వేర్వేరు నమూనాలతో కలిపి ముద్రించిన తపాలా బిళ్లల జత (సె-టెనెంట్ జత)లోని ఒక బిళ్ల
Credit: Post of India · GODL-India · source
భారతదేశంలోని న్యూఢిల్లీలో రాజ్‌పథ్‌పై ఉన్న ప్రభుత్వ భవనాల సముదాయం
Credit: A.Savin · FAL · source
1. రాజ్యాంగపరమైన స్థానం, సంస్థాగత పరిణామం
జాతీయ షెడ్యూల్డ్ కులాల కమిషన్ అనేది షెడ్యూల్డ్ కులాలకు కల్పించిన రక్షణలు సమర్థంగా అమలయ్యేలా చూడటానికి ఉద్దేశించిన రాజ్యాంగబద్ధ పర్యవేక్షణ సంస్థ. దీని అధికారాలు సాధారణ పార్లమెంటు చట్టం లేదా కార్యనిర్వాహక తీర్మానం నుంచి కాకుండా, నేరుగా అధికరణం 338 నుంచి సంక్రమిస్తాయి. అందువల్ల ఇది జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ వంటి చట్టబద్ధ సంస్థకు భిన్నంగా, రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థగా ఉంది. NCSC మంత్రిత్వ శాఖ గానీ, నేర దర్యాప్తు సంస్థ గానీ, న్యాయస్థానం గానీ కాదు; షెడ్యూల్డ్ కులాల పట్ల ప్రభుత్వ అధికారులు తమ బాధ్యతలను నెరవేరుస్తున్నారా లేదా అనే విషయాన్ని ఇది పర్యవేక్షిస్తుంది.
మూల రాజ్యాంగం షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల కోసం రాష్ట్రపతి నియమించే ఒక ప్రత్యేక అధికారి పదవిని ఏర్పాటు చేసింది. ఆ అధికారి రాజ్యాంగ రక్షణలకు సంబంధించిన అంశాలను విచారించి, వాటి అమలుపై నివేదికలు సమర్పించేవారు. రాజ్యాంగ (65వ సవరణ) చట్టం, 1990 ఈ వ్యవస్థ స్థానంలో బహుళ సభ్యులతో కూడిన జాతీయ షెడ్యూల్డ్ కులాలు మరియు షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. ఇది రక్షణల అమలును పర్యవేక్షించడానికి, అభివృద్ధి చర్యలను సమీక్షించడానికి ఉద్దేశించిన సంస్థాగత వ్యవస్థను బలోపేతం చేసింది.
ఆ తరువాత రాజ్యాంగ (89వ సవరణ) చట్టం, 2003 ఉమ్మడి కమిషన్‌ను రెండు వేర్వేరు కమిషన్లుగా విభజించింది. ప్రస్తుతం అధికరణం 338 NCSC ఏర్పాటుకు, అధికరణం 338A జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ ఏర్పాటుకు వీలు కల్పిస్తున్నాయి. ఈ ప్రత్యేక కమిషన్లు 19 ఫిబ్రవరి 2004న కార్యకలాపాలు ప్రారంభించాయి. ఈ తేడా ముఖ్యమైనది: రెండూ రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థలే అయినప్పటికీ, ఏదీ మరొకదానికి అధీనంలో ఉండదు. 102వ సవరణ ద్వారా చేర్చిన అధికరణం 338B కింద జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ విడిగా ఏర్పాటు చేయబడింది.
- NCSC: షెడ్యూల్డ్ కులాలు, అధికరణం 338.
- NCST: షెడ్యూల్డ్ తెగలు, అధికరణం 338A.
- NCBC: సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులు, అధికరణం 338B.
2. నిర్మాణం, నియామకం మరియు సంస్థాగత రూపకల్పన
అధికరణం 338 ప్రకారం ఒక అధ్యక్షుడు, ఒక ఉపాధ్యక్షుడు, మరో ముగ్గురు సభ్యులు ఉంటారు; వీరితో మొత్తం సభ్యుల సంఖ్య ఐదు అవుతుంది. వీరందరినీ రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన నియామక పత్రం ద్వారా నియమిస్తారు. ప్రధానమంత్రి, ప్రతిపక్ష నాయకుడు లేదా భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తితో కూడిన ఎంపిక కమిటీని రాజ్యాంగం నిర్దేశించలేదు. ఇతర కమిషన్లకు సంబంధించిన నియామక విధానాలు NCSCకి కూడా వర్తిస్తాయని అభ్యర్థులు భావించకూడదు.
పార్లమెంటు రూపొందించే ఏదైనా చట్టానికి లోబడి, సేవా నిబంధనలు మరియు పదవీకాలం రాష్ట్రపతి రూపొందించే నియమాల ద్వారా నిర్ణయించబడతాయి. వర్తించే నియమాల ప్రకారం సభ్యుల పదవీకాలం మూడు సంవత్సరాలు. రాజ్యాంగ పాఠ్యానికి, దాని కింద రూపొందించిన అధీన నియమాలకు మధ్య తేడాను గుర్తించడం ముఖ్యం: ఐదుగురు సభ్యులతో కూడిన నిర్మాణాన్ని అధికరణం 338 నిర్దేశిస్తుంది; అయితే మూడు సంవత్సరాల పదవీకాలాన్ని ఆ అధికరణంలోనే నిర్ణయించలేదు.
తన కార్యవిధానాన్ని స్వయంగా నియంత్రించుకునే రాజ్యాంగపరమైన అధికారం కమిషన్‌కు ఉంది. దాని ప్రధాన కార్యాలయం, క్షేత్రస్థాయి కార్యాలయాలు ఫిర్యాదుల పరిష్కారం, విచారణలు, సంస్థాగత సమీక్షలు, ప్రభుత్వాలతో సంప్రదింపులకు తోడ్పడతాయి. అయితే, రాజ్యాంగ హోదా ఉన్నంత మాత్రాన ఇతర రాజ్యాంగ సంస్థలన్నింటికీ ఉన్న స్వతంత్రతా రక్షణలు దీనికి స్వయంచాలకంగా లభించవు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తికి వర్తించే తొలగింపు విధానంతో సమానమైన విధానాన్ని అధికరణం 338 నిర్దేశించలేదు. ఆచరణలో దీని ప్రభావశీలత సకాలంలో నియామకాలు చేపట్టడం, సిబ్బంది లభ్యత, సమాచారాన్ని పొందగలగడం, ప్రభుత్వం తదుపరి చర్యలు తీసుకోవడంపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.
- నియామకం రాష్ట్రపతి చేస్తారు; గవర్నర్ లేదా పార్లమెంటు కాదు.
- NCSC అనేది రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన ఐదు పదవులతో కూడిన బహుళ సభ్య సంస్థ.
- రాజ్యాంగబద్ధ హోదాను, తప్పనిసరిగా అమలు చేయాల్సిన తీర్పులు ఇచ్చే అధికారంతో గందరగోళపరచవద్దు.
3. విధులు మరియు అది పర్యవేక్షించే రక్షణలు
అధికరణం 338(5) ప్రకారం, రాజ్యాంగం, ఇతర చట్టాలు లేదా ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ద్వారా షెడ్యూల్డ్ కులాలకు కల్పించిన రక్షణలకు సంబంధించిన అంశాలను NCSC దర్యాప్తు చేసి, పర్యవేక్షిస్తుంది. ఈ రక్షణలు ఆచరణలో ఎలా పనిచేస్తున్నాయో మూల్యాంకనం చేస్తుంది. అందువల్ల, దాని విధుల పరిధి రిజర్వేషన్లకే పరిమితం కాదు: వివక్ష నుంచి రక్షణ, సంక్షేమ చర్యలను పొందే అవకాశం, కుల ఆధారిత వెలివేత మరియు హింసను నిరోధించే చట్టాల అమలు కూడా ఇందులో భాగమే.
షెడ్యూల్డ్ కులాల హక్కులు, రక్షణలను నిరాకరించడంపై వచ్చే నిర్దిష్ట ఫిర్యాదులను కమిషన్ విచారిస్తుంది. ఈ ఫిర్యాదులు నియామకాలు, పదోన్నతులు, విద్యావకాశాలు, వివక్షాపూరిత ప్రవర్తన లేదా రక్షణాత్మక చట్టాలను అమలు చేయడంలో అధికారుల వైఫల్యాలకు సంబంధించినవి కావచ్చు. ఒక నిర్దిష్ట హక్కు వాదన చట్టపరంగా చెల్లుబాటు అవుతుందా లేదా అనేది వర్తించే రాజ్యాంగ నిబంధనలు, చట్టాలు, సర్వీసు నియమాలు, న్యాయస్థాన తీర్పులపై ఆధారపడి ఉంటుంది; NCSCను ఆశ్రయించినంత మాత్రాన ఆ హక్కు ఉన్నట్లు నిర్ధారణ కాదు.
షెడ్యూల్డ్ కులాల సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధికి సంబంధించిన ప్రణాళికా ప్రక్రియలో NCSC పాల్గొని, సలహాలు కూడా ఇస్తుంది. కేంద్రం, రాష్ట్రాల పరిధిలో వారి అభివృద్ధిని మూల్యాంకనం చేస్తుంది. రక్షణలను సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి, వారి రక్షణ, సంక్షేమం, అభ్యున్నతికి అవసరమైన చర్యలను సిఫారసు చేస్తుంది. పార్లమెంటు చట్టానికి లోబడి, ఈ లక్ష్యాలకు సంబంధించిన అదనపు విధులను రాష్ట్రపతి నిర్దేశించవచ్చు.
సంబంధిత రక్షణల్లో అస్పృశ్యతను నిర్మూలించే అధికరణం 17; విద్యలో ప్రత్యేక నిబంధనలకు సంబంధించిన అధికరణాలు 15(4), 15(5); ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, పదోన్నతుల్లో రిజర్వేషన్లకు సంబంధించిన అధికరణాలు 16(4), 16(4A); ఆదేశిక సూత్రమైన అధికరణం 46; పరిపాలనా సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా ప్రభుత్వ సర్వీసుల్లో SC/STల హక్కు వాదనలకు సంబంధించిన అధికరణం 335 ఉన్నాయి. ముఖ్యమైన చట్టాల్లో పౌర హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1955 మరియు షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల (అత్యాచారాల నిరోధక) చట్టం, 1989 ఉన్నాయి.
- షెడ్యూల్డ్ కులాలను ప్రభావితం చేసే అన్ని ప్రధాన విధానపరమైన అంశాలపై కేంద్ర ప్రభుత్వం, ప్రతి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం NCSCను సంప్రదించాలని అధికరణం 338(9) నిర్దేశిస్తుంది.
- నిర్దేశిత విధాన పరిధిలో సంప్రదింపులు తప్పనిసరి; అయితే, ఇది సాధారణ వీటో అధికారాన్ని కల్పించదు.
- NCSC స్వయంగా షెడ్యూల్డ్ కులాల జాబితాలను మార్చలేదు: వాటిలో చేర్పు లేదా తొలగింపు అధికరణం 341 ప్రకారం జరుగుతుంది. రాష్ట్రపతి తొలుత జాబితాను నిర్దేశించిన తరువాత, అందులో మార్పులకు పార్లమెంటు చట్టం అవసరం.
4. దర్యాప్తు అధికారాలు, వాటి పరిమితులు
అధికరణం 338(5)(a), (b) కింద రక్షణలను పరిశోధిస్తున్నప్పుడు లేదా నిర్దిష్ట ఫిర్యాదులపై విచారణ జరుపుతున్నప్పుడు, అధికరణం 338(8)లో పేర్కొన్న అంశాలకు సంబంధించి దావాను విచారించే సివిల్ కోర్టుకు ఉండే అధికారాలు NCSCకి ఉంటాయి. వ్యక్తులకు సమన్లు జారీ చేయడం, వారి హాజరును నిర్బంధించడం, ప్రమాణపూర్వకంగా వారిని విచారించడం, పత్రాలను వెల్లడించాలని, సమర్పించాలని ఆదేశించడం, ప్రమాణపత్రాల ద్వారా సాక్ష్యాలను స్వీకరించడం, ప్రభుత్వ రికార్డులను తెప్పించుకోవడం, సాక్షులను విచారించడానికి, పత్రాలను పరిశీలించడానికి కమిషన్లు జారీ చేయడం ఈ అధికారాల్లో ఉన్నాయి.
ఇవి సాక్ష్యాలను సేకరించడానికి, విచారణలు నిర్వహించడానికి ఉద్దేశించిన ప్రక్రియాపరమైన అధికారాలు. ఇవి NCSCని సాధారణ అధికార పరిధిని వినియోగించే సివిల్ కోర్టుగా మార్చవు. కమిషన్ ఒక నిందితుడిని దోషిగా నిర్ధారించలేదు, క్రిమినల్ శిక్ష విధించలేదు లేదా సమర్థ న్యాయస్థానం లేదా ట్రైబ్యునల్ అధికార పరిధిని భర్తీ చేయలేదు. దాని సిఫార్సులు స్వయంచాలకంగా అమలు చేయదగిన డిక్రీలుగా లేదా ఉద్యోగ సేవా చట్టాలకు సంబంధించిన బంధనకరమైన ఆదేశాలుగా పనిచేయవు.
ఆల్ ఇండియా ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్ SC అండ్ ST ఎంప్లాయీస్ వెల్ఫేర్ అసోసియేషన్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 1996 కేసులో, అప్పటి ఉమ్మడి కమిషన్‌కు ఉన్న సివిల్ కోర్టు అధికారాల్లో నిషేధాజ్ఞ జారీ చేసే అధికారం లేదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. దర్యాప్తు అధికారానికి, న్యాయనిర్ణయానికి మధ్య తేడాను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ఇప్పటికీ ముఖ్యమైన మార్గదర్శకంగా ఉంది. కేవలం సాక్షులను పిలిపించే లేదా రికార్డులను తెప్పించుకునే అధికారాన్ని ఉటంకించడం ద్వారా మధ్యంతర నిరోధక ఆదేశాన్ని సమర్థించలేరు.
అదేవిధంగా, రిజర్వేషన్ విధానాన్ని రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడే అమలు చేయాలి. అధికరణం 30(1) కింద రక్షణ పొందే మైనారిటీ విద్యాసంస్థలను, రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు వీలు కల్పించే తన నిబంధన పరిధి నుంచి అధికరణం 15(5) స్పష్టంగా మినహాయిస్తుంది. ఒక సిఫార్సు ద్వారా ఈ మినహాయింపును NCSC అధిగమించలేదు. చట్టబద్ధంగా అందుబాటులో ఉన్న రక్షణల అమలును పర్యవేక్షించడం, ఉల్లంఘనలను గుర్తించడం, సమర్థ అధికారుల నుంచి దిద్దుబాటు చర్యలను కోరడం దాని పాత్ర; స్వతంత్రంగా కొత్త రిజర్వేషన్ బాధ్యతలను సృష్టించడం కాదు.
- సివిల్ కోర్టు అధికారాలు: సాక్ష్యాల సేకరణ మరియు నిర్దేశిత విచారణ విధానాలు.
- ప్రదానం చేయని అధికారాలు: సాధారణ నిషేధాజ్ఞలు జారీ చేసే అధికారం, క్రిమినల్ కేసులను విచారించే అధికారం లేదా రాజ్యాంగ రక్షణలను తిరగరాసే అధికారం.
- సిఫార్సులు చట్టపరంగా బంధనకరమైనవి కాకపోయినా, వాటికి రాజ్యాంగపరమైన ప్రాధాన్యం ఉంటుంది; ప్రభుత్వం వాటిని గంభీరంగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
5. నివేదికల సమర్పణ, జవాబుదారీతనం, ప్రభావశీలత
NCSC ఏటా, అలాగే తాను సముచితమని భావించే ఇతర సమయాల్లో రాష్ట్రపతికి నివేదికలను సమర్పిస్తుంది. కేంద్రానికి సంబంధించిన సిఫార్సులపై తీసుకున్న లేదా తీసుకోవాలని ప్రతిపాదించిన చర్యలను, ఏదైనా సిఫార్సును అంగీకరించకపోవడానికి గల కారణాలను వివరించే వివరణ పత్రంతో పాటు, ఈ నివేదికలను పార్లమెంటు ఉభయ సభల ముందు ఉంచేలా రాష్ట్రపతి చర్య తీసుకుంటారు. అందువల్ల, నివేదికలను మొదట స్వీకరించేది రాష్ట్రపతి కాగా, పార్లమెంటరీ పరిశీలన విస్తృతమైన జవాబుదారీతన వ్యవస్థను అందిస్తుంది.
ఒక నివేదిక రాష్ట్ర ప్రభుత్వ బాధ్యత పరిధిలోని అంశాలకు సంబంధించినదైతే, దాని ప్రతిని గవర్నర్‌కు పంపుతారు. ఆ నివేదికపై తీసుకున్న లేదా తీసుకోవాలని ప్రతిపాదించిన చర్యలను, సిఫార్సులను ఆమోదించకపోవడానికి గల కారణాలను వివరించే వివరణ పత్రంతో సహా గవర్నర్ దానిని రాష్ట్ర శాసనమండలి ముందు ఉంచేలా చేస్తారు. ఈ ఏర్పాటు సమాఖ్య వ్యవస్థలో బాధ్యతల విభజనను ప్రతిబింబిస్తుంది: పోలీసు వ్యవస్థ, స్థానిక పరిపాలన, విద్య, సంక్షేమ సేవల అందజేతకు సంబంధించిన అనేక అంశాల్లో రాష్ట్ర అధికార యంత్రాంగం చర్యలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది.
కమిషన్ ప్రభావశీలతను కేవలం ఫిర్యాదుల సంఖ్య ఆధారంగా కాకుండా, ఉల్లంఘనల సరిదిద్దడం, విచారణల నాణ్యత, సకాలంలో విధానపరమైన సంప్రదింపులు, సిఫార్సుల అమలు ఆధారంగా అంచనా వేయాలి. అధికారిక స్పందనల్లో ఆలస్యం, ఖాళీలు, బలహీనమైన తదుపరి చర్యలు, దుర్బల వర్గాల్లో తగిన అవగాహన లేకపోవడం దాని ప్రభావాన్ని తగ్గించవచ్చు. సిఫార్సుల అమలు స్థితిని ప్రజలు మెరుగ్గా తెలుసుకోగల ఏర్పాటు, సులభంగా అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదు మార్గాలు, తగిన సిబ్బంది గల క్షేత్రస్థాయి కార్యాలయాలు, శాసన వ్యవస్థలు నివేదికలను క్రమం తప్పకుండా పరిశీలించడం ద్వారా పర్యవేక్షణను న్యాయాధికారంతో కలగలపకుండా జవాబుదారీతనాన్ని బలోపేతం చేయవచ్చు.
- ప్రిలిమ్స్‌లో పొరపాటుకు దారితీసే అంశం: నివేదికలను రాష్ట్రపతికి సమర్పిస్తారు; తొలుత స్పీకర్‌కు లేదా ప్రధానమంత్రికి కాదు.
- ఒక రాష్ట్రానికి సంబంధించిన నివేదికను గవర్నర్ ద్వారా రాష్ట్ర శాసనసభ ముందు ఉంచుతారు.
- సిఫార్సులను తిరస్కరించడానికి గల కారణాలను సంబంధిత నివేదిక సమర్పణ ప్రక్రియలో తప్పనిసరిగా పొందుపరచాలి.
కాలరేఖ
1950
అధికరణం 338 తొలుత షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల కోసం ఒక ప్రత్యేక అధికారి ఏర్పాటుకు వీలు కల్పించింది.
1990
65వ సవరణ షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల కోసం బహుళ సభ్యులతో కూడిన జాతీయ కమిషన్ ఏర్పాటుకు వీలు కల్పించింది.
2003
89వ సవరణ షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల కోసం వేర్వేరు కమిషన్ల ఏర్పాటుకు వీలు కల్పించింది.
19 February 2004
వేర్వేరు NCSC, NCST ఉనికిలోకి వచ్చాయి.
ఫిర్యాదు నుంచి జవాబుదారీతనం వరకు సాధారణ ప్రక్రియ
- 1. షెడ్యూల్డ్ కులాలకు చెందిన హక్కు లేదా రక్షణను నిరాకరించారని ఒక ఫిర్యాదులో ఆరోపించబడుతుంది.
- 2. NCSC ఈ అంశాన్ని పరిశీలించి, బాధ్యత వహించే అధికారి లేదా సంస్థ నుంచి నివేదికలు లేదా రికార్డులను కోరుతుంది.
- 3. అవసరమైన సందర్భాల్లో, అధికరణం 338(8) కింద గల అధికారాలను ఉపయోగించి విచారణ నిర్వహిస్తుంది.
- 4. విచారణలో వెల్లడైన అంశాలను నమోదు చేసి, దిద్దుబాటు చర్యలను తీసుకోవాలని సమర్థ అధికారులకు సిఫార్సు చేస్తుంది.
- 5. సిఫార్సుల అమలును అనుసరిస్తుంది; ముఖ్యమైన అంశాలను రాష్ట్రపతికి సమర్పించే నివేదికల్లో చేర్చవచ్చు.
- 6. నివేదికలను, తీసుకున్న చర్యలకు సంబంధించిన వివరణ పత్రాలను పార్లమెంటు లేదా సంబంధిత రాష్ట్ర శాసనసభ ముందు ఉంచుతారు.
| సంస్థ | చట్టపరమైన ఆధారం | ప్రధాన దృష్టి |
|---|---|---|
| NCSC | అధికరణం 338 | షెడ్యూల్డ్ కులాలకు రక్షణలు, వారి అభివృద్ధి |
| NCST | అధికరణం 338A | షెడ్యూల్డ్ తెగలకు రక్షణలు, వారి అభివృద్ధి |
| NCBC | అధికరణం 338B | సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులకు రక్షణలు, వారి అభివృద్ధి |
| NHRC | మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993 | మానవ హక్కుల పరిరక్షణ, ప్రోత్సాహం |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్ ఉద్యోగుల కేసు: విచారణ అనేది న్యాయనిర్ణయం కాదు
ఆల్ ఇండియా ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్ SC మరియు ST ఎంప్లాయీస్ వెల్ఫేర్ అసోసియేషన్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా, 1996 కేసులో, అప్పటి ఉమ్మడి SC/ST కమిషన్ అధికారాలను సుప్రీంకోర్టు పరిశీలించింది. నిర్దిష్ట సివిల్ కోర్టు అధికారాలను కల్పించినంత మాత్రాన నిషేధాజ్ఞ జారీ చేసే అధికారం లభించదని తీర్పునిచ్చింది. అధికారులను హాజరుకావాలని ఆదేశించడం, రికార్డులను సమర్పించాలని కోరడం వంటి NCSC అధికారాలను, చట్టబద్ధంగా అమలు చేయదగిన మధ్యంతర ఉపశమనం కల్పించే న్యాయస్థాన అధికారంతో ఎందుకు సమానంగా భావించకూడదో ఈ కేసు వివరిస్తుంది.
గత సంవత్సర ప్రశ్నలు
2018 · GS-II: మతపరమైన మైనారిటీ సంస్థల్లో షెడ్యూల్డ్ కులాలకు రాజ్యాంగం కల్పించిన రిజర్వేషన్ల అమలును జాతీయ షెడ్యూల్డ్ కులాల కమిషన్ నిర్బంధంగా అమలు చేయించగలదా? పరిశీలించండి.
- అధికరణం 338 కింద NCSC పర్యవేక్షణ, విచారణ విధులను వివరించండి.
- దర్యాప్తు కోసం కల్పించిన సివిల్ కోర్టు అధికారాలకు, చట్టబద్ధంగా కట్టుబడి ఉండాల్సిన తీర్పులు ఇచ్చే అధికారానికి మధ్య తేడాను వివరించండి.
- అధికరణం 30(1) కింద మైనారిటీల విద్యా హక్కులను చర్చించండి.
- అధికరణం 15(5)లో మైనారిటీ విద్యాసంస్థలకు స్పష్టంగా పేర్కొన్న మినహాయింపును గుర్తించండి.
- NCSC స్వతంత్రంగా రాజ్యాంగ రక్షణలను అధిగమించలేదని లేదా వర్తించే చట్ట పరిధికి మించి రిజర్వేషన్లను విధించలేదని ముగింపులో పేర్కొనండి.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
NCSCకి సంబంధించి, కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. ఇందులో ఒక అధ్యక్షుడు, ఒక ఉపాధ్యక్షుడు, మరో ముగ్గురు సభ్యులు ఉంటారు. 2. దీని సభ్యులను రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన నియామక పత్రం ద్వారా నియమిస్తారు. 3. ప్రతి సభ్యుని పదవీకాలాన్ని మూడు సంవత్సరాలుగా అధికరణం 338 స్వయంగా నిర్దేశిస్తుంది. ఏ వాక్యాలు సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
షెడ్యూల్డ్ కులాలకు కల్పించిన రక్షణలు నిరాకరించబడటంపై విచారణ జరిపేటప్పుడు, కింది వాటిలో ఏది NCSC రాజ్యాంగపరమైన అధికారాల పరిధిలోకి వస్తుంది?
- A. SC/ST అత్యాచారాల నిరోధక చట్టం కింద ఒక నేరానికి పాల్పడిన అధికారిని దోషిగా నిర్ధారించడం
- B. సివిల్ కోర్టు అధికారాలు ఉన్నాయనే కారణంతోనే కట్టుబడి ఉండవలసిన నిషేధాజ్ఞను జారీ చేయడం
- C. ఒక వ్యక్తికి సమన్లు జారీ చేసి, ఆ వ్యక్తిని ప్రమాణపూర్వకంగా విచారించడం
- D. నోటిఫికేషన్ ద్వారా ఒక సామాజిక వర్గాన్ని షెడ్యూల్డ్ కులాల జాబితాలో చేర్చడం
ప్రశ్న 3
కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. NCSC తన వార్షిక నివేదికలను నేరుగా పార్లమెంటు ఉభయ సభలకు సమర్పిస్తుంది. 2. షెడ్యూల్డ్ కులాలపై ప్రభావం చూపే అన్ని ప్రధాన విధానపరమైన అంశాలపై ప్రతి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం NCSCని సంప్రదించాలి. 3. శాసనమండలి ముందు ఉంచే సంబంధిత నివేదికతో పాటు సమర్పించే వివరణ పత్రంలో సిఫార్సులను ఆమోదించకపోవడానికి గల కారణాలను చేర్చాలి. ఏ వాక్యాలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: NCSC రాజ్యాంగపరమైన ప్రాముఖ్యత న్యాయనిర్ణయం చేయడంలో కాకుండా పర్యవేక్షణ, జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించడంలో ఉంది. దాని అధికారాలు, పరిమితులు, ప్రభావశీలతను మెరుగుపరిచే చర్యలను చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- అధికరణం 338ను, ఐదుగురు సభ్యులతో కూడిన రాజ్యాంగ సంస్థను పరిచయం చేయండి.
- పర్యవేక్షణ, ఫిర్యాదులపై విచారణ, అభివృద్ధిపై సలహాలు, తప్పనిసరి విధానపరమైన సంప్రదింపులను వివరించండి.
- 1996 నాటి ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్ కేసును ఉటంకిస్తూ, నిర్దిష్ట సివిల్ కోర్టు అధికారాలకు, న్యాయపరమైన పరిహారాలకు మధ్య తేడాను వివరించండి.
- రాష్ట్రపతికి నివేదికల సమర్పణను, కేంద్ర, రాష్ట్ర స్థాయుల్లో శాసన వ్యవస్థల పరిశీలనను వివరించండి.
- ఆలస్యాలు, సిబ్బంది కొరత వల్ల కలిగే పరిమితులు, తగిన తదుపరి చర్యలు లేకపోవడాన్ని గుర్తించండి.
- సకాలంలో నియామకాలు, సిఫార్సుల అమలు స్థితి పర్యవేక్షణ, సులభంగా అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థలు, శాసన వ్యవస్థల సమీక్షను సూచించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India, Legislative Department: Articles 17, 30, 46, 335, 338 and 341.
- National Commission for Scheduled Castes official website: functions, powers, procedural rules and annual reports.
- Constitution (65th Amendment) Act, 1990 and Constitution (89th Amendment) Act, 2003.
- India Code: Protection of Civil Rights Act, 1955 and Scheduled Castes and Scheduled Tribes (Prevention of Atrocities) Act, 1989.
- M. Laxmikanth, Indian Polity: chapter on the National Commission for Scheduled Castes.
- Supreme Court judgment: All India Indian Overseas Bank SC and ST Employees’ Welfare Association v. Union of India, 1996.