్థలు, రక్షణ కల్పించిన ప్రజోపయోగ సేవలు, తగిన తీరప్రాంత భూవినియోగ ప్రణాళికలను సమన్వయం చేయడం ద్వారా విపత్తు ముప్పును తగ్గించవచ్చు. మడ అడవులు, ఇసుక దిబ్బలు అలల ప్రభావాలను కొంతవరకు తగ్గించగలవు; అయితే అవి ఇంజినీరింగ్ ఆధారిత రక్షణ చర్యలకు లేదా ప్రజల తరలింపునకు ప్రత్యామ్నాయం కావు. జాతీయ తుఫాను ముప్పు తగ్గింపు ప్రాజెక్టు కింద ఆశ్రయ కేంద్రాలు, ప్రజల తరలింపు మార్గాలు, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు వంటి చర్యలకు మద్దతు అందించారు. సమర్థవంతమైన సన్నద్ధతలో మత్స్యకారులు, దివ్యాంగులు, వలసదారులు, పశువుల యజమానులు, ఇతర ప్రాంతాలతో సంబంధాలు తక్కువగా ఉన్న తీరప్రాంత సముదాయాలను తప్పనిసరిగా చేర్చాలి.
- విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005 జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థలకు సంస్థాగత వ్యవస్థను కల్పిస్తుంది.
- హెచ్చరికలు ప్రమాదానికి గురయ్యే ప్రజలకు అర్థమయ్యే భాషలో చేరి, సకాలంలో రక్షణ చర్యలు చేపట్టడానికి దారితీసినప్పుడే ముందస్తు అంచనా ఉపయోగకరమవుతుంది.
బహుళ ఉష్ణమండల తుఫానులు: ఉమ్మడి పరిస్థితులు, విభిన్న వ్యవస్థలు
అందించిన మెటాడేటా అట్లాంటిక్, తూర్పు పసిఫిక్ ప్రాంతాల్లో క్రియాశీలంగా ఉన్న అనేక ఉష్ణమండల తుఫానులను గుర్తిస్తుంది; వీటిలో హరికేన్లు, ఉష్ణమండల తుఫానులు ఉన్నాయి. అనుకూలమైన కాలానుగుణ పరిస్థితులు ఒకేసారి అనేక వ్యవస్థలు కొనసాగేందుకు ఎలా తోడ్పడతాయో పోల్చి అధ్యయనం చేయడానికి ఇది ఒక ఉదాహరణను అందిస్తుంది. భౌగోళికంగా ఒక సడలిన గొలుసు ఆకారంలో కనిపించినంత మాత్రాన ఆ తుఫానులన్నీ ఒకే వాయు ప్రసరణ వ్యవస్థగా ఏర్పడ్డాయని లేదా ఒకే మార్గాన్ని అనుసరిస్తాయని అర్థం కాదు. ప్రతి తుఫాను దాని సొంత పరిసర పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది: తగినంత సముద్ర ఉష్ణం, తేమతో కూడిన గాలి, ముందుగానే ఉన్న వాతావరణ అలజడి, తగినంత కోరియోలిస్ బలం, సాధారణంగా తక్కువ స్థాయిలో ఉండే నిలువు పవన కోత. ఘనీభవనం ద్వారా విడుదలయ్యే గుప్తోష్ణం ఉష్ణ కేంద్రక వాయు ప్రసరణను కొనసాగించడానికి తోడ్పడుతుంది.
భారతదేశానికి సంబంధిత సముద్ర ప్రాంతాలు బంగాళాఖాతం, అరేబియా సముద్రం. వీటిలో తుఫానుల క్రియాశీలత సాధారణంగా నైరుతి రుతుపవన కాలానికి ముందు, తరువాత గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుతుంది. పశ్చిమార్ధగోళ ఉదాహరణ సాధారణ ప్రక్రియలను వివరిస్తుంది; ఇది భారతదేశంలోని ఏదైనా నిర్దిష్ట తుఫానుకు సంబంధించిన ఆధారం కాదు. మెటాడేటా అనుకరణ పద్ధతిలో రూపొందించిన సహజ వర్ణ ఉపగ్రహ చిత్ర ఉత్పత్తిని వివరిస్తుంది. మేఘాల అమరికను, తుఫానుల విస్తరణను అధ్యయనం చేయడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది; అయితే దీని ఆధారంగా మాత్రమే ఉపరితల గాలి వేగాన్ని, కేంద్ర పీడనాన్ని లేదా తుఫాను ఉప్పెన ఎత్తును నిర్ధారించలేం. ఆ అంచనాలకు అదనపు పరిశీలనలు, విశ్లేషణ అవసరం. తీరప్రాంత ప్రభావాలు కూడా కేవలం తీవ్రత వర్గాలపై మాత్రమే కాకుండా, తుఫాను పరిమాణం, ప్రయాణ మార్గం, వర్షపాతం, సముద్రపు లోతులు, సముద్రగర్భ ఆకృతి, ఆటుపోట్లు, జనావాసాలు ముప్పునకు గురయ్యే స్థితిపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
- హరికేన్, సైక్లోన్ అనేవి స్థూలంగా ఒకే వాతావరణ దృగ్విషయానికి వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో ఉపయోగించే పదాలు; అట్లాంటిక్ హరికేన్ వర్గాలను IMD వర్గీకరణలతో నేరుగా సమానంగా పరిగణించకూడదు.
- కోరియోలిస్ బలం భ్రమణానికి తోడ్పడుతుంది; అయితే తుఫానుకు శక్తిని అందించదు. అందువల్ల భూమధ్యరేఖకు అత్యంత సమీపంలో ఉష్ణమండల తుఫానులు ఏర్పడటం అరుదు.
- వాయురాశుల సరిహద్దులతో ఏర్పడే సమశీతోష్ణ మండల తుఫానులకు భిన్నంగా, ఉష్ణమండల తుఫానులు ఉష్ణ కేంద్రక వ్యవస్థలు; తుఫాను ఉప్పెన, విధ్వంసక గాలులు, లోతట్టు భూభాగాల్లో వరదలు వీటి వల్ల సంభవించే ప్రమాదాల్లో ఉన్నాయి.
ఉష్ణమండల తుఫాను అభివృద్ధి — సరళీకృత వివరణ
- 1. తేమ, గాలి కోత పరిస్థితులు అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు, వెచ్చని మహాసముద్రంపై ముందుగా ఉన్న వాతావరణ అలజడి అభివృద్ధి చెందుతుంది.
- 2. ఉపరితల అభిసరణ వ్యవస్థీకృత ఉరుములతో కూడిన వానలకు వెచ్చని, తేమతో కూడిన గాలిని అందిస్తుంది.
- 3. సాంద్రీకరణ గుప్తోష్ణాన్ని విడుదల చేసి, ఉష్ణ కేంద్రం గల అల్పపీడన వ్యవస్థ ఏర్పడటానికి తోడ్పడుతుంది.
- 4. కొరియాలిస్ బలం లోపలికి ప్రవహించే గాలిని భ్రమణ ప్రసరణగా వ్యవస్థీకరిస్తుంది.
- 5. మహాసముద్రం నుంచి నిరంతర ఉష్ణ సరఫరా, ఎగువ స్థాయిలో గాలి బాహ్య ప్రవాహం తుఫాను తీవ్రత పెరగడానికి తోడ్పడతాయి.
- 6. భూభాగంతో సంపర్కం, చల్లని నీరు, పొడి గాలి లేదా బలమైన గాలి కోత చివరికి తుఫాను బలహీనపడటానికి దోహదం చేస్తాయి.
| వర్గం | గాలి వేగం |
|---|---|
| తీవ్ర వాయుగుండం | 28–33 నాట్లు |
| తుఫాను | 34–47 నాట్లు |
| తీవ్ర తుఫాను | 48–63 నాట్లు |
| అతి తీవ్ర తుఫాను | 64–89 నాట్లు |
| అత్యంత తీవ్ర తుఫాను | 90–119 నాట్లు |
| సూపర్ తుఫాను | 120 నాట్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ఫైలిన్ తుఫాను, ఒడిశా, 2013
ఫైలిన్ 12 అక్టోబర్ 2013న గోపాల్పూర్ సమీపంలో తీరం దాటింది. వాతావరణ అంచనాలు, తుఫాను ఆశ్రయ కేంద్రాలు, సమన్వయంతో పనిచేసిన పరిపాలనా యంత్రాంగం సహకారంతో సుమారు పది లక్షల మందిని సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించడం వల్ల, 1999 ఒడిశా మహా తుఫానుతో పోలిస్తే మరణాల సంఖ్యను గణనీయంగా తగ్గించగలిగారు. ఆస్తి, వ్యవసాయ నష్టాలు భారీగా ఉన్నప్పటికీ, సన్నద్ధత ద్వారా మరణాలను ఎలా తగ్గించవచ్చో ఈ ఉదంతం చూపిస్తుంది.
కాటరినా తుఫాను, బ్రెజిల్, 2004
కాటరినా 2004 మార్చిలో దక్షిణ బ్రెజిల్ను తాకిన అరుదైన దక్షిణ అట్లాంటిక్ హరికేన్. సాధారణంగా తుఫాను ఏర్పడటానికి ప్రతికూలంగా ఉండే ఈ సముద్ర ప్రాంతంలో, అసాధారణంగా అనుకూలించిన సముద్ర–వాతావరణ పరిస్థితులు దాని అభివృద్ధికి దోహదపడ్డాయి. తుఫానులు ఏర్పడని ప్రాంతాలకు సంబంధించిన భౌగోళిక నియమాలను సంపూర్ణ నిషేధాలుగా కాకుండా, బలమైన సాధారణ ధోరణులుగా ఎందుకు పేర్కొనాలో ఇది వివరిస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది పరిస్థితుల్లో ఏవి సాధారణంగా ఉష్ణమండల తుఫానుల ఆవిర్భావానికి అనుకూలిస్తాయి? 1. బలహీనమైన నిలువు పవన కోత 2. తేమతో కూడిన మధ్య క్షోభావరణం 3. సరిగ్గా భూమధ్యరేఖపై ఉండే స్థానం సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
తుఫాను ఉప్పెనకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ముందుగా అంచనా వేసిన ఖగోళ ఆటుపోట్ల స్థాయితో పోల్చి దీనిని కొలుస్తారు. 2. విశాలమైన, తక్కువ లోతుగల ఖండతీరపు అంచు దీని తీవ్రతను పెంచవచ్చు. 3. ఇది ప్రధానంగా సముద్రగర్భ భూకంపాల వల్ల సంభవిస్తుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 3
పరిపక్వ దశలో ఉన్న ఉష్ణమండల తుఫానుకు సంబంధించిన ఏ వివరణ సరైనది?
- A. దాని కన్నులో సాధారణంగా అత్యంత బలమైన ఉపరితల గాలులు ఉంటాయి.
- B. ఉత్తరార్ధగోళంలో దాని గాలి ప్రసరణ సవ్యదిశలో ఉంటుంది.
- C. దాని కంటి గోడలో గాలి బలంగా పైకి ఎగసిపోతుంది; సాధారణంగా అత్యంత బలమైన గాలులు కూడా అక్కడే ఉంటాయి.
- D. శీతల, ఉష్ణ వాతాగ్రాలు ఢీకొనడం దాని ప్రధాన శక్తి వనరు.
మెయిన్స్: ఉష్ణమండల తుఫానుల ఆవిర్భావానికి కారణమయ్యే భౌగోళిక అంశాలను వివరించండి. సమాన తీవ్రత కలిగిన తుఫానులు భారత తీరాల వెంబడి భిన్నమైన విపత్తు పరిణామాలకు ఎందుకు దారితీస్తాయో అంచనా వేయండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- సముద్ర ఉష్ణ పరిమాణం, తేమ, కోరియాలిస్ బలం, ప్రారంభ అలజడి, బలహీనమైన పవన కోత, ఎగువ స్థాయిలో గాలి బహిర్ప్రవాహాన్ని వివరించండి.
- భారతదేశంలో తుఫానుల కాలానుగుణతను, బంగాళాఖాతం–అరేబియా సముద్రం మధ్య వ్యత్యాసాన్ని చర్చించండి.
- గాలుల వల్ల కలిగే నష్టం, వర్షపాతం వల్ల సంభవించే వరదలు, తుఫాను ఉప్పెన మధ్య తేడాలను వివరించండి.
- ఖండతీరపు అంచు లోతు, తీర ఆకృతి, ఆటుపోట్ల సమయం, డెల్టాలు, జనావాసాలు ముప్పునకు గురయ్యే స్థితిని విశ్లేషించండి.
- ప్రజల తరలింపు, ఆశ్రయ కేంద్రాలు, చివరి వ్యక్తి వరకు హెచ్చరికలు చేరవేయడం యొక్క ప్రాముఖ్యతను ఫైలిన్ ఉదాహరణతో వివరించండి.
- విపత్తులను తట్టుకోగల మౌలిక సదుపాయాలు, పర్యావరణ వ్యవస్థల పరిరక్షణ, అందరినీ భాగస్వాములను చేసే సన్నద్ధతను ప్రస్తావిస్తూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Class XI, Fundamentals of Physical Geography: Atmospheric Circulation and Weather Systems.
- India Meteorological Department, RSMC New Delhi: cyclone FAQs, classification and annual cyclone reports.
- National Disaster Management Authority: National Disaster Management Guidelines on Management of Cyclones.
- World Meteorological Organization: Tropical Cyclone Programme.
- IPCC Sixth Assessment Report, Working Group I: Weather and Climate Extreme Events in a Changing Climate.
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Turbulent_Tropical_Skies.jpg
