NCBC

1. పరిణామక్రమం, రాజ్యాంగ పునాది

భారతదేశంలో వాస్తవిక సమానత్వ సాధనకు ఉద్దేశించిన సంస్థాగత వ్యవస్థలో NCBC ఒక భాగం. అవకాశాలను న్యాయంగా పొందేలా నిర్ధారించడానికి అవసరమైన సందర్భాల్లో చారిత్రకంగా వెనుకబాటుతనానికి గురైన వర్గాల పట్ల భిన్నమైన విధానాన్ని అనుసరించడమే వాస్తవిక సమానత్వం. సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులు, షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల కోసం నిర్దిష్ట ప్రత్యేక నిబంధనలు కల్పించేందుకు అధికరణాలు 15(4), 15(5) వీలు కల్పిస్తాయి. రాజ్య సర్వీసుల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని వెనుకబడిన తరగతులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు అధికరణం 16(4) వీలు కల్పిస్తుంది. బలహీన వర్గాల, ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల విద్యా, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను ప్రోత్సహించాలని అధికరణం 46 రాజ్యాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.

ఇంద్రా సాహ్నీ వర్సెస్ భారత యూనియన్ (1992) కేసులో, క్రీమీ లేయర్‌ను మినహాయించడం సహా కొన్ని షరతులకు లోబడి కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో ఇతర వెనుకబడిన తరగతులకు 27 శాతం రిజర్వేషన్లను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది. వెనుకబడిన తరగతుల జాబితాల్లో అనర్హులను చేర్చడం, అర్హులను చేర్చకపోవడంపై వచ్చే ఫిర్యాదులను పరిశీలించేందుకు శాశ్వత యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని కూడా ఆదేశించింది. అనంతరం పార్లమెంటు జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ చట్టం, 1993ను రూపొందించింది.

చట్టబద్ధ కమిషన్ ప్రధానంగా జాబితాల్లో చేర్చాలనే అభ్యర్థనలను, అనర్హులను చేర్చడం లేదా అర్హులను చేర్చకపోవడంపై వచ్చే ఫిర్యాదులను పరిశీలించేది. 102వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 2018 అధికరణం 338Bని చేర్చి, NCBCకి రాజ్యాంగ హోదాతోపాటు రక్షణల అమలును పర్యవేక్షించే విస్తృత బాధ్యతను కల్పించింది. ఈ సవరణ అధికరణం 342A, అధికరణం 366(26C)లను కూడా చేర్చింది. 1993 చట్టాన్ని విడిగా రద్దు చేశారు. అందువల్ల ఈ పరివర్తనలో సంస్థాగత హోదా పెంపుతోపాటు వెనుకబడిన తరగతుల గుర్తింపునకు కొత్త రాజ్యాంగ చట్రం ఏర్పడటం కూడా ఇమిడి ఉంది.

• రాజ్యాంగ హోదా ఉన్నంత మాత్రాన NCBC న్యాయస్థానంగా గానీ, శాసన వ్యవస్థగా గానీ మారదు.
• అధికరణం 340 వెనుకబడిన తరగతుల విచారణ కమిషన్ల ఏర్పాటుకు వీలు కల్పిస్తుంది; ప్రస్తుత NCBCకి ఇది రాజ్యాంగ ఆధారం కాదు.

2. నిర్మాణం, నియామకం, సంస్థాగత స్థానం

అధికరణం 338B ప్రకారం ఒక అధ్యక్షుడు, ఒక ఉపాధ్యక్షుడు, మరో ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన ఐదుగురు సభ్యుల కమిషన్ ఉంటుంది. వీరిలో ప్రతి ఒక్కరినీ రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన నియామక పత్రం ద్వారా నియమిస్తారు. పార్లమెంటు చేసే ఏదైనా చట్టానికి లోబడి, రాష్ట్రపతి నియమాల ద్వారా వారి సేవా షరతులను, పదవీకాలాన్ని నిర్ణయిస్తారు. అందువల్ల రాజ్యాంగం స్వయంగా పదవీకాలానికి నిర్దిష్ట సంఖ్యాత్మక వ్యవధిని నిర్దేశించలేదు.

కమిషన్‌కు తన కార్యవిధానాన్ని తానే క్రమబద్ధీకరించుకునే అధికారం ఉంది. దీనివల్ల రాజ్యాంగ, వర్తించే చట్టపరమైన చట్రానికి లోబడి విచారణ సమావేశాలు, దర్యాప్తులు, సాక్ష్యాల సేకరణ, చర్చలను నిర్వహించుకోవచ్చు. అన్ని విధులను ఒకే పదవీధారికి అప్పగించడానికి బదులుగా, వెనుకబడిన తరగతులను ప్రభావితం చేసే అంశాలను సమష్టిగా పరిశీలించేందుకు తోడ్పడటమే కమిషన్‌ను బహుళ సభ్యులతో ఏర్పాటు చేయడంలోని ఉద్దేశం.

కేంద్ర స్థాయిలో సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ సంబంధిత పరిపాలనా వ్యవస్థగా వ్యవహరిస్తుంది. అయితే, కమిషన్ రాజ్యాంగపరమైన విధులను మంత్రిత్వ శాఖ చేపట్టే కార్యనిర్వాహక విధాన రూపకల్పన నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి. రిజర్వేషన్ నిబంధనలు, అమలు నిర్ణయాలు, శాసనపరమైన మార్పులను అధికారం కలిగిన ప్రభుత్వాలు లేదా శాసనసభలు చేపడతాయి; NCBC తనకు నిర్దేశించిన పరిధిలో దర్యాప్తు చేస్తుంది, మూల్యాంకనం చేస్తుంది, సలహాలు ఇస్తుంది.

• నియామకం చేసేది రాష్ట్రపతి; అధికారిక నియామక ప్రాధికారిగా ప్రధానమంత్రి కాదు.
• శాశ్వత సంస్థ అయిన NCBCని అధికరణం 340 కింద ఏర్పాటు చేసిన కాకా కాలేల్కర్ కమిషన్ లేదా మండల్ కమిషన్‌తో పొరబడవద్దు.

3. విధులు, విచారణ అధికారాలు మరియు నివేదికల సమర్పణ

రాజ్యాంగం, ఇతర చట్టాలు లేదా ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల కింద సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులకు కల్పించిన రక్షణలను NCBC దర్యాప్తు చేసి పర్యవేక్షిస్తుంది; వాటి అమలు తీరును మూల్యాంకనం చేస్తుంది. హక్కులు, రక్షణలను నిరాకరించడంపై వచ్చే నిర్దిష్ట ఫిర్యాదులను కూడా విచారిస్తుంది. ఏ సామాజిక వర్గాలను జాబితాలో చేర్చాలనే అంశాన్ని పరిశీలించడానికే ఈ విధి పరిధి పరిమితం కాదు; రక్షణ చర్యలు ఉద్దేశిత లబ్ధిదారులకు వాస్తవంగా చేరుతున్నాయా అనే అంశాన్ని అంచనా వేయడం కూడా ఇందులో భాగమే.

ఇది సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధి ప్రక్రియలో పాల్గొని, దానిపై సలహాలు ఇస్తుంది; కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలో సాధించిన పురోగతిని మూల్యాంకనం చేస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం, అలాగే తాను సముచితమని భావించిన ఇతర సందర్భాల్లో రాష్ట్రపతికి నివేదికలు సమర్పిస్తుంది. రక్షణలను సమర్థంగా అమలు చేయడానికి, రక్షణ, సంక్షేమం, సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధి కోసం చర్యలను సిఫార్సు చేయవచ్చు. పార్లమెంటు చట్టానికి లోబడి, రాష్ట్రపతి నియమాల ద్వారా ఇతర సంబంధిత విధులను నిర్దేశించవచ్చు.

రక్షణలపై దర్యాప్తు చేస్తున్నప్పుడు లేదా ఫిర్యాదులను విచారిస్తున్నప్పుడు, దావాను విచారించే సివిల్ కోర్టుకు ఉండే నిర్దిష్ట అధికారాలు దీనికి ఉంటాయి. వ్యక్తులకు సమన్లు జారీ చేయడం, పత్రాలను వెల్లడించి సమర్పించాలని కోరడం, ప్రమాణపత్రాల ద్వారా సాక్ష్యాలను స్వీకరించడం, ప్రభుత్వ రికార్డులను తెప్పించడం, సాక్షులను మరియు పత్రాలను పరిశీలించేందుకు కమిషన్లు జారీ చేయడం వీటిలో ఉన్నాయి. ఇటువంటి ప్రక్రియాపరమైన అధికారాలు వాస్తవాలను నిర్ధారించేందుకు తోడ్పడతాయి; అవి కమిషన్‌ను సాధారణ న్యాయనిర్ణయ అధికార పరిధి కలిగిన సివిల్ కోర్టుగా మార్చవు.

కమిషన్ నివేదికలతోపాటు, తీసుకున్న లేదా ప్రతిపాదించిన చర్యలను, సిఫార్సులను ఆమోదించకపోవడానికి కారణాలను వివరించే వివరణ పత్రాన్ని పార్లమెంటు ఉభయ సభలలో విడివిడిగా ఉంచేలా రాష్ట్రపతి చర్య తీసుకుంటారు. రాష్ట్రాలకు సంబంధించిన భాగాలను గవర్నర్‌కు పంపుతారు; గవర్నర్ వాటిని సంబంధిత వివరణ పత్రంతోపాటు రాష్ట్ర శాసనమండలి ముందు ఉంచుతారు. ఈ నివేదికల సమర్పణ వ్యవస్థ ప్రతి సిఫార్సును స్వయంచాలకంగా కట్టుబడి ఉండాల్సినదిగా మార్చదు; బదులుగా ప్రజల పట్ల, శాసన వ్యవస్థల పట్ల జవాబుదారీతనాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.

• అధికరణం 342A(3)కు సంబంధించిన మినహాయింపునకు లోబడి, సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులను ప్రభావితం చేసే ప్రధాన విధాన అంశాలపై కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కమిషన్‌ను సంప్రదించాలని అధికరణం 338B(9) నిర్దేశిస్తుంది.

4. 105వ సవరణ అనంతరం కేంద్ర, రాష్ట్ర జాబితాలు

అధికరణం 342A(1) ప్రకారం, రాష్ట్రపతి ఒక రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి సంబంధించి కేంద్ర జాబితాలో సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులను బహిరంగ ప్రకటన ద్వారా నిర్దేశించవచ్చు. రాష్ట్రానికి సంబంధించిన సందర్భంలో, ఆ రాష్ట్ర గవర్నర్‌ను సంప్రదించడం అవసరం. అధికరణం 342A(2) ప్రకారం, పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా ఒక తరగతిని ఆ కేంద్ర జాబితాలో చేర్చవచ్చు లేదా దాని నుంచి తొలగించవచ్చు. NCBC సలహా ఇచ్చినంత మాత్రాన రాజ్యాంగబద్ధమైన జాబితా సవరించబడదు.

మరాఠా రిజర్వేషన్‌కు సంబంధించిన జయశ్రీ లక్ష్మణరావు పాటిల్ వర్సెస్ మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి (2021) కేసులో, 102వ సవరణపై సుప్రీంకోర్టు మెజారిటీ న్యాయమూర్తులు ఇచ్చిన వ్యాఖ్యానం, వెనుకబడిన తరగతులను స్వతంత్రంగా గుర్తించే రాష్ట్రాల అధికారాన్ని పరిమితం చేసింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా పార్లమెంటు 105వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 2021ను తీసుకువచ్చింది. అధికరణం 342A(3) ఇప్పుడు ప్రతి రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం తన సొంత ప్రయోజనాల కోసం చట్టం ద్వారా ఒక జాబితాను రూపొందించి, నిర్వహించేందుకు స్పష్టంగా అనుమతిస్తుంది. ఈ జాబితాలోని నమోదులు కేంద్ర జాబితాలోని నమోదులకు భిన్నంగా ఉండవచ్చు.

105వ సవరణ కేంద్ర జాబితా కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రయోజనాల కోసం వర్తిస్తుందని కూడా స్పష్టం చేసింది; అధికరణం 366(26C)లోని నిర్వచనాన్ని సవరించింది. అధికరణం 338B(9)లో ఒక మినహాయింపు నిబంధనను చేర్చి, అధికరణం 342A(3)కు సంబంధించిన ప్రయోజనాలను ఆ సంప్రదింపు అవసరం నుంచి మినహాయించింది. అందువల్ల, రాష్ట్ర జాబితాను స్వతంత్రంగా రూపొందించడానికి ఈ నిబంధన కింద జాతీయ కమిషన్‌ను సంప్రదించాల్సిన అవసరం లేదు.

పరీక్షల దృష్ట్యా, రాష్ట్ర జాబితాలో గుర్తింపు పొందినంత మాత్రాన కేంద్ర OBC రిజర్వేషన్‌కు అర్హత స్వయంచాలకంగా లభించదని గుర్తుంచుకోవాలి. వర్తించే జాబితా, నాన్-క్రీమీ లేయర్‌కు సంబంధించిన అవసరాలు, ఇతర అర్హతా షరతులు అన్నింటినీ పరిశీలించాలి. మరోవైపు, కేంద్ర జాబితా ఉన్నంత మాత్రాన రాజ్యాంగం గుర్తించిన రాష్ట్ర స్థాయి గుర్తింపు అధికారం రద్దు కాదు.

• కేంద్ర జాబితాలో మార్పు: పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా.
• రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం తన సొంత ప్రయోజనాల కోసం రూపొందించుకునే జాబితా: అధికరణం 342A(3).
• 105వ సవరణ గుర్తింపు అధికారాన్ని పునరుద్ధరించింది; ప్రతి రిజర్వేషన్ చర్యకు స్వయంచాలకంగా చట్టబద్ధత కల్పించలేదు.

5. ప్రాముఖ్యత మరియు పరీక్షల దృష్ట్యా గుర్తించాల్సిన తేడాలు

ఫిర్యాదులపై విచారణలు, మూల్యాంకనం, శాసనమండలులకు నివేదికల సమర్పణ ద్వారా కమిషన్ సామాజిక న్యాయాన్ని సంస్థాగత పరిశీలనతో అనుసంధానిస్తుంది. దాని ప్రభావశీలత విశ్వసనీయ ఆధారాలు, పారదర్శక ప్రమాణాలు, సకాలంలో ప్రభుత్వ స్పందనలు, ఆమోదించిన సిఫార్సుల అమలుపై ఆధారపడి ఉంటుంది. రాజ్యాంగ గుర్తింపు దాని స్థాయిని బలోపేతం చేస్తుంది. అయితే, అసంపూర్ణ సమాచారం లేదా పరిహార చర్యల్లో జాప్యం వంటి ఆచరణాత్మక పరిమితులను తొలగించదు.

వెనుకబడిన తరగతుల గుర్తింపు, రిజర్వేషన్ల రూపకల్పన పరస్పర సంబంధం కలిగినవే అయినప్పటికీ, చట్టపరంగా వేర్వేరు అంశాలు. ఒక సముదాయాన్ని జాబితాలో చేర్చినంత మాత్రాన రిజర్వేషన్ శాతం నిర్ణయించబడదు; ప్రతి ఉద్యోగ సందర్భంలో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేదని నిర్ధారణ కాదు; న్యాయస్థానాలు నిర్దేశించిన అవసరాలను అధిగమించడమూ సాధ్యం కాదు. అదేవిధంగా, కేవలం ఆర్థిక బలహీనతను సామాజిక, విద్యాపరమైన వెనుకబాటుతనంతో సమానంగా పరిగణించలేము: ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు రిజర్వేషన్ 103వ సవరణ ద్వారా చేర్చిన అధికరణాలు 15(6), 16(6)పై ఆధారపడి ఉంటుంది.

సంస్థాగత విభజనను గుర్తుంచుకోండి: అధికరణం 338 జాతీయ షెడ్యూల్డ్ కులాల కమిషన్‌కు, అధికరణం 338A జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్‌కు, అధికరణం 338B NCBCకి సంబంధించినవి. ఈ సంస్థలు రక్షణ చర్యల అమలును పర్యవేక్షిస్తాయి. కాగా, అధికరణాలు 341, 342, 342A ఆయా వర్గాల గుర్తింపునకు సంబంధించిన వ్యవస్థలను నిర్దేశిస్తాయి.

• సాధారణంగా పొరబడే అంశాలు: రాజ్యాంగ హోదాను కట్టుబడి ఉండాల్సిన న్యాయనిర్ణయ అధికారంతోనూ, రాష్ట్ర జాబితాలో చేర్చబడటాన్ని కేంద్ర జాబితాలో చేర్చబడటంతోనూ, అధికరణం 340 కింద ఏర్పాటు చేసే కమిషన్లను అధికరణం 338Bతోనూ గందరగోళపరచుకోవడం.

సాధన ప్రశ్నలు