భారతదేశంలోని న్యూఢిల్లీలో రాజ్‌పథ్‌పై ఉన్న ప్రభుత్వ భవనాల సముదాయం
Credit: A.Savin · FAL · source
1. రాజ్యాంగపరమైన స్థానం, ప్రాముఖ్యత
CAG భారతదేశ అత్యున్నత ఆడిట్ సంస్థ. ప్రజాధనంపై శాసన వ్యవస్థ నియంత్రణకు, దానిని ఖర్చు చేసే విషయంలో కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ బాధ్యతకు మధ్య ఇది కీలక అనుసంధానంగా పనిచేస్తుంది. పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభలు పన్నుల విధింపునకు, వ్యయానికి అనుమతి ఇస్తాయి; అయితే ప్రతి ఆర్థిక లావాదేవీని అవే స్వయంగా పరిశీలించలేవు. ప్రజా వనరులను చట్టానికి అనుగుణంగా సేకరించారా, ఖర్చు చేశారా, లెక్కల్లో నమోదు చేశారా, అలాగే కార్యక్రమాలు ఉద్దేశించిన ఫలితాలను సాధించాయా అనే అంశాలపై స్వతంత్ర ఆడిట్ ఆధారాలను అందిస్తుంది.
అధికరణలు 148–151 ప్రధాన రాజ్యాంగ చట్రాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. అధికరణ 148 నియామకం, ప్రమాణ స్వీకారం, తొలగింపు, సంస్థాగత రక్షణలకు సంబంధించినది. అధికరణ 149 పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా నిర్దేశించే విధులు, అధికారాలకు సంబంధించిన నిబంధనను కల్పిస్తుంది. అధికరణ 150 ప్రకారం, CAG సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఖాతాల రూపాన్ని నిర్దేశిస్తారు. అధికరణ 151 ఆడిట్ నివేదికల సమర్పణకు, వాటిని శాసన వ్యవస్థల ముందు ఉంచడానికి సంబంధించిన నిబంధనలను నిర్దేశిస్తుంది.
CAG ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖకు అధీనంలోని విభాగం కాదు; నేర బాధ్యతను నిర్ణయించే న్యాయస్థానం కూడా కాదు. దాని నిర్ధారణలు శాసన వ్యవస్థ పర్యవేక్షణకు తోడ్పడతాయి; పరిపాలనాపరమైన దిద్దుబాటు చర్యలు, వసూళ్లు, దర్యాప్తు లేదా న్యాయవివాదాలకు దారితీయవచ్చు. అయితే, ఆడిట్ అభ్యంతరం ఒక్కటే నేరం రుజువైనట్లు న్యాయస్థానం చేసిన నిర్ధారణకు సమానం కాదు. CAGను ప్రజాధన సంరక్షకుడిగా వర్ణించడం దాని జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించే పాత్రను సూచిస్తుంది తప్ప, ప్రభుత్వ వ్యయాన్ని వీటో చేసే అధికారాన్ని సూచించదు.
- అధికరణం 279 పన్నులు, సుంకాల నికర రాబడులకు సంబంధించి నిర్దిష్ట ధ్రువీకరణ విధిని అదనంగా కల్పిస్తుంది.
- ఏడవ షెడ్యూల్‌లోని కేంద్ర జాబితా, నమోదు 76, కేంద్ర, రాష్ట్ర ఖాతాల ఆడిట్‌కు సంబంధించినది.
- భారత ఆడిట్ మరియు ఖాతాల శాఖ, CAG ఆడిట్, ఖాతాల నిర్వహణ బాధ్యతలను నిర్వర్తించడంలో సహాయపడుతుంది.
2. నియామకం, పదవీకాలం మరియు స్వతంత్రత
రాష్ట్రపతి తమ సంతకం, అధికారిక ముద్రతో కూడిన నియామక పత్రం ద్వారా CAGను నియమిస్తారు. పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించే ముందు, నియమిత వ్యక్తి రాష్ట్రపతి ఎదుట లేదా రాష్ట్రపతి నియమించిన వ్యక్తి ఎదుట నిర్దేశిత ప్రమాణం చేస్తారు. ఈ నియామకానికి వృత్తిపరమైన అర్హతను గానీ, కొలీజియంను గానీ, పార్లమెంటు ఆమోదాన్ని గానీ రాజ్యాంగం నిర్దేశించలేదు. ఆరు సంవత్సరాల పదవీకాలం, 65 సంవత్సరాల పదవీ విరమణ వయస్సు 1971 చట్టం ద్వారా నిర్దేశించబడ్డాయి; అవి నేరుగా అధికరణ 148 నుంచి వచ్చినవి కావు.
సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే పద్ధతిలోనే, అవే కారణాలపై మాత్రమే CAGను తొలగించవచ్చు. అవి రుజువైన దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత. ఇందుకోసం పార్లమెంటు ఉభయ సభలలో ప్రతి సభ రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన ప్రత్యేక మెజారిటీతో తొలగింపు అభ్యర్థనను ఆమోదించి రాష్ట్రపతికి సమర్పించాలి. అంటే, ఆ సభ మొత్తం సభ్యులలో మెజారిటీతోపాటు, హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యులలో కనీసం మూడింట రెండొంతుల మద్దతు అవసరం. అనంతరం రాష్ట్రపతి తొలగింపు ఉత్తర్వును జారీ చేస్తారు. CAG రాష్ట్రపతికి లిఖితపూర్వకంగా తెలియజేసి రాజీనామా కూడా చేయవచ్చు.
వేతనాన్ని పార్లమెంటు నిర్ణయిస్తుంది; చట్టప్రకారం అది సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి వేతనంతో సమానంగా ఉంటుంది. నియామకం అనంతరం CAGకు ప్రతికూలంగా వేతనాన్ని, సెలవు, పింఛను, పదవీ విరమణ వయస్సుకు సంబంధించిన హక్కులను మార్చకూడదు. సంబంధిత వేతనాలు, భత్యాలు, పింఛన్లతో సహా కార్యాలయ పరిపాలనా వ్యయాలు భారత సంఘటిత నిధిపై భారిత వ్యయాలుగా ఉంటాయి. అందువల్ల వాటిని పార్లమెంటు ఓటుకు సమర్పించరు.
పదవి నుంచి వైదొలగిన తరువాత, భారత ప్రభుత్వం లేదా ఏ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోనైనా మరో పదవిని చేపట్టడానికి CAG అనర్హులు. ఈ రక్షణలు కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ అనుగ్రహాన్ని పొందాలనే ప్రేరణలను తగ్గిస్తాయి. అయితే, ఇవి అన్ని సంస్థాగత సమస్యలనూ తొలగించవు: ఎంపికలో పారదర్శకత, తగిన సంఖ్యలో ప్రత్యేక నైపుణ్యం కలిగిన సిబ్బంది, నివేదికలను శాసన వ్యవస్థ సకాలంలో పరిశీలించడం వంటివి సమర్థవంతమైన స్వతంత్రతకు ఇప్పటికీ ముఖ్యమైనవే.
3. ఆడిట్ అధికార పరిధి మరియు చట్టబద్ధ అధికారాలు
CAG విధులు, అధికారాలు మరియు సర్వీసు నిబంధనల చట్టం, 1971, అధికరణం 149ను కార్యరూపంలోకి తెస్తుంది. భారతదేశం, రాష్ట్రాలు మరియు శాసనసభలు కలిగిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సంచిత నిధుల నుంచి చేసే వ్యయాన్ని ఆడిట్ చేయడం దీని పరిధిలోకి వస్తుంది. వాటి ఆకస్మిక నిధులు, ప్రభుత్వ ఖాతాలకు సంబంధించిన లావాదేవీలు, ప్రభుత్వ రాబడులు, సామగ్రి మరియు నిల్వల ఖాతాలు కూడా దీని పరిధిలోకి వస్తాయి. రాబడి మదింపు, వసూలు మరియు సరైన కేటాయింపును నిర్ధారించడానికి వ్యవస్థలు తగిన విధంగా పనిచేస్తున్నాయా అనేది రాబడుల ఆడిట్ పరిశీలిస్తుంది.
చట్టబద్ధ షరతులకు లోబడి, ప్రభుత్వం నుంచి గణనీయమైన ఆర్థిక సహాయం పొందే సంస్థలు లేదా ప్రాధికార సంస్థలను కూడా CAG ఆడిట్ చేస్తుంది; నిర్దిష్ట గ్రాంట్లు మరియు రుణాలను పరిశీలిస్తుంది. నిర్దేశిత ప్రక్రియ ద్వారా ఇతర ఆడిట్‌లను అప్పగించడానికి సెక్షన్ 20 అనుమతిస్తుంది. ప్రభుత్వం నుంచి ఏదైనా చెల్లింపు అందుకున్న ప్రతి ప్రైవేట్ సంస్థ స్వయంచాలకంగా అపరిమిత CAG అధికార పరిధిలోకి వస్తుందని ఈ నిబంధనల అర్థం కాదు.
ప్రభుత్వ కంపెనీలు కంపెనీల చట్టం, 2013 కింద ప్రత్యేక వ్యవస్థకు లోబడి ఉంటాయి. వాటి చట్టబద్ధ ఆడిటర్లను CAG నియమిస్తుంది, ఆడిట్ నిర్వహించే విధానాన్ని నిర్దేశిస్తుంది; అనుబంధ ఆడిట్ నిర్వహించవచ్చు లేదా ఆడిటర్ల నివేదికలపై వ్యాఖ్యలు చేయవచ్చు. నిర్దిష్ట కంపెనీలకు నమూనా తనిఖీ ఆడిట్ (Test audit) చేసే నిబంధన కూడా ఉంది. చట్టబద్ధ సంస్థల ఆడిట్ ఏర్పాట్లు వాటిని నియంత్రించే చట్టాలు మరియు 1971 చట్టంలోని వర్తించే నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
ఖాతాల కార్యాలయాలను తనిఖీ చేయడానికి, సంబంధిత ఖాతాలు మరియు రికార్డులను సమర్పించాలని కోరడానికి, ఆడిట్ కోసం సమాచారాన్ని పొందడానికి సెక్షన్ 18 అధికారాలను కల్పిస్తుంది. కేవలం శాఖాపరమైన సారాంశాల ఆధారంగా ఆడిటర్ వ్యయాన్ని స్వతంత్రంగా ధ్రువీకరించలేడు కాబట్టి రికార్డులను పొందే అవకాశం అత్యంత కీలకమైనది. ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్య ఏర్పాట్లలో చట్టపరమైన ఆధారం, ప్రభుత్వ రాబడితో సంబంధం మరియు ఒప్పంద నిర్మాణం రికార్డుల లభ్యత, ఆడిట్ పరిధిని నిర్ణయిస్తాయి.
4. ఆడిట్ రకాలు మరియు ఖాతాల నిర్వహణతో వ్యత్యాసం
వర్తించే నివేదన విధానానికి అనుగుణంగా ఆర్థిక నివేదికలు సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాయా అనేది ఆర్థిక ఆడిట్ పరిశీలిస్తుంది. రాజ్యాంగం, చట్టాలు, నియమాలు, మంజూరులు మరియు ఇతర నియంత్రణాత్మక ఆదేశాలకు లావాదేవీలు అనుగుణంగా ఉన్నాయా అనేది అనుపాలన ఆడిట్ పరీక్షిస్తుంది. ప్రభుత్వ వ్యయ పరిశీలనలో ముఖ్యమైన అంశమైన వినియోగ ఆడిట్, వ్యయం శాసనసభ ఆమోదానికి అనుగుణంగా ఉందా, సంబంధిత గ్రాంటు లేదా వినియోగ కేటాయింపు పరిమితుల్లోనే ఉందా అనే విషయాలను పరిశీలిస్తుంది.
పనితీరు ఆడిట్ మితవ్యయత, దక్షత మరియు ప్రభావశీలతను పరిశీలిస్తుంది. మితవ్యయత అంటే సముచిత వ్యయంతో తగిన వనరులను సమకూర్చుకోవడం; దక్షత అంటే వినియోగించిన వనరులకు, ఉత్పాదితాలకు మధ్య సంబంధం; ప్రభావశీలత అంటే లక్ష్యాల సాధన. వ్యయానికి అధికారిక ఆమోదం లభించినప్పటికీ, ఇటువంటి ఆడిట్ ఆలస్యమైన ప్రాజెక్టులను, వినియోగంలో లేని ఆస్తులను, ఉద్దేశిత లబ్ధిదారులకు సరిగా చేరని ప్రయోజనాలను వెలికితీయగలదు. అదనంగా, ఔచిత్య పరిశీలన వ్యయం సముచిత ప్రభుత్వ విత్త సూత్రాలను గౌరవిస్తోందా, వృథాను లేదా అనుచిత వ్యక్తిగత ప్రయోజనాన్ని నివారిస్తోందా అనే విషయాలను పరిశీలిస్తుంది.
భారతదేశ CAG ప్రధానంగా వ్యయానికి ముందు నియంత్రణాధికారిగా కాకుండా ఆడిటర్‌గా వ్యవహరిస్తుంది. సాధారణంగా ఖజానా నుంచి డబ్బు బయటకు వెళ్లే ముందు ప్రతి ఉపసంహరణను ఇది ఆమోదించదు. మరో తేడా ఖాతాలకు సంబంధించినది: 1976లో కేంద్ర పౌర ఖాతాలను శాఖాపరం చేసిన తరువాత, కేంద్ర ప్రభుత్వ ఖాతాల నిర్వహణ బాధ్యతల్లో అధిక భాగం కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థలోని ఖాతాల నిర్వహణ సంస్థలకు బదిలీ అయింది. వర్తించే ఏర్పాట్లు, మినహాయింపులకు లోబడి, చాలా రాష్ట్రాల ఖాతాలను CAG ఇప్పటికీ సంకలనం చేస్తోంది.
- శాసనసభ ఆమోదం పొందినంత మాత్రాన వ్యయానికి ఆడిట్ నుంచి మినహాయింపు లభించదు.
- ఆడిట్ అమలును మరియు ఆర్థిక పర్యవసానాలను మదింపు చేస్తుంది; అది ఎన్నికైన ప్రభుత్వ విధాన రూపకల్పన అధికారానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
- మితవ్యయత (Economy), దక్షత (Efficiency), ప్రభావశీలత (Effectiveness) అనేవి పనితీరు ఆడిట్‌లోని మూడు Es.
5. శాసన వ్యవస్థ పరిశీలన, పరిమితులు మరియు సంస్కరణలు
అధికరణం 151 ప్రకారం, కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆడిట్ నివేదికలను రాష్ట్రపతికి సమర్పిస్తారు. రాష్ట్రపతి వాటిని పార్లమెంటు ఉభయ సభల ముందు ఉంచేలా చేస్తారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆడిట్ నివేదికలను గవర్నర్‌కు సమర్పిస్తారు. గవర్నర్ వాటిని రాష్ట్ర శాసన వ్యవస్థ ముందు ఉంచేలా చేస్తారు. అందువల్ల, రాజ్యాంగ అధిపతికి నివేదికలను సమర్పించడం, శాసన కమిటీలు వాటిని పరిశీలించడం వేర్వేరు ప్రక్రియలు.
ప్రభుత్వ ఖాతాల కమిటీ వినియోగ ఖాతాలు, విత్త ఖాతాలు, సంబంధిత CAG నివేదికలను పరిశీలిస్తుంది. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల కమిటీ తన పరిధిలోని ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకు సంబంధించిన అంశాలను పరిశీలిస్తుంది. ఆడిట్ ఆధారాలు, సాంకేతిక వివరణలను అందించడం ద్వారా CAG ఈ కమిటీలకు సహాయపడుతుంది. పార్లమెంటరీ కమిటీలు సవివర పరిశీలన కోసం అంశాలను ఎంపిక చేస్తాయి, శాఖల ప్రతినిధులను ప్రశ్నిస్తాయి, సిఫారసులు చేస్తాయి; తీసుకున్న చర్యలను నివేదించే ప్రక్రియల ద్వారా కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ స్పందించాల్సి ఉంటుంది.
ఆడిట్ ప్రభావశీలత కేవలం నివేదికల ప్రచురణపై కాకుండా, వాటి వల్ల కలిగే ఫలితాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఖాతాల సమర్పణలో జాప్యం, రికార్డులను అందించడానికి నిరాకరించడం, కమిటీల పరిశీలనకు పెద్ద సంఖ్యలో అంశాలు పెండింగ్‌లో ఉండటం, బలహీనమైన తదుపరి చర్యలు దాని ప్రభావాన్ని తగ్గించవచ్చు. డిజిటల్ వ్యవస్థలు, పర్యావరణ వ్యయం, సంక్లిష్టమైన ప్రభుత్వ-ప్రైవేటు ఒప్పందాలు వంటి కొత్తగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటున్న రంగాలకు ప్రత్యేక నైపుణ్యం అవసరం. మెరుగైన సమాచార వెల్లడింపు, ఆడిట్‌కు సకాలంలో స్పందనలు, నష్టభయ ప్రాతిపదికన అంశాల ఎంపిక, శాసన వ్యవస్థ పటిష్ఠమైన తదుపరి చర్యలు—ఆడిటర్‌ను కార్యనిర్వాహక నిర్ణయాధికారిగా లేదా దర్యాప్తు సంస్థగా మార్చకుండానే—జవాబుదారీతనాన్ని మెరుగుపరచగలవు.
- CAG అక్రమాలను నివేదిస్తుంది; అయితే స్వయంగా నేరపరమైన శిక్షలను విధించదు.
- ఆడిట్‌లో అంచనా వేసిన నష్టం లేదా వదులుకున్న ఆదాయాన్ని, ఆ అంచనాలకు అనుసరించిన పద్ధతి, ప్రాతిపదికగా తీసుకున్న ఊహల నేపథ్యంలో అర్థం చేసుకోవాలి.
- ఒక విధానంలోని గుణదోషాలు, దాని అమలులోని చట్టబద్ధత, పారదర్శకత, మితవ్యయం అనేవి పరస్పర సంబంధం ఉన్నప్పటికీ వేర్వేరు అంశాలు.
కాలరేఖ
1950
రాజ్యాంగం అధికరణాలు 148–151 ద్వారా CAGకు స్వతంత్ర రాజ్యాంగపరమైన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేస్తుంది.
1971
CAG విధులు, అధికారాలు మరియు సేవా నిబంధనల చట్టాన్ని పార్లమెంటు రూపొందిస్తుంది.
1976
శాఖాపరం చేయడం ద్వారా కేంద్ర పౌర ఖాతాల నిర్వహణ బాధ్యతల్లో అధిక భాగాన్ని CAG ఆడిట్ విధి నుంచి వేరు చేస్తారు.
2013
ప్రభుత్వ కంపెనీల ఆడిట్‌లో CAG పాత్రకు సంబంధించి ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న చట్టపరమైన వ్యవస్థను కంపెనీల చట్టం కల్పిస్తుంది.
శాసనసభ అనుమతి నుంచి జవాబుదారీతనం వరకు
- 1. పన్నుల విధింపు, వ్యయాలకు శాసనసభ అనుమతినిస్తుంది.
- 2. కార్యనిర్వాహక శాఖ ఆదాయాన్ని వసూలు చేస్తుంది, నిధులను ఖర్చు చేస్తుంది, ఖాతాలను నిర్వహిస్తుంది.
- 3. CAG రికార్డులను ఆడిట్ చేసి, సంబంధిత శాఖల స్పందనలను కోరుతుంది.
- 4. ఆడిట్ నివేదికలను రాష్ట్రపతికి లేదా గవర్నర్‌కు సమర్పిస్తారు.
- 5. నివేదికలను శాసనసభ ముందు ఉంచుతారు.
- 6. సంబంధిత కమిటీలు ఎంపిక చేసిన ఆడిట్ నిర్ధారణలను పరిశీలించి, దిద్దుబాటు చర్యలను కోరుతాయి.
| నిబంధన | అంశం | ప్రిలిమ్స్‌కు ముఖ్యమైన వ్యత్యాసం |
|---|---|---|
| అధికరణం 148 | పదవి, స్వతంత్రత | రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు; పదవి నుంచి తొలగింపు, సేవా నిబంధనలకు రక్షణలు ఉంటాయి |
| అధికరణం 149 | విధులు, అధికారాలు | పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా కార్యాచరణ పరిధిని నిర్దేశిస్తుంది |
| అధికరణం 150 | ఖాతాల నమూనా | CAG సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి నిర్దేశిస్తారు |
| అధికరణం 151 | ఆడిట్ నివేదికలు | శాసనసభ ముందు ఉంచేందుకు రాష్ట్రపతికి లేదా గవర్నర్‌కు సమర్పిస్తారు |
| అధికరణం 279 | నికర రాబడులు | CAG ధ్రువీకరణ పత్రమే అంతిమం |
| 1971 చట్టం | పదవీకాలం, ఆడిట్ వ్యవస్థ చట్రం | ఆరు సంవత్సరాలు లేదా 65 సంవత్సరాల వయస్సు, ఏది ముందైతే అది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
టెలికాం ఆదాయ భాగస్వామ్య ఆడిట్: సుప్రీంకోర్టు, 2014
అసోసియేషన్ ఆఫ్ యూనిఫైడ్ టెలికాం సర్వీస్ ప్రొవైడర్స్ ఆఫ్ ఇండియా వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో, లైసెన్సు ఒప్పందాల ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెల్లించాల్సిన ఆదాయానికి సంబంధించిన ప్రైవేటు టెలికాం ఆపరేటర్ల రికార్డులను CAG పరిశీలించడాన్ని సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది. ప్రజా వనరు నుంచి ప్రభుత్వానికి లభించే రాబడులను ధృవీకరించడం దీని ఉద్దేశం. ప్రతి ప్రైవేటు వ్యాపారంలోని ప్రతి అంశాన్నీ ఆడిట్ చేయడానికి అపరిమిత అధికారాన్ని ఇచ్చినట్లుగా ఈ తీర్పును అర్థం చేసుకోకూడదు.
బొగ్గు బ్లాకుల కేటాయింపు ఆడిట్, 2012
బొగ్గు బ్లాకుల కేటాయింపులో లోపాలను CAG ఆడిట్ ఎత్తిచూపింది. పోటీ బిడ్డింగ్ లేకుండా కేటాయింపులు జరపడం వల్ల ప్రైవేటు కేటాయింపుదారులకు కలిగిన ఆర్థిక లాభాలను అంచనా వేసింది. సాధారణ చెల్లింపు రసీదుల పరిశీలనకు మించి ప్రజా వనరుల కేటాయింపును నిశితంగా పరిశీలించడాన్ని ఇది వివరిస్తుంది. ఆ తరువాత బొగ్గు కేటాయింపులపై సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పులు వేర్వేరు న్యాయపరమైన నిర్ధారణలు; ఆడిట్ అంచనాను న్యాయస్థానం నిర్ధారించిన, వసూలు చేయదగిన నష్టంతో స్వయంచాలకంగా సమానంగా పరిగణించకూడదు.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది వాటిలో ఏది నేరుగా రాజ్యాంగం ద్వారా కాకుండా చట్టం ద్వారా నిర్దేశించబడింది?
- A. రాష్ట్రపతి ద్వారా CAG నియామకం
- B. కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలో తదుపరి పదవిని చేపట్టడానికి అనర్హత
- C. ఆరు సంవత్సరాలు లేదా 65 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చే వరకు, ఏది ముందైతే అది పదవీకాలంగా ఉండటం
- D. కేంద్ర ఆడిట్ నివేదికలను రాష్ట్రపతికి సమర్పించడం
ప్రశ్న 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. CAG సలహా మేరకు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఖాతాల రూపాన్ని రాష్ట్రపతి నిర్దేశిస్తారు. 2. అధికరణం 279 కింద నికర రాబడులకు సంబంధించి CAG ఇచ్చే ధ్రువీకరణ పత్రమే అంతిమమైనది. 3. సాధారణంగా వ్యయం చేయడానికి ముందు సంచిత నిధి నుంచి చేసే ప్రతి ఉపసంహరణకు CAG అనుమతి ఇస్తారు. ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 3
ఒక ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి ప్రాజెక్టు వనరులను సమర్థంగా వినియోగించిందా, ఉద్దేశించిన ఆరోగ్య సేవల ఫలితాలను సాధించిందా అనే అంశాలను ఒక ఆడిట్ పరిశీలిస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా దేనికి ఉదాహరణ?
- A. పనితీరు ఆడిట్
- B. శాసనసభ అనుమతి
- C. న్యాయ సమీక్ష
- D. నికర పన్ను రాబడుల ధ్రువీకరణ
మెయిన్స్: సమర్థవంతమైన ప్రజా ఆడిట్‌కు రాజ్యాంగపరమైన స్వాతంత్ర్యం అవసరమే అయినప్పటికీ, అది మాత్రమే సరిపోదు. భారత CAGకి సంబంధించి చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- శాసనసభ పట్ల ఆర్థిక జవాబుదారీతనాన్ని బలోపేతం చేసే స్వతంత్ర రాజ్యాంగ ప్రాధికారిగా CAGని పరిచయం చేయండి.
- పదవి నుంచి తొలగింపు విషయంలో రక్షణ, సంచిత నిధిపై భారిత వ్యయం, రక్షిత సేవా నిబంధనలు, తదుపరి ప్రభుత్వ పదవిని చేపట్టడంపై నిషేధాన్ని వివరించండి.
- నియమానుసరణ ఆడిట్, ఆర్థిక ఆడిట్, పనితీరు ఆడిట్ బాధ్యతలను స్థూలంగా వివరించండి.
- రికార్డులు, నిపుణుల సామర్థ్యం, నివేదికల సమర్పణలో జాప్యం, శాసనసభ తదుపరి చర్యలకు సంబంధించిన పరిమితులను చర్చించండి.
- ఆడిట్ నిర్ధారణలను కార్యనిర్వాహక నిర్ణయాలు, న్యాయపరమైన నిర్ధారణల నుంచి వేరు చేసి వివరించండి.
- సకాలంలో సమాచార వెల్లడి, కమిటీలకు మరింత బలమైన సహకారం, పారదర్శక నియామకాలు, తీసుకున్న చర్యలపై సమర్థవంతమైన పర్యవేక్షణను సిఫార్సు చేయండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India: Articles 148–151 and 279; Third Schedule; Seventh Schedule, Union List Entry 76.
- India Code: CAG’s Duties, Powers and Conditions of Service Act, 1971.
- Companies Act, 2013: Sections 139 and 143.
- CAG of India: Auditing Standards, Regulations on Audit and Accounts, and published audit reports.
- Lok Sabha Secretariat: Public Accounts Committee and Committee on Public Undertakings materials.