1. అర్థం మరియు రాజ్యాంగ పునాది
గ్రహణ సిద్ధాంతం రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వాన్ని న్యాయవ్యవస్థ నిరంతర కొనసాగింపుతో సమన్వయపరుస్తుంది. రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పుడు భారతదేశానికి వారసత్వంగా అనేక శాసనాలు సంక్రమించాయి. అధికరణం 372, రాజ్యాంగానికి లోబడి, అప్పటికే ఉన్న చట్టాల కొనసాగింపును అనుమతించగా, అధికరణం 13(1) రాజ్యాంగ పూర్వ చట్టాలు ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్న మేరకు చెల్లవని ప్రకటించింది. ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్న ప్రతి శాసనం పూర్తిగా తొలగిపోయినట్లు పరిగణించకుండా, దాని అమలుకు రాజ్యాంగపరమైన అవరోధం ఏర్పడవచ్చని సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది.
ఇందులో ఉపయోగించిన ఉపమానం గ్రహణం: ఉనికిలో ఉన్న ఒక చట్టంపై ప్రాథమిక హక్కు నీడను కప్పుతుంది. ఆ హక్కు చట్టం అమలును నిరోధించే పరిధిలో ఆ చట్టాన్ని అమలు చేయలేరు; అయితే అది చట్ట సంపుటిలో కొనసాగుతుంది. ఆ అవరోధాన్ని చట్టబద్ధంగా తొలగిస్తే, చట్టం ఆ నీడ నుంచి బయటపడవచ్చు. కాబట్టి, చట్టం పునరుజ్జీవనం పొందడం అనేది శాసనసభ కొత్త చట్టాన్ని రూపొందించడం కంటే భిన్నమైనది.
అధికరణం 13(3) ‘చట్టం’ అనే పదానికి విస్తృత అర్థాన్ని ఇస్తుంది. ఇందులో ఆర్డినెన్సులు, ఉత్తర్వులు, నియమాలు, నిబంధనలు, ప్రకటనలు, చట్టబలం కలిగిన ఆచారాలు లేదా సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. ఈ సిద్ధాంతం భాగం IIIతో ఉన్న వైరుధ్యానికి సంబంధించినది; శాసనాధికార పరిధి లేకపోవడానికి లేదా ప్రతి రాజ్యాంగపరమైన లోపానికి ఇది సార్వత్రిక పరిష్కారం కాదు.
- అధికరణం 13(1): రాజ్యాంగం అమలులోకి రావడానికి పూర్వం అమలులో ఉన్న చట్టాలకు సంబంధించినది.
- అధికరణం 13(2): ప్రాథమిక హక్కులను హరించే లేదా కుదించే చట్టాలను రూపొందించకుండా రాజ్యాన్ని నిషేధిస్తుంది.
- అధికరణాలు 32 మరియు 226: హక్కుల ఉల్లంఘనలను సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులలో సవాలు చేయడానికి రాజ్యాంగపరమైన మార్గాలను కల్పిస్తాయి.
2. పూర్వావశ్యకతలు, అమలు మరియు పరిమితులు
ఈ సిద్ధాంతం వర్తించే సాంప్రదాయిక సందర్భంలో మూడు అంశాలు ఉంటాయి: రాజ్యాంగానికి ముందు ఒక చట్టం చెల్లుబాటుతో ఉనికిలో ఉండటం; ఆ తర్వాత ఒక ప్రాథమిక హక్కు కారణంగా దాని అమలు రాజ్యాంగ విరుద్ధంగా మారడం; ఆ వైరుధ్యాన్ని తొలగించడం సాధ్యమవడం. రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పటి నుంచి, వైరుధ్యం ఉన్న పరిధిలో మాత్రమే ఆ చట్టం అమలు చేయలేనిదిగా ఉంటుంది. ఇతర నిబంధనలు లేదా ఆ చట్టం వర్తించే ఇతర సందర్భాలు న్యాయపరంగా స్వతంత్రంగా ఉంటే, అవి కొనసాగవచ్చు.
సంబంధిత రాజ్యాంగ నియమాన్ని మార్చడం ద్వారా రాజ్యాంగ సవరణ ఆ అవరోధాన్ని తొలగించవచ్చు. తగిన శాసనాధికారం కలిగిన శాసనసభ కూడా రాజ్యాంగానికి విరుద్ధంగా ఉన్న నిబంధనను సవరించి, దానిని రాజ్యాంగానికి అనుగుణంగా మార్చవచ్చు. కార్యనిర్వాహక ప్రకటన గానీ, ప్రభుత్వం కేవలం నిష్క్రియగా ఉండటం గానీ ఆ లోపాన్ని సరిచేయవు. అవరోధాన్ని తొలగించామని చేసే ఏ వాదనకైనా, వాస్తవంగా ఆ రాజ్యాంగ వైరుధ్యాన్ని పరిష్కరించిన ఆధారం ఉండాలి. అలాగే, రాజ్యాంగ సవరణలు మౌలిక స్వరూప పరిమితికి లోబడే ఉంటాయి.
హక్కును కలిగి ఉన్నవారు ఎవరనేది ముఖ్యమైనది. అధికరణం 19 పౌరులకు రక్షణ కల్పిస్తే, అధికరణాలు 14 మరియు 21 వ్యక్తులకు రక్షణ కల్పిస్తాయి. అధికరణం 19కు మాత్రమే విరుద్ధంగా ఉన్న చట్టం, ఇతర రాజ్యాంగ హామీలకు లోబడి, పౌరులు కానివారికి వర్తించడం కొనసాగవచ్చు. అందువల్ల, గ్రహణానికి గురైన ప్రతి చట్టాన్ని ఎవరి విషయంలోనూ అమలు చేయలేమని భావించడం సరికాదు.
గ్రహణ సిద్ధాంతం ఇప్పటికే పూర్తయిన లావాదేవీలను స్వయంచాలకంగా పునఃపరిశీలనకు తెరవదు లేదా గతంలోని అన్ని బాధ్యతలనూ చెల్లనివిగా చేయదు. చట్టం, రాజ్యాంగపరమైన పరిమితి, ఆ పరిమితి తొలగింపు — వీటికి సంబంధించిన తేదీలు ముఖ్యమైనవి. చట్టం పునరుజ్జీవనం పొందడం వల్ల వైరుధ్యం ఉన్న కాలంలో చేసిన ప్రతి చర్య చెల్లుబాటు అవుతుందని భావించకుండా, న్యాయస్థానాలు నిర్దిష్ట శాసనాన్ని, సంబంధిత రాజ్యాంగ నిబంధనను పరిశీలించాలి.
3. పునాది వేసిన తీర్పులు: కేశవన్ మరియు భికాజీ
కేశవన్ మాధవ మేనన్ వర్సెస్ బొంబాయి రాష్ట్రం (1951) కేసులో, రాజ్యాంగం అమల్లోకి రాకముందు వెలువడిన ఒక ప్రచురణకు సంబంధించిన న్యాయ విచారణను సుప్రీంకోర్టు పరిశీలించింది. అధికరణం 13(1) భవిష్యత్‌లక్ష్యంగా వర్తిస్తుందని న్యాయస్థానం పేర్కొంది: ప్రాథమిక హక్కులను ప్రవేశపెట్టడం వల్ల, అంతకుముందు జరిగిన చర్యలకు సంబంధించి అప్పటికే ఉన్న చట్టాల అమలు పూర్వప్రభావంతో రద్దు కాలేదు. రాజ్యాంగపరమైన చెల్లుబాటులేమి అంటే చట్టం పూర్తిగా అంతరించిపోవడం కాదని అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ తీర్పు ఒక ముఖ్యమైన పునాదిని అందించింది.
గ్రహణ సిద్ధాంతానికి సంబంధించిన ప్రధాన తీర్పు భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ వర్సెస్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం (1955). మోటారు వాహనాల చట్టానికి 1947లో చేసిన సవరణలు, మోటారు రవాణాలో గుత్తాధిపత్యాన్ని స్థాపించే అధికారాన్ని ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వానికి కల్పించాయి. రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన తరువాత, ఈ నిబంధనలు అధికరణం 19(1)(g) కింద కల్పించిన వృత్తిని ఆచరించే లేదా ఉపాధి, వర్తకం లేదా వ్యాపారం నిర్వహించే స్వేచ్ఛకు విరుద్ధంగా మారాయి.
రాజ్యాంగ (మొదటి సవరణ) చట్టం, 1951 ద్వారా అధికరణం 19(6)ను సవరించి, వర్తకం, వ్యాపారం, పరిశ్రమ లేదా సేవారంగంలో పౌరులను పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా మినహాయించడంతో సహా, రాజ్య గుత్తాధిపత్యాలకు స్పష్టంగా అనుమతి కల్పించారు. ఈ రాజ్యాంగ మార్పు పూర్వపు చట్టంపై పడిన గ్రహణాన్ని తొలగించిందని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. ఫలితంగా, ఆ చట్టాన్ని తిరిగి రూపొందించకుండానే అమలు చేయడం సాధ్యమైంది.
పరీక్షల దృష్ట్యా గ్రహించాల్సిన అంశం స్పష్టమైనది: పార్లమెంటు ప్రాథమిక హక్కులను విస్మరించవచ్చని న్యాయస్థానం చెప్పలేదు. గతంలో చెల్లుబాటులో ఉండి, రాజ్యాంగంతో అసంగతత కారణంగా అమలుకు నోచుకోకుండా మారిన చట్టం, చెల్లుబాటయ్యే రాజ్యాంగ మార్పు ద్వారా ఆ అసంగతత తొలగినప్పుడు తిరిగి అమల్లోకి రావచ్చని పేర్కొంది.
4. రాజ్యాంగానంతర చట్టాలు: గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన పరిమితి
అధికరణం 13(2) భవిష్యత్తులో ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా చట్టాలను రూపొందించడంపై నిషేధం విధిస్తుంది. దీనిని బట్టి, తరువాత ప్రాథమిక హక్కులతో అసంగతత ఏర్పడిన రాజ్యాంగపూర్వ చట్టానికి, శాసనసభపై అప్పటికే బంధనకరంగా ఉన్న హక్కులను ఉల్లంఘిస్తూ రూపొందించిన రాజ్యాంగానంతర చట్టానికి మధ్య ఉన్న సంప్రదాయ వ్యత్యాసం స్పష్టమవుతుంది.
దీప్ చంద్ వర్సెస్ ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం (1959), మహేంద్ర లాల్ జైనీ వర్సెస్ ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం (1963) కేసుల్లో సుప్రీంకోర్టు అధికరణం 13(1), అధికరణం 13(2) మధ్య తేడాను స్పష్టం చేసింది. రాజ్యాంగపూర్వ చట్టాలకు వర్తించే గ్రహణ సిద్ధాంతం, అధికరణం 13(2)ను ఉల్లంఘిస్తూ రూపొందించిన రాజ్యాంగానంతర చట్టాన్ని పునరుజ్జీవింపజేయలేదని మహేంద్ర లాల్ జైనీ కేసులో పేర్కొంది. అటువంటి చట్టం ఉల్లంఘన జరిగిన మేరకు ఆరంభం నుంచే శూన్యమైనదిగా సాధారణంగా వర్ణించబడుతుంది.
అయితే, గుజరాత్ రాష్ట్రం వర్సెస్ శ్రీ అంబికా మిల్స్ లిమిటెడ్ (1974) కేసు, చట్టాల చెల్లుబాటులేమికి సంబంధించిన విస్తృత సాధారణీకరణలకు పరిమితులను స్పష్టం చేసింది. పౌరులకు మాత్రమే లభించే హక్కును ఉల్లంఘించే రాజ్యాంగానంతర చట్టం, పౌరులు కానివారి విషయంలో తప్పనిసరిగా శూన్యమైనది కాదు. అధికరణం 19 ప్రయోజనాల కోసం స్వయంగా పౌరురాలు కాని ఒక కంపెనీ, పౌరుల అధికరణం 19 హక్కులు ఉల్లంఘించబడ్డాయనే ఆరోపణపై మాత్రమే ఆధారపడి ఆ చట్టం వర్తింపు నుంచి తప్పించుకోలేదు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం, గ్రహణ సిద్ధాంతానికి రాజ్యాంగపూర్వ చట్టాలతో ఉన్న సంప్రదాయ సంబంధాన్ని గుర్తుంచుకోండి. విశ్లేషణాత్మక సమాధానాల్లో, చెల్లుబాటులేమి అనేది ఉల్లంఘనకు గురైన హక్కు, ఆ హక్కు రక్షణను కోరుతున్న వ్యక్తిని బట్టి సాపేక్షంగా ఉండవచ్చని కూడా పేర్కొనండి. రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన ప్రతి రాజ్యాంగానంతర చట్టం స్వయంచాలకంగా పునరుజ్జీవం పొందుతుందనే సూత్రాన్ని అంబికా మిల్స్ తీర్పు స్థాపించినట్లుగా అర్థం చేసుకోకూడదు.
5. సంబంధిత సిద్ధాంతాల నుంచి భేదం మరియు పరీక్షా దృక్పథం
ఒక శాసనంలోని రాజ్యాంగవిరుద్ధ భాగాన్ని వేరుచేసి, మిగిలిన భాగాన్ని అమలులో కొనసాగించవచ్చా అనే అంశాన్ని వేర్పాటు సిద్ధాంతం పరిశీలిస్తుంది. దీనికి భిన్నంగా, గ్రహణ సిద్ధాంతం రాజ్యాంగపరమైన అవరోధం కారణంగా ఇప్పటికే ఉన్న చట్టాన్ని అమలు చేయగలమా అనే అంశాన్ని పరిశీలిస్తుంది. ఈ రెండు సిద్ధాంతాలు ఒకే సందర్భంలో వర్తించవచ్చు: ఒక నిబంధన గ్రహణానికి గురైనప్పటికీ, స్వతంత్రంగా ఉన్న ఇతర నిబంధనలు అమలు చేయదగినవిగా కొనసాగవచ్చు.
వర్తించే పరిరక్షణ నిబంధనలకు లోబడి, శాసన చర్య ద్వారా చట్టాన్ని తొలగించడాన్ని రద్దు అంటారు. గ్రహణం వల్ల చట్టం ఉనికిలోనే ఉంటుంది; అయితే ప్రభావిత పరిధిలో అది రాజ్యాంగపరంగా అమలుకు నోచుకోదు. హక్కు పరిత్యాగం అంటే హక్కుదారు తన హక్కును వదులుకోవడం. బషేశర్ నాథ్ వర్సెస్ ఆదాయపు పన్ను కమిషనర్ (1959) కేసులో, అధికరణం 14 కల్పించిన హామీని పరిత్యజించవచ్చనే వాదనను సుప్రీంకోర్టు తిరస్కరించింది. వ్యక్తిగత సమ్మతి రాజ్యాంగబద్ధమైన చెల్లుబాటుకు ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు; గ్రహణాన్ని తొలగించనూ లేదు.
సమస్యాధారిత ప్రశ్నలో, చట్టం ఎప్పుడు రూపొందించబడింది, అది ఏ ప్రాథమిక హక్కును ఉల్లంఘిస్తోంది, ఆ హక్కును ఎవరు కోరవచ్చు, సంబంధిత అవరోధం వాస్తవంగా తొలగించబడిందా అనే అంశాలను గుర్తించాలి. గ్రహణానికి గురైన చట్టాలు రద్దయినట్లని, ప్రభావితమైన అన్ని నిబంధనలు పూర్వప్రభావంతో పునరుజ్జీవిస్తాయని, లేదా కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వు ద్వారా రాజ్యాంగవిరుద్ధతను సరిదిద్దవచ్చని పేర్కొనకూడదు. ఈ సిద్ధాంతం రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వాన్ని కాపాడుతూనే చట్టపరమైన కొనసాగింపును పరిరక్షిస్తుంది.
కాలరేఖ
26 January 1950
అధికరణం 13 అమలులోకి వస్తుంది; అప్పటికే ఉన్న చట్టాలు ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్న మేరకు చెల్లనివిగా మారతాయి.
1951
కేశవన్ మాధవ మేనన్ కేసు అధికరణం 13(1) భవిష్యత్‌ ప్రభావంతో అమలవుతుందని వివరిస్తుంది; మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ రాజ్య గుత్తాధిపత్యాలకు స్పష్టంగా అవకాశం కల్పించేలా అధికరణం 19(6)ను మారుస్తుంది.
1955
భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ కేసు గ్రహణ సిద్ధాంతం అన్వయానికి ప్రామాణిక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.
1959–1963
దీప్ చంద్ మరియు మహేంద్ర లాల్ జైనీ కేసులు అధికరణం 13(2) కింద రాజ్యాంగానంతర చట్టాలను పరిగణించే విధానంలోని భేదాన్ని వివరిస్తాయి.
1974
పౌరులకు మాత్రమే వర్తించే హక్కు ఆధారంగా ఒక చట్టం చెల్లనిదిగా మారినంత మాత్రాన, ఆ చెల్లనితనం పౌరులు కానివారికి కూడా విస్తరించాల్సిన అవసరం లేదని అంబికా మిల్స్ కేసు స్పష్టం చేస్తుంది.
గ్రహణ సిద్ధాంతం వర్తిస్తుందనే వాదనను పరీక్షించడం
- 1. చట్టాన్ని గుర్తించి, అది 26 జనవరి 1950కు పూర్వం నాటిదో కాదో నిర్ధారించండి.
- 2. ప్రాథమిక హక్కును, దాని రక్షణను కోరడానికి అర్హత గల వ్యక్తిని గుర్తించండి.
- 3. అసంగతత ఉన్న పరిధిని కచ్చితంగా నిర్ధారించండి.
- 4. అమలుకు ఆటంకం కలిగిన సందర్భాలను, ప్రభావితం కాని నిబంధనలు లేదా అమలు సందర్భాల నుంచి వేరుచేయండి.
- 5. చెల్లుబాటు అయ్యే చట్టపరమైన లేదా రాజ్యాంగపరమైన మార్పు ఆ ఆటంకాన్ని తొలగిస్తుందో లేదో పరిశీలించండి.
- 6. ఆ మార్పు గతకాలానికి వర్తించేలా చెల్లుబాటును కల్పిస్తుందని ముందుగానే భావించకుండా, మార్పు అనంతరం చట్టాన్ని అమలు చేయగల స్థితిని నిర్ధారించండి.
| భావన | ప్రధాన ప్రశ్న | ప్రభావం |
|---|---|---|
| గ్రహణం | ప్రాథమిక హక్కు అమలులో ఉన్న చట్టానికి ఆటంకంగా నిలుస్తుందా? | చట్టం ఉనికిలోనే ఉంటుంది; అయితే, అసంగతత ఉన్న పరిధిలో దానిని అమలు చేయడం సాధ్యం కాదు. |
| వేర్పాటు సిద్ధాంతం | చెల్లని భాగాన్ని వేరు చేయవచ్చా? | స్వతంత్రంగా అమలు కాగల చెల్లుబాటయ్యే భాగాలు అమలులో కొనసాగవచ్చు. |
| రద్దు | శాసనసభ చట్టాన్ని ఉపసంహరించుకుందా? | పరిరక్షణ నిబంధనలు మరియు వర్తించే నియమాలకు లోబడి చట్టం అమలు నిలిచిపోతుంది. |
| హక్కు పరిత్యాగం | హక్కుదారు రాజ్యాంగ రక్షణను వదులుకోగలరా? | వ్యక్తుల మధ్య ఒప్పందం రాజ్యాంగవిరుద్ధమైన చట్టంలోని లోపాన్ని సరిచేయలేదు; బషేశర్ నాథ్ కేసులో అధికరణం 14 కింద లభించే హక్కు పరిత్యాగాన్ని తిరస్కరించారు. |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
రాష్ట్ర రవాణా గుత్తాధిపత్యం: భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్
రాజ్యాంగానికి పూర్వం అమలులో ఉన్న మోటారు రవాణా నిబంధనలకు 26 జనవరి 1950 తర్వాత అధికరణం 19(1)(g) అవరోధంగా మారింది. అధికరణం 19(6)కు చేసిన 1951 సవరణ సంబంధిత రాజ్యాంగపరమైన అవరోధాన్ని తొలగించింది. 1955లో, ఆ నిబంధనలను తిరిగి శాసనంగా రూపొందించకుండానే అవి మళ్లీ అమలులోకి వచ్చినట్లు సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది. ఇది చట్టం నిద్రాణ స్థితిలో ఉండటానికీ, దాని శాసనపరమైన ఉనికి పూర్తిగా అంతరించిపోవడానికీ మధ్య తేడాను వివరిస్తుంది.
హక్కులు వాటిని కోరే పక్షంపై ఆధారపడి ఉంటాయి: అంబికా మిల్స్
బొంబాయి కార్మిక సంక్షేమ శాసనం కింద చెల్లించకుండా పేరుకుపోయిన మొత్తాలకు సంబంధించిన నిబంధనలను ఒక కంపెనీ సవాలు చేసింది. పౌరులకు అధికరణం 19 కల్పించిన హక్కులకు ఒక చట్టం విరుద్ధంగా ఉందనే ఆరోపణ ఉన్నంత మాత్రాన, అధికరణం 19 కింద తాను పౌరురాలినని చెప్పుకోలేని కంపెనీ విషయంలో కూడా ఆ చట్టం తప్పనిసరిగా చెల్లనిదిగా మారదని సుప్రీంకోర్టు తన 1974 తీర్పులో వివరించింది. రాజ్యాంగపరమైన చెల్లనితనం హక్కును కోరే వారందరి విషయంలోనూ ఒకే విధంగా ఉంటుందని భావించకూడదని ఈ కేసు హెచ్చరిస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
ఆచ్ఛాదన సిద్ధాంతానికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దీనికి సంప్రదాయ రాజ్యాంగపరమైన ఆధారం అధికరణం 13(1). 2. ఆచ్ఛాదనకు గురైన చట్టాన్ని రాజ్యాంగం రద్దు చేసినట్లుగా పరిగణిస్తారు. 3. రాజ్యాంగంతో ఉన్న అసంగతతను తొలగించడం వల్ల రాజ్యాంగ పూర్వ చట్టాన్ని మళ్లీ శాసనంగా రూపొందించకుండానే అమలు చేయడం సాధ్యమవుతుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ వర్సెస్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం కేసులో ఆచ్ఛాదన సిద్ధాంతాన్ని వర్తింపజేయడానికి ఏ రాజ్యాంగ మార్పు కీలకమైంది?
- A. నలభై రెండవ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ప్రాథమిక విధులను చేర్చడం
- B. రాజ్య గుత్తాధిపత్యాలకు స్పష్టంగా అవకాశం కల్పించేలా మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా అధికరణం 19(6)ను సవరించడం
- C. నలభై నాలుగవ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆస్తి హక్కును భాగం III నుంచి తొలగించడం
- D. ఎనభై ఆరవ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా అధికరణం 21Aను చేర్చడం
ప్రశ్న 3
అధికరణం 19(1)(g) హామీ ఇచ్చిన స్వేచ్ఛను ఒక చట్టం ఉల్లంఘిస్తోందనే కారణంతో మాత్రమే ఆ చట్టం తనకు వర్తించదని ఒక విదేశీ మహిళ వాదించింది. దీనికి అత్యంత సముచితమైన రాజ్యాంగపరమైన సమాధానం ఏది?
- A. అధికరణం 19కు విరుద్ధంగా ఉన్న ప్రతి చట్టం స్వయంచాలకంగా రద్దవుతుంది.
- B. అధికరణం 19(1)(g) పౌరులకు, విదేశీయులకు సమానంగా అందుబాటులో ఉంటుంది.
- C. పౌరులకు మాత్రమే వర్తించే హక్కుతో చట్టానికి అసంగతత ఉన్నంత మాత్రాన, ఆ చట్టాన్ని పౌరుడు కాని వ్యక్తిపై అమలు చేయలేమని భావించరాదు.
- D. విదేశీయులు ఏ ప్రాథమిక హక్కునూ ఆశ్రయించలేరు.
మెయిన్స్: ఆచ్ఛాదన సిద్ధాంతం రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వానికి భంగం కలిగించకుండా చట్టపరమైన కొనసాగింపును పరిరక్షిస్తుంది. రాజ్యాంగ పూర్వ చట్టాలకు ఈ సిద్ధాంతం సంప్రదాయంగా వర్తించే విధానాన్ని, రాజ్యాంగానంతర చట్టాలను పరిగణించే విధానం నుంచి వేరు చేస్తూ వివరించండి. 150 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- అధికరణం 13(1)తో పాటు, ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్న మేరకు చట్టాన్ని అమలు చేయలేమనే భావనతో ప్రారంభించండి.
- గ్రహణం అంటే చట్టం రద్దు కావడం లేదా దాని శాసనపరమైన ఉనికి పూర్తిగా అంతరించిపోవడం కాదని వివరించండి.
- భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ కేసును, మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా అధికరణం 19(6)కు చేసిన మార్పును ఉపయోగించండి.
- దీప్ చంద్ లేదా మహేంద్ర లాల్ జైనీ కేసును ప్రస్తావిస్తూ, అధికరణం 13(2)తో ఉన్న భేదాన్ని వివరించండి.
- పౌరులకు మాత్రమే వర్తించే హక్కులు, పౌరులు కానివారికి సంబంధించి అంబికా మిల్స్ కేసులో పేర్కొన్న పరిమితిని చేర్చండి.
- చట్టం పునరుజ్జీవనానికి రాజ్యాంగపరమైన అవరోధాన్ని వాస్తవంగా తొలగించడం అవసరమని, అది కార్యనిర్వాహక శాఖ విచక్షణాధికారంపై ఆధారపడదని ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India, Legislative Department: Articles 13, 19, 32, 226 and 372.
- Constitution (First Amendment) Act, 1951, Legislative Department.
- Supreme Court judgments: Keshavan Madhava Menon (1951), Bhikaji Narain Dhakras (1955), Mahendra Lal Jaini (1963) and Shri Ambica Mills (1974).
- M. P. Jain, Indian Constitutional Law: discussion of Article 13 and Fundamental Rights.
- D. D. Basu, Introduction to the Constitution of India: Fundamental Rights and judicial review.