భారత సుప్రీంకోర్టు లోపలి భాగం, భగవాన్‌దాస్ రోడ్, న్యూఢిల్లీ
Credit: Pinakpani · CC BY-SA 4.0 · source
ఎం. సి. సెతల్వాద్
Credit: Unknown authorUnknown author · Public domain · source
1. రాజ్యాంగ స్థానం, ఉద్దేశం
కేంద్ర ప్రభుత్వానికి న్యాయ సలహాలు, సహాయం అందించేందుకు అధికరణం 76 భారత అటార్నీ జనరల్ పదవిని ఏర్పాటు చేస్తుంది. అటార్నీ జనరల్‌ను సాధారణంగా భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయాధికారిగా పేర్కొంటారు. ఈ పదవి కార్యనిర్వాహక నిర్ణయ ప్రక్రియను రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన వ్యవస్థతో అనుసంధానిస్తుంది: ప్రభుత్వ విధానాలు, శాసనాలు, న్యాయ వివాదాలకు సంబంధించి కేంద్రం చర్య తీసుకునే ముందు ప్రామాణిక న్యాయపరమైన పరిశీలన అవసరం కావచ్చు.
అటార్నీ జనరల్ రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవిని నిర్వహించే అధికారి; పార్లమెంటు సాధారణ చట్టం ద్వారా ఏర్పాటు చేసిన చట్టబద్ధ సంస్థ కాదు. ఈ పదవి న్యాయ, న్యాయవ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు కూడా భిన్నమైనది. న్యాయశాఖ మంత్రి మంత్రిమండలిలో రాజకీయ సభ్యుడు కాగా, అటార్నీ జనరల్ న్యాయ సలహాదారుగా, న్యాయవాదిగా వ్యవహరిస్తారు. అటార్నీ జనరల్‌గా నియమితులైనంత మాత్రాన మంత్రి హోదా గానీ, పార్లమెంటు సభ్యత్వం గానీ లభించవు.
అటార్నీ జనరల్‌కు ప్రభుత్వపరమైన కక్షిదారు కేంద్ర ప్రభుత్వమే అయినప్పటికీ, న్యాయవాద వృత్తి నిర్వహణ న్యాయస్థానాలు, న్యాయ పరిపాలన పట్ల ఉన్న విధులకు లోబడి ఉంటుంది. రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన ప్రభుత్వ చర్యకు న్యాయ సలహా చెల్లుబాటు కల్పించలేదు; అటార్నీ జనరల్ అభిప్రాయం న్యాయస్థానాలకు బద్ధకరం కాదు. న్యాయస్థానాల వ్యాఖ్యానమే, ముఖ్యంగా అధికరణం 141 కింద సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించే బద్ధకరమైన న్యాయ సూత్రాలే, ప్రామాణికంగా ఉంటాయి.
- అధికరణం 76: నియామకం, అర్హతలు, విధులు, న్యాయస్థానాల్లో వాదనలు వినిపించే హక్కు, పదవీకాలం, పారితోషికం.
- అధికరణం 88: పార్లమెంటులో, నిర్దిష్ట పార్లమెంటరీ కమిటీలలో పాల్గొనడం.
- అధికరణం 105(4): సంబంధిత పార్లమెంటరీ అధికారాలు, ప్రత్యేకాధికారాలు, మినహాయింపుల వర్తింపు విస్తరణ.
2. నియామకం, అర్హతలు, పదవీకాలం
అధికరణం 76(1) ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యేందుకు అర్హత కలిగిన వ్యక్తిని రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. దీనిని అధికరణం 124(3)తో కలిపి చదివితే, నియమితులయ్యే వ్యక్తి భారత పౌరుడై ఉండటంతోపాటు కింది మూడు వృత్తిపరమైన అర్హతల్లో కనీసం ఒకదానిని కలిగి ఉండాలి: ఒక హైకోర్టులో కనీసం ఐదు సంవత్సరాలు న్యాయమూర్తిగా పనిచేసి ఉండాలి; ఇందులో వరుసగా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ హైకోర్టుల్లో పనిచేసిన కాలాన్ని కూడా పరిగణిస్తారు; లేదా ఒక హైకోర్టులో కనీసం పది సంవత్సరాలు న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీసు చేసి ఉండాలి; ఇందులో వరుసగా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ హైకోర్టుల్లో ప్రాక్టీసు చేసిన కాలాన్ని కూడా పరిగణిస్తారు; లేదా రాష్ట్రపతి అభిప్రాయం ప్రకారం విశిష్ట న్యాయకోవిదుడిగా గుర్తింపు పొందినవారై ఉండాలి.
ఇవి ప్రత్యామ్నాయ అర్హతలు మాత్రమే; అన్నింటినీ కలిగి ఉండాలనే నిబంధన లేదు. అందువల్ల, గతంలో న్యాయమూర్తిగా పనిచేసి ఉండటం తప్పనిసరి కాదు. అర్హతను సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి పదవితో అనుసంధానించినప్పటికీ, అటార్నీ జనరల్ నియామకం న్యాయమూర్తుల కొలీజియం వ్యవస్థ ద్వారా జరగదు. అధికరణం 74 ప్రకారం సహాయం, సలహాలకు సంబంధించిన సాధారణ రాజ్యాంగ వ్యవస్థకు లోబడి రాష్ట్రపతి వ్యవహరిస్తారు.
అధికరణం 76(4) ప్రకారం, అటార్నీ జనరల్ రాష్ట్రపతి ప్రసాదపర్యంతం పదవిలో కొనసాగుతారు; రాష్ట్రపతి నిర్ణయించిన పారితోషికాన్ని పొందుతారు. రాజ్యాంగం నిర్దిష్ట పదవీకాలాన్ని గానీ, పదవీ విరమణ వయస్సును గానీ, అభిశంసన విధానాన్ని గానీ, పదవి నుంచి తొలగించడానికి నిర్దిష్ట కారణాలను గానీ నిర్దేశించలేదు. నియామక ఉత్తర్వులో పదవీకాలాన్ని పేర్కొనవచ్చు; అయితే, అది రాజ్యాంగంలోని రాష్ట్రపతి ప్రసాదపర్యంతం పదవిలో కొనసాగే నిబంధనను అధిగమించదు.
అటార్నీ జనరల్ తన రాజీనామాను రాష్ట్రపతికి సమర్పించడం ద్వారా పదవికి రాజీనామా చేయవచ్చు. ప్రభుత్వం మారినప్పుడు అటార్నీ జనరల్ రాజీనామా చేయడం లేదా ఆ స్థానంలో మరొకరిని నియమించడం జరగవచ్చు. అయితే, మంత్రిమండలి మారిన ప్రతిసారీ ఈ పదవి దానంతటదే ఖాళీ అవుతుందని రాజ్యాంగం నిర్దేశించలేదు. అందువల్ల, ఈ రెండు పదవులకు ఒకే అర్హత ప్రమాణం ఉన్నంత మాత్రాన సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తికి ఉండే పదవీకాల భద్రత అటార్నీ జనరల్‌కు కూడా ఉంటుందని భావించకూడదు.
- నియామకానికి పార్లమెంటు ఆమోదం పొందాలనే రాజ్యాంగపరమైన నిబంధన లేదు.
- నియమితులయ్యే వ్యక్తి ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్న న్యాయమూర్తి అయి ఉండాలనే రాజ్యాంగపరమైన నిబంధన లేదు.
- అటార్నీ జనరల్‌కు పదవీ విరమణ వయస్సు 65 సంవత్సరాలుగా రాజ్యాంగం నిర్దేశించలేదు.
3. విధులు, న్యాయస్థానాల్లో ప్రాతినిధ్యం మరియు వృత్తిపరమైన పరిమితులు
అధికరణం 76(2) ప్రకారం, అటార్నీ జనరల్ తన కార్యాలయానికి నివేదించిన న్యాయపరమైన అంశాలపై భారత ప్రభుత్వానికి సలహా ఇవ్వాలి; రాష్ట్రపతి అప్పగించిన ఇతర న్యాయపరమైన విధులను నిర్వర్తించాలి; రాజ్యాంగం లేదా మరే ఇతర చట్టం ద్వారా అప్పగించిన విధులను నిర్వహించాలి. రాజ్యాంగపరమైన అధికార పరిధి, శాసనాల వ్యాఖ్యానం, ప్రభుత్వ ఒప్పందాలు, విధానపరమైన నిర్ణయాల న్యాయపరమైన పర్యవసానాలు వంటి అంశాలు ఈ సలహా విధి పరిధిలోకి రావచ్చు.
న్యాయాధికారుల (సేవా నిబంధనలు) నియమాలు, 1987 న్యాయాధికారుల బాధ్యతలను వివరంగా నిర్దేశిస్తాయి. భారత ప్రభుత్వానికి సంబంధం ఉన్న సుప్రీంకోర్టు కేసుల్లో దాని తరఫున హాజరుకావడం, అధికరణం 143 కింద రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయాన్ని కోరుతూ నివేదించిన అంశాల్లో ప్రభుత్వానికి ప్రాతినిధ్యం వహించడం ఈ బాధ్యతల్లో భాగం. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన హైకోర్టు విచారణల్లో కూడా హాజరు కావాల్సి రావచ్చు. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన సాధారణ వ్యాజ్యాలను పలువురు న్యాయాధికారులు, ప్రభుత్వ న్యాయవాదులకు కేటాయిస్తారు; ప్రతి ప్రభుత్వ కేసును అటార్నీ జనరల్ స్వయంగా నిర్వహించరు.
అధికరణం 76(3) అటార్నీ జనరల్‌కు అధికారిక విధులను నిర్వర్తించేటప్పుడు భారత భూభాగంలోని అన్ని న్యాయస్థానాల్లో హాజరై వాదనలు వినిపించే హక్కును కల్పిస్తుంది. ఇది న్యాయవ్యవస్థ అంతటా ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. అయితే, ఇది అటార్నీ జనరల్‌కు న్యాయనిర్ణయాధికారాన్ని కల్పించదు లేదా న్యాయమూర్తుల కంటే ఉన్నత స్థానంలో ఉంచదు. న్యాయస్థానాలు తమ విచారణలపై నియంత్రణను కలిగి ఉంటాయి; వివాదాలను స్వతంత్రంగా పరిష్కరిస్తాయి.
ఈ పదవి సంప్రదాయ పూర్తికాల పౌరసేవా పదవి కాదు; ప్రైవేటుగా న్యాయవాద వృత్తిని నిర్వహించడం పూర్తిగా నిషేధించబడలేదు. అయితే, వర్తించే సేవా నియమాలు ముఖ్యమైన పరిమితులను విధిస్తాయి. న్యాయాధికారి భారత ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా సలహా ఇవ్వకూడదు లేదా న్యాయస్థానంలో హాజరుకాకూడదు; ప్రభుత్వ అనుమతి లేకుండా క్రిమినల్ అభియోగ విచారణలో నిందితుడి తరఫున వాదించకూడదు; అనుమతి లేకుండా ఏదైనా కంపెనీ లేదా కార్పొరేషన్‌లో డైరెక్టర్‌గా నియామకాన్ని అంగీకరించకూడదు. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సలహా ఇవ్వడానికి లేదా దాని తరఫున హాజరుకావడానికి న్యాయాధికారిని కోరే అవకాశం ఉన్న అంశాల్లో బయటి పక్షాల కేసులను స్వీకరించడం, వారికి సలహా ఇవ్వడంపై కూడా ఈ నియమాలు పరిమితులు విధిస్తాయి.
- రాజ్యాంగ నిబంధనలకు, సేవా నియమాల ద్వారా విధించిన అదనపు పరిమితులకు మధ్య తేడాను గుర్తించండి.
- ప్రభుత్వానికి అందించే న్యాయ సలహా న్యాయస్థాన తీర్పుతో సమానం కాదు.
- అనుమతిపై ఆధారపడిన మినహాయింపులు అపరిమిత ప్రైవేటు న్యాయవాద వృత్తికి అవకాశం కల్పించినట్లు కాదు.
4. పార్లమెంటరీ హక్కులు మరియు వాటి పరిమితులు
ప్రకరణ 88 ప్రకారం, అటార్నీ జనరల్‌కు పార్లమెంటులోని ఏ సభలోనైనా, ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశంలోనైనా, తనను సభ్యునిగా నియమించిన ఏ పార్లమెంటరీ కమిటీలోనైనా మాట్లాడే హక్కు, ఇతర విధాలుగా కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనే హక్కు ఉంటాయి. దీనివల్ల ప్రభుత్వ ప్రధాన న్యాయాధికారి శాసన ప్రక్రియలో నేరుగా న్యాయపరమైన లేదా రాజ్యాంగపరమైన అంశాలను వివరించగలుగుతారు.
ముఖ్యమైన పరిమితి ఏమిటంటే, ప్రకరణ 88 అటార్నీ జనరల్‌కు ఓటు హక్కును కల్పించదు. కాబట్టి కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనడాన్ని సభ్యత్వం, ఓటు హక్కు నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి. అలాగే, ఈ ప్రకరణ అటార్నీ జనరల్‌ను ప్రతి పార్లమెంటరీ కమిటీలో స్వయంచాలకంగా సభ్యునిగా చేయదు: తనను సభ్యునిగా నియమించిన కమిటీకి మాత్రమే ఈ హక్కు వర్తిస్తుంది.
ప్రకరణ 105(4), పార్లమెంటు కార్యకలాపాల్లో మాట్లాడేందుకు, పాల్గొనేందుకు రాజ్యాంగపరంగా హక్కు కలిగిన వ్యక్తులకు పార్లమెంటరీ అధికారాలు, విశేషాధికారాలు, రక్షణలకు సంబంధించిన నిబంధనలను వర్తింపజేస్తుంది. ఈ రక్షణ శాసన కార్యకలాపాల్లో స్వేచ్ఛగా పాల్గొనేందుకు తోడ్పడుతుంది; పార్లమెంటు వెలుపల అటార్నీ జనరల్ ప్రవర్తనకు ఇది సంపూర్ణ రక్షణను కల్పించదు.
- లోక్‌సభ, రాజ్యసభ రెండింటిలోనూ మాట్లాడవచ్చు.
- ఉమ్మడి సమావేశంలో పాల్గొనవచ్చు.
- ఒక కమిటీలో సభ్యునిగా నియమితులైతే దాని కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనవచ్చు.
- అటార్నీ జనరల్ హోదా వల్ల పార్లమెంటులో ఓటు హక్కు లభించదు.
5. సంబంధిత పదవులు మరియు పరీక్షాపరమైన ప్రాధాన్యం
రాష్ట్ర అడ్వకేట్ జనరల్ పదవి దీనికి అత్యంత సమీపమైన రాజ్యాంగపరమైన సమాన పదవి. హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యేందుకు అర్హత కలిగిన వ్యక్తిని గవర్నర్ నియమించేందుకు ప్రకరణ 165 వీలు కల్పిస్తుంది. ప్రకరణ 177, ప్రకరణ 88కు విస్తృతంగా అనురూపమైన శాసన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనే హక్కులను కల్పిస్తుంది; ప్రకరణ 194(4) సంబంధిత శాసన విశేషాధికారాలను వివరిస్తుంది. అటార్నీ జనరల్‌కు వర్తించే సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి స్థాయి అర్హత నిబంధనను అడ్వకేట్ జనరల్‌కు వర్తింపజేయకూడదు.
సొలిసిటర్ జనరల్, అదనపు సొలిసిటర్ జనరళ్లు కేంద్ర ప్రభుత్వ న్యాయపరమైన వ్యవహారాల్లో సహాయపడతారు; అయితే వారి పదవులను రాజ్యాంగం ఏర్పాటు చేయలేదు. కేవలం ఆ పదవులను నిర్వహిస్తున్నంత మాత్రాన వారికి ప్రకరణ 88 కింద కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనే హక్కులు లభించవు. అలాగే, కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ న్యాయ సలహాదారు కాదు: ప్రకరణ 148, సంబంధిత నిబంధనల కింద CAG రాజ్యాంగపరమైన ఆడిట్ విధులను నిర్వహిస్తారు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం అత్యంత ఉపయోగకరమైన భేదాలు: రాజ్యాంగబద్ధ పదవి–రాజ్యాంగేతర పదవి, కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనడం–ఓటు వేయడం, అర్హత–వాస్తవ న్యాయమూర్తి నియామకం, ప్రసాదపర్యంత పదవీకాలం–రక్షిత పదవీకాలం. విస్తృత విశ్లేషణలో, ప్రభుత్వానికి సమర్థవంతమైన ప్రాతినిధ్యాన్ని అందించడంతో పాటు వృత్తిపరమైన స్వతంత్రత, రాజ్యాంగం పట్ల నిబద్ధత, నిష్కపటమైన న్యాయ సలహాలను సమన్వయం చేయాల్సిన అవసరాన్ని ఈ వ్యవస్థ తెలియజేస్తుంది.
- రాష్ట్రపతి నియమిస్తారంటే, న్యాయమూర్తుల నియామక ప్రక్రియ ద్వారా ఎంపిక చేస్తారని అర్థం కాదు.
- సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యేందుకు అర్హత ఉండాలనే నిబంధన వల్ల న్యాయమూర్తుల వేతనం, పదవీకాలం లేదా పదవీ విరమణ నిబంధనలు వర్తించవు.
- అటార్నీ జనరల్ తన పదవి రీత్యా న్యాయస్థానం గానీ, మంత్రిమండలి సభ్యుడు గానీ కారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వ న్యాయ సంప్రదింపుల సాధారణ ప్రక్రియ
- 1. ఒక కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ న్యాయపరమైన లేదా రాజ్యాంగపరమైన అంశాన్ని గుర్తిస్తుంది.
- 2. ఆ అంశాన్ని ప్రభుత్వ న్యాయ సలహా వ్యవస్థ ద్వారా పరిశీలనకు పంపుతారు.
- 3. సముచితమైన సందర్భంలో ఆ అంశాన్ని అటార్నీ జనరల్‌కు నివేదిస్తారు.
- 4. అటార్నీ జనరల్ సంబంధిత చట్టాన్ని పరిశీలించి సలహా ఇస్తారు లేదా ప్రభుత్వం తరఫున వాదిస్తారు.
- 5. వర్తించే చట్టాలకు, న్యాయ సమీక్షకు లోబడి ప్రభుత్వం తన కార్యాచరణను నిర్ణయించుకుంటుంది.
| పదవి | న్యాయపరమైన ఆధారం | నియామకం | ప్రధాన ప్రత్యేకత |
|---|---|---|---|
| భారత అటార్నీ జనరల్ | అధికరణం 76 | రాష్ట్రపతి | సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యేందుకు అర్హతలు కలిగి ఉండాలి; అధికరణం 88 కింద పార్లమెంటు కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనే హక్కులు ఉంటాయి |
| రాష్ట్ర అడ్వకేట్ జనరల్ | అధికరణం 165 | గవర్నర్ | హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యేందుకు అర్హతలు కలిగి ఉండాలి; అధికరణం 177 కింద రాష్ట్ర శాసనసభ కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనే హక్కులు ఉంటాయి |
| భారత సొలిసిటర్ జనరల్ | కార్యనిర్వాహక నియామకం, వర్తించే సేవా నియమాలు | కేంద్ర ప్రభుత్వం | రాజ్యాంగేతర పదవి; ఈ పదవిని కలిగి ఉన్నంత మాత్రాన అధికరణం 88 కింద హక్కులు లభించవు |
| కేంద్ర న్యాయ శాఖ మంత్రి | అధికరణాలు 74–75 కింద మంత్రిమండలి వ్యవస్థ | ప్రధానమంత్రి సలహాపై రాష్ట్రపతి | మంత్రిత్వ శాఖకు బాధ్యత వహించే రాజకీయ కార్యనిర్వాహక పదవి; న్యాయమూర్తికి అవసరమైన అర్హతలు అవసరం లేదు |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ఎం. సి. సెతల్వాద్: తొలి అటార్నీ జనరల్
ఎం. సి. సెతల్వాద్ 1950 నుంచి 1963 వరకు స్వతంత్ర భారతదేశపు తొలి అటార్నీ జనరల్‌గా పనిచేశారు. 1955లో ఏర్పాటు చేసిన మొదటి న్యాయ కమిషన్‌కు కూడా ఆయన అధ్యక్షత వహించారు. రాజ్యాంగ సంబంధిత వ్యాజ్యాలు, న్యాయ సంస్కరణలు అనే రెండు రంగాల్లోనూ ఒక సీనియర్ న్యాయాధికారి అందించగల తోడ్పాటును ఆయన వృత్తి జీవితం చాటిచెబుతుంది. న్యాయ కమిషన్ అధ్యక్ష పదవి ఒక ప్రత్యేక నియామకమే తప్ప, అటార్నీ జనరల్‌కు పదవిరీత్యా సంక్రమించే విధి కాదు.
కె. ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ భారత ప్రభుత్వం, 2017
గోప్యతకు సంబంధించిన వ్యాజ్యంలో, గోప్యతను సాధారణ ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించడాన్ని ప్రశ్నించే వాదనలతో సహా కేంద్ర ప్రభుత్వ న్యాయపరమైన వైఖరిని అటార్నీ జనరల్ న్యాయస్థానం ముందు ఉంచారు. తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తులతో కూడిన సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం గోప్యతను రాజ్యాంగ రక్షణ కలిగిన ప్రాథమిక హక్కుగా ఏకగ్రీవంగా గుర్తించింది. అటార్నీ జనరల్ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ, సలహాలు అందిస్తారని, అయితే రాజ్యాంగ న్యాయానికి సంబంధించిన అంశాలను న్యాయస్థానం స్వతంత్రంగా నిర్ణయిస్తుందని ఈ కేసు స్పష్టం చేస్తుంది.
గత సంవత్సర ప్రశ్నలు
UPSC ప్రిలిమ్స్ 2013
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: భారత అటార్నీ జనరల్ 1. లోక్‌సభ కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనవచ్చు; 2. లోక్‌సభ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉండవచ్చు; 3. లోక్‌సభలో మాట్లాడవచ్చు; 4. లోక్‌సభలో ఓటు వేయవచ్చు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1, 2 మరియు 3 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 4 మాత్రమే
- D. 1, 2, 3 మరియు 4
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
భారత అటార్నీ జనరల్‌కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. గతంలో న్యాయమూర్తిగా పనిచేసి ఉండటం తప్పనిసరి. 2. రాజ్యాంగం పదవీ విరమణ వయస్సును 65 సంవత్సరాలుగా నిర్దేశించింది. 3. పారితోషికాన్ని రాష్ట్రపతి నిర్ణయిస్తారు. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 3 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
కింది హక్కుల్లో అటార్నీ జనరల్‌కు ప్రకరణ 76 స్పష్టంగా కల్పించిన హక్కు ఏది?
- A. పార్లమెంటు ఉమ్మడి సమావేశంలో ఓటు హక్కు
- B. పార్లమెంటరీ కమిటీల్లో పదవిరీత్యా సభ్యత్వం
- C. అధికారిక విధుల నిర్వహణలో భారతదేశంలోని అన్ని న్యాయస్థానాల్లో హాజరై వాదించే హక్కు
- D. సుప్రీంకోర్టు తప్పనిసరిగా పాటించవలసిన ఆదేశాలను జారీ చేసే అధికారం
ప్రశ్న 3
కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. అటార్నీ జనరల్ — అధికరణం 76; 2. అడ్వకేట్ జనరల్ — అధికరణం 165; 3. సొలిసిటర్ జనరల్ — అధికరణం 177. ఎన్ని జతలు సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి?
- A. ఒకటి మాత్రమే
- B. రెండు మాత్రమే
- C. మూడూ
- D. ఏదీ కాదు
మెయిన్స్: భారత అటార్నీ జనరల్ రాజ్యాంగపరమైన స్థానాన్ని వివరించండి. ప్రభుత్వానికి ప్రాతినిధ్యం వహించడాన్ని వృత్తిపరమైన స్వాతంత్ర్యంతో ఈ పదవి ఎలా సమన్వయం చేయగలదు? 150 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- ప్రకరణ 76ను, కేంద్ర ప్రభుత్వ అత్యున్నత రాజ్యాంగబద్ధ న్యాయాధికారి పాత్రను పరిచయం చేయండి.
- రాష్ట్రపతి ద్వారా నియామకం, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తికి అవసరమైన అర్హతలు, రాష్ట్రపతి ఇష్టానుసారం కొనసాగే పదవీకాలం గురించి పేర్కొనండి.
- సలహా విధులు, న్యాయస్థానాల్లో ప్రాతినిధ్యం, న్యాయస్థానాల్లో హాజరై వాదించే హక్కును వివరించండి.
- ప్రకరణ 88 కింద పాల్గొనే హక్కులు, ఓటు హక్కు లేకపోవడం, ప్రకరణ 105(4) కింద ప్రత్యేకాధికారాలను పేర్కొనండి.
- నిష్కపటమైన సలహా అందించడం, ప్రయోజనాల సంఘర్షణలను నివారించడం, న్యాయస్థానాల పట్ల విధులు, కట్టుబడి ఉండవలసిన తీర్పులను గౌరవించడం గురించి చర్చించండి.
- సమర్థవంతమైన ప్రాతినిధ్యం రాజ్యాంగపరమైన, వృత్తిపరమైన పరిమితులకు లోబడి ఉండాలని ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India: Articles 74, 76, 88, 105, 124, 165, 177 and 194.
- Department of Legal Affairs, Ministry of Law and Justice: Law Officers (Conditions of Service) Rules, 1987, as amended.
- M. Laxmikanth, Indian Polity: Attorney General of India and Advocate General of the State.
- Supreme Court of India: K. S. Puttaswamy (Retd.) v. Union of India, judgment dated 24 August 2017.