
పాకిస్తాన్లోని పంజాబ్లో చునియన్ తహసీల్లో వరి పొలం
Credit: Kamran sardar · CC BY 3.0 · source
1. అర్థం, లక్ష్యాలు మరియు సంస్థాగత వ్యవస్థ
MSP అనేది మార్కెట్ ధరలు తగ్గినప్పుడు, ముఖ్యంగా పంట కోత తర్వాత, రైతులు గత్యంతరం లేక తక్కువ ధరలకు పంటను అమ్ముకోవాల్సిన పరిస్థితిని తగ్గించడానికి ఉద్దేశించిన ధర మద్దతు సాధనం. వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల సరఫరా వాతావరణం, జీవసంబంధ ఉత్పత్తి చక్రాలు, చీడపీడల దాడులపై ఆధారపడి ఉండటంతో వాటి ధరలు హెచ్చుతగ్గులకు లోనవుతాయి. అదే సమయంలో, అనేక ప్రధాన ఆహార పదార్థాల ధరలు మారినప్పటికీ వాటి డిమాండ్లో సాపేక్షంగా స్వల్ప మార్పులే వస్తాయి. రైతులు నిల్వ సౌకర్యాల కొరత, రుణభారం, తక్షణ నగదు అవసరం వంటి సమస్యలను కూడా ఎదుర్కొంటారు. ప్రకటించిన మద్దతు ధర ఉత్పత్తికి సంబంధించిన సంకేతాన్ని అందించడంతోపాటు, పంట విక్రయ నిర్ణయాలకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తుంది.
ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తిని పెంచే చర్యలతోపాటు, భారత వ్యవసాయ ధర మద్దతు వ్యవస్థ 1960ల మధ్యకాలంలో సంస్థాగత రూపాన్ని సంతరించుకుంది. వ్యవసాయ ధరల కమిషన్ను 1965లో స్థాపించారు; 1985లో దాని పేరును వ్యవసాయ వ్యయాలు, ధరల కమిషన్గా మార్చారు. ఆహార సంస్థల చట్టం, 1964 కింద 1965లోనే స్థాపించిన భారత ఆహార సంస్థ (FCI), ఆహారధాన్యాల సేకరణ, నిల్వ, రవాణాలో కీలక సంస్థగా మారింది.
ఉత్పత్తి వ్యయాలు, మార్కెట్ పరిస్థితులు, సంబంధిత వర్గాల అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన తర్వాత CACP మద్దతు ధరలను సిఫారసు చేస్తుంది. ఆర్థిక వ్యవహారాల మంత్రివర్గ సంఘం ద్వారా కేంద్ర ప్రభుత్వం తుది నిర్ణయం తీసుకుంటుంది. ఏ పంటలను సాగు చేయాలో నిర్ణయించుకోవడానికి మార్గదర్శకంగా ఉండేలా, సంబంధిత విత్తే కాలానికి ముందే సాధారణంగా ధరలను ప్రకటిస్తారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, మంత్రిత్వ శాఖలు అవసరమైన సమాచారం, సూచనలను అందిస్తాయి; అయితే జాతీయ MSPను రాష్ట్రాలు విడివిడిగా నిర్ణయించవు. వర్తించే విధానపరమైన షరతులకు లోబడి ఒక రాష్ట్రం విడిగా అదనపు మద్దతును లేదా బోనస్ను ప్రకటించవచ్చు.
- ప్రధాన లక్ష్యాలు: గిట్టుబాటు రాబడులు, ధరల స్థిరత్వం, ఆహార భద్రత, అత్యవసర పంటల తగినంత సరఫరా.
- ముఖ్యమైన తేడా: ధర ప్రకటన ఒక పరిపాలనాపరమైన నిర్ణయం; సేకరణ అనేది సంస్థలు, నిధులు, కేంద్రాలు, నిల్వ సదుపాయాలు అవసరమయ్యే కార్యాచరణ.
- MSP అనేది ప్రత్యక్ష ఆదాయ బదిలీ కాదు; తప్పనిసరిగా అమలు చేయాల్సిన చిల్లర అమ్మకపు ధర కూడా కాదు.
2. పరిధిలోకి వచ్చే పంటలు, ఉత్పత్తి వ్యయాల గణన
MSP నిర్ణయించేందుకు నిర్దేశించిన 22 పంటల్లో 14 ఖరీఫ్ పంటలు, ఆరు రబీ పంటలు, మరో రెండు వాణిజ్య పంటలు ఉన్నాయి. ఖరీఫ్ పంటల్లో వరి, జొన్న, సజ్జ, మొక్కజొన్న, రాగి, కంది, పెసర, మినుము, వేరుశనగ, పొద్దుతిరుగుడు విత్తనాలు, సోయాబీన్, నువ్వులు, వెర్రినువ్వులతోపాటు పత్తి ఉన్నాయి. రబీ పంటల్లో గోధుమ, బార్లీ, శనగ, మసూర్ పప్పు, రేప్సీడ్-ఆవాలు, కుసుమ ఉన్నాయి. కొబ్బరి కొప్రా, ముడి జనపనార మిగిలిన రెండు పంటలు. తోరియా, పీచు తీసిన కొబ్బరికాయలను అదనంగా నిర్దేశించిన పంటలుగా లెక్కించకుండా, వాటి MSPలను వరుసగా రేప్సీడ్-ఆవాలు, కొబ్బరి కొప్రా MSPలతో అనుసంధానిస్తారు.
నిత్యావసర వస్తువుల చట్టం, 1955 కింద జారీ చేసిన చెరకు (నియంత్రణ) ఉత్తర్వు, 1966 ప్రకారం చెరకుకు న్యాయమైన, గిట్టుబాటు ధర (FRP) వర్తిస్తుంది. వర్తించే చెరకు ధరను చెల్లించాల్సిన చట్టబద్ధమైన బాధ్యత చక్కెర కర్మాగారాలపై ఉంటుంది. కొన్ని రాష్ట్రాలు రాష్ట్ర సూచిత ధరను నిర్దేశిస్తాయి. ఇది సాధారణ MSP వ్యవస్థకు భిన్నమైనది; సాధారణ MSP వ్యవస్థలో ప్రతి ప్రైవేటు కొనుగోలుదారుడు తప్పనిసరిగా MSP చెల్లించాలనే సార్వత్రిక బాధ్యత ఉండదు.
ఉత్పత్తి వ్యయాలను జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకోవాలి. A2లో ఉత్పాదకాలు, కూలీల వేతనాలు, యంత్రాల ఖర్చులు, కౌలుకు తీసుకున్న భూమికి చెల్లించిన కౌలు సహా నగదు, వస్తురూపంలో చెల్లించిన ఖర్చులు ఉంటాయి. A2+FLలో వీటికి అదనంగా వేతనం లేకుండా పనిచేసే కుటుంబ సభ్యుల శ్రమకు ఆపాదించిన విలువను కలుపుతారు. C2 మరింత సమగ్రమైనది: ఇందులో అదనంగా సొంత భూమి కౌలు విలువ, సొంత స్థిర మూలధనంపై వడ్డీ కూడా ఉంటాయి. కేంద్ర బడ్జెట్ 2018–19లో ఇచ్చిన హామీ నాటి నుంచి, ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న కనీసం 50% లాభ మార్జిన్ విధానానికి అఖిల భారత స్థాయి భారిత సగటు A2+FL వ్యయాన్ని ప్రాతిపదికగా ఉపయోగిస్తున్నారు.
CACP కేవలం వ్యయాలపైనే ఆధారపడదు. డిమాండ్, సరఫరా, దేశీయ, అంతర్జాతీయ ధరలు, పంటల మధ్య ధరల సమతుల్యత, వ్యవసాయ, వ్యవసాయేతర రంగాల మధ్య వాణిజ్య నిబంధనలు, వినియోగదారులు, విస్తృత ఆర్థిక వ్యవస్థపై సంభవించగల ప్రభావాలను ఇది పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది. తన మదింపులో C2ను కూడా ఒక ప్రామాణిక సూచికగా పరిగణిస్తుంది. దిగుబడులు, నీటిపారుదల సదుపాయాల లభ్యత, ప్రాంతీయ వ్యయాలు భిన్నంగా ఉండటం వల్ల జాతీయ స్థాయిలో నిర్ణయించిన ఒకే ధర ప్రతి సాగుదారునికీ సమానమైన లాభ మార్జిన్ను నిర్ధారించలేదు.
- ప్రిలిమ్స్లో పొరబడే అంశం: A2+FLకు 1.5 రెట్లుగా నిర్ణయించే MSP, C2కు 1.5 రెట్లుగా నిర్ణయించే MSPతో సమానం కాదు.
- గిట్టుబాటు ధరలపై స్వామినాథన్ కమిషన్ సిఫారసును విధానపరమైన చర్చల్లో సాధారణంగా C2కి అదనంగా 50% అనే ప్రమాణంతో అనుసంధానిస్తారు; ఈ డిమాండ్కు, ప్రభుత్వం ఆచరణలో అమలు చేస్తున్న గణన సూత్రానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.
3. సేకరణ, ఆహార భద్రతతో సంబంధాలు
FCI, నిర్దేశిత రాష్ట్ర సంస్థలు కేంద్ర నిల్వల కోసం గోధుమలు, వరి ధాన్యాన్ని సేకరిస్తాయి. వరి ధాన్యాన్ని బియ్యం నిల్వలలో చేర్చడానికి ముందు మిల్లుల్లో బియ్యంగా మారుస్తారు. ఈ పంటల సేకరణను పరిమాణ పరిమితి లేని సేకరణగా పేర్కొంటారు: నిర్ణీత వ్యవధిలో విక్రయానికి తీసుకువచ్చి, న్యాయసమ్మత సగటు నాణ్యత (Fair Average Quality) ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్న ఉత్పత్తులను వర్తించే ఏర్పాట్ల కింద MSPకు కొనుగోలు చేస్తారు. అయినప్పటికీ, సేకరణ కేంద్రాలకు చేరుకోగల సౌలభ్యం, నమోదు, నాణ్యత మదింపు, సకాలంలో చెల్లింపులు రైతుల వాస్తవ భాగస్వామ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.
వికేంద్రీకృత సేకరణ విధానంలో, పాల్గొనే రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కేంద్ర వ్యవస్థ తరఫున సేకరణ, నిల్వ, పంపిణీ చేపడతాయి. కేంద్ర నిల్వలు జాతీయ ఆహార భద్రత చట్టం, 2013 కింద పంపిణీకి, ఇతర సంక్షేమ కార్యక్రమాలకు, బఫర్ నిల్వల అవసరాలకు ఉపయోగపడతాయి. మార్కెట్లో లభ్యతను పెంచడానికి ప్రభుత్వం బహిరంగ మార్కెట్ విక్రయ పథకం ద్వారా కూడా నిల్వలను విడుదల చేయవచ్చు. అందువల్ల MSP రైతులకు లభించే ప్రోత్సాహకాలతో పాటు ఆహార భద్రత కోసం ప్రభుత్వం భరించే వ్యయాన్ని కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది.
ఇతర పంటలకు భిన్నమైన యంత్రాంగాలు ఉన్నాయి. పథక నిబంధనలు, ఆమోదాలకు లోబడి, PM-AASHA పరిధిలోని ధర మద్దతు పథకం కింద NAFED, NCCF వంటి నిర్దేశిత సంస్థల ద్వారా పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, కొబ్బరి ఎండు గుజ్జు (కొప్రా)ను సేకరించవచ్చు. కాటన్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా, జూట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా వరుసగా పత్తి, ముడి జనపనారకు మద్దతు కార్యకలాపాలను చేపడతాయి. గోధుమలు, వరి ధాన్యం సేకరణకు భిన్నంగా, MSP వర్తించే అన్ని పంటల సేకరణ స్వయంచాలకంగా అపరిమితంగా గానీ, సమాన విస్తృతితో గానీ ఉండదు.
- MSP: రైతుల ఉత్పత్తులకు ప్రకటించే మద్దతు ధర.
- కేంద్ర జారీ ధర: పంపిణీ కోసం కేంద్ర నిల్వల నుంచి ఆహార ధాన్యాలను విడుదల చేయడానికి సంబంధించిన పాలనాపరంగా నిర్ణయించే ధర; ఉచిత ధాన్యం పొందే హక్కులు ప్రత్యేక విధాన నిర్ణయానికి సంబంధించినవి.
- ఆర్థిక వ్యయం: FCI ధాన్య సేకరణకు చెల్లించే ధరతో పాటు సేకరణ అనుబంధ వ్యయాలు, పంపిణీ వ్యయాలు కలిపిన మొత్తం; ఇది కేవలం MSP మాత్రమే కాదు.
4. ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, నిర్మాణాత్మక పరిమితులు
విశ్వసనీయమైన పంటల సేకరణ వ్యవసాయ రాబడులను స్థిరీకరించగలదు, పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించగలదు, పంటకోత సమయంలో తాత్కాలికంగా సరఫరా అధికమవడం వల్ల రైతులకు తీవ్రమైన ఆదాయ నష్టాలు కలగకుండా నిరోధించగలదు. ఉత్పత్తిలో అనూహ్య అంతరాయాలను ఎదుర్కొనేందుకు ఆహార నిల్వలను నిర్వహించడంలోనూ ప్రభుత్వ సేకరణ తోడ్పడుతుంది. అయితే, దీని ప్రయోజనాలు అన్ని పంటలకు, ప్రాంతాలకు సమానంగా అందడం లేదు. సేకరణలో గోధుమలు, బియ్యం ఆధిపత్యం వహిస్తుండగా, ఇతర పంటలను సాగుచేసే అనేక మంది రైతులు ప్రధానంగా ప్రైవేటు మార్కెట్లలో విక్రయిస్తారు. అక్కడ ధరలు MSP కంటే తక్కువగా ఉండవచ్చు.
చిన్న భూకమతాలు కలిగిన రైతులు విక్రయించదగిన మిగులు పరిమితంగా ఉండటం, రవాణా ఖర్చులు, నిల్వ సౌకర్యాల కొరత, సమాచార లోటు వంటి అడ్డంకులను ఎదుర్కొంటారు. నమోదు ప్రక్రియ భూ రికార్డులపై ఆధారపడే చోట కౌలు రైతులు, పంట వాటా పద్ధతిలో సాగుచేసే రైతులు ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవచ్చు. అందువల్ల, MSPలు ప్రకటించిన పంటల సంఖ్యను వాస్తవంగా రక్షణ పొందుతున్న రైతుల సంఖ్యతో సమానంగా భావించకూడదు.
పదేపదే సేకరణకు హామీ ఇవ్వడం వల్ల, స్థానిక పర్యావరణ పరిస్థితులు పంటల వైవిధ్యీకరణకు అనుకూలంగా ఉన్నప్పటికీ, వరి–గోధుమ సాగు మరింత స్థిరపడవచ్చు. వాయవ్య భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ ప్రోత్సాహకం సబ్సిడీ విద్యుత్తు, నీటిపారుదల మౌలిక సదుపాయాలు, ఇప్పటికే స్థిరపడిన మార్కెట్లతో కలిసి, భూగర్భజలాలను అధికంగా వినియోగించే వరి సాగును ప్రోత్సహిస్తుంది. భూగర్భజలాల క్షీణతకు MSP ఒక్కటే కారణం కాదు; అయితే, ఈ విధానాల సమ్మిళిత ప్రభావం ముఖ్యమైనది. అదనపు నిల్వలు నిల్వ నిర్వహణ, సరకు నిర్వహణ, సబ్సిడీ వ్యయాలను కూడా పెంచవచ్చు. మరోవైపు, ఆహార ధరల పెరుగుదల పేద కుటుంబాలను ప్రభావితం చేయవచ్చు; తాము విక్రయించే ఆహారం కంటే ఎక్కువగా కొనుగోలు చేసే రైతు కుటుంబాలు కూడా ఇందులో భాగమే.
- MSPను మూడు దృక్కోణాల్లో మదింపు చేయాలి: ఉత్పత్తిదారుల సంక్షేమం, వినియోగదారులకు కొనుగోలు ధరల అందుబాటు, ప్రభుత్వ విత్త–పర్యావరణ సుస్థిరత.
- ప్రయోజనాలు కేవలం ప్రకటించిన ధరలో పెరుగుదల శాతంపై కాకుండా, మద్దతు వ్యవస్థను వాస్తవంగా వినియోగించుకోగల అవకాశంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
5. సంస్కరణలపై చర్చ మరియు ప్రత్యామ్నాయాలు
చట్టబద్ధమైన MSP హామీకి వేర్వేరు అర్థాలు ఉండవచ్చు: ప్రైవేటు కొనుగోలుదారులు తప్పనిసరిగా MSPకి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ధరకు కొనుగోలు చేయడం, ప్రభుత్వం కొనుగోలు చేయాలనే బాధ్యతను చట్టబద్ధంగా అమలు చేయగలగడం, లేదా మార్కెట్ ధరలకు, MSPకి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసానికి పరిహారం చెల్లించడం. ఈ విధాన రూపకల్పనలకు వేర్వేరు విత్తపరమైన, పరిపాలనాపరమైన పరిణామాలు ఉంటాయి. ఇతర కొనుగోలుదారులు లేనప్పుడు కొనుగోలు చేయడానికి విశ్వసనీయమైన అంతిమ కొనుగోలుదారు లేకుండా ప్రైవేటు కొనుగోళ్లకు కనిష్ఠ ధరను నిర్దేశిస్తే, డిమాండ్ బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు లావాదేవీలు తగ్గవచ్చు లేదా అనధికారిక విక్రయాలు ప్రోత్సహించబడవచ్చు.
ధర లోటు పరిహార చెల్లింపులు మొత్తం పంటను భౌతికంగా సేకరించకుండానే, అంచనా వేసిన ధర లోటుకు అర్హులైన రైతులకు పరిహారం అందించడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటాయి. ఇవి నిల్వ అవసరాలను తగ్గిస్తాయి. అయితే, వీటికి విశ్వసనీయ లావాదేవీల రికార్డులు, జాగ్రత్తగా ఎంపిక చేసిన ప్రామాణిక ధరలు, అక్రమ తారుమారును నిరోధించే రక్షణ చర్యలు అవసరం. PM-KISAN వంటి ప్రత్యక్ష ఆదాయ మద్దతు కుటుంబ ఆదాయానికి అదనపు తోడ్పాటును అందిస్తుంది; అయితే, అది నిర్దిష్ట పంటకు ధర హామీ కాదు.
సమతుల్య సంస్కరణ వ్యూహం ముందుగా అంచనా వేయగలిగే మద్దతును బలమైన వ్యవసాయ మార్కెట్లతో అనుసంధానిస్తుంది. పోషకాహారపరంగా, కార్యనిర్వహణపరంగా సముచితమైన చోట పప్పుధాన్యాలు, చిరుధాన్యాల సేకరణను విస్తరించడం పంటల వైవిధ్యీకరణకు తోడ్పడగలదు. రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు, శాస్త్రీయ నిల్వ సదుపాయాలు, బదిలీ చేయదగిన గిడ్డంగి రసీదులు, నాణ్యతా వర్గీకరణ, ప్రాసెసింగ్, పోటీతత్వ మార్కెట్లకు ప్రాప్యత రైతుల బేరసారాల శక్తిని మెరుగుపరచగలవు. WTOలో భారతదేశ ప్రభుత్వ ఆహార నిల్వల నిర్వహణ వ్యవసాయ దేశీయ మద్దతు నిబంధనలతో కూడా ముడిపడి ఉంది. మార్కెట్ ధర మద్దతును లెక్కించేందుకు ఉపయోగించే స్థిర బాహ్య ప్రామాణిక ధరపై చర్చలు కూడా ఇందులో భాగమే.
- సంస్కరణల ప్రాధాన్యాలు: పారదర్శక వ్యయ అంచనాలు, సకాలంలో చెల్లింపులు, అందుబాటులో ఉండే సేకరణ వ్యవస్థ, విశ్వసనీయ మార్కెట్ సమాచారం.
- పంటల వైవిధ్యీకరణకు కేవలం అధిక MSP ప్రకటించడం సరిపోదు; హామీతో కూడిన డిమాండ్, అనుకూల సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ప్రాసెసింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు అవసరం.
కాలరేఖ
1965
వ్యవసాయ ధరల కమిషన్, భారత ఆహార సంస్థ స్థాపించబడ్డాయి.
1985
వ్యవసాయ ధరల కమిషన్ పేరును వ్యవసాయ వ్యయాలు మరియు ధరల కమిషన్గా మార్చారు.
2013
జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం ఆహార ధాన్యాలపై చట్టబద్ధమైన హక్కులను కల్పించి, సేకరణ-పంపిణీ వ్యవస్థ ప్రాధాన్యాన్ని బలోపేతం చేసింది.
2018
ప్రభుత్వం A2+FL వ్యయంపై కనీసం 50% లాభ మార్జిన్ కల్పించే విధానాన్ని అమలులోకి తెచ్చి, PM-AASHAను ప్రవేశపెట్టింది.
ధర సిఫారసు నుంచి సమర్థవంతమైన మద్దతు వరకు
- 1. వ్యయ అంచనాలు, మార్కెట్ సమాచారం, సంబంధిత భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు CACP విశ్లేషణకు ఆధారమవుతాయి
- 2. పంటలవారీగా మద్దతు ధరలను CACP సిఫారసు చేస్తుంది
- 3. ఆర్థిక వ్యవహారాల మంత్రివర్గ సంఘం MSPలను ఆమోదిస్తుంది
- 4. వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం సేకరణ సంస్థలు కొనుగోలు కార్యకలాపాలకు ఏర్పాట్లు చేస్తాయి
- 5. అర్హత కలిగిన వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల నాణ్యతను తనిఖీ చేసి, వాటిని కొనుగోలు చేసి, చెల్లింపులు చేస్తారు
- 6. సేకరించిన నిల్వలను విధానపరమైన ఏర్పాట్ల ప్రకారం నిల్వ చేస్తారు, పంపిణీ చేస్తారు లేదా ఇతర విధాలుగా వినియోగిస్తారు
| భావన | అర్థం | పరీక్ష దృష్ట్యా గుర్తించాల్సిన తేడా |
|---|---|---|
| A2 | వాస్తవంగా చెల్లించిన సాగు ఖర్చులు | కౌలుకు తీసుకున్న భూమికి చెల్లించిన కౌలు ఇందులో ఉంటుంది |
| A2+FL | A2తో పాటు కుటుంబ శ్రమకు ఆపాదించిన విలువ | ప్రకటించిన కనీస 50% లాభ మార్జిన్ విధానానికి ఆధారం |
| C2 | A2+FLతో పాటు సొంత భూమి కౌలు విలువ, సొంత స్థిర మూలధనంపై వడ్డీ | మరింత సమగ్ర వ్యయ కొలమానం |
| MSP | నిర్దిష్ట పంటలకు ప్రభుత్వం నిర్ణయించే మద్దతు ధర | ప్రైవేటు కొనుగోలుదారులందరూ ఈ ధర చెల్లించాలనే సార్వత్రిక బాధ్యత లేదు |
| FRP | చక్కెర మిల్లులు చెల్లించాల్సిన చట్టబద్ధమైన కనీస చెరకు ధర | 22 పంటల MSP వ్యవస్థకు వేరుగా ఉంటుంది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
పంజాబ్: సేకరణ భరోసా మరియు పంటల వైవిధ్యీకరణ సవాళ్లు
వరి ధాన్యం, గోధుమల సేకరణకు హామీ, సాగునీటి సదుపాయాలు, రాయితీ విద్యుత్ పంజాబ్ను జాతీయ ఆహార భద్రతకు ప్రధానంగా తోడ్పడే రాష్ట్రంగా నిలిపాయి. భూగర్భ జలాలపై ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ, ఇదే విధానాల సమ్మేళనం వరి-గోధుమ పంటల చక్రాన్ని మరింత బలోపేతం చేస్తోంది. అందువల్ల పంటల వైవిధ్యీకరణకు కేవలం సాగు సలహాలు మాత్రమే కాకుండా, ప్రత్యామ్నాయ పంటలకు నమ్మదగిన మార్కెట్లు కూడా అవసరం.
మధ్యప్రదేశ్: భావాంతర్ భుగ్తాన్ యోజన
2017లో ప్రవేశపెట్టిన ఈ పథకం, పూర్తిగా భౌతిక సేకరణపై ఆధారపడటానికి బదులుగా ఎంపిక చేసిన పంటలకు ధర లోటు చెల్లింపులను ప్రయోగాత్మకంగా అమలు చేసింది. ఇది నమోదు, ధృవీకరించిన అమ్మకాలు, ప్రామాణిక ధర రూపకల్పన ప్రాధాన్యాన్ని చాటిచెప్పింది. మార్కెట్ ధరలను కృత్రిమంగా ప్రభావితం చేయడాన్ని ప్రోత్సహించకుండా, ఇటువంటి పథకాలు నష్టాల నుంచి నిజంగా రక్షణ కల్పిస్తాయా లేదా అనేది పరిహార నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
MSPకి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. CACP సిఫార్సులకు ప్రభుత్వ ఆమోదం అవసరం. 2. కనీసం 50% లాభ మార్జిన్ విధానం అమలులో C2ను వ్యయ ప్రాతిపదికగా ఉపయోగిస్తుంది. 3. MSP ప్రకటన దాని పరిధిలోని ప్రతి పంటను ప్రభుత్వం అపరిమితంగా సేకరిస్తుందనే హామీ ఇస్తుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
వాస్తవంగా చెల్లించిన వ్యయాలు, కుటుంబ శ్రమ విలువతో పాటు సొంత భూమికి ఆపాదించిన కౌలు విలువను కూడా కలిగి ఉండే వ్యయ భావన ఏది?
- A. A2
- B. A2+FL
- C. C2
- D. కేంద్ర జారీ ధర
ప్రశ్న 3
చెరకు FRPకి, సాధారణ MSP విధాన చట్రానికి మధ్య తేడాను ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
- A. FRPని FCI స్వతంత్రంగా నిర్ణయిస్తుంది.
- B. FRP చక్కెర మిల్లులపై చట్టబద్ధమైన చెల్లింపు బాధ్యతను విధిస్తుంది.
- C. MSP నిర్ణయించాల్సిన 22 పంటల్లో చెరకు ఒకటి.
- D. FRP, చక్కెర చిల్లర ధర రెండూ ఒకటే.
మెయిన్స్: వ్యవసాయ ధరల నష్టభయాన్ని నిర్వహించడానికి MSP అవసరమైనప్పటికీ, సుస్థిర వ్యవసాయ ఆదాయాలను నిర్ధారించడానికి అది మాత్రమే సరిపోదు. చర్చించండి. రైతు సంక్షేమం, ఆహార భద్రత, పర్యావరణ సుస్థిరత మధ్య సమతుల్యతను సాధించే సంస్కరణలను సూచించండి. (250 పదాలు)
- ధరల అస్థిరత, గత్యంతరం లేని పరిస్థితుల్లో చేసే అమ్మకాలు, పెట్టుబడులకు MSP ఇచ్చే సంకేతాన్ని వివరించండి.
- MSP ప్రకటనకు, సేకరణ వ్యవస్థను వాస్తవంగా వినియోగించుకోగల అవకాశానికి మధ్య తేడాను వివరించండి.
- పంటల మధ్య అసమాన వర్తింపు, కౌలు రైతుల మినహాయింపు, ప్రాంతీయ కేంద్రీకరణ గురించి చర్చించండి.
- సేకరణను ఆహార భద్రత, ప్రభుత్వ ఖజానాపై వ్యయభారం, పర్యావరణంపై ప్రభావం చూపే ప్రోత్సాహకాలతో అనుసంధానించండి.
- ధర లోటు చెల్లింపులు, ఆదాయ మద్దతు, జాగ్రత్తగా రూపొందించిన హామీలను మూల్యాంకనం చేయండి.
- వైవిధ్యభరితమైన పంటల సేకరణ, FPOలు, నిల్వ సదుపాయాలు, ప్రాసెసింగ్, పోటీతో కూడిన మార్కెట్లను సిఫార్సు చేయండి.
అధ్యయన మూలాలు
- CACP: Price Policy Reports for Kharif and Rabi Crops, cacp.da.gov.in.
- Department of Agriculture and Farmers Welfare: MSP and PM-AASHA guidelines, agriwelfare.gov.in.
- Food Corporation of India: procurement, stocks and foodgrain operations, fci.gov.in.
- NCERT, Indian Economic Development: Rural Development.
- Economic Survey, Government of India: Agriculture and Food Management chapter.
