భారత సుప్రీంకోర్టు లోపల, భగవాన్‌దాస్ రోడ్, న్యూఢిల్లీ
Credit: Pinakpani · CC BY-SA 4.0 · source
లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్ చిత్రం
Credit: Wikimedia Commons · Public domain · source
1. రాజ్యాంగపరమైన ఉద్దేశం మరియు నిర్మాణం
ప్రాథమిక హక్కుల సర్వోన్నతత్వాన్ని చట్టాల చెల్లుబాటును నిర్ధారించే నియమంగా అధికరణం 13 రూపొందిస్తుంది. శాసన నిర్మాణ అధికారం ఉన్నంత మాత్రాన ఒక చట్టం రాజ్యాంగబద్ధంగా చెల్లుబాటు కాదు: వర్తించే రాజ్యాంగ మినహాయింపులకు లోబడి, శాసనం భాగం IIIని కూడా గౌరవించాలి. అందువల్ల, సాధారణ చట్టాలు రాజ్యాంగ హామీలను అధిగమించకుండా ఈ నిబంధన నిరోధిస్తుంది. న్యాయ సమీక్షకు ఇది రాజ్యాంగ పాఠ్యంలోని ప్రధాన పునాదులలో ఒకటి. అయితే, న్యాయ సమీక్ష శాసన నిర్మాణ అధికారం, ఇతర రాజ్యాంగ పరిమితులకు అనుగుణంగా ఉండటం వంటి అంశాలకు కూడా విస్తరిస్తుంది.
రాజ్యాంగం అమలులోకి రావడానికి వెనువెంటనే ముందు భారత భూభాగంలో అమలులో ఉన్న చట్టాలను అధికరణం 13(1) ప్రస్తావిస్తుంది. అటువంటి చట్టాలు భాగం IIIతో విరుద్ధంగా ఉన్న మేరకు చెల్లవు. దీనిని అధికరణం 372తో కలిపి చదవాలి. అధికరణం 372 సాధారణంగా రాజ్యాంగానికి లోబడి అప్పటికే ఉన్న చట్టాలను కొనసాగించింది. స్వాతంత్ర్యం రావడం, రాజ్యాంగం అమలులోకి రావడం వల్ల వారసత్వంగా వచ్చిన న్యాయ వ్యవస్థ స్వయంచాలకంగా రద్దు కాలేదు; అలా కొనసాగుతున్న వ్యవస్థను అధికరణం 13 ప్రాథమిక హక్కుల ప్రమాణంతో వడపోసింది.
అధికరణం 13(2) భవిష్యత్తులో చేసే చట్టాలపై నిషేధాన్ని విధిస్తుంది: భాగం III ప్రసాదించిన హక్కులను హరించే లేదా కుదించే ఏ చట్టాన్నీ రాజ్యం చేయకూడదు. ఈ నిబంధనను ఉల్లంఘిస్తూ చేసిన ఏ చట్టమైనా ఉల్లంఘన జరిగిన మేరకు చెల్లదు. “రాజ్యం” అనే పదాన్ని అధికరణం 12 ప్రకారం అర్థం చేసుకోవాలి; అది పార్లమెంటుకు మాత్రమే పరిమితం కాదు. రాష్ట్ర శాసనసభలు, చట్టబద్ధంగా సంక్రమించిన నియమాల రూపకల్పన అధికారాలను వినియోగించే ప్రాధికార సంస్థలు కూడా దీనిని పాటించాలి. ఈ పరిమితులను అమలు చేయించడానికి అధికరణాలు 32, 226 ముఖ్యమైన మార్గాలను కల్పిస్తాయి.
- అధికరణం 13(1): రాజ్యాంగ పూర్వ చట్టాల పరిశీలన.
- అధికరణం 13(2): హక్కులను ఉల్లంఘించే కొత్త చట్టాలపై నిషేధం.
- అధికరణం 13(3): చట్టం మరియు అమలులో ఉన్న చట్టాలకు సమ్మిళిత నిర్వచనాలు.
- అధికరణం 13(4): అధికరణం 368 కింద చేసిన సవరణలకు అధికరణం 13 నుంచి మినహాయింపు.
2. అధికరణం 13 ప్రకారం చట్టంగా ఏవి పరిగణించబడతాయి?
అధికరణం 13(3)(a) పరిమిత జాబితాకు బదులుగా సమ్మిళిత నిర్వచనాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. చట్టం అనే పదంలో ఆర్డినెన్స్, ఉత్తర్వు, ఉపవిధి, నియమం, వినియమం, నోటిఫికేషన్, భారత భూభాగంలో చట్టబలం కలిగిన ఆచారం లేదా వాడుక చేరుతాయి. అందువల్ల, హక్కుల పరంగా చేసే సమీక్ష శాసనసభలు ఆమోదించిన చట్టాలకు మాత్రమే పరిమితం కాదు. రాష్ట్రపతి లేదా గవర్నర్ జారీ చేసిన ఆర్డినెన్స్, పురపాలక ఉపవిధులు, చట్టబద్ధ సేవా నియమాలు కూడా రాజ్యాంగపరమైన పరిశీలనకు లోబడి ఉంటాయి. ప్రత్యాయోజిత శాసనం దానికి ఆధారమైన మాతృ చట్టానికీ, రాజ్యాంగానికీ అనుగుణంగా ఉండాలి.
ఒక ఆచారం సమాజంలో విస్తృతంగా ప్రబలంగా ఉన్నంత మాత్రాన అది చట్టంగా మారదు. దానికి చట్టబలం ఉందా అనేదే ఇక్కడ సంబంధిత ప్రశ్న. అదే విధంగా, శాసనసభ రూపొందించిన చట్టం లేదనే కారణంతో, చట్టబద్ధంగా అమలు చేయించగల ఆచారం స్వయంచాలకంగా అధికరణం 13 పరిధి నుంచి మినహాయించబడదు. పరిపాలనా చర్య స్వయంగా “చట్టం” కాకపోయినప్పటికీ, అది ప్రాథమిక హక్కులను ఉల్లంఘిస్తే దానిని సవాలు చేయవచ్చు; రాజ్యాంగపరమైన జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించడానికి అధికరణం 13 ఒక్కటే మార్గమని పొరబడకూడదు.
అధికరణం 13(3)(b) ప్రకారం, రాజ్యాంగం అమలులోకి రావడానికి ముందు సమర్థ శాసనసభ లేదా అధికారం గల సంస్థ ఆమోదించిన లేదా రూపొందించిన, అంతకుముందు రద్దు చేయని చట్టాలు ‘అమలులో ఉన్న చట్టాలు’ అనే పరిధిలోకి వస్తాయి. అవి ఆ సమయంలో పూర్తిగా అమలులో లేకపోయినా, లేదా నిర్దిష్ట ప్రాంతాల్లో అమలులో లేకపోయినా ఈ పరిధిలోకి రావచ్చు. క్రోడీకరించని వ్యక్తిగత చట్టాలు ఈ పరిధిలోకి వస్తాయా అనే అంశం వివాదాస్పదంగా ఉంది. 1952లో బొంబాయి హైకోర్టు తీర్పు ఇచ్చిన స్టేట్ ఆఫ్ బాంబే వర్సెస్ నరసు అప్పా మాలి కేసులో, క్రోడీకరించని వ్యక్తిగత చట్టాలు అధికరణం 13 పరిధికి వెలుపల ఉన్నట్లు పరిగణించింది. ఈ దృక్పథంపై చర్చ కొనసాగుతోంది; అయితే, క్రోడీకరించిన వ్యక్తిగత చట్టాలకు సంబంధించిన శాసనాలు రాజ్యాంగపరమైన పరిశీలనకు లోబడి ఉంటాయి. వ్యక్తిగత చట్టంలోని ప్రతి నియమం ఈ పరిధిలోకి నిశ్చయంగా వస్తుందని గానీ, నిశ్చయంగా రాదని గానీ సాధారణీకరించి చెప్పకూడదు.
3. వేర్పాటు సిద్ధాంతం, గ్రహణ సిద్ధాంతం మరియు భవిష్యత్ వర్తింపు
అసంగతత లేదా ఉల్లంఘన ఉన్న ‘మేరకు’ అనే పదబంధం నుంచి వేర్పాటు సిద్ధాంతం ఉద్భవించింది. రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన నిబంధనను మిగిలిన భాగం నుంచి వేరు చేయగలిగితే, చెల్లుబాటయ్యే మిగిలిన భాగం అమలులో కొనసాగవచ్చు. మిగిలిన నిబంధనలు ఆచరణలో అమలు చేయదగినవేనా, శాసనసభ వాటిని స్వతంత్రంగా చట్టంగా రూపొందించి ఉండేదా అనే అంశాలను న్యాయస్థానాలు పరిశీలిస్తాయి. చెల్లుబాటయ్యే, చెల్లుబాటుకాని భాగాలు విడదీయలేనంతగా పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటే, చెల్లనితనం చట్టంలోని మరింత విస్తృత భాగాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు. ఈ పరీక్షలకు సంబంధించి ఆర్.ఎం.డి. చమర్‌బాగ్‌వాలా వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1957) ఒక ప్రముఖ ప్రామాణిక తీర్పు.
రాజ్యాంగం అమలులోకి రాకముందు రూపొందిన చట్టం, ఆ తరువాత అమలులోకి వచ్చిన ప్రాథమిక హక్కుతో విభేదించినప్పుడు దాని స్థితిని గ్రహణ సిద్ధాంతం సాంప్రదాయికంగా వివరిస్తుంది. ఆ చట్టం అన్ని ప్రయోజనాలకూ పూర్తిగా తొలగిపోయినట్లు కాకుండా, గ్రహణానికి గురై, ఆ హక్కు ద్వారా రక్షణ పొందే వ్యక్తులపై అమలు చేయలేనిదిగా మారుతుంది. రాజ్యాంగపరమైన అవరోధాన్ని తొలగిస్తే, కొత్తగా చట్టం చేయకుండానే అది పునరుజ్జీవనం పొందవచ్చు. భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ మధ్యప్రదేశ్ (1955) కేసులో, మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ అధికరణం 19(6)ను మార్చిన తరువాత, మోటారు రవాణా చట్టానికి న్యాయస్థానం ఈ తర్కాన్ని వర్తింపజేసింది.
అధికరణం 13(1) భవిష్యత్ కాలానికి వర్తిస్తుంది. కేశవన్ మాధవ మేనన్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ బాంబే (1951) కేసులో, ప్రాథమిక హక్కులు అమలులోకి వచ్చినంత మాత్రాన రాజ్యాంగం అమలులోకి రాకముందు చేసిన చర్యల చట్టపరమైన పర్యవసానాలు పూర్వకాలానికి వర్తించేలా చెల్లనివి కావని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. దీనిని ‘భవిష్యత్ వర్తింపుతో పూర్వ తీర్పును అధిగమించడం’ (prospective overruling) నుంచి వేరు చేసి చూడాలి. అది న్యాయస్థాన తీర్పు ఏ కాలం నుంచి ప్రభావం చూపాలనే అంశానికి సంబంధించిన న్యాయపరమైన పద్ధతి. అలాగే, రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన ప్రతి చట్టం పూర్తిగా ఉనికిలోనే లేనిదని చెప్పకూడదు: చెల్లనితనం అనేది ప్రభావిత నిబంధన, రక్షణ పొందే వ్యక్తి, సంబంధిత కాలంపై ఆధారపడి ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, అధికరణం 14 వ్యక్తులకు రక్షణ కల్పిస్తుండగా, అధికరణం 19 పౌరులకు రక్షణ కల్పిస్తుంది.
4. రాజ్యాంగ సవరణలు మరియు మౌలిక స్వరూపం
రాజ్యాంగ సవరణ అధికరణం 13 కింద ‘చట్టం’ అవుతుందా అనే ప్రశ్న ఒక ప్రధాన రాజ్యాంగ వివాదానికి దారితీసింది. శంకరీ ప్రసాద్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1951), ఆ తరువాత సజ్జన్ సింగ్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ రాజస్థాన్ (1965) కేసుల్లో, సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ నిర్మాణాధికారాన్ని సాధారణ శాసనాధికారం నుంచి వేరు చేసి, సవరణలు అధికరణం 13(2) పరిధిలోని చట్టాలు కావని తీర్పు ఇచ్చింది. ఐ.సి. గోలక్ నాథ్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ పంజాబ్ (1967) కేసులో, న్యాయస్థానం ఆ వైఖరిని మార్చుకొని, ప్రాథమిక హక్కులను తొలగించేలా లేదా పరిమితం చేసేలా పార్లమెంటు వాటిని సవరించలేదని తీర్పు ఇచ్చింది. ఈ సందర్భంగా భవిష్యత్ వర్తింపుతో పూర్వ తీర్పును అధిగమించే పద్ధతిని (prospective overruling) అనుసరించింది.
ఇరవై నాలుగవ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1971 ద్వారా అధికరణం 13(4), అధికరణం 368(3) చేర్చబడ్డాయి. అధికరణం 368 కింద చేసిన రాజ్యాంగ సవరణలను ఈ నిబంధనలు అధికరణం 13 పరిధి నుంచి స్పష్టంగా మినహాయిస్తాయి. రాజ్యాంగాన్ని సవరించడానికి పార్లమెంటుకు ఉన్న రాజ్యాంగ నిర్మాణాధికారాన్ని కూడా ఈ సవరణ ధృవీకరించింది. అయితే, ఈ మినహాయింపు అపరిమితంగా రాజ్యాంగ మార్పులు చేయడానికి అనుమతి కాదు.
కేశవానంద భారతి వర్సెస్ కేరళ రాష్ట్రం (1973) కేసులో, ప్రాథమిక హక్కులతో సహా రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగాన్నైనా సవరించే పార్లమెంటు అధికారాన్ని సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది; అయితే రాజ్యాంగ మౌలిక నిర్మాణాన్ని ధ్వంసం చేయడాన్ని నిషేధించింది. మినర్వా మిల్స్ వర్సెస్ భారత యూనియన్ (1980) కేసులో పరిమిత సవరణాధికారాన్ని, ప్రాథమిక హక్కులు–ఆదేశిక సూత్రాల మధ్య సామరస్య ప్రాముఖ్యతను పునరుద్ఘాటించింది. అందువల్ల పరీక్షల దృష్ట్యా ఈ వ్యత్యాసం కీలకం: సాధారణ చట్టాలను వాటికి వర్తించే రాజ్యాంగ నిబంధనల ఆధారంగా పరీక్షిస్తారు; రాజ్యాంగ సవరణలు అదనంగా మౌలిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం విధించే ప్రత్యేక పరిమితికి లోబడి ఉంటాయి.
5. న్యాయ సమీక్ష, రాజ్యాంగ రక్షణ మరియు పరీక్షల్లో అపోహలకు దారితీసే అంశాలు
నిర్దిష్ట రక్షణలు, మినహాయింపులు కలిగిన రాజ్యాంగ చట్రంలో అధికరణం 13 అమలవుతుంది. అధికరణాలు 31A, 31B, 31C తమ రాజ్యాంగపరమైన పరిధి, న్యాయస్థానాల వ్యాఖ్యానాలకు లోబడి, నిర్వచిత వర్గాలకు చెందిన చట్టాలను నిర్దిష్ట సవాళ్ల నుంచి రక్షిస్తాయి. తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చడం సంపూర్ణ రక్షణను కల్పించదు. ఐ.ఆర్. కొయెల్హో వర్సెస్ తమిళనాడు రాష్ట్రం (2007) కేసులో, 24 ఏప్రిల్ 1973 తర్వాత తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన చట్టాలు సంబంధిత ప్రాథమిక హక్కులను ఉల్లంఘించడం ద్వారా మౌలిక నిర్మాణానికి భంగం కలిగిస్తే, వాటిని న్యాయ సమీక్ష చేయవచ్చని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది.
సమస్యలను పరిష్కరించేటప్పుడు, సవాలు చేయబడిన చర్యను, దాని తేదీని, నిర్దిష్ట హక్కును, ఆ హక్కును ఆశ్రయించడానికి అర్హులైన వ్యక్తులను గుర్తించాలి. ఆ తర్వాత ఏదైనా రాజ్యాంగ రక్షణ ఉందా, రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన భాగాన్ని వేరు చేయవచ్చా అనే అంశాలను పరిశీలించాలి. రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన చర్యను చెల్లుబాటు అయ్యేలా చేయడానికి సాధారణంగా ప్రాథమిక హక్కులను పరిత్యజించలేరు. బషేశర్ నాథ్ వర్సెస్ ఆదాయపు పన్ను కమిషనర్ (1959) కేసు దీనిని స్పష్టం చేస్తుంది. చివరగా, రాజ్యాంగ విరుద్ధత కారణంగా చెల్లనిదిగా ప్రకటించడాన్ని, శాసన ప్రక్రియ ద్వారా రద్దు చేయడాన్ని వేరు చేసి చూడాలి: రాజ్యాంగంతో అసంగతంగా ఉన్నందున అధికరణం 13 ఒక చట్టం అమలుయోగ్యతను పరిమితం చేస్తుంది; రద్దు అనేది శాసన చర్య ద్వారా ఒక చట్టాన్ని తొలగిస్తుంది.
- ప్రతి పరిమితి ప్రాథమిక హక్కును ఉల్లంఘించదు: రాజ్యాంగపరంగా అనుమతించబడిన పరిమితులు చెల్లుబాటు అవుతాయి.
- ప్రతి లోపం కారణంగా మొత్తం చట్టాన్ని చెల్లనిదిగా ప్రకటించాల్సిన అవసరం లేదు.
- అధికరణం 13 పరిధి నుంచి మినహాయించినంత మాత్రాన రాజ్యాంగ సవరణలకు న్యాయ సమీక్ష నుంచి రక్షణ లభించదు.
కాలరేఖ
1950
రాజ్యాంగం అమలులోకి వస్తుంది; అధికరణం 13 ప్రస్తుత, భవిష్యత్ చట్టాలను ప్రాథమిక హక్కులకు లోబరుస్తుంది.
1951
శంకరీ ప్రసాద్ కేసులో రాజ్యాంగ సవరణలు అధికరణం 13(2) పరిధిలోకి రావని తీర్పునిచ్చారు.
1967
గోలక్ నాథ్ కేసులో రాజ్యాంగ సవరణలను అధికరణం 13 కింద చట్టంగా పరిగణించారు.
1971
ఇరవై నాలుగవ సవరణ ద్వారా అధికరణం 13(4), అధికరణం 368(3) చేర్చబడ్డాయి.
1973
కేశవానంద భారతి కేసు రాజ్యాంగ సవరణలపై మౌలిక నిర్మాణ పరిమితిని స్థాపించింది.
2007
ఐ.ఆర్. కొయెల్హో కేసు 24 ఏప్రిల్ 1973 తర్వాత తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన చట్టాల న్యాయ సమీక్షను స్పష్టం చేసింది.
అధికరణం 13కు సంబంధించిన సమస్యను విశ్లేషించడం
- 1. సంబంధిత చర్య సాధారణ చట్టమా, ప్రత్యాయోజిత శాసనమా, చట్టబద్ధంగా అమలు చేయదగిన ఆచారమా లేదా రాజ్యాంగ సవరణమా అనేది గుర్తించండి.
- 2. అధికరణం 13(1), అధికరణం 13(2) లేదా అధికరణం 368 చట్రం — వీటిలో ఏది వర్తిస్తుందో నిర్ధారించండి.
- 3. ప్రభావితమైన ప్రాథమిక హక్కును, ఆ హక్కును ఎవరు వినియోగించుకోగలరో గుర్తించండి.
- 4. అనుమతించదగిన పరిమితులను, వర్తించే రాజ్యాంగ రక్షణలను అంచనా వేయండి.
- 5. తగిన సందర్భాల్లో వేర్పాటు సిద్ధాంతాన్ని లేదా గ్రహణ సిద్ధాంతాన్ని వర్తింపజేసి, చెల్లుబాటు కాకపోవడం ఏ మేరకు ఉంటుందో నిర్ధారించండి.
| భావన | ప్రధాన ప్రశ్న | చట్టపరమైన పర్యవసానం |
|---|---|---|
| అధికరణం 13(1) | రాజ్యాంగం అమలులోకి రావడానికి ముందు నుంచి ఉన్న చట్టం భాగం IIIకి విరుద్ధంగా ఉందా? | రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన నాటి నుంచి, విరుద్ధంగా ఉన్న మేరకు చెల్లదు. |
| అధికరణం 13(2) | కొత్త చట్టం ఏదైనా ప్రాథమిక హక్కును హరిస్తుందా లేదా కుదిస్తుందా? | ఉల్లంఘన జరిగిన మేరకు చెల్లదు. |
| వేర్పాటు సిద్ధాంతం | చెల్లని భాగాన్ని వేరు చేయగలమా? | స్వతంత్రంగా అమలు చేయగల చెల్లుబాటయ్యే భాగం కొనసాగవచ్చు. |
| గ్రహణ సిద్ధాంతం | ఇప్పటికే ఉన్న చట్టంపై ప్రాథమిక హక్కు గ్రహణంలా కమ్ముకుందా? | రాజ్యాంగపరమైన అవరోధాన్ని తొలగిస్తే, ఆ చట్టాన్ని అమలు చేసే సామర్థ్యం పునరుద్ధరించబడవచ్చు. |
| అధికరణం 13(4) | సంబంధిత చర్య అధికరణం 368 కింద చేసిన సవరణా? | అధికరణం 13 వర్తించదు; మౌలిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం ప్రాతిపదికన న్యాయ సమీక్షకు అవకాశం కొనసాగుతుంది. |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్: గ్రహణం మరియు పునరుజ్జీవనం
రాజ్యాంగం అమలులోకి రాకముందు ఉన్న ఒక మోటారు రవాణా చట్టం రాష్ట్ర గుత్తాధిపత్యాన్ని అనుమతించింది. అయితే, రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన తరువాత అది అధికరణం 19(1)(g)తో విరుద్ధమైంది. మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ అధికరణం 19(6)లో రాష్ట్ర గుత్తాధిపత్యాలకు స్పష్టంగా అవకాశం కల్పించింది. రాజ్యాంగపరమైన అవరోధం తొలగిపోవడంతో పూర్వపు చట్టం తిరిగి అమలు చేయదగినదిగా మారిందని 1955లో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. ఈ కేసు ఒక చట్టం పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోవడాన్ని కాకుండా గ్రహణ సిద్ధాంతాన్ని వివరిస్తుంది.
శ్రేయా సింఘాల్: మూల చట్టాన్ని రద్దు చేయకుండానే నిబంధనను చెల్లనిదిగా ప్రకటించడం
శ్రేయా సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2015) కేసులో, సమాచార సాంకేతిక చట్టంలోని సెక్షన్ 66A అధికరణం 19(1)(a)ను ఉల్లంఘిస్తోందని, అధికరణం 19(2) కింద దానికి సమర్థన లేదని పేర్కొంటూ సుప్రీంకోర్టు దానిని కొట్టివేసింది. మొత్తం చట్టం చెల్లనిదిగా మారలేదు. ప్రాథమిక హక్కుల ఆధారంగా జరిగే సమీక్ష నిర్దిష్ట నిబంధనకు పరిమితమై ఎలా పనిచేస్తుందో, హక్కులను ఉల్లంఘించే సెక్షన్‌ను అది భాగంగా ఉన్న మూల చట్టం నుంచి వేరుచేసి చూడటం ఎంత ముఖ్యమో ఇది వివరిస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది వాటిలో అధికరణం 13(3) కింద చట్టం నిర్వచనంలో స్పష్టంగా చేర్చబడినవి ఏవి? 1. ఆర్డినెన్సులు 2. పురపాలక ఉపనియమాలు 3. చట్టబలం కలిగిన ఆచారాలు సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇరవై నాలుగవ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా అధికరణం 13(4) చేర్చబడింది. 2. రాజ్యాంగ సవరణలను అధికరణం 13 పరిధి నుంచి మినహాయించడం వల్ల అవి న్యాయ సమీక్షకు అతీతమవుతాయి. ఏ ప్రకటన లేదా ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 2 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 2 రెండూ
- D. 1, 2 రెండూ కావు
ప్రశ్న 3
రాజ్యాంగం అమలులోకి రాకముందు ఉన్న ఒక చట్టం అధికరణం 19తో విరుద్ధంగా ఉన్నందున పౌరులపై అమలు చేయలేనిదిగా మారింది. అనంతరం చేసిన ఒక రాజ్యాంగ సవరణ ఆ వైరుధ్యాన్ని తొలగించింది. తిరిగి చట్టం చేయకుండానే అది పునరుజ్జీవనం పొందే అవకాశాన్ని అత్యంత ప్రత్యక్షంగా వివరించే సిద్ధాంతం ఏది?
- A. సారాంశం మరియు సారభూత అంశాల సిద్ధాంతం
- B. గ్రహణ సిద్ధాంతం
- C. ఛద్మ శాసన సిద్ధాంతం
- D. ప్రాదేశిక సంబంధ సిద్ధాంతం
మెయిన్స్: ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్న ప్రతి చట్టం పూర్తిగా అంతరించిపోవాల్సిన అవసరం లేకుండానే అధికరణం 13 ప్రాథమిక హక్కుల సర్వోన్నతత్వాన్ని పరిరక్షిస్తుంది. సాధారణ చట్టాల సమీక్షకు, రాజ్యాంగ సవరణల సమీక్షకు మధ్య తేడాను తెలుపుతూ వివరించండి. (250 పదాలు)
- అధికరణాలు 13(1), 13(2) మరియు అధికరణం 13(3)లోని సమ్మిళిత నిర్వచనాన్ని వివరించండి.
- “ఆ మేరకు” అనే పదబంధాన్ని వేర్పాటు సిద్ధాంతంతో అనుసంధానించి, ఆర్.ఎం.డి. చమర్‌బాగ్‌వాలా కేసును ఉదహరించండి.
- భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ కేసు ద్వారా గ్రహణ సిద్ధాంతాన్ని వివరించి, చెల్లనితనానికి, చట్టాన్ని రద్దు చేయడానికి మధ్య తేడాను తెలియజేయండి.
- గోలక్‌నాథ్ కేసు, ఇరవై నాలుగవ రాజ్యాంగ సవరణ మరియు కేశవానంద భారతి కేసుల పరిణామక్రమాన్ని వివరించండి.
- రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వం అమలు చేయించుకోగల హక్కులు, పరిమిత రాజ్యాంగ సవరణాధికారం మరియు న్యాయ సమీక్షలను సమన్వయపరుస్తుందని ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Legislative Department, Government of India: Constitution of India, Articles 12–13, 19, 32, 226, 368 and 372.
- NCERT: Indian Constitution at Work, chapters on Rights in the Indian Constitution and Judiciary.
- Supreme Court of India judgments: Keshavan Madhava Menon, Bhikaji Narain Dhakras, Kesavananda Bharati and I.R. Coelho.
- M. Laxmikanth: Indian Polity, chapters on Fundamental Rights, Amendment of the Constitution and Basic Structure.
- Legislative Department: Constitution (Twenty-fourth Amendment) Act, 1971.