వ్యవసాయ సబ్సిడీలు

1. అర్థం, సమర్థన, వర్గీకరణ

వ్యవసాయ సబ్సిడీ ఒక ఉత్పాదకం లేదా సేవను అందించడానికి అయ్యే వ్యయానికి, రైతులు చెల్లించే ధరకు మధ్య తేడాను సృష్టిస్తుంది లేదా ప్రభుత్వ వనరులను వ్యవసాయ ఉత్పత్తిదారులకు బదిలీ చేస్తుంది. ఇది బడ్జెట్ వ్యయం, సేవా సంస్థకు పరిహారం, వడ్డీ ఉపశమనం లేదా ప్రభుత్వం భరించే బీమా ప్రీమియంల రూపంలో ఉండవచ్చు. వ్యవసాయ మద్దతు అనేది సబ్సిడీల కంటే విస్తృతమైన భావన: పరిశోధన, విస్తరణ సేవలు, వ్యాధుల నిఘా, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు కూడా వ్యవసాయానికి మద్దతు ఇస్తాయి. అయితే వీటి ప్రయోజనాలు, ఆర్థిక ప్రభావాలు వ్యక్తిగత ఉత్పాదక రాయితీలకు భిన్నంగా ఉంటాయి.

మార్కెట్ వైఫల్యాలు, ప్రజా లక్ష్యాల నుంచి సబ్సిడీలకు ఆర్థిక సమర్థన లభిస్తుంది. రైతులు అనిశ్చిత వర్షపాతం, ధరల అస్థిరత, తగినంత బీమా లేకపోవడం, సంస్థాగత రుణాలకు పరిమిత ప్రాప్యత వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటారు. ప్రారంభంలో ప్రైవేటు పెట్టుబడి సరిపోని చోట మెరుగైన విత్తనాలు, సాగునీరు, ఎరువుల వినియోగాన్ని ప్రభుత్వ సహాయం ప్రోత్సహించగలదు. ఆహార భద్రత, పేదరిక నిర్మూలన, ఆదాయ స్థిరత్వం అదనపు లక్ష్యాలు. అయితే వ్యవసాయం అనేక మందికి ఉపాధి కల్పిస్తుందనే కారణంతోనే ఒక సబ్సిడీ సమర్థమైనదిగా లేదా సమన్యాయమైనదిగా మారదు.

ఉత్పాదక సబ్సిడీలు ఎరువులు, విద్యుత్, సాగునీరు, విత్తనాలు లేదా యంత్రాల ధరలను తగ్గిస్తాయి. రుణ సబ్సిడీలు రుణ వ్యయాన్ని తగ్గించగా, బీమా సబ్సిడీలు సాగుదారులు చెల్లించే ప్రీమియంను తగ్గిస్తాయి. ఆదాయ మద్దతు ఒక నిర్దిష్ట ఉత్పాదకాన్ని కొనుగోలు చేయాల్సిన అవసరం లేకుండానే కుటుంబ వనరులకు అదనపు తోడ్పాటు అందిస్తుంది. ధర మద్దతు ప్రభుత్వ నిర్ణీత ధరలు, మార్కెట్ జోక్యం ద్వారా అమలవుతుంది. ఈ వర్గాలు ఒకదానితో మరొకటి మిళితం కావచ్చు. కాబట్టి పరీక్షా ప్రశ్నల్లో చెల్లింపు ఎవరికి అందుతుంది, ఏ కార్యకలాపానికి మద్దతు ఇస్తున్నారు, ఆ మద్దతు ఉత్పత్తిపై ఆధారపడి ఉందా అనే అంశాలను గమనించాలి.

• ప్రత్యక్ష సబ్సిడీ: సరఫరాదారులకు చెల్లించే ఎరువుల సబ్సిడీ వంటి, స్పష్టంగా గుర్తించగల ప్రభుత్వ విత్త చెల్లింపు.
• అంతర్లీన సబ్సిడీ: నిర్వహణ, మరమ్మతు వ్యయాల కంటే తక్కువగా ఉండే సాగునీటి చార్జీల వంటి, ధర నిర్ణయంలో ఇమిడి ఉన్న రాయితీ.
• సార్వత్రిక మద్దతు, లక్షిత మద్దతు: విస్తృతంగా అందరికీ అందుబాటులో ఉండే ప్రయోజనాలకు, అర్హత, ప్రాంతం, పంట లేదా వ్యవసాయ కమతం వర్గం ఆధారంగా పరిమితమైన ప్రయోజనాలకు మధ్య తేడా.

2. భారతదేశంలో ప్రధాన వ్యవసాయ సబ్సిడీలు

ఎరువుల సబ్సిడీ కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన వ్యవసాయ మద్దతు సాధనాల్లో ఒకటి. యూరియాను ప్రభుత్వం నియంత్రించే గరిష్ఠ చిల్లర ధరకు విక్రయిస్తారు; వర్తించే సబ్సిడీ విధానం కింద అర్హులైన సరఫరాదారులకు పరిహారం చెల్లిస్తారు. పోషకాధారిత సబ్సిడీ పథకం కింద నోటిఫై చేసిన ఫాస్ఫేట్, పొటాష్ ఎరువులకు సహాయం వాటిలోని నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం, గంధకం పరిమాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణకు, వర్తించే షరతులకు లోబడి కంపెనీలు సాధారణంగా వాటి ధరలను నిర్ణయిస్తాయి. అందువల్ల పోషకాధారిత సబ్సిడీ అంటే ప్రతి ఎరువుకు ఏకరీతిగా నియంత్రిత చిల్లర ధర ఉంటుందని అర్థం కాదు.

ఎరువుల ప్రత్యక్ష ప్రయోజన బదిలీ, విక్రయ కేంద్ర పరికరాల ద్వారా నమోదైన వాస్తవ చిల్లర విక్రయాలతో సబ్సిడీ చెల్లింపులను అనుసంధానిస్తుంది. రైతు సబ్సిడీ ధరకు ఎరువును కొనుగోలు చేస్తాడు; విక్రయం ధ్రువీకరించిన తర్వాత కంపెనీకి సబ్సిడీ విడుదలవుతుంది. ఇది అర్హులైన భూయాజమాన్యం కలిగిన రైతు కుటుంబాలకు నేరుగా నగదు బదిలీ చేసే PM-KISANకు భిన్నమైనది. PM-KISAN అర్హత భూ రికార్డులపై ఆధారపడటం వల్ల అనేక మంది కౌలు రైతులతో సహా, నమోదైన యాజమాన్యం లేని సాగుదారులు స్వయంచాలకంగా దీని పరిధిలోకి రారు.

రాష్ట్రాలు విద్యుత్, సాగునీటికి గణనీయమైన మద్దతును అందిస్తాయి. ఉచిత లేదా రాయితీ వ్యవసాయ విద్యుత్ నీటి పంపింగ్ వ్యయాన్ని తగ్గిస్తుంది; తక్కువ కాలువ నీటి చార్జీలు సాగునీటి ఖర్చులను తగ్గిస్తాయి. వడ్డీ రాయితీ ఏర్పాట్ల కింద రుణ మద్దతు, అర్హమైన స్వల్పకాలిక వ్యవసాయ రుణాలను చౌకగా అందిస్తుంది; కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డు రుణాన్ని అందించే యంత్రాంగమే గానీ, అన్ని వ్యవసాయ రుణాలకు వర్తించే సార్వత్రిక రుణమాఫీ కాదు. ప్రధాన మంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన కింద రైతు ప్రీమియం వాటా ఖరీఫ్ ఆహార, నూనెగింజల పంటలకు 2%, రబీ ఆహార, నూనెగింజల పంటలకు 1.5%, వార్షిక వాణిజ్య, ఉద్యాన పంటలకు 5%గా పరిమితం చేయబడింది. పథకం నిబంధనల ప్రకారం మిగిలిన ప్రీమియంకు ప్రభుత్వాలు మద్దతు ఇస్తాయి.

• యాంత్రీకరణ, సూక్ష్మ సాగునీటి, ఉద్యానవన పథకాలు నిర్దేశిత అర్హత షరతుల కింద మూలధన సబ్సిడీలను అందించవచ్చు.
• రుణమాఫీలు నిర్దిష్ట రుణ చెల్లింపు బాధ్యతలను రద్దు చేస్తాయి; ఇవి వడ్డీ సబ్సిడీలకు భిన్నమైనవి, తిరిగి చెల్లించే ప్రేరణలను ప్రభావితం చేయవచ్చు.
• రాష్ట్ర స్థాయి సబ్సిడీల రూపకల్పనలో, ముఖ్యంగా విద్యుత్, సాగునీరు, అదనపు ఆదాయ మద్దతు విషయంలో గణనీయమైన వైవిధ్యం ఉంటుంది.

3. ఆర్థిక, పంపిణీ సంబంధిత, పర్యావరణ ప్రభావాలు

సబ్సిడీలు కొనుగోలు సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచగలవు, నిర్వహణ మూలధన పరిమితులను సడలించగలవు, ప్రతికూల ఆఘాతాల తర్వాత ఉత్పత్తిని స్థిరీకరించగలవు. అంతర్జాతీయ ఎరువుల ధరలు తీవ్రంగా పెరిగే కాలాల్లో, ఆ పెరుగుదల మొత్తం సాగుదారులపై పడకుండా ప్రభుత్వ మద్దతు నివారించగలదు. అందుబాటు వ్యయంతో లభించే సంస్థాగత రుణాలు ఖరీదైన అసంస్థాగత రుణాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించవచ్చు; బీమా ప్రీమియం మద్దతు నష్టభయ రక్షణను అందుబాటులోకి తీసుకురాగలదు. మార్కెట్లు అసంపూర్ణంగా ఉండి, నష్టాలను భరించే రైతుల సామర్థ్యం తక్కువగా ఉన్న చోట ఈ ప్రయోజనాలు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటాయి.

అయితే ప్రయోజనాలు తప్పనిసరిగా అవసరానికి అనుపాతంలో ఉండవు. పెద్ద నీటిపారుదల కమతాలు సాధారణంగా కొనుగోలు చేసిన ఎరువులు, విద్యుత్, సంస్థాగత రుణాలను ఎక్కువగా వినియోగిస్తాయి; అందువల్ల మొత్తం పరంగా అధిక ప్రయోజనాలను పొందవచ్చు. వర్షాధార ప్రాంతాల రైతులకు విద్యుత్ లేదా కాలువ నీటి సబ్సిడీల నుంచి సాపేక్షంగా తక్కువ ప్రయోజనం లభించవచ్చు. అర్హత భూ యాజమాన్య హక్కులపై ఆధారపడిన చోట కౌలు రైతులు, పంట వాటా సాగుదారులు, మహిళా సాగుదారులు ప్రతికూలతను ఎదుర్కోవచ్చు. కొంత మద్దతు అధిక భూమి కౌలు లేదా సరఫరాదారుల లాభ మార్జిన్ల రూపంలో ప్రతిబింబించవచ్చు కాబట్టి, పేరుకు చెల్లింపు పొందేవారికి, అంతిమ లబ్ధిదారులకు మధ్య తేడా ఉండవచ్చు.

ఉత్పాదకాల పూర్తి ఆర్థిక లేదా పర్యావరణ వ్యయాలను రైతులు భరించనప్పుడు, తక్కువ ధరకు అందించే ఉత్పాదకాలు ఉత్పత్తి ఎంపికలను వక్రీకరిస్తాయి. చౌకైన పంపింగ్ విద్యుత్ భూగర్భజలాల మితిమీరిన వెలికితీతను ప్రోత్సహించవచ్చు. ఎరువుల మధ్య సాపేక్ష ధరల్లో అసమానతలు అధిక నత్రజని వినియోగాన్ని, పోషకాల అసమతుల్యతను ప్రోత్సహించవచ్చు. సబ్సిడీ సాగునీరు, విద్యుత్‌తో పాటు హామీతో కూడిన సేకరణ ఉన్న చోట, పర్యావరణ ఒత్తిడిని ఎదుర్కొనే ప్రాంతాల్లో అధిక నీరు అవసరమయ్యే పంటల సాగు కొనసాగవచ్చు. సబ్సిడీ వ్యయానికి అవకాశ వ్యయం కూడా ఉంటుంది: వ్యవసాయ పరిశోధన, విస్తరణ సేవలు, నిల్వ సదుపాయాలు, పరీవాహక ప్రాంత అభివృద్ధి, సాగునీటి వ్యవస్థల నిర్వహణకు అందుబాటులో ఉండే విత్త వనరులు తగ్గవచ్చు.

• సామర్థ్యం, సమన్యాయం, విత్త సుస్థిరత, పర్యావరణ సుస్థిరతలను వేర్వేరుగా మూల్యాంకనం చేయాలి.
• అధిక ఉత్పత్తికి, అధిక ఉత్పాదకతకు మధ్య తేడాను గుర్తించాలి: ఉత్పాదకాల వినియోగం పెరగడం వల్ల వనరుల వినియోగ సామర్థ్యం మెరుగుపడకుండానే ఉత్పత్తి పెరగవచ్చు.
• సబ్సిడీలను అకస్మాత్తుగా ఉపసంహరించడం రైతుల ఆదాయాలను దెబ్బతీయవచ్చు; పర్యావరణ సంస్కరణలకు నమ్మదగిన ప్రత్యామ్నాయాలు, పరివర్తన దశలో మద్దతు అవసరం.

4. MSP, ఆహార సబ్సిడీ, WTO నిబంధనలు

కనీస మద్దతు ధర అనేది నిర్దిష్ట పంటలకు ప్రకటించే ధర; దానిని ప్రకటించినంత మాత్రాన ప్రతి రైతు తన ప్రతి యూనిట్ ఉత్పత్తిని ఆ ధరకు విక్రయించగలడని హామీ ఉండదు. సేకరణ అనేది కార్యాచరణ ఏర్పాట్లు, నాణ్యత ప్రమాణాలు, కొనుగోలు సంస్థలకు ప్రాప్యతపై ఆధారపడుతుంది. ఆహార సబ్సిడీ ప్రధానంగా ఆహారధాన్యాల సేకరణ, నిర్వహణ, పంపిణీకి అయ్యే ఆర్థిక వ్యయానికి, వాటి విడుదల ద్వారా వచ్చే వసూళ్లకు మధ్య అంతరాన్ని, సంబంధిత నిల్వ నిర్వహణ వ్యయాలతో సహా భరిస్తుంది. ఇది వినియోగదారుల ఆహార భద్రతకు తోడ్పడుతుంది; దీనిని రైతులకు అందించే ప్రత్యక్ష నగదు సబ్సిడీతో సమానంగా పరిగణించకూడదు.

WTO వ్యవసాయ ఒప్పందం దేశీయ మద్దతును దాని వాణిజ్య వక్రీకరణ లక్షణాల ఆధారంగా వర్గీకరిస్తుంది. అంబర్ బాక్స్ మద్దతులో సాధారణంగా ధరలు లేదా ఉత్పత్తితో అనుసంధానమైన చర్యలు ఉంటాయి; దీనికి వర్తించే పరిమితులు ఉంటాయి. గ్రీన్ బాక్స్ చర్యలు వాణిజ్య వక్రీకరణ లేకపోవడం లేదా అత్యల్పంగా ఉండటం సహా నిర్దేశిత ప్రమాణాలను పాటించాలి; అర్హమైన పరిశోధన, మౌలిక సదుపాయాలు, పర్యావరణ కార్యక్రమాలు, ఉత్పత్తితో సంబంధం లేని ఆదాయ మద్దతు వీటికి ఉదాహరణలు. బ్లూ బాక్స్ మద్దతులో ఉత్పత్తిని పరిమితం చేసే కార్యక్రమాల కింద నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష చెల్లింపులు ఉంటాయి. ఒక దేశీయ పథకం పేరు దాని WTO వర్గీకరణను నిర్ణయించదు.

అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఉత్పత్తి-నిర్దిష్ట మద్దతుకు సాధారణంగా ఆ ఉత్పత్తి విలువలో 10% డి మినిమిస్ పరిమితి వర్తిస్తుంది; ఉత్పత్తి-నిర్దిష్టం కాని మద్దతుకు సంబంధిత పరిమితి మొత్తం వ్యవసాయ ఉత్పత్తి విలువలో 10%. అధికరణం 6.2, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో వ్యవసాయానికి సాధారణంగా అందుబాటులో ఉండే అర్హమైన పెట్టుబడి సబ్సిడీలను, తక్కువ ఆదాయం లేదా వనరుల కొరత కలిగిన ఉత్పత్తిదారులకు సాధారణంగా అందుబాటులో ఉండే ఉత్పాదక సబ్సిడీలను వేరుగా మినహాయిస్తుంది. ప్రభుత్వ ఆహార నిల్వలపై 2013 బాలి నిర్ణయం నిర్దిష్ట ఆహార భద్రత కార్యక్రమాలకు షరతులతో కూడిన శాంతి నిబంధన యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఇది అన్ని సబ్సిడీలకు అపరిమిత మినహాయింపు కాదు. WTO మార్కెట్ ధర మద్దతు లెక్కింపుల్లో 1986–88 ఆధారంగా నిర్ణయించిన స్థిర బాహ్య ప్రామాణిక ధరను ఉపయోగిస్తారు; ఇది విభేదాలకు ఒక ముఖ్యమైన కారణం.

• ప్రత్యక్ష చెల్లింపు అంటే స్వయంచాలకంగా గ్రీన్ బాక్స్ పరిధిలోకి వస్తుందని కాదు: అర్హత, ఉత్పత్తితో అనుసంధానానికి సంబంధించిన షరతులు ముఖ్యం.
• దేశీయ బడ్జెట్ సబ్సిడీ వ్యయం, WTO లెక్కించే మద్దతు ఒకే భావనలు కావు.
• ప్రభుత్వ ఆహార నిల్వలపై చర్చల్లో ఆహార భద్రత, ప్రభుత్వ నిర్ణీత సేకరణ ధరలు, పారదర్శకత అవసరాలు, సంభావ్య వాణిజ్య ప్రభావాలు ఉంటాయి.

5. సంస్కరణల ప్రాధాన్యాలు, పరీక్షా దృక్పథం

ప్రభావవంతమైన సంస్కరణలు అన్ని సబ్సిడీలను సమానంగా వాంఛనీయమైనవి లేదా అవాంఛనీయమైనవిగా పరిగణించకుండా, లబ్ధిదారుల ఎంపికను, ఫలితాలను మెరుగుపరచాలి. ముందుగా అంచనా వేయగల ఆదాయ బదిలీలు నిర్దిష్ట ఉత్పాదకాలను అతిగా వినియోగించే ప్రేరణలను తగ్గిస్తూనే కొనుగోలు శక్తిని కాపాడగలవు. అయితే ఉత్పాదక సబ్సిడీ స్థానంలో నగదు అందించాలంటే విశ్వసనీయమైన లబ్ధిదారుల గుర్తింపు, తగిన బదిలీ మొత్తాలు, సక్రమంగా పనిచేసే ఉత్పాదకాల మార్కెట్లు, సకాలంలో చెల్లింపులు అవసరం. భూ రికార్డుల ఆధారిత బదిలీలకు, నిజమైన కౌలు రైతులు, ఇతర మినహాయించబడిన సాగుదారుల కోసం అనుబంధ ఏర్పాట్లు అవసరం.

పర్యావరణ సంస్కరణలు సమతుల్య ఎరువుల వినియోగం, భూసార పరీక్షలు, సూక్ష్మ సాగునీరు, నమ్మదగిన విద్యుత్ సరఫరా, నీటిని ఆదా చేసే పంటలకు ప్రోత్సాహకాలను సమన్వయం చేయాలి. అన్ని సహాయాలను వెంటనే ఉపసంహరించాల్సిన అవసరం లేకుండానే మీటర్ల ఏర్పాటు ద్వారా వినియోగ కొలతను మెరుగుపరచవచ్చు. సౌర పంపులు డీజిల్‌పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించగలవు. అయితే వాటి ఏర్పాటుతో పాటు రక్షణ చర్యలు, తగిన ప్రోత్సాహకాలు లేకపోతే, దాదాపు సున్నాగా ఉండే అదనపు పంపింగ్ వ్యయం భూగర్భజలాల క్షీణతను మరింత తీవ్రం చేయవచ్చు. పారదర్శక సబ్సిడీ లెక్కలు, వివిధ వ్యవసాయ కమతాల వర్గాలకు అందే ప్రయోజనాల మూల్యాంకనం, వ్యవసాయ ప్రజోపయోగ వనరుల్లో అధిక పెట్టుబడి అత్యవసరం.

ప్రిలిమ్స్ కోసం ప్రతి పథకాన్ని నిర్వహించే సంస్థ, లబ్ధిదారు, ధర నిర్ణయ యంత్రాంగం, షరతులను గుర్తించాలి. కేంద్ర ఎరువుల మద్దతును ప్రధానంగా రాష్ట్ర స్థాయిలో ఉండే విద్యుత్ రాయితీల నుంచి, ఎరువుల DBTని రైతుల నగదు బదిలీల నుంచి, MSPని చట్టపరంగా అందరికీ హామీ ఉన్న సేకరణ నుంచి వేరుగా చూడాలి. విశ్లేషణాత్మక సమాధానాల్లో మద్దతు మార్కెట్ వైఫల్యాన్ని సరిదిద్దుతుందా, దుర్బల సాగుదారులకు చేరుతుందా, దాని విత్త, పర్యావరణ వ్యయాలను మించిన ప్రయోజనాలను అందిస్తుందా అనే అంశాలను అంచనా వేయాలి.

సాధన ప్రశ్నలు