
కూరగాయలు
Credit: Narayana37 · CC0 · source
బనాస్ డెయిరీ కర్మాగారం పేరు - బనాస్ - 2; పాలన్పూర్, గుజరాత్, భారతదేశం. బనాస్ డెయిరీ ఆసియాలోనే అతిపెద్ద పాడి పరిశ్రమ
Credit: BanasDairy · CC BY-SA 4.0 · source
1. అర్థం, భాగాలు మరియు ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత
వ్యవసాయ క్షేత్రాలకు ఉత్పాదకాలను అందించి, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను వినియోగదారులకు చేరవేసే సంస్థలు, కార్యకలాపాలతో వ్యవసాయ సరఫరా గొలుసు ఏర్పడుతుంది. ఎగువ దశలో విత్తనాలు, ఎరువులు, యంత్రాలు, రుణాలు, సాంకేతిక సలహాలు అందుతాయి. దిగువ దశలో ఉత్పత్తుల సమీకరణ, నాణ్యత ఆధారంగా వర్గీకరణ, నిల్వ, ప్రాసెసింగ్, రవాణా, పంపిణీ, చిల్లర విక్రయాలు ఉంటాయి. ఉత్పత్తులు వినియోగదారుల వైపు కదులుతాయి; చెల్లింపులు సాధారణంగా ఉత్పత్తిదారుల వైపు ప్రవహిస్తాయి; సమాచారం మాత్రం రెండు దిశల్లోనూ ప్రవహించాలి.
సరఫరా గొలుసు, విలువ గొలుసు పరస్పర సంబంధం ఉన్నప్పటికీ భిన్నమైన భావనలు. సరఫరా గొలుసు విశ్లేషణ సమన్వయం, రవాణా–నిల్వ నిర్వహణ, వ్యయం, సకాలంలో సరఫరాపై దృష్టి సారిస్తుంది. వేరు చేయడం, మిల్లింగ్, బ్రాండింగ్ లేదా ప్యాకేజింగ్ వంటి కార్యకలాపాలు విలువను ఎలా పెంచుతాయి, తద్వారా లభించే ఆదాయం ఎలా పంపిణీ అవుతుంది అనే అంశాలను విలువ గొలుసు విశ్లేషణ పరిశీలిస్తుంది. నాణ్యత ఆధారంగా వర్గీకరించిన, మూలం నుంచి సరఫరా మార్గాన్ని గుర్తించగల మామిడి పండ్లను వ్యవస్థీకృత చిల్లర వ్యాపారికి విక్రయించే రైతు సరఫరా గొలుసులోనూ, విలువ గొలుసులోనూ భాగస్వామి అవుతాడు.
సమర్థవంతమైన గొలుసులు నివారించగల నష్టాలను తగ్గించి, మార్కెట్ల భౌగోళిక పరిధిని, వివిధ కాలాల్లో వాటి అందుబాటును విస్తరిస్తాయి. చిల్లర ధరలను తప్పనిసరిగా పెంచకుండానే రైతుల నికర రాబడులను పెంచగలవు. అయితే, రైతుకు లభించే ధరకు, చిల్లర విక్రయ ధరకు మధ్య పెద్ద అంతరం ఉన్నంత మాత్రాన దోపిడీ జరుగుతోందని నిర్ధారించలేం: రవాణా, బరువు లేదా పరిమాణం తగ్గడం, పాడవడం, ప్రాసెసింగ్, విత్త సమకూర్పు, చిల్లర విక్రయ సేవలకు వాస్తవ వ్యయాలు ఉంటాయి. మూల్యాంకనంలో అవసరమైన వ్యయాలను అధిక లాభ మార్జిన్లు లేదా మార్కెట్ ఆధిపత్య శక్తి నుంచి వేరు చేసి చూడాలి.
- భౌతిక ప్రవాహాలు: ఉత్పాదకాలు, కోసిన పంట ఉత్పత్తులు, ప్రాసెస్ చేసిన ఉత్పత్తులు మరియు ప్యాకేజింగ్ సామగ్రి.
- సమాచార ప్రవాహాలు: ధరలు, డిమాండ్ అంచనాలు, నాణ్యతా నిర్దేశాలు, వాతావరణం మరియు సరుకు అందజేత సమయ పట్టికలు.
- ఆర్థిక ప్రవాహాలు: రుణాలు, చెల్లింపులు, బీమా పరిహార అభ్యర్థనలు మరియు వాణిజ్య లావాదేవీల పరిష్కారం.
2. వ్యవసాయ సరఫరా గొలుసులు ఎందుకు ప్రత్యేకమైనవి
వ్యవసాయంలో ఉత్పత్తి కాలానుగుణంగా జరుగుతుండగా, వినియోగం నిరంతరంగా సాగుతుంది. ఉత్పత్తి వాతావరణం, చీడపీడలు, జీవ చక్రాల ప్రభావానికి లోనవుతుంది; అదే సమయంలో అనేక ఉత్పత్తులను ఎక్కువ కాలం నిల్వ చేయలేం. స్వల్పకాలంలో సరఫరా, డిమాండ్ తరచుగా సాపేక్షంగా ధర పట్ల అల్ప వ్యాకోచత్వాన్ని కలిగి ఉంటాయి. దీంతో మార్కెట్కు వచ్చే ఉత్పత్తుల పరిమాణంలో స్వల్ప మార్పులు జరిగినా ధరలు ప్రభావితమవుతాయి. పంట కోత సమయంలో ఉత్పత్తులు అధికంగా మార్కెట్కు రావడం వల్ల క్షేత్రస్థాయిలో రైతుకు లభించే ధరలు పడిపోవచ్చు; ఆ తర్వాత సరఫరా తక్కువగా ఉండే కాలంలో ధరలు పెరగవచ్చు.
విభజిత భూకమతాలు, విక్రయించదగిన మిగులు పరిమాణాలు తక్కువగా ఉండటం వల్ల సేకరణ, పరీక్షలు, రవాణాకు అయ్యే యూనిట్ వ్యయం పెరుగుతుంది. రుణాలు తిరిగి చెల్లించాల్సిన అవసరం, తగిన నిల్వ సదుపాయాలు లేకపోవడం లేదా ధరల సమాచారానికి పరిమిత ప్రాప్యత కారణంగా రైతులు పంట కోత వెంటనే ఉత్పత్తులను విక్రయించవచ్చు. మారుమూల ప్రాంతాల్లో ఉండటం, రహదారులు సరిగా లేకపోవడం వల్ల కొనుగోలుదారులను ఎంచుకునే అవకాశాలు మరింత తగ్గుతాయి. మధ్యవర్తులు తరచుగా ఉత్పత్తుల సమీకరణ, రుణ సదుపాయం, నష్టభయాన్ని భరించడం వంటి ఉపయోగకరమైన సేవలను అందిస్తారు; ప్రతి మధ్యవర్తి అనవసరమని భావించకుండా, సంస్కరణలు పోటీని, జవాబుదారీతనాన్ని మెరుగుపరచాలి.
వేర్వేరు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు వేర్వేరు మౌలిక సదుపాయాలు అవసరం. తృణధాన్యాలకు ఎండబెట్టడం, తేమ నియంత్రణ, చీడపీడల నుంచి రక్షణ అవసరం. పాలకు తక్షణ శీతలీకరణ, పరిశుభ్రమైన నిర్వహణ అవసరం. పండ్లు, కూరగాయలకు ఆయా ఉత్పత్తుల లక్షణాలకు అనుగుణంగా వర్గీకరణ, ప్యాకేజింగ్, ఉష్ణోగ్రత నిర్వహణ అవసరం. చేపలకు వెంటనే మంచు వేయడం లేదా శీతలీకరణ అవసరం. నమ్మకమైన విద్యుత్ సరఫరా, ముందస్తు శీతలీకరణ, తదుపరి గమ్యస్థానానికి శీతలీకృత రవాణా సదుపాయాలు లేకపోతే శీతల గిడ్డంగి నాణ్యతను కాపాడటంలో విఫలం కావచ్చు.
- చిల్లర విక్రయ దశకు ముందు సంభవించే ఆహార నష్టంలో పంట కోత, నిల్వ, ప్రాసెసింగ్ సమయంలో జరిగే నష్టాలు ఉంటాయి; ఆహార వృథా సాధారణంగా చిల్లర విక్రయాలు, ఆహార సేవలు, గృహ వినియోగ దశలకు సంబంధించినది.
- భౌతిక నష్టం, పోషక లేదా వాణిజ్య నాణ్యత క్షీణించడం, గత్యంతరం లేని పరిస్థితుల్లో తక్కువ ధరకు విక్రయించి ఆదాయం పొందడం అనేవి వేర్వేరు సమస్యలు.
- నష్టాల అంచనాల్లో సంబంధిత ఉత్పత్తి, దశ, అధ్యయన సంవత్సరాన్ని స్పష్టంగా పేర్కొనాలి; అన్నింటికీ ఒకే శాతాన్ని వర్తింపజేయడం తప్పుదారి పట్టించవచ్చు.
3. మార్కెట్లు, సమీకరణ, ధర నిర్ధారణ
వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల మార్కెట్ కమిటీలు రాష్ట్ర చట్టాల ప్రకారం నోటిఫై చేసిన వ్యవసాయ మార్కెట్లను నియంత్రిస్తాయి. క్రమబద్ధమైన వ్యాపారం, మార్కెట్ మౌలిక సదుపాయాల కల్పన, అన్యాయ పద్ధతుల నుంచి రక్షణ కల్పించడం వాటి నిర్దేశిత విధుల్లో భాగం. కొన్ని మార్కెట్లలో లైసెన్సుల జారీపై పరిమితులు, బలహీనమైన పోటీ, పలు రకాల రుసుములు, తగిన సదుపాయాలు లేకపోవడం సామర్థ్యానికి ఆటంకం కలిగిస్తాయి. APMC నియమాలు దేశవ్యాప్తంగా ఒకే విధంగా ఉండవు. ప్రత్యక్ష కొనుగోలు, ప్రైవేటు మార్కెట్లు, ఎలక్ట్రానిక్ వ్యాపారం ఆయా రాష్ట్రాల్లో వర్తించే నియమ నిబంధనల వ్యవస్థపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
పారదర్శక ధర నిర్ధారణకు తోడ్పడేందుకు e-NAM తనలో భాగస్వాములైన మండీలను ఎలక్ట్రానిక్ వ్యాపార వేదిక ద్వారా అనుసంధానిస్తుంది. ఇది భౌతిక మండీలను స్వయంచాలకంగా రద్దు చేయదు; దేశవ్యాప్తంగా అవరోధరహిత వ్యాపారానికి హామీ ఇవ్వదు. ప్రతి సరకు లాట్ను భౌతికంగా పరిశీలించకుండానే కొనుగోలుదారులు నమ్మకంగా కొనుగోలు చేయాలంటే నాణ్యత పరీక్ష, విశ్వసనీయమైన శ్రేణీకరణ, పరస్పర అనుసంధానానికి అనుకూలమైన నియమాలు, రవాణా–సరఫరా ఏర్పాట్లు, సకాలంలో చెల్లింపులు అవసరం.
రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు సభ్యుల ఉత్పత్తులను, వ్యవసాయ ఉత్పాదకాల అవసరాలను సమీకరించి, చిన్న రైతులు కార్యకలాపాల పరిమాణాన్ని పెంచుకునేందుకు తోడ్పడతాయి. ఇవి కొనుగోలుదారులతో సంప్రదింపులు జరపగలవు, సేకరణ కేంద్రాలను నిర్వహించగలవు, ప్రాథమిక ప్రాసెసింగ్ చేపట్టగలవు. అయినప్పటికీ, వాటి ఆర్థిక నిలకడ వృత్తినైపుణ్యంతో కూడిన నిర్వహణ, నిర్వహణ మూలధనం, సభ్యుల భాగస్వామ్యం, స్థిరమైన వ్యాపార సంబంధాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒప్పంద వ్యవసాయం కొనుగోలుకు హామీ ఇచ్చే కొనుగోలుదారును, నిర్దిష్ట నాణ్యత ప్రమాణాలను, సాంకేతిక సహాయాన్ని అందించగలదు. అయితే, ఒప్పందాల్లో ఉత్పత్తిని తిరస్కరించే ప్రమాణాలు, ధర నిర్ణయం, చెల్లింపు, వివాద పరిష్కారం వంటి అంశాలను స్పష్టంగా పేర్కొనాలి.
కనీస మద్దతు ధరలు, ప్రభుత్వ సేకరణ ఎంపిక చేసిన వ్యవసాయ సరఫరా గొలుసులను, ముఖ్యంగా బియ్యం, గోధుమల సరఫరా గొలుసులను ప్రభావితం చేస్తాయి. MSP ప్రకటించినంత మాత్రాన ప్రతి రైతు నుంచి ప్రతి పంటను సార్వత్రికంగా సేకరిస్తారని అర్థం కాదు. ఆహార భద్రత ఏర్పాట్ల కింద సేకరణ, గిడ్డంగుల్లో నిల్వ, పంపిణీ కార్యకలాపాలు ప్రైవేటు వ్యాపారంతోపాటు పనిచేసే ఒక ప్రధాన ప్రభుత్వ సరఫరా గొలుసుగా ఉంటాయి.
- 2020లో రూపొందించిన మూడు కేంద్ర వ్యవసాయ చట్టాలను 2021లో రద్దు చేశారు; వాటిని ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న చట్టపరమైన వ్యవస్థగా పేర్కొనకూడదు.
- డిజిటల్ ధరల సమాచారం పారదర్శకతను మెరుగుపరుస్తుంది. అయితే, అది ఒక్కటే రవాణా అవరోధాలను లేదా కొద్దిమంది కొనుగోలుదారుల వద్ద కేంద్రీకృతమైన కొనుగోలు శక్తిని అధిగమించలేదు.
4. నిల్వ, విత్తం, నాణ్యత, ప్రభుత్వ మద్దతు
శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో నిర్వహించే గిడ్డంగులు, సైలోలు పంట కోతకు, వినియోగానికి మధ్య కాలవ్యవధిని అధిగమించేందుకు తోడ్పడతాయి. నిల్వ సామర్థ్యంతోపాటు ఎండబెట్టడం, ధూమీకరణ, తేమ పర్యవేక్షణ, పాత నిల్వలను ముందుగా వినియోగిస్తూ కొత్త నిల్వలతో భర్తీ చేయడం అత్యవసరం. గిడ్డంగుల (అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ) చట్టం, 2007 కింద, బదిలీ చేయదగిన గిడ్డంగి రసీదులను జారీ చేసే గిడ్డంగులను గిడ్డంగుల అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ ప్రాధికార సంస్థ నియంత్రిస్తుంది. ఎలక్ట్రానిక్ బదిలీ చేయదగిన గిడ్డంగి రసీదులు, నిల్వ చేసిన ఉత్పత్తులను తాకట్టు పెట్టి రుణం పొందేందుకు వీలు కల్పించగలవు. తద్వారా తక్షణమే విక్రయించాలనే ఒత్తిడిని తగ్గిస్తాయి. అయితే, ఈ రుణ సదుపాయం బ్యాంకు మదింపునకు, సరుకుల ధరల మార్పుల వల్ల తలెత్తే నష్టభయానికి లోబడి ఉంటుంది.
2020లో ప్రారంభించిన వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల నిధి, అర్హత కలిగిన పంట కోత అనంతర మౌలిక సదుపాయాలు, సామూహిక వ్యవసాయ ఆస్తుల కోసం ₹1 లక్ష కోట్ల రుణ విత్త సదుపాయాన్ని అందిస్తుంది. పథకం నిబంధనలకు లోబడి, ₹2 కోట్ల వరకు అర్హత కలిగిన రుణాలపై గరిష్ఠంగా ఏడు సంవత్సరాలపాటు మూడు శాతం పాయింట్ల వడ్డీ రాయితీని అందించడం దీని మద్దతులో భాగం. ఇది రుణంతో అనుసంధానమైన సదుపాయమే గానీ, ఎటువంటి షరతులు లేని ₹1 లక్ష కోట్ల గ్రాంటు కాదు.
ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ SAMPADA యోజన తన ఉప పథకాల ద్వారా ఆహార శుద్ధి, అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాలకు మద్దతు ఇస్తుంది. వీటిలో సమీకృత శీతల గొలుసు, విలువ జోడింపు సదుపాయాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని నిర్వహిస్తుంది. 2020లో ప్రారంభించిన 10,000 FPOల ఏర్పాటు మరియు ప్రోత్సాహం కోసం ఉద్దేశించిన కేంద్ర రంగ పథకం, సంస్థాగత నిర్మాణం, సంబంధిత సహాయం ద్వారా రైతులు సంఘటితమయ్యేందుకు మద్దతు ఇస్తుంది.
నాణ్యత వ్యవస్థలు సమాచార అసమానతను తగ్గిస్తాయి. AGMARK వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల శ్రేణీకరణ ప్రమాణాలను అందిస్తుంది. భారత ఆహార భద్రత మరియు ప్రమాణాల ప్రాధికార సంస్థ, ఆహార భద్రత మరియు ప్రమాణాల చట్టం, 2006 కింద ఆహార భద్రతను నియంత్రిస్తుంది. ఎగుమతి సరఫరా గొలుసులు అదనంగా గమ్యదేశపు ఆరోగ్య, వృక్ష ఆరోగ్య ప్రమాణాలు, అవశేషాల పరిమితులు, ఉత్పత్తి మూలం నుంచి సరఫరా దశలను గుర్తించగలిగే అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. APEDA నిర్దేశిత జాబితాలోని వ్యవసాయ, శుద్ధి చేసిన ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతులను ప్రోత్సహిస్తుంది.
- నిల్వ కాల ప్రయోజనాన్ని సృష్టిస్తుంది; రవాణా స్థల ప్రయోజనాన్ని సృష్టిస్తుంది; ప్రాసెసింగ్ రూప ప్రయోజనాన్ని సృష్టిస్తుంది.
- గిడ్డంగి రసీదు నిల్వ చేసిన సరుకులకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది; భవిష్యత్తులో లాభదాయకమైన విక్రయ ధరకు అది హామీ ఇవ్వదు.
- AGMARK శ్రేణీకరణ, ఆహార భద్రత నిబంధనల అనుసరణ, సేంద్రియ ధృవీకరణ వేర్వేరు ప్రయోజనాలను నెరవేరుస్తాయి; ఒకదానికి బదులుగా మరొకదాన్ని ఉపయోగించలేము.
5. తట్టుకునే సామర్థ్యం, సమ్మిళితత్వం మరియు సంస్కరణల ప్రాధాన్యతలు
సరఫరా గొలుసు తట్టుకునే సామర్థ్యం అంటే కరువులు, వరదలు, మహమ్మారులు, రవాణా అంతరాయాలు లేదా అంతర్జాతీయ ధరల ఆకస్మిక ఒడుదొడుకుల సమయంలోనూ అత్యవసర సరఫరా ప్రవాహాలను కొనసాగించడం. విభిన్న వనరుల నుంచి సేకరణ, వికేంద్రీకృత నిల్వ, అత్యవసర పరిస్థితుల కోసం రవాణా ప్రణాళికలు, సకాలంలో మార్కెట్ సమాచారం అందించడం వంటివి ప్రతికూల ప్రభావాలకు లోనయ్యే అవకాశాన్ని తగ్గించగలవు. సాధ్యమైనంత కనిష్ఠ స్థాయిలో నిల్వలను నిర్వహించడమే సామర్థ్యమని భావించకూడదు: అంతరాయాలు ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నప్పుడు కొంత అదనపు నిల్వ సామర్థ్యం విలువైనదిగా ఉంటుంది.
విధానం గ్రామస్థాయి సేకరణ కేంద్రాలను ప్యాకింగ్ కేంద్రాలు, పరీక్షా సదుపాయాలు, గిడ్డంగులు, శుద్ధి యూనిట్లు, తుది మార్కెట్లతో అనుసంధానించాలి. మౌలిక సదుపాయాల ఎంపిక సరుకుల పరిమాణాలను, వాణిజ్య డిమాండ్ను ప్రతిబింబించాలి; అనువుకాని ప్రదేశాల్లో ఏర్పాటు చేసిన సదుపాయాలు పూర్తిస్థాయిలో వినియోగం కాకుండా మిగిలిపోవచ్చు. స్థిరమైన, ముందుగా అంచనా వేయగల వాణిజ్య విధానాలు పెట్టుబడులను ప్రోత్సహిస్తాయి. ఆకస్మిక ఆంక్షలు వినియోగదారులకు తాత్కాలికంగా రక్షణ కల్పించినప్పటికీ, రైతులు, ఎగుమతిదారుల్లో విశ్వాసాన్ని బలహీనపరచవచ్చు.
సమగ్ర అభివృద్ధికి చిన్న రైతులు, మహిళా ఉత్పత్తిదారులు, మారుమూల ప్రాంతాలకు అందుబాటు ధరల్లో సేవలు లభించడం అవసరం. పారదర్శక తూకం, సత్వర చెల్లింపులు, సులభంగా అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థలు, కొనుగోలుదారుల మధ్య పోటీ కూడా డిజిటల్ వేదికలంత ముఖ్యమైనవే. ఇంధన సామర్థ్యం గల శీతలీకరణ, ఉత్పత్తులు పాడవడాన్ని తగ్గించడం, పునర్వినియోగించగల ప్యాకేజింగ్, ప్రాసెసింగ్ అవశేషాలను ఉత్పాదకంగా వినియోగించడం పర్యావరణ ప్రాధాన్యాల్లో భాగం. సంస్కరణ కేవలం వాణిజ్య పరిమాణాలను పెంచడమే కాకుండా, రైతులకు లభించే నికర ప్రతిఫలాన్ని, వినియోగదారులకు ఆహార లభ్యతను, ఆహార నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తుందా అనేదే దాని సముచిత మూల్యాంకన ప్రమాణం.
- పంట కోత అనంతర నష్టాలు, చెల్లింపుల్లో జాప్యం, రవాణా-సరఫరా నిర్వహణ వ్యయం, నాణ్యత ప్రమాణాల అనుసరణ, వినియోగదారు చెల్లించే ప్రతి రూపాయిలో రైతుకు దక్కే వాటా ఆధారంగా ఫలితాలను పర్యవేక్షించాలి.
- భౌతిక మౌలిక సదుపాయాలు, విత్తం, రైతుల సంఘటితీకరణ, మార్కెట్ పాలనను సమన్వయపరచాలి; విడివిడిగా చేపట్టే చర్యలు మొత్తం సరఫరా గొలుసులోని సమస్యలను పరిష్కరించడం అరుదు.
వ్యవసాయ సరఫరా గొలుసుకు ఉదాహరణ
- 1. ఉత్పాదకాల సరఫరా మరియు ఉత్పత్తి ప్రణాళిక
- 2. సాగు మరియు పంట కోత
- 3. ఉత్పత్తుల సమీకరణ, వర్గీకరణ మరియు నాణ్యతా శ్రేణీకరణ
- 4. నిల్వ లేదా ఉష్ణోగ్రత నియంత్రిత నిర్వహణ
- 5. అవసరమైన చోట ప్రాసెసింగ్ మరియు ప్యాకేజింగ్
- 6. టోకు, చిల్లర లేదా ఎగుమతి పంపిణీ
- 7. వినియోగం; డిమాండ్కు సంబంధించిన సమాచారం తిరిగి ఉత్పత్తిదారులకు చేరడం
| సరుకు | కీలక అవసరం | ప్రధాన ముప్పు |
|---|---|---|
| బియ్యం మరియు గోధుమలు | ఎండబెట్టడం మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో భారీ పరిమాణంలో నిల్వ చేయడం | తేమ వల్ల నష్టం మరియు చీడపీడల వ్యాప్తి |
| పాలు | త్వరిత సేకరణ, శీతలీకరణ మరియు పరిశుభ్రమైన ప్రాసెసింగ్ | సూక్ష్మజీవుల వల్ల పాడవడం |
| పండ్లు మరియు కూరగాయలు | నాణ్యతా శ్రేణీకరణ, తగిన ప్యాకేజింగ్ మరియు సరుకు స్వభావానికి అనుగుణమైన శీతలీకరణ | ఒత్తిడి లేదా దెబ్బల వల్ల నలిగిపోవడం, నాణ్యత క్షీణించడం మరియు సీజన్లలో అధిక సరఫరా |
| చేపలు | వెంటనే మంచులో ఉంచడం మరియు నిరంతర ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణ | వేగంగా పాడవడం మరియు ఆహార భద్రతకు ముప్పులు |
| ఎగుమతి ద్రాక్ష | అవశేషాల పరీక్ష, మూలాన్ని గుర్తించగల సామర్థ్యం మరియు శీతల గొలుసు రవాణా–నిల్వ నిర్వహణ | దిగుమతి చేసుకునే దేశపు ప్రమాణాలను పాటించకపోవడం వల్ల తిరస్కరణ |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
అమూల్: సమన్వయంతో కూడిన పాల సమీకరణ
అమూల్ నమూనా గ్రామస్థాయి పాడి సహకార సంఘాలు, జిల్లా పాల సంఘాలు, రాష్ట్రస్థాయి మార్కెటింగ్ సమాఖ్యను అనుసంధానిస్తుంది. తరచుగా పాల సేకరణ, నాణ్యత ఆధారిత పరీక్షలు, శీతలీకరణ, ప్రాసెసింగ్, సమన్వయంతో కూడిన మార్కెటింగ్ ద్వారా వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో ఉన్న పాల ఉత్పత్తిదారులు పెద్ద వినియోగ మార్కెట్లతో అనుసంధానమవుతారు. త్వరగా పాడయ్యే ఆహార ఉత్పత్తుల రవాణా, నిల్వ నిర్వహణలో పెట్టుబడులతోపాటు నమ్మదగిన సేకరణ వ్యవస్థ, ఉత్పత్తిదారుల సంఘటిత వ్యవస్థ కూడా ఉండాలనేది ఈ నమూనా అందించే ప్రధాన పాఠం.
APEDA GrapeNet: ఎగుమతి ఉద్యాన ఉత్పత్తుల మూలం, సరఫరా దశల గుర్తింపు
భారతదేశం నుంచి యూరోపియన్ యూనియన్కు ఎగుమతి చేసే ద్రాక్షకు సంబంధించి మూలం నుంచి సరఫరా దశలను గుర్తించే ప్రక్రియలకు, ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలకు APEDA యొక్క GrapeNet తోడ్పడుతుంది. ఇది వ్యవసాయ క్షేత్రాల నమోదు, అవశేషాల పరీక్షలు, సంబంధిత ధ్రువీకరణ దశలను అనుసంధానిస్తుంది. మార్కెట్ ప్రవేశం అనేది కేవలం అధిక ఉత్పత్తి లేదా శీతలీకరించిన రవాణాపై కాకుండా, ప్రమాణాల అనుసరణకు సంబంధించిన పత్రబద్ధమైన ఆధారాలు, సమన్వయంపై ఆధారపడి ఉంటుందని మహారాష్ట్ర ద్రాక్ష ఎగుమతి సరఫరా గొలుసు వివరిస్తుంది.
గత సంవత్సర ప్రశ్నలు
UPSC ప్రిలిమ్స్ 2017
జాతీయ వ్యవసాయ మార్కెట్ పథకానికి సంబంధించిన రెండు ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇది వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల కోసం ఉద్దేశించిన అఖిల భారత ఎలక్ట్రానిక్ వాణిజ్య పోర్టల్. 2. ఇది రైతులకు తమ ఉత్పత్తుల నాణ్యతకు తగిన ధరలు లభించే దేశవ్యాప్త మార్కెట్ను అందుబాటులోకి తెస్తుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 2 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 2 రెండూ
- D. 1, 2 రెండూ కావు
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
వ్యవసాయ గిడ్డంగి రసీదులకు సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. నిల్వ చేసిన వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను తాకట్టు పెట్టి రైతులు రుణం పొందేందుకు ఇవి వీలు కల్పించవచ్చు. 2. నిల్వ చేసిన వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల మార్కెట్ ధర పడిపోయే ప్రమాదాన్ని ఇవి తొలగిస్తాయి. 3. శాస్త్రీయ నిల్వ పద్ధతులు రైతులు పంట కోత సమయం దాటిన తర్వాత వరకు అమ్మకాన్ని వాయిదా వేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
కొనుగోలుదారు భౌతికంగా పరిశీలించకుండానే వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ఎలక్ట్రానిక్ విధానంలో కొనుగోలు చేయడంలో ఎదురయ్యే ఇబ్బందిని అత్యంత ప్రత్యక్షంగా పరిష్కరించే చర్య ఏది?
- A. ఎరువుల రాయితీలను పెంచడం
- B. ప్రామాణీకృత నాణ్యత పరీక్షలు, విశ్వసనీయ నాణ్యత ధ్రువీకరణ
- C. సాగునీటి సదుపాయం ఉన్న విస్తీర్ణాన్ని పెంచడం
- D. టోకు మార్కెట్ల సమీపంలో రహదారి టోల్ రుసుములను పెంచడం
ప్రశ్న 3
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. శీతల సరఫరా గొలుసులో పరస్పరం అనుసంధానమైన ఉత్పత్తుల నిర్వహణ, రవాణా దశలన్నింటిలోనూ ఉష్ణోగ్రత నిర్వహణ అవసరం. 2. వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల నిధి పూర్తిగా షరతులు లేని మూలధన గ్రాంట్ల కార్యక్రమం మాత్రమే. 3. రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు ఉత్పత్తులను సమీకరించడానికి అయ్యే యూనిట్ వ్యయాన్ని తగ్గించగలవు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: సమర్థవంతమైన వ్యవసాయ సరఫరా గొలుసులకు భౌతిక మౌలిక సదుపాయాలంతగా సంస్థాగత సమన్వయం కూడా అవసరం. భారతదేశంలోని చిన్న కమతాల వ్యవసాయాన్ని ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. (250 పదాలు)
- వ్యవసాయ సరఫరా గొలుసులను నిర్వచించి, రవాణా–నిల్వ నిర్వహణ సామర్థ్యానికి, విలువలో న్యాయబద్ధమైన వాటాల పంపిణీకి మధ్య తేడాను వివరించండి.
- విభజిత స్వరూపం, త్వరగా పాడయ్యే స్వభావం, కాలానుగుణంగా మార్కెట్కు వచ్చే ఉత్పత్తులు, ద్రవ్యలభ్యత పరిమితులు, సమాచార అసమానతలను వివరించండి.
- రహదారులు, ప్యాకింగ్ కేంద్రాలు, శీతల సరఫరా గొలుసులు, పరీక్షా సదుపాయాలు, శాస్త్రీయ నిల్వ పద్ధతులను చర్చించండి.
- రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు (FPOs), పోటీతో కూడిన మార్కెట్లు, e-NAM, గిడ్డంగి రసీదుల ఆధారిత రుణ సదుపాయం, పారదర్శక ఒప్పందాలను మదింపు చేయండి.
- అమూల్ను, ఎగుమతి ద్రాక్ష మూలం నుంచి సరఫరా దశలను గుర్తించే వ్యవస్థను ఉదాహరణలుగా ఉపయోగించండి.
- రైతులకు లభించే ప్రతిఫలం, వినియోగదారులకు ఉత్పత్తుల లభ్యత ఆధారంగా ఫలితాలను కొలుస్తూ, ఉత్పత్తి ప్రత్యేకతలకు అనుగుణమైన, సమ్మిళితమైన, ప్రతికూల పరిస్థితులను తట్టుకోగల జోక్యాలను సూచిస్తూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- NCERT, Indian Economic Development: Rural Development.
- Economic Survey of India, chapters on agriculture and food management, Ministry of Finance.
- e-NAM official portal, enam.gov.in.
- Warehousing Development and Regulatory Authority, wdra.gov.in.
- Agriculture Infrastructure Fund scheme guidelines, Department of Agriculture and Farmers Welfare.
- Ministry of Food Processing Industries: PM Kisan SAMPADA Yojana guidelines, mofpi.gov.in.
- APEDA: GrapeNet and agricultural export guidance, apeda.gov.in.
