అర్థం, ఆర్థిక హేతుబద్ధత
వ్యవసాయ ఉత్పత్తి కాలానుగుణంగా జరుగుతుంది; ఆహార వినియోగం మాత్రం ఏడాది పొడవునా కొనసాగుతుంది. ఉత్పత్తి రుతుపవనాల వైవిధ్యం, చీడపీడలు, ఉష్ణ ఒత్తిడి, ఇతర అనూహ్య ప్రతికూల పరిస్థితుల ప్రభావానికి కూడా లోనవుతుంది. స్వల్పకాలంలో ప్రధాన ఆహార పదార్థాల డిమాండ్ ధర వ్యాకోచత్వం సాపేక్షంగా తక్కువగా ఉండటం వల్ల, సరఫరాలో స్వల్ప అంతరాయం కూడా దానికంటే అధిక నిష్పత్తిలో ధర పెరుగుదలకు దారితీయవచ్చు. మారుతూ ఉండే ఉత్పత్తికి, నిరంతరం కొనసాగుతున్న వినియోగానికి మధ్య బఫర్ నిల్వలు రక్షణాత్మక నిల్వలుగా పనిచేస్తాయి.
భారతదేశంలో ఈ పదం సాధారణంగా కేంద్ర పూల్‌లో ప్రభుత్వం ఆధీనంలో ఉన్న బియ్యం, గోధుమల నిల్వలను సూచిస్తుంది. మార్కెటింగ్ సీజన్‌లో సేకరణ రైతులకు మద్దతునిస్తుంది. ఆ తర్వాత నిల్వల విడుదల ఆహార పంపిణీని కొనసాగించడంతోపాటు మార్కెట్‌లో లభ్యతను పెంచగలదు. అయితే, దేశంలో నిల్వ చేసిన ధాన్యమంతా బఫర్ నిల్వలు కాదు: ప్రైవేటు ఆధీనంలోని నిల్వలు, గృహస్థాయి నిల్వలు ప్రజా విధాన ప్రయోజనాల కోసం ప్రభుత్వం నిర్వహించే నిల్వల కంటే భిన్నమైనవి.
మూడు లక్ష్యాలు పరస్పరం ముడిపడి ఉన్నాయి: దుర్బల వర్గాల వినియోగదారులను రక్షించడం, సంక్షేమ పథకాల కింద పంపిణీ నిరాటంకంగా సాగేలా చూడటం, ధరల స్థిరత్వానికి తోడ్పడటం. ఉత్పత్తిలో కొరత లేదా వాణిజ్యం, రవాణాలో అంతరాయాలు ఏర్పడినప్పుడు కూడా ఈ నిల్వలు రక్షణగా పనిచేస్తాయి. ఇవి ద్రవ్యోల్బణాన్ని స్వయంచాలకంగా తొలగించవు. ఎందుకంటే చిల్లర ధరలు రవాణా, ప్రాసెసింగ్, మార్కెట్ పోటీతోపాటు నిల్వలను విడుదల చేసే సమయం, ప్రాంతంపై కూడా ఆధారపడి ఉంటాయి.
- బఫర్ నిల్వ: సరఫరాలో హెచ్చుతగ్గుల ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి, నిర్దేశిత ప్రజా అవసరాలను తీర్చడానికి ఉపయోగించే విధానపరమైన నిల్వ.
- ఆహార భద్రత: లభ్యత, అందుబాటు, వినియోగం, స్థిరత్వాలను కలిగి ఉండే విస్తృత భావన; ధాన్య నిల్వలు ప్రధానంగా లభ్యతను, స్థిరత్వాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి.
- ఆహార స్వయంసమృద్ధి: దేశీయ ఉత్పత్తి అవసరాలను తీర్చగలగడం; అయితే ఇది ఒక్కటే ప్రతి కుటుంబం తగినంత ఆహారాన్ని కొనుగోలు చేయగలదని నిర్ధారించదు.
సేకరణ, సంస్థలు మరియు పంపిణీ
సంబంధిత అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకొని, సంప్రదింపులు జరిపిన అనంతరం, వ్యవసాయ వ్యయాలు మరియు ధరల కమిషన్ సిఫార్సుల ఆధారంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం కనీస మద్దతు ధరలను ప్రకటిస్తుంది. నిర్దేశిత నాణ్యతా ప్రమాణాలు, సేకరణ ఏర్పాట్లకు లోబడి, రైతులు విక్రయించడానికి ముందుకు తెచ్చిన అర్హతగల గోధుమలు, వరి ధాన్యాన్ని FCI మరియు నియమిత రాష్ట్ర సంస్థలు MSP వద్ద సేకరిస్తాయి. కేంద్ర పూల్ నిల్వల్లో బియ్యంగా లెక్కించడానికి ముందు వరి ధాన్యాన్ని మిల్లింగ్ ద్వారా బియ్యంగా మారుస్తారు. ఇతర పంటలకు MSP ప్రకటించినంత మాత్రాన వాటికీ ఇదే విధమైన పరిమితి లేని సేకరణ ఏర్పాట్లు ఉన్నట్లు కాదు.
రాష్ట్ర సంస్థల గణనీయమైన భాగస్వామ్యంతో FCI ఆహార ధాన్యాల సేకరణ, నిల్వ, రవాణా మరియు పంపిణీని చేపడుతుంది. వికేంద్రీకృత సేకరణ విధానంలో, భాగస్వామ్య రాష్ట్రాలు ఆమోదిత అవసరాల కోసం ధాన్యాన్ని సేకరించి, నిల్వ చేసి, పంపిణీ చేస్తాయి; వర్తించే ఏర్పాట్ల ప్రకారం మిగులు ధాన్యాన్ని కేంద్ర పూల్‌కు బదిలీ చేస్తాయి. మిగులు ఉత్పత్తి ప్రాంతాల నుంచి వినియోగ ప్రాంతాలకు, కొరత ఉన్న ప్రాంతాలకు ధాన్యాన్ని తరలిస్తారు. అందువల్ల రైల్వే రవాణా సామర్థ్యం, గిడ్డంగులు, తుది పంపిణీ స్థానం వరకు సరఫరా నిర్వహణ ఆహార భద్రతలో అంతర్భాగాలవుతాయి.
జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం, 2013 గ్రామీణ జనాభాలో 75 శాతం వరకు, పట్టణ జనాభాలో 50 శాతం వరకు ప్రజలకు వర్తింపును కల్పిస్తుంది. ప్రాధాన్య కుటుంబాల్లోని ప్రతి వ్యక్తికి నెలకు 5 కిలోగ్రాముల ఆహార ధాన్యాల హక్కు ఉండగా, అంత్యోదయ అన్న యోజన కుటుంబాలకు నెలకు కుటుంబానికి 35 కిలోగ్రాములు అందుతాయి. NFSA కింద ఉచిత ఆహార ధాన్యాల సరఫరా జనవరి 2023లో ప్రారంభమైంది. ప్రధాన మంత్రి గరీబ్ కళ్యాణ్ అన్న యోజన కింద జనవరి 2024 నుంచి ఐదు సంవత్సరాల పాటు దీనిని కొనసాగించారు.
ప్రభుత్వ ధాన్యం ఆమోదిత సంక్షేమ కార్యక్రమాలకు కూడా తోడ్పడుతుంది. దీనికి వేరుగా, బహిరంగ మార్కెట్ విక్రయ పథకం (దేశీయ) ప్రభుత్వ ఆదేశాల మేరకు కేంద్ర పూల్ నిల్వల నుంచి ధాన్యాన్ని విడుదల చేయడానికి అనుమతిస్తుంది; సాధారణంగా ఇది ఈ-వేలం ద్వారా జరుగుతుంది. మార్కెట్‌లో లభ్యతను మెరుగుపరచడం, ధరలను అదుపులో ఉంచడం దీని ఉద్దేశాల్లో భాగం. NFSA కేటాయింపులకు భిన్నంగా, OMSS విక్రయాలు కుటుంబాలకు కల్పించిన హక్కులు కాకుండా మార్కెట్ జోక్య చర్యలు.
నిల్వ ప్రమాణాలు: నిర్వహణ నిల్వలు మరియు వ్యూహాత్మక నిల్వలు
కేంద్ర పూల్ ఆహారధాన్యాల నిల్వ ప్రమాణాల్లో రెండు భాగాలు ఉంటాయి. నిర్వహణ నిల్వలు సేకరణ కాలాల మధ్య క్రమబద్ధమైన పంపిణీకి, ఆమోదించిన ఇతర అవసరాలకు ఉపయోగపడతాయి. వ్యూహాత్మక నిల్వలు ఊహించని కొరతలు, ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, అటువంటి ఇతర ఆకస్మిక పరిస్థితులను ఎదుర్కొనేందుకు రక్షణగా నిలుస్తాయి. అందువల్ల వ్యూహాత్మక నిల్వలు మొత్తం నిల్వ ప్రమాణాల్లో భాగమే తప్ప, ప్రచురించిన మొత్తం పరిమాణాలను ఉపయోగించేటప్పుడు మళ్లీ అదనంగా కలపాల్సిన పరిమాణం కాదు.
త్రైమాసిక ప్రమాణాలు బియ్యం, గోధుమల వేర్వేరు సేకరణ చక్రాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. గోధుమల సేకరణ ప్రధానంగా రబీ పంట కోతల అనంతరం జరుగుతుంది. అందుకే 1 జూలైన గోధుమల నిల్వ అవసరం సాపేక్షంగా ఎక్కువగా ఉండగా, పెద్ద మొత్తంలో కొత్త సేకరణ ప్రారంభం కావడానికి కాస్త ముందు, అంటే 1 ఏప్రిల్‌న, ఆ అవసరం తక్కువగా ఉంటుంది. బియ్యం సేకరణ ఖరీఫ్ పంట కోతల అనంతరం జరుగుతుంది; కొన్ని రాష్ట్రాల్లో అదనపు పంట కాలాల అనంతరం కూడా జరుగుతుంది. పర్యవసానంగా, ఏడాది పొడవునా ఒకే విధమైన ప్రమాణాన్ని వర్తింపజేస్తే కాలానుగుణ నిల్వ అవసరాలు తగిన విధంగా ప్రతిబింబించవు.
వాస్తవ నిల్వలను అదే ప్రామాణిక తేదీకి వర్తించే నిల్వ ప్రమాణంతో పోల్చాలి. ప్రమాణానికి మించిన నిల్వలు అదనపు భద్రతను కల్పించవచ్చు. అయితే, భారీ మిగులు నిల్వలు నిరంతరం కొనసాగితే ఆర్థిక వ్యయాలు, నిల్వ వ్యయాలు పెరుగుతాయి. త్రైమాసిక ప్రమాణం కంటే నిల్వలు తక్కువగా ఉండటం నిల్వల పరంగా వెసులుబాటు తగ్గిందని సూచిస్తుంది తప్ప, తక్షణమే దేశవ్యాప్తంగా ఆహార కొరత ఏర్పడిందని తప్పనిసరిగా అర్థం కాదు: పొలాల్లో ఉన్న పంటలు, రాబోయే సేకరణ, ప్రైవేటు నిల్వలు, వాణిజ్య పరిస్థితులు కూడా ముఖ్యమే. పట్టికలోని గణాంకాలు జనవరి 2015లో ఆమోదించిన ప్రమాణాలే తప్ప, ప్రస్తుతం ఉన్న వాస్తవ నిల్వలు కావు.
- వ్యూహాత్మక నిల్వ భాగం: బియ్యం 2 మిలియన్ టన్నులు మరియు గోధుమలు 3 మిలియన్ టన్నులు.
- ప్రమాణ మార్పిడి: 1 మిలియన్ టన్ను అంటే 10 లక్షల టన్నులు.
- ప్రస్తుత నిల్వలకు సంబంధించిన ప్రశ్నల కోసం, తేదీతో కూడిన FCI లేదా ఆహార మరియు ప్రజా పంపిణీ శాఖ ప్రకటనలను ఉపయోగించండి.
ఆర్థిక వ్యయాలు, వక్రీకరణలు మరియు సంస్కరణల ప్రాధాన్యాలు
ప్రభుత్వ నిల్వల నిర్వహణలో రైతులకు చెల్లించే MSPకి మించి ఆర్థిక వ్యయం ఉంటుంది. సేకరణ అనుబంధ వ్యయాల్లో ధాన్యం కొనుగోలు, భౌతిక నిర్వహణకు సంబంధించిన ఖర్చులు ఉంటాయి; పంపిణీ వ్యయాల్లో నిల్వ, రవాణా, ఇతర నిర్వహణ ఖర్చులు ఉంటాయి. నిల్వలను కొనసాగించడం వల్ల ప్రభుత్వ వనరులు కూడా వాటిలో బంధించబడతాయి; నిధుల సమీకరణ వ్యయాలు కూడా భరించాల్సి వస్తుంది. స్థూలంగా చెప్పాలంటే, ప్రభుత్వ ఆహారధాన్య కార్యకలాపాల ఆర్థిక వ్యయానికి, సబ్సిడీపై పంపిణీ ద్వారా వచ్చే రాబడికి మధ్య అంతరాన్ని భర్తీ చేయడంతోపాటు, పథకాలకు సంబంధించిన అర్హమైన వ్యయాలను ఆహార సబ్సిడీ భరిస్తుంది.
అధిక సేకరణ, దీర్ఘకాలిక నిల్వ వల్ల ప్రైవేటు వాణిజ్యానికి అవకాశాలు తగ్గవచ్చు, అధిక వ్యయంతో కూడిన అదనపు నిల్వ సామర్థ్యం అవసరం కావచ్చు, ధాన్యం నాణ్యత క్షీణించే ముప్పు పెరగవచ్చు. దీనికి విరుద్ధంగా, తగినంత సేకరణ చేయకపోవడం లేదా సమయానికి ముందే నిల్వలను విక్రయించడం లేదా పంపిణీ చేయడం వల్ల ఆకస్మిక సంక్షోభ సమయంలో ప్రజలకు హక్కుగా లభించాల్సిన ప్రయోజనాలను అందించే సామర్థ్యం బలహీనపడవచ్చు. అందువల్ల, గరిష్ఠ స్థాయిలో నిల్వలను పోగుచేయడం లేదా కనిష్ఠ నిల్వలను ఉంచడం అనే వాటిలో ఏదో ఒకటే అన్ని సందర్భాల్లోనూ వాంఛనీయమని భావించకుండా, నిల్వలు కల్పించే బీమా తరహా రక్షణ ప్రయోజనాలకు, ప్రభుత్వ ఖజానాపై పడే వ్యయాలకు మధ్య సమతుల్యత సాధించడం సమర్థ నిర్వహణకు అవసరం.
వరి, గోధుమలపై కేంద్రీకృతమైన సేకరణ ప్రోత్సాహకాలు తృణధాన్యాల ఆధిక్యంతో కూడిన సాగు విధానాన్ని మరింత బలపరచవచ్చు. వాయవ్య భారతదేశంలో, వరి సేకరణకు ఉన్న హామీ, సబ్సిడీ విద్యుత్తు, నీటిపారుదల ప్రోత్సాహకాలు పరస్పరం కలిసి భూగర్భజలాలపై ఒత్తిడి పెరగడానికి దోహదపడుతున్నాయి. ఈ పర్యావరణ ప్రభావాలు కేవలం నిల్వ కారణంగా కాకుండా, విస్తృత వ్యవసాయ విధాన చట్రం కారణంగా ఏర్పడుతున్నాయి. వాస్తవిక నిల్వ ప్రణాళిక, పారదర్శకంగా నిల్వల విడుదల, సాధ్యమైన చోట విభిన్న పంటల సేకరణ, శాస్త్రీయ నిల్వ, నాణ్యత పర్యవేక్షణ, పటిష్ఠమైన రవాణా–సరఫరా వ్యవస్థలు సంస్కరణల ప్రాధాన్యాంశాలు. సైలోలు, యాంత్రీకృత సరుకు నిర్వహణ నష్టాలను తగ్గించగలవు; అయితే, వీటికి అనువైన రవాణా అనుసంధానాలు, వాణిజ్యపరంగా సుస్థిరమైన ఒప్పందాలు అవసరం.
ఇతర బఫర్ నిల్వలు, ప్రిలిమ్స్‌కు ముఖ్యమైన వ్యత్యాసాలు
భారతదేశం పప్పుధాన్యాలు, ఉల్లిపాయలు వంటి ఎంపిక చేసిన సరుకులకు కూడా ధరల స్థిరీకరణ బఫర్ నిల్వలను నిర్వహిస్తుంది. వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖ ధరల స్థిరీకరణ నిధి చట్రం ద్వారా సేకరణ, నిల్వల విడుదల జోక్యాలకు మద్దతు అందిస్తుంది. వీటిని అమలు చేసే సంస్థల్లో NAFED, NCCF ఉన్నాయి. ఈ బఫర్ నిల్వలు నిర్దిష్ట సరుకుల మార్కెట్లలో ధరల అస్థిరతను ఎదుర్కొంటాయి; సంస్థాగతంగానూ, నిర్వహణపరంగానూ ఇవి కేంద్ర పూల్‌లోని బియ్యం, గోధుమల త్రైమాసిక నిల్వ ప్రమాణాలకు భిన్నమైనవి.
బఫర్ నిల్వల నుంచి విడుదల చేసిన సరుకు సంబంధిత మార్కెట్లకు సకాలంలో, తగిన పరిమాణంలో చేరినప్పుడే ధరలపై ప్రభావం చూపుతుంది. నిల్వ నష్టాలు, త్వరగా పాడయ్యే స్వభావం కారణంగా ఉల్లిపాయలను నిల్వ ఉంచగల కాలానికి పరిమితులు ఉంటాయి; అందువల్ల వాటి నిర్వహణ ప్రత్యేకంగా సవాలుతో కూడుకున్నది. పప్పుధాన్యాల విషయంలో రకాలను బట్టి మారే డిమాండ్, దిగుమతులపై ఆధారపడటం, ప్రాసెసింగ్ అవసరాలు వంటి భిన్నమైన సమస్యలు ఉంటాయి. కాబట్టి, ప్రతి సరుకుకు అనుగుణంగా విధాన రూపకల్పన చేయడం అత్యవసరం.
పరీక్షల దృష్ట్యా, నిల్వ (stock), ప్రవాహం (flow) మధ్య తేడాను గుర్తించాలి. నిల్వలను ఒక నిర్దిష్ట తేదీ నాటికి కొలుస్తారు; సేకరణ, ఉత్పత్తి, వార్షిక పంపిణీని ఒక కాలవ్యవధిలో కొలుస్తారు. అదేవిధంగా, MSP అనేది సేకరణ ధరకు సంబంధించిన సాధనం కాగా, బఫర్ అనేది నిల్వలకు సంబంధించిన సాధనం. ఎగుమతి ఆంక్షలు, దిగుమతి సుంకాల్లో మార్పులు, వ్యాపారులు ఉంచుకోగల నిల్వలపై పరిమితులు వంటివి నిల్వల విడుదలకు అనుబంధంగా తోడ్పడవచ్చు; అయితే, వీటిలో ఏదీ స్వతహాగా ప్రభుత్వ బఫర్ నిల్వ కాదు.
కేంద్ర పూల్ బఫర్ నిల్వల వ్యవస్థ పనిచేసే విధానం
- 1. ప్రభుత్వం కనీస మద్దతు ధర (MSP)ను, సేకరణ ఏర్పాట్లను ప్రకటిస్తుంది.
- 2. FCI, రాష్ట్ర సంస్థలు నిర్దేశిత ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్న గోధుమలు, వరి ధాన్యాన్ని సేకరిస్తాయి.
- 3. వరి ధాన్యాన్ని మిల్లుల్లో మరపట్టిస్తారు; బియ్యం, గోధుమలు కేంద్ర పూల్ నిల్వల్లో చేరుతాయి.
- 4. అవసరాలకు అనుగుణంగా సంస్థలు ధాన్యాన్ని నిల్వ చేస్తాయి, తనిఖీ చేస్తాయి, రవాణా చేస్తాయి.
- 5. NFSA, ఇతర ఆమోదిత సంక్షేమ కార్యక్రమాల కోసం ధాన్యాన్ని కేటాయిస్తారు.
- 6. సముచితమైన సందర్భాల్లో మార్కెట్‌లోకి అదనపు నిల్వలను విడుదల చేయడానికి ప్రభుత్వం అనుమతిస్తుంది.
| ప్రామాణిక తేదీ | బియ్యం | గోధుమలు | మొత్తం నిల్వలు |
|---|---|---|---|
| 1 జనవరి | 7.61 | 13.80 | 21.41 |
| 1 ఏప్రిల్ | 13.58 | 7.46 | 21.04 |
| 1 జూలై | 13.54 | 27.58 | 41.12 |
| 1 అక్టోబర్ | 10.25 | 20.52 | 30.77 |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
మహమ్మారి కాలంలో ఆహార సహాయం, 2020–2022
COVID-19 సంక్షోభ సమయంలో, తొలుత అమలు చేసిన PMGKAY తన అమలు దశల్లో NFSA లబ్ధిదారులకు ప్రతి వ్యక్తికి నెలకు అదనంగా 5 కిలోగ్రాముల ఆహారధాన్యాలను ఉచితంగా అందించింది. ఇది సాధారణ NFSA హక్కుల కింద లభించే పరిమాణానికి అదనం. అప్పటికే ఉన్న కేంద్ర పూల్ నిల్వలు, సేకరణ–పంపిణీ వ్యవస్థ భారీ స్థాయిలో అత్యవసర సహాయం అందించడానికి వీలు కల్పించాయి. ఈ ఉదంతం ప్రభుత్వ నిల్వలు బీమా తరహా రక్షణను అందించడంలో ఉన్న విలువను వివరిస్తుంది. అదే సమయంలో, దుర్బల కుటుంబాలకు సహాయం చేరాలంటే పోర్టబిలిటీ, పంపిణీ వ్యవస్థలు అత్యవసరమని కూడా చూపుతుంది.
2023లో గోధుమ మార్కెట్‌లో జోక్యం
జనవరి 2023లో, OMSS (దేశీయ) కింద కేంద్ర పూల్ నిల్వల నుంచి 30 లక్షల టన్నుల గోధుమలను విడుదల చేయనున్నట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. మార్కెట్ భాగస్వాములకు నిర్వహించిన ఇ-వేలం ఈ జోక్యంలో ప్రధాన భాగంగా ఉంది. అధిక ఉష్ణోగ్రతల ప్రభావానికి గురైన 2022 గోధుమ పంట కాలం, తగ్గిన సేకరణ నేపథ్యంలో చేపట్టిన ఈ చర్య, ప్రభుత్వ నిల్వలు మార్కెట్ సరఫరాకు ఎలా తోడ్పడగలవో చూపించింది. అదే సమయంలో, ఆహార భద్రత బాధ్యతలను దృష్టిలో ఉంచుకొని జాగ్రత్తగా సమతుల్యత పాటించాల్సిన అవసరాన్ని కూడా సూచించింది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
భారతదేశ కేంద్ర పూల్ ఆహారధాన్యాల నిల్వ ప్రమాణాలకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. వీటిలో నిర్వహణ నిల్వలు, వ్యూహాత్మక నిల్వలు రెండూ ఉంటాయి. 2. నాలుగు త్రైమాసిక ప్రామాణిక తేదీలన్నింటిలోనూ ఇవి ఒకే విధంగా ఉంటాయి. 3. సేకరణను నిషేధించే గరిష్ఠ పరిమితిని ఇవి నిర్దేశిస్తాయి. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
1 ఏప్రిల్‌తో పోలిస్తే 1 జూలై నాటికి గోధుమల నిల్వ ప్రమాణం గణనీయంగా ఎక్కువగా ఎందుకు ఉంటుంది?
- A. జూలైకి ముందు గోధుమల వినియోగం చట్టపరంగా నిషేధించబడింది.
- B. గోధుమల ప్రధాన సేకరణ రబీ పంట కోతల తర్వాత జరుగుతుంది; దీనివల్ల జూలైకి ముందే నిల్వలు పెరుగుతాయి.
- C. వ్యూహాత్మక గోధుమ నిల్వలను వర్షాకాలంలో మాత్రమే నిర్వహిస్తారు.
- D. జూలైలో NFSA కింద బియ్యాన్ని పంపిణీ చేయలేరు.
ప్రశ్న 3
కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. OMSS (దేశీయ): మార్కెట్‌లో లభ్యతను పెంచేందుకు ప్రభుత్వం ఆహారధాన్యాలను విక్రయించడం. 2. ధరల స్థిరీకరణ నిధి: పప్పుధాన్యాలు, ఉల్లిపాయలు వంటి ఎంపిక చేసిన సరకుల విషయంలో జోక్య చర్యలకు మద్దతు. 3. కనీస మద్దతు ధర: తృణధాన్యాల చిల్లర ధరలపై చట్టబద్ధమైన గరిష్ఠ పరిమితి. ఎన్ని జతలు సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
- A. ఒకటి మాత్రమే
- B. రెండు మాత్రమే
- C. మూడూ
- D. ఏదీ కాదు
మెయిన్స్: బఫర్ నిల్వలు ఆహార అభద్రత నుంచి రక్షణ కల్పిస్తాయి. అయితే, అధికంగా నిల్వలు పేరుకుపోవడం వల్ల ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యవస్థపై, పర్యావరణంపై వ్యయభారం ఏర్పడవచ్చు. భారతదేశంలోని బియ్యం–గోధుమల నిల్వ వ్యవస్థను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. సంస్కరణలను సూచించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- కాలానుగుణ ఉత్పత్తి, నిర్వహణ అవసరాలు, వ్యూహాత్మక నిల్వలను వివరించండి.
- MSPపై సేకరణ, కేంద్ర పూల్, NFSA కింద పంపిణీ, OMSS ద్వారా నిల్వల విడుదల మధ్య సంబంధాన్ని వివరించండి.
- మహమ్మారి సమయంలో అందించిన ఆహార సహాయాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకొని అత్యవసర పరిస్థితులను ఎదుర్కొనే సన్నద్ధతను వివరించండి.
- అధిక నిల్వలను నిర్వహించడానికి అయ్యే వ్యయాలు, నాణ్యత క్షీణత, ప్రైవేటు రంగ కార్యకలాపాలకు అవకాశాలు తగ్గడం, అధిక నిల్వల అవకాశ వ్యయం గురించి చర్చించండి.
- తృణధాన్యాలపై కేంద్రీకృతమైన సేకరణ ప్రోత్సాహకాలు నీటి, విద్యుత్ విధానాలతో ఎలా పరస్పర ప్రభావం చూపుతాయో వివరించండి.
- పారదర్శక నిల్వల ప్రణాళిక, సకాలంలో నిల్వల విడుదల, శాస్త్రీయ నిల్వ పద్ధతులు, మెరుగైన రవాణా–సరఫరా నిర్వహణ, స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణమైన పంటల వైవిధ్యీకరణకు సిఫార్సులు చేయండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Economics, Class IX: Food Security in India.
- Department of Food and Public Distribution: Foodgrain Stocking Norms and annual reports, dfpd.gov.in.
- Food Corporation of India: Stock positions, procurement data and OMSS information, fci.gov.in.
- National Food Security Act, 2013: India Code, indiacode.nic.in.
- Department of Consumer Affairs: Price Stabilisation Fund and annual reports, consumeraffairs.gov.in.
- Commission for Agricultural Costs and Prices: Price Policy Reports for Kharif and Rabi Crops.