భారత సుప్రీంకోర్టు లోపలి దృశ్యం, భగవాన్‌దాస్ రోడ్, న్యూఢిల్లీ
Credit: Pinakpani · CC BY-SA 4.0 · source
తెలంగాణ రాష్ట్ర హైకోర్టు
Credit: Kavali Chandrakanth KCK · CC BY-SA 4.0 · source
1. రాజ్యాంగ పునాది, ఉద్దేశం
సమర్థవంతమైన న్యాయ పరిపాలనను పరిరక్షించడానికి కోర్టు ధిక్కార అధికార పరిధి ఉంది. న్యాయస్థానాలు తమ ఉత్తర్వులు అమలయ్యేలా చేయగలగాలి, విచారణ ప్రక్రియలను ఆటంకాల నుంచి రక్షించగలగాలి, సాక్షులు లేదా కక్షిదారుల విషయంలో జోక్యాన్ని నిరోధించగలగాలి. ఈ అధికారానికి సమర్థన సంస్థాగతమైనదే తప్ప వ్యక్తిగతమైనది కాదు: న్యాయమూర్తులను ఇబ్బందికర పరిస్థితుల నుంచి కాపాడటం లేదా తీర్పులను విమర్శలకు అతీతంగా ఉంచడం దీని చట్టబద్ధమైన లక్ష్యం కాదు. న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతను ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనంతో అనుసంధానించే ప్రశ్నల్లో ఈ తేడా ముఖ్యమైనది.
అధికరణం 129 సుప్రీంకోర్టును అభిలేఖ న్యాయస్థానంగా ప్రకటించి, తన పట్ల జరిగిన కోర్టు ధిక్కారానికి శిక్ష విధించే అధికారంతో సహా అటువంటి న్యాయస్థానానికి ఉండే అన్ని అధికారాలను కల్పిస్తుంది. అధికరణం 215 ఇదే విధంగా హైకోర్టులకు అధికారాలను కల్పిస్తుంది. అభిలేఖ న్యాయస్థానం ప్రామాణిక న్యాయ రికార్డులను నిర్వహిస్తుంది; కోర్టు ధిక్కారంపై అధికార పరిధిని కలిగి ఉంటుంది. పార్లమెంటు రూపొందించిన చట్టానికి లోబడి, అధికరణం 142(2) కూడా సుప్రీంకోర్టు తన పట్ల జరిగిన కోర్టు ధిక్కారంపై విచారణ జరిపి, శిక్ష విధించడానికి సంబంధించిన అధికారాలను గుర్తిస్తుంది.
శాసనాధికారాలను రాజ్యాంగం విభజించిన తీరు కూడా ఈ సందర్భంలో ప్రాసంగికమైనది. కేంద్ర జాబితాలోని అంశం 77 సుప్రీంకోర్టు ధిక్కారాన్ని కలిగి ఉండగా, ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశం 14 సుప్రీంకోర్టు ధిక్కారం మినహా ఇతర కోర్టుల ధిక్కారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అధికరణం 19(1)(a) వాక్ స్వాతంత్ర్యాన్ని పరిరక్షిస్తుంది. అయితే, అధికరణం 19(2) సహేతుకమైన పరిమితులు విధించడానికి కోర్టు ధిక్కారాన్ని ఒక ప్రాతిపదికగా గుర్తిస్తుంది. అందువల్ల, వాక్ స్వాతంత్ర్యంగానీ, కోర్టు ధిక్కారంపై చర్య తీసుకునే అధికారంగానీ అపరిమితమైనవి కావు.
2. సివిల్ మరియు క్రిమినల్ కోర్టు ధిక్కారం
కోర్టుల ధిక్కార చట్టం, 1971లోని సెక్షన్ 2(b) ప్రకారం, న్యాయస్థానం ఇచ్చిన తీర్పు, డిక్రీ, నిర్దేశం, ఉత్తర్వు, రిట్ లేదా ఇతర న్యాయ ప్రక్రియను ఉద్దేశపూర్వకంగా ఉల్లంఘించడం లేదా న్యాయస్థానానికి ఇచ్చిన హామీని ఉద్దేశపూర్వకంగా భంగపరచడం సివిల్ కోర్టు ధిక్కారం. ఉద్దేశపూర్వకత ఇందులో అత్యావశ్యకం. ఉత్తర్వులను పాటించడానికి వాస్తవంగా అసమర్థంగా ఉండటం, నిర్దేశం అస్పష్టంగా ఉండటం లేదా అనుకోకుండా పాటించలేకపోవడం వల్ల కోర్టు ధిక్కారం జరిగిందని దానంతట అదే నిర్ధారణ కాదు. కోర్టు ధిక్కార విచారణలు సాధారణ తీర్పు అమలు ప్రక్రియలకు ప్రత్యామ్నాయంగా లేదా అసలు ఉత్తర్వుకు మించిన ఉపశమనం పొందే సాధనంగా మారకూడదు.
సెక్షన్ 2(c) ప్రకారం, మౌఖికంగా, లిఖితపూర్వకంగా, దృశ్యరూపంలో లేదా మరే ఇతర రూపంలోనైనా చేసే ప్రచురణ లేదా ఇతర చర్య మూడు వర్గాల్లో దేనికైనా చెందినప్పుడు అది క్రిమినల్ కోర్టు ధిక్కారంగా నిర్వచించబడుతుంది. అవి: న్యాయస్థానాన్ని అపకీర్తిపాలు చేయడం లేదా దాని అధికార ప్రతిష్ఠను తగ్గించడం; న్యాయ విచారణ సక్రమంగా సాగడాన్ని ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేయడం లేదా అందులో జోక్యం చేసుకోవడం; ఇతర విధాలుగా న్యాయ నిర్వహణను అడ్డుకోవడం లేదా అందులో జోక్యం చేసుకోవడం. సాక్షిని బెదిరించడం, పెండింగ్‌లో ఉన్న విచారణలను ప్రభావితం చేయడానికి ప్రయత్నించడం లేదా న్యాయస్థాన కార్యకలాపాలకు తీవ్ర అంతరాయం కలిగించడం వంటి చర్యలు ఈ అధికార పరిధి కిందకు రావచ్చు.
సివిల్ కోర్టు ధిక్కారం ప్రధానంగా న్యాయస్థాన ఆదేశాలను ఉల్లంఘించడానికి సంబంధించినది కాగా, క్రిమినల్ కోర్టు ధిక్కారం న్యాయ నిర్వహణలో జోక్యానికి సంబంధించినది. అయితే, సివిల్ కోర్టు ధిక్కారం అనే పేరు ఉన్నంత మాత్రాన దానికి శిక్షాత్మక పర్యవసానాలు ఉండవని అర్థం కాదు. ఈ విచారణల్లో న్యాయసమ్మతమైన ప్రక్రియ, స్పష్టమైన అభియోగం, స్పందించడానికి అవకాశం అవసరం. కోర్టు ధిక్కారం వల్ల కారాగార శిక్ష విధించే అవకాశం ఉన్నందున, న్యాయస్థానాలు కఠినమైన నిరూపణ ప్రమాణాలను అనుసరిస్తాయి. కేవలం విభేదం, అనుమానం లేదా కఠినమైన భాష ఆధారంగా నేరాన్ని నిర్ధారించవు.
3. రక్షణ కలిగిన భావప్రకటన, చట్టబద్ధ రక్షణలు మరియు శిక్ష
ఈ చట్టం న్యాయ నిర్వహణలో జోక్యాన్ని, చట్టసమ్మతమైన బహిరంగ చర్చను వేరు చేసి చూస్తుంది. సెక్షన్ 3 నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో తెలియక చేసిన ప్రచురణకు, పంపిణీకి రక్షణ కల్పిస్తుంది. సెక్షన్ 4 చట్టబద్ధ మినహాయింపులకు లోబడి, న్యాయ విచారణలను నిష్పాక్షికంగా, కచ్చితంగా నివేదించడానికి రక్షణ కల్పిస్తుంది. సెక్షన్ 5 విచారణ పూర్తయి, తుది నిర్ణయం వెలువడిన కేసులోని గుణదోషాలపై నిష్పాక్షిక వ్యాఖ్యలకు రక్షణ కల్పిస్తుంది. సెక్షన్ 6 అధీన న్యాయస్థానంలో విచారణకు అధ్యక్షత వహించే న్యాయాధికారి గురించి సముచితమైన ఉన్నత న్యాయస్థానానికి సదుద్దేశంతో చేసిన ఫిర్యాదుకు రక్షణ కల్పిస్తుంది.
న్యాయస్థాన ధిక్కారం సక్రమ న్యాయ ప్రక్రియకు గణనీయంగా ఆటంకం కలిగించినప్పుడు లేదా అటువంటి ఆటంకం కలిగించే స్వభావం కలిగి ఉన్నప్పుడు తప్ప శిక్ష విధించరాదని సెక్షన్ 13(a) నిర్దేశిస్తుంది. న్యాయస్థానాల ధిక్కార (సవరణ) చట్టం, 2006 ద్వారా సెక్షన్ 13(b) కింద సత్యాన్ని సమర్థనగా వినియోగించుకునే అవకాశాన్ని స్పష్టంగా చేర్చారు. అది ప్రజాప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా ఉందని, ఆ సమర్థనను వినియోగించుకోవాలనే అభ్యర్థన సద్భావపూర్వకమైనదని సంతృప్తి చెందితే, న్యాయస్థానం సత్యం ఆధారంగా సమర్థించుకోవడానికి అనుమతించవచ్చు. అందువల్ల సత్యం అనేది స్వయంచాలకంగా వర్తించే, బేషరతు మినహాయింపు కాదు.
సెక్షన్ 12 ప్రకారం ఆరు నెలల వరకు సాధారణ కారాగార శిక్ష, ₹2,000 వరకు జరిమానా లేదా రెండింటినీ విధించవచ్చు. న్యాయస్థానానికి సంతృప్తికరంగా ఉన్న క్షమాపణ వల్ల ధిక్కార చర్యల నుంచి విడుదల చేయవచ్చు లేదా శిక్షను తగ్గించవచ్చు. పరిమితులతో కూడిన లేదా షరతులతో కూడిన క్షమాపణ సద్భావపూర్వకమైనదైతే, కేవలం ఆ కారణంతోనే దానిని తిరస్కరించరాదు. ఉన్నత న్యాయస్థానాలకు రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన ధిక్కార అధికారాలను సాధారణ శాసనం ద్వారా రద్దు చేయలేరు. అయితే, ఆ అధికారాలను నియమబద్ధంగా వినియోగించడంలో చట్టబద్ధ వ్యవస్థ, న్యాయ తీర్పుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందిన రక్షణలు కీలకంగా ఉంటాయి.
4. చర్యల ప్రారంభం, అధికార పరిధి, కాలపరిమితి మరియు అప్పీళ్లు
సుప్రీంకోర్టు లేదా హైకోర్టు సమక్షంలో జరిగిన ధిక్కారానికి సంబంధించి సెక్షన్ 14 ప్రత్యేక ప్రక్రియను నిర్దేశిస్తుంది. ఇతర క్రిమినల్ ధిక్కారాల విషయంలో, సెక్షన్ 15 ప్రకారం న్యాయస్థానం సుమోటోగా చర్యలు చేపట్టవచ్చు లేదా నిర్దేశిత న్యాయాధికారి దరఖాస్తుపై చర్యలు ప్రారంభించవచ్చు. ఒక ప్రైవేటు వ్యక్తికి సాధారణంగా సుప్రీంకోర్టు విషయంలో అటార్నీ జనరల్ లేదా సొలిసిటర్ జనరల్ లిఖితపూర్వక సమ్మతి, హైకోర్టు విషయంలో అడ్వకేట్ జనరల్ లిఖితపూర్వక సమ్మతి అవసరం. ఈ ప్రాథమిక పరిశీలన నిబంధన నిర్దేశిత క్రిమినల్ ధిక్కార ప్రక్రియకు సంబంధించినదే తప్ప, ప్రతి ధిక్కార పిటిషన్‌కు వర్తించదు.
సెక్షన్ 10 ప్రకారం, ఈ చట్టానికి లోబడి అధీన న్యాయస్థానాల ధిక్కారంపై హైకోర్టుకు అధికార పరిధి ఉంటుంది. అధీన న్యాయస్థానానికి సంబంధించిన క్రిమినల్ ధిక్కారం విషయంలో, ఆ న్యాయస్థానం నివేదన ద్వారా లేదా అడ్వకేట్ జనరల్ దరఖాస్తు ద్వారా చర్యలు ప్రారంభించేందుకు సెక్షన్ 15(2) అవకాశం కల్పిస్తుంది. అందువల్ల, అధికరణాలు 129 మరియు 215 నేరుగా సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులకు మాత్రమే అభిలేఖ న్యాయస్థాన హోదాను కల్పించినప్పటికీ, అధీన న్యాయస్థానాలకు కూడా ధిక్కార అధికార పరిధి ద్వారా రక్షణ లభిస్తుంది.
ఆరోపిత ధిక్కారం జరిగిన తేదీ నుంచి ఒక సంవత్సరం గడిచిన తర్వాత ధిక్కార చర్యలను ప్రారంభించడాన్ని సెక్షన్ 20 నిషేధిస్తుంది. పల్లవ్ శేఠ్ వర్సెస్ కస్టోడియన్ (2001) కేసులో, రాజ్యాంగ చట్రంలో చర్యల ప్రారంభం, కాలపరిమితి ఎలా అమలవుతాయో సుప్రీంకోర్టు వివరించింది. సెక్షన్ 19 ప్రకారం, అప్పీలుకు అర్హమైన హైకోర్టు ఏకసభ్య న్యాయమూర్తి ధిక్కార ఉత్తర్వుపై కనీసం ఇద్దరు న్యాయమూర్తులతో కూడిన ధర్మాసనానికి అప్పీలు చేయవచ్చు; ధర్మాసనం ఇచ్చిన ఉత్తర్వుపై సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీలు చేయవచ్చు. ప్రతి మధ్యంతర ఉత్తర్వుపైనా లేదా ధిక్కార చర్యలను ప్రారంభించేందుకు నిరాకరించిన ప్రతి నిర్ణయంపైనా ఈ నిబంధన కింద అప్పీలు చేయలేరు.
5. న్యాయపరమైన సంయమనం మరియు సంస్కరణలపై చర్చ
బ్రహ్మ ప్రకాశ్ శర్మ వర్సెస్ ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం (1953) కేసులో, న్యాయమూర్తిపై వ్యక్తిగత పరువునష్టానికి, న్యాయ పరిపాలనను ప్రభావితం చేసే ధిక్కారానికి మధ్య తేడాను సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఇన్ రీ: ఎస్. ముల్గావ్కర్ (1978) కేసులో, వార్తాపత్రిక విమర్శపై చర్యలు కొనసాగించేందుకు న్యాయస్థానం నిరాకరించింది; న్యాయమూర్తి వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్ వ్యక్తం చేసిన ప్రభావవంతమైన అభిప్రాయం సంయమనం, సహనానికి ప్రాధాన్యమిచ్చింది. అదేవిధంగా, పి.ఎన్. దుడా వర్సెస్ పి. శివ్ శంకర్ (1988) కేసులో, న్యాయవ్యవస్థపై విమర్శను స్వయంచాలకంగా ధిక్కారంగా పరిగణించకుండా, దాని సందర్భాన్ని బట్టి అంచనా వేయాలని గుర్తించింది.
సుప్రీంకోర్టు బార్ అసోసియేషన్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1998) కేసులో, చట్టబద్ధమైన క్రమశిక్షణా వ్యవస్థను పక్కనపెట్టి, కోర్టు ధిక్కారానికి శిక్షగా న్యాయవాది వృత్తి లైసెన్సును సస్పెండ్ చేయడానికి కోర్టు ధిక్కార అధికార పరిధిని ఉపయోగించరాదని న్యాయస్థానం తీర్పునిచ్చింది. రాజ్యాంగబద్ధమైన అధికారమైనప్పటికీ, దాని ప్రయోజనం, ప్రక్రియ, అనుమతించదగిన పరిహార చర్యలకు సంబంధించిన పరిమితులకు లోబడి ఉంటుందని ఈ తీర్పులు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
1961లో ఏర్పాటు చేసిన హెచ్.ఎన్. సన్యాల్ కమిటీ, 1971 చట్టానికి దారితీసిన సంస్కరణ ప్రక్రియకు రూపకల్పన చేయడంలో తోడ్పడింది. క్రిమినల్ ధిక్కారంతో సహా ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న చట్టబద్ధ నిర్వచనాన్ని కొనసాగించాలని న్యాయ కమిషన్ తన 274వ నివేదిక (2018)లో సిఫార్సు చేసింది. అయినప్పటికీ, న్యాయవ్యవస్థ ప్రతిష్ఠను దిగజార్చే ధిక్కార వర్గం అస్పష్టంగా ఉందని, అది సముచితమైన పరిశీలనను నిరుత్సాహపరచవచ్చని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు. సమతుల్య సంస్కరణ విధానం న్యాయస్థాన ఉత్తర్వుల అమలును, న్యాయ ప్రక్రియకు ఆటంకాల నుంచి రక్షణను కొనసాగిస్తూనే, నిరూపించదగిన హాని, కారణసహిత నిర్ణయాలు, ప్రక్రియాపరమైన రక్షణలు, న్యాయసమ్మతమైన విమర్శకు విస్తృత అవకాశం ఉండాలని నిర్దేశిస్తుంది.
కాలరేఖ
1950
రాజ్యాంగం అధికరణాలు 129, 215 కింద సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులకు కోర్టు ధిక్కారంపై చర్య తీసుకునే అధికారాలను కల్పిస్తుంది.
1961
కోర్టు ధిక్కార చట్టాన్ని పరిశీలించడానికి హెచ్.ఎన్. సన్యాల్ కమిటీ ఏర్పాటు చేయబడింది.
1971
కోర్టుల ధిక్కార చట్టం ధిక్కార వర్గాలను నిర్వచించి, ప్రక్రియలు, రక్షణలను నిర్దేశిస్తుంది.
2006
ఒక సవరణ ద్వారా, సత్యం ఆధారంగా సమర్థించుకోవడాన్ని షరతులతో కూడిన ప్రతివాదంగా స్పష్టంగా ప్రవేశపెట్టారు.
2018
ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న కోర్టు ధిక్కార చట్టబద్ధ నిర్వచనాన్ని కొనసాగించాలని న్యాయ కమిషన్ నివేదిక సంఖ్య 274 సిఫార్సు చేస్తుంది.
కోర్టు ధిక్కార సమస్యను ఎలా విశ్లేషించాలి
- 1. సంబంధిత ఉత్తర్వు, హామీ, ప్రచురణ లేదా ఆటంకం కలిగించే చర్యను గుర్తించండి.
- 2. ఆరోపణను సివిల్ లేదా క్రిమినల్ కోర్టు ధిక్కారంగా వర్గీకరించండి.
- 3. అధికార పరిధి గల న్యాయస్థానం, విచారణ ప్రారంభించే విధానం, కాలపరిమితిని పరిశీలించండి.
- 4. వర్తించే మేరకు ఉద్దేశపూర్వకత, చట్టబద్ధ రక్షణలు, గణనీయమైన జోక్యాన్ని పరిశీలించండి.
- 5. నోటీసు, వాదనలు వినిపించే అవకాశం, కఠినమైన రుజువు ప్రమాణాలు పాటించేలా చూడండి.
- 6. నిజాయితీతో కూడిన క్షమాపణను, ధిక్కార తీవ్రతకు తగిన నిర్ణయాన్ని పరిగణించండి.
| అంశం | సివిల్ కోర్టు ధిక్కారం | క్రిమినల్ కోర్టు ధిక్కారం |
|---|---|---|
| నిబంధన | సెక్షన్ 2(b) | సెక్షన్ 2(c) |
| ప్రధాన ప్రవర్తన | ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆదేశాలను ఉల్లంఘించడం లేదా ఇచ్చిన హామీని ఉద్దేశపూర్వకంగా భంగపరచడం | న్యాయస్థాన అధికారంలో, న్యాయ విచారణ ప్రక్రియల్లో లేదా న్యాయ పరిపాలనలో చట్టం పేర్కొన్న విధమైన జోక్యం |
| సాధారణ ఉదాహరణ | న్యాయస్థానం ఇచ్చిన స్పష్టమైన ఆదేశాన్ని పాటించడానికి ఉద్దేశపూర్వకంగా నిరాకరించడం | విచారణకు ఆటంకం కలిగించడానికి సాక్షిని బెదిరించడం |
| గమనించాల్సిన ముఖ్యాంశం | ఆదేశాన్ని పాటించకపోవడం ఒక్కటే ఉద్దేశపూర్వకతను రుజువు చేయదు | న్యాయసమ్మతమైన విమర్శ ఒక్కటే కోర్టు ధిక్కారాన్ని నిర్ధారించదు |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ప్రశాంత్ భూషణ్ కోర్టు ధిక్కార విచారణ, 2020
న్యాయవ్యవస్థకు సంబంధించిన రెండు ట్వీట్లపై న్యాయవాది ప్రశాంత్ భూషణ్‌ను సుప్రీంకోర్టు క్రిమినల్ ధిక్కారానికి దోషిగా నిర్ధారించి, ₹1 జరిమానా విధించింది; జరిమానా చెల్లించని పక్షంలో ఎదురయ్యే పరిణామాలను కూడా నిర్దేశించింది. న్యాయవ్యవస్థ ప్రతిష్ఠను దిగజార్చే ధిక్కారం, బహిరంగ విమర్శ, న్యాయవ్యవస్థ అనే సంస్థకు రక్షణ కల్పించడాన్ని న్యాయమూర్తుల ప్రతిష్ఠకు రక్షణ కల్పించడం నుంచి వేరుచేసి చూడవలసిన అవసరం గురించి ఈ కేసు చర్చను మళ్లీ తెరపైకి తెచ్చింది.
ఇంగ్లండ్ మరియు వేల్స్: న్యాయవ్యవస్థ ప్రతిష్ఠను దిగజార్చే ధిక్కారం రద్దు
నేరాలు మరియు న్యాయస్థానాల చట్టం 2013లోని సెక్షన్ 33, ఇంగ్లండ్ మరియు వేల్స్‌లోని కామన్ లా కింద న్యాయవ్యవస్థ ప్రతిష్ఠను దిగజార్చడాన్ని ఒక ధిక్కార రూపంగా పరిగణించడాన్ని రద్దు చేసింది. ఇతర ధిక్కార రూపాలు కొనసాగాయి. భావవ్యక్తీకరణకు సంబంధించిన ఒక వర్గాన్ని తొలగించినంత మాత్రాన, ఉత్తర్వుల ఉల్లంఘన లేదా న్యాయ విచారణల్లో జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా చర్య తీసుకునే అధికారాలను తొలగించాల్సిన అవసరం లేదని ఈ పోలిక చూపిస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
న్యాయస్థాన ధిక్కారానికి సంబంధించి, కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అధికరణం 129 సుప్రీంకోర్టు తన ధిక్కారానికి పాల్పడినవారిని శిక్షించే అధికారాన్ని గుర్తిస్తుంది. 2. న్యాయస్థాన ఉత్తర్వును పాటించడంలో ప్రతి వైఫల్యం సివిల్ ధిక్కారంగా పరిగణించబడుతుంది. 3. అధికరణం 19(2) వాక్ స్వాతంత్ర్యంపై సహేతుకమైన పరిమితులు విధించడానికి న్యాయస్థాన ధిక్కారాన్ని ఒక ప్రాతిపదికగా పేర్కొంటుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
న్యాయస్థానాల ధిక్కార చట్టం, 1971కు చేసిన 2006 సవరణ కింది వాటిలో దేనికి స్పష్టంగా అవకాశం కల్పించింది?
- A. క్రిమినల్ ధిక్కారం రద్దు
- B. ప్రతి క్షమాపణను తప్పనిసరిగా అంగీకరించడం
- C. ప్రజా ప్రయోజనం మరియు సదుద్దేశానికి లోబడి, సత్యాన్ని సమర్థనగా చూపడం
- D. అధీన న్యాయస్థానాల ధిక్కారంపై హైకోర్టు అధికార పరిధిని తొలగించడం
ప్రశ్న 3
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సుప్రీంకోర్టు స్వయంప్రేరితంగా చేపట్టే క్రిమినల్ ధిక్కార విచారణలకు కూడా అటార్నీ జనరల్ లిఖితపూర్వక సమ్మతి తప్పనిసరి. 2. అధీన న్యాయస్థానాల ధిక్కారంపై హైకోర్టు తన అధికార పరిధిని వినియోగించవచ్చు. 3. ధిక్కారం జరిగినట్లు ఆరోపించబడిన తేదీ నుంచి ఒక సంవత్సరం గడిచిన తరువాత విచారణను ప్రారంభించడాన్ని సెక్షన్ 20 సాధారణంగా నిషేధిస్తుంది. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: కోర్టు ధిక్కార అధికార పరిధి, న్యాయవ్యవస్థను ప్రజాస్వామ్య పరిశీలనకు అతీతంగా ఉంచకుండా న్యాయ పరిపాలనను పరిరక్షించాలి. రాజ్యాంగ నిబంధనలు, న్యాయస్థాన తీర్పులను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- అధికరణాలు 19(1)(a), 19(2)తో పాటు అధికరణాలు 129, 215ను పరిచయం చేయండి.
- సివిల్ ధిక్కారాన్ని క్రిమినల్ ధిక్కారం నుంచి వేరుచేసి, వాటి సముచిత ప్రయోజనాలను వివరించండి.
- న్యాయసమ్మతమైన విమర్శ, గణనీయమైన జోక్యం, సత్యం ఆధారంగా షరతులతో కూడిన ప్రతివాదం గురించి చర్చించండి.
- న్యాయపరమైన సంయమనాన్ని వివరించడానికి బ్రహ్మ ప్రకాశ్ శర్మ, ఎస్. ముల్గావ్కర్, పి.ఎన్. దూదా కేసులను ఉపయోగించండి.
- న్యాయవ్యవస్థ ప్రతిష్ఠను దిగజార్చే ధిక్కార వర్గానికి సంబంధించిన ఆందోళనలను మూల్యాంకనం చేసి, న్యాయ కమిషన్ 274వ నివేదికను ప్రస్తావించండి.
- అధికారాలను పరిమితంగా వర్తింపజేయడం, ప్రక్రియాపరమైన న్యాయబద్ధత, దామాషా సూత్రానికి అనుగుణమైన పరిహార చర్యలను నొక్కిచెబుతూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India: Articles 19, 129, 142 and 215; Seventh Schedule.
- India Code: Contempt of Courts Act, 1971, especially Sections 2–6, 10 and 12–20.
- Law Commission of India, Report No. 274: Review of the Contempt of Courts Act, 1971 (2018).
- Supreme Court judgments: In Re: S. Mulgaokar; P.N. Duda v. P. Shiv Shanker; Pallav Sheth v. Custodian.
- M. Laxmikanth, Indian Polity: chapters on the Supreme Court and High Courts.