భారత సుప్రీంకోర్టు అంతర్భాగం, భగవాన్‌దాస్ రోడ్, న్యూఢిల్లీ
Credit: Pinakpani · CC BY-SA 4.0 · source
భారతదేశంలోని 130 మంది ప్రజలు రూపొందించిన, భారత గణతంత్రంలోని 130 కోట్ల మంది పౌరులు ఆమోదించి అనుసరిస్తున్న రాజ్యాంగం. 15 ఆగస్టు-1947న సుదీర్ఘ బ్రిటిష్ పాలన నుంచి భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం లభించింది. భారత రాజ్యాంగం
Credit: http://legislative.gov.in/constitution-of-india Government of India · CC BY-SA 4.0 · source
1. అర్థం మరియు రాజ్యాంగపరమైన పునాది
రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా రాజ్యాంగం తన మౌలిక స్వరూపాన్ని కోల్పోయేంతగా మార్చలేమని మౌలిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం నిర్దేశిస్తుంది. అధికరణం 368 కింద పార్లమెంటు రాజ్యాంగ నిర్మాణాధికారాన్ని వినియోగిస్తుంది. అయితే, ఇది రాజ్యాంగం నుంచి సంక్రమించిన అధికారమే తప్ప, రాజ్యాంగానికి అతీతంగా ఉండే అపరిమిత అధికారం కాదు. అందువల్ల, ఈ సిద్ధాంతం ప్రస్తుత రాజ్యాంగ వ్యవస్థను సవరించడానికి, దానిని నాశనం చేయడానికి లేదా దాని స్థానంలో మరో వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడానికి మధ్య తేడాను స్పష్టం చేస్తుంది.
అధికరణం 368 ప్రకారం ప్రతి సభలో ప్రత్యేక మెజారిటీ అవసరం: సభ మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యలో మెజారిటీతోపాటు, హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యుల్లో కనీసం మూడింట రెండు వంతుల మద్దతు ఉండాలి. నిర్దేశిత సమాఖ్య నిబంధనలను ప్రభావితం చేసే సవరణలకు అదనంగా కనీసం సగం రాష్ట్రాల శాసనసభల ఆమోదం అవసరం. రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుపై ఉభయ సభల మధ్య భేదాభిప్రాయాలను పరిష్కరించడానికి సంయుక్త సమావేశం ఏర్పాటు చేసే అవకాశం లేదు. ఈ ప్రక్రియలను పాటించడం తప్పనిసరి. అయితే, సవరణలోని విషయాలు కూడా మౌలిక నిర్మాణ పరిమితికి లోబడి ఉండాలి.
ఈ సిద్ధాంతం రాజ్యాంగంలో స్పష్టంగా లిఖించబడినది కాదు; న్యాయస్థానాల తీర్పుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందినది. పీఠిక, రాజ్యాంగ వ్యవస్థా నిర్మాణం, సంస్థల మధ్య సంబంధాలు మౌలిక లక్షణాలను గుర్తించడంలో తోడ్పడతాయి. పీఠిక రాజ్యాంగంలో భాగం; దానిని సవరించవచ్చు. అయితే, ఆ సవరణ మౌలిక నిర్మాణాన్ని నాశనం చేయకూడదు. పార్లమెంటులో అత్యధిక మెజారిటీ మద్దతు ఉన్నా, రాష్ట్రాల ఆమోదం లభించినా, విషయపరంగా మౌలిక నిర్మాణాన్ని నాశనం చేసే సవరణ చెల్లుబాటు కాదు.
- భారత వ్యవస్థను శాసించేది రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వమే తప్ప, అపరిమిత పార్లమెంటరీ సార్వభౌమాధికారం కాదు.
- మౌలిక లక్షణం అనేది ఒక పునాది సూత్రం; రాజ్యాంగంలోని ప్రతి సూక్ష్మ అంశం స్వతంత్రంగా ఒక మౌలిక లక్షణం కాదు.
2. ప్రాథమిక హక్కుల వివాదాల నుంచి పరిణామం
భూసంస్కరణలు, ఆస్తి హక్కులు, పార్లమెంటు రాజ్యాంగ సవరణాధికారంపై తలెత్తిన వివాదాల నుంచి ఈ సిద్ధాంతం ఆవిర్భవించింది. శంకరీ ప్రసాద్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1951) కేసులో, అధికరణం 13 పరిధిలోని సాధారణ చట్టానికి రాజ్యాంగ సవరణ భిన్నమైనదిగా పరిగణిస్తూ సుప్రీంకోర్టు మొదటి సవరణను సమర్థించింది. సజ్జన్ సింగ్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ రాజస్థాన్ (1965) కేసులో, ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే పార్లమెంటు అధికారాన్ని స్థూలంగా పునరుద్ఘాటించింది. అయితే, ప్రత్యేక అభిప్రాయాల్లో అపరిమిత సవరణాధికారంపై సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయి.
ఐ.సి. గోలక్ నాథ్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ పంజాబ్ (1967) కేసులో, 11 మంది న్యాయమూర్తులతో కూడిన ధర్మాసనం 6–5 మెజారిటీతో, ప్రాథమిక హక్కులను కుదించేందుకు లేదా తొలగించేందుకు పార్లమెంటు వాటిని సవరించలేదని తీర్పు ఇచ్చింది. న్యాయస్థానం గత తీర్పును రద్దు చేసే నిర్ణయాన్ని భవిష్యత్తుకు మాత్రమే వర్తింపజేసే సూత్రాన్ని (prospective overruling) ఉపయోగించి, అంతకుముందు చేసిన సవరణల చెల్లుబాటును కొనసాగించింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా పార్లమెంటు 1971లో ఇరవై నాలుగవ సవరణను చేసింది. ఈ సవరణ అధికరణం 368 కింద రాజ్యాంగ నిర్మాణాధికారాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించింది, రాజ్యాంగ సవరణలను అధికరణం 13 పరిధి నుంచి మినహాయించింది, రాష్ట్రపతి ఆమోదాన్ని తప్పనిసరి చేసింది.
కేశవానంద భారతి వర్సెస్ కేరళ రాష్ట్రం (1973) కేసులో ఇరవై నాలుగవ, ఇరవై ఐదవ, ఇరవై తొమ్మిదవ రాజ్యాంగ సవరణలకు సంబంధించిన సవాళ్లను పరిశీలించారు. ప్రాథమిక హక్కులతో సహా రాజ్యాంగంలోని ప్రతి భాగాన్ని సవరించే అధికారం పార్లమెంటుకు ఉందని న్యాయస్థానం సమర్థించింది; అయితే ఆ అధికారంపై మౌలిక నిర్మాణ పరిమితిని విధించింది. తద్వారా అపరిమిత సవరణాధికారాన్ని, అలాగే ప్రాథమిక హక్కులను ఏ విధంగానూ సవరించలేమనే ప్రతిపాదనను కూడా తిరస్కరించింది. ఈ తీర్పులో న్యాయమూర్తులు పలు అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేయడంతో, దాని అన్వయాన్ని స్పష్టం చేయడంలో తదుపరి కేసులు కీలకమయ్యాయి.
- ఇరవై తొమ్మిదవ సవరణ ద్వారా కేరళకు చెందిన రెండు భూసంస్కరణ చట్టాలను తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చారు.
- ఇరవై ఐదవ సవరణ ద్వారా అధికరణం 31Cని ప్రవేశపెట్టారు; ఒక చట్టం నిర్దేశిత ఆదేశిక సూత్రాలను వాస్తవంగా అమలు చేస్తున్నదా అనే అంశంపై న్యాయ పరిశీలనను మినహాయించేందుకు ఉద్దేశించిన నిబంధనను కేశవానంద కేసులో చెల్లదని తీర్పు ఇచ్చారు.
3. గుర్తింపు పొందిన మౌలిక లక్షణాలు, వాటి అన్వయానికి సంబంధించిన ప్రముఖ కేసులు
మౌలిక లక్షణాలకు సంబంధించి అన్ని సందర్భాలకూ వర్తించే, ఖచ్చితంగా నిర్ధారించిన సమగ్ర జాబితా ఏదీ లేదు. వివిధ తీర్పుల్లో సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వం, గణతంత్ర ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వం, లౌకికవాదం, సమాఖ్య విధానం, అధికారాల విభజన, న్యాయపాలన, న్యాయ సమీక్ష, న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతలను మౌలిక లక్షణాలుగా గుర్తించింది. భారతదేశ ఐక్యత, సమగ్రతతో పాటు సమానత్వ సూత్రంలోని సారభూత అంశం కూడా ఈ న్యాయసిద్ధాంత పరిణామంలో చోటుచేసుకున్నాయి. ఒక విలువను ముఖ్యమైనదిగా వర్ణించినంత మాత్రాన దానికి మౌలిక లక్షణంగా గుర్తింపు లభించదు; ఆ గుర్తింపు రాజ్యాంగపరమైన హేతుబద్ధ విశ్లేషణపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఇందిరా నెహ్రూ గాంధీ వర్సెస్ రాజ్ నారాయణ్ (1975) కేసులో, ముప్పై తొమ్మిదవ సవరణ ద్వారా ప్రవేశపెట్టిన అధికరణం 329A(4)ను న్యాయస్థానం చెల్లదని ప్రకటించింది. ఈ నిబంధన ప్రధానమంత్రి ఎన్నికను సాధారణ న్యాయవిచారణ పరిధి నుంచి మినహాయించి, వివాదాస్పద ఎన్నికకు చెల్లుబాటు కల్పించేందుకు ఉద్దేశించబడింది. ప్రజాస్వామ్యం, సమానత్వం, న్యాయపాలన, న్యాయ సమీక్ష తదితర సూత్రాల ద్వారా ఈ తీర్పులు మౌలిక నిర్మాణ సిద్ధాంతాన్ని అన్వయించాయి. స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పాక్షిక ఎన్నికలు ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ వ్యవస్థకు కేంద్రబిందువుగా ఉంటాయి.
మినర్వా మిల్స్ వర్సెస్ భారత యూనియన్ (1980) కేసులో, పార్లమెంటు సవరణాధికారాన్ని అపరిమితం చేయడానికి, రాజ్యాంగ సవరణలను న్యాయ సమీక్ష పరిధి నుంచి మినహాయించడానికి నలభై రెండవ సవరణ చేసిన ప్రయత్నాన్ని న్యాయస్థానం చెల్లదని ప్రకటించింది. ఏ ఆదేశిక సూత్రాన్ని అమలు చేసే చట్టాలకైనా అధికరణం 31C రక్షణను విస్తరించే నిబంధనను కూడా కొట్టివేసింది. పరిమిత సవరణాధికారం, ప్రాథమిక హక్కులు–ఆదేశిక సూత్రాల మధ్య సామరస్యం మౌలిక లక్షణాలుగా గుర్తించబడ్డాయి.
అధికరణం 356కు సంబంధించిన ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ భారత యూనియన్ (1994) కేసు సమాఖ్య విధానం, లౌకికవాదం యొక్క రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యతను ధ్రువీకరించింది. ఎల్. చంద్ర కుమార్ వర్సెస్ భారత యూనియన్ (1997) కేసులో, అధికరణాలు 226, 227 కింద హైకోర్టులు, అధికరణం 32 కింద సుప్రీంకోర్టు నిర్వహించే న్యాయ సమీక్ష మౌలిక నిర్మాణంలో భాగమని తీర్పునిచ్చింది. ట్రిబ్యునళ్లు ఈ రాజ్యాంగపరమైన పరిశీలనకు అనుబంధంగా పనిచేయవచ్చు; కానీ దానిని పూర్తిగా భర్తీ చేయలేవు.
- కార్యనిర్వాహక చర్యను సమీక్షించే సందర్భంలోనూ ఒక కేసు మౌలిక లక్షణాలను వివరించవచ్చు; మౌలిక నిర్మాణానికి సంబంధించిన ప్రతి మైలురాయి తీర్పు రాజ్యాంగ సవరణకు సంబంధించినదే కానవసరం లేదు.
- III, IV భాగాల మధ్య సమతుల్యత ముఖ్యమైనది: వీటిలో దేనికైనా సంపూర్ణ ప్రాధాన్యం కల్పించడం రాజ్యాంగ సామరస్యాన్ని దెబ్బతీయవచ్చు.
4. తొమ్మిదవ షెడ్యూల్, న్యాయ సమీక్ష, ప్రభావ పరీక్ష
1951 నాటి మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ, జాబితాలో చేర్చిన చట్టాలు ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయనే కారణంతో చెల్లనివిగా ప్రకటించబడకుండా రక్షించేందుకు అధికరణం 31Bను, తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌ను ప్రవేశపెట్టింది. ఈ రక్షణ రాజ్యాంగపు పునాది పరిమితులను దాటవేయడానికి అనుమతి కాదు. షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన చట్టాన్ని సమీక్షించడానికి, ఆ చట్టానికి తొమ్మిదవ షెడ్యూల్ రక్షణ కల్పించే రాజ్యాంగ సవరణను సమీక్షించడానికి మధ్య కీలకమైన తేడా ఉంది.
వామన్ రావు వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1981) కేసులో, కేశవానంద తీర్పు వెలువడిన 24 ఏప్రిల్ 1973 తేదీని తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లో చట్టాల చేర్పులను మౌలిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం ఆధారంగా పరిశీలించేందుకు విభజన రేఖగా నిర్ణయించారు. ఐ.ఆర్. కొయెల్హో వర్సెస్ తమిళనాడు రాష్ట్రం (2007) కేసులో తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం, ఆ తేదీ తర్వాత చేసిన సవరణల ద్వారా తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన చట్టాలు రక్షిత హక్కులపై చూపే ప్రభావం మౌలిక నిర్మాణాన్ని దెబ్బతీస్తే, వాటిని సవాలు చేయవచ్చని స్పష్టం చేసింది.
ఈ పరిశీలన, కల్పించిన రక్షణ వల్ల కలిగే ఫలితం, ప్రభావాలకు సంబంధించినది; ఇందులో అధికరణాలు 14, 19, 21లకు ఆధారమైన సూత్రాలపై పడే ప్రభావం కూడా ఉంటుంది. తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లోని అన్ని చట్టాలకు న్యాయ సమీక్ష నుంచి మినహాయింపు ఉందని చెప్పడం గానీ, ప్రాథమిక హక్కుకు జరిగే ప్రతి ఉల్లంఘన మౌలిక నిర్మాణానికి నష్టం కలిగిందని స్వయంచాలకంగా నిర్ధారిస్తుందని చెప్పడం గానీ తప్పు. అదేవిధంగా, సాధారణ చట్టాలను సాధారణంగా శాసనాధికారం లేకపోవడం లేదా రాజ్యాంగ నిబంధనలను ఉల్లంఘించడం కారణంగా చెల్లనివిగా ప్రకటిస్తారు; కేవలం మౌలిక నిర్మాణాన్ని స్వతంత్ర పరీక్షా ప్రమాణంగా ఉపయోగించి కాదు.
- ఇక్కడ సంబంధిత తేదీ అంటే తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన తేదీ; కేవలం సంబంధిత చట్టాన్ని రూపొందించిన తేదీ కాదు.
- రాజ్యాంగ సవరణలపై న్యాయ సమీక్ష, రాజ్యాంగ నిర్మాణాధికారానికి ఉన్న పరిమితులను పరిరక్షిస్తుంది.
5. ప్రాముఖ్యత, విమర్శలు మరియు పరీక్షా దృక్పథం
చట్టపరంగా చెల్లుబాటయ్యే విధానాల ద్వారానే నిరంకుశ పాలనను సుస్థిరం చేయగల రాజ్యాంగ మార్పుల నుంచి ఈ సిద్ధాంతం ప్రజాస్వామ్య సంస్థలను రక్షిస్తుంది. విస్తృతమైన రాజ్యాంగ అనుసరణలకు అవకాశం కల్పిస్తూనే, సంస్థాగత నియంత్రణలను, అల్పసంఖ్యాక వర్గాల రక్షణను, రాజకీయ పోటీకి గల అవకాశాన్ని పరిరక్షిస్తుంది. రాజ్యాంగాన్ని సవరించే వీలు కొనసాగుతుంది: ఒక సవరణలోని విధానంతో విభేదించడం మాత్రమే దానిని చెల్లనిదిగా ప్రకటించడానికి సరిపోదు.
లిఖితపూర్వకంగా నిర్దేశించని, స్పష్టమైన పరిధి లేని ఈ సిద్ధాంతం, ఎన్నికైన ప్రజాప్రతినిధులపై ఎన్నిక కాని న్యాయమూర్తులకు విస్తృతమైన విచక్షణాధికారాన్ని ఇస్తుందని విమర్శకులు వాదిస్తారు. పార్లమెంటు సైతం ఉన్నతమైన రాజ్యాంగ చట్రం నుంచే అధికారాన్ని పొందుతుందని, అందువల్ల తనపై ఉన్న అత్యావశ్యక పరిమితులను రద్దు చేయలేదని సమర్థకులు సమాధానమిస్తారు. కాబట్టి ప్రధాన వైరుధ్యం ప్రజాస్వామ్య నిర్ణయ ప్రక్రియకు, రాజ్యాంగబద్ధ ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణకు మధ్య ఉన్నదే తప్ప, కేవలం పార్లమెంటుకు, న్యాయవ్యవస్థకు మధ్య ఉన్నది కాదు.
ప్రిలిమ్స్ కోసం, ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాన్ని సవరణాధికారానికి మూలం నుంచి వేరు చేసి గుర్తించండి: కేశవానంద తీర్పు న్యాయపరమైన పరిమితిని స్థాపించగా, అధికరణం 368 రాజ్యాంగపరమైన అధికారాన్ని, ప్రక్రియను కల్పిస్తుంది. రాజ్యాంగం మౌలిక నిర్మాణాన్ని స్పష్టంగా నిర్వచిస్తుందని, ప్రాథమిక హక్కులను సవరించలేమని లేదా అన్ని సవరణలకు రాష్ట్రాల ఆమోదం అవసరమని చెప్పే వాదనలను నివారించండి. విశ్లేషణాత్మక సమాధానాల్లో, మీరు పేర్కొనే ప్రతి లక్షణాన్ని ఒక తీర్పుతో అనుసంధానించి, సవాలు చేయబడిన చర్య ఆ లక్షణాన్ని ఎలా దెబ్బతీస్తుందో వివరించండి.
- ఈ క్రమాన్ని అనుసరించండి: సవరణను గుర్తించండి, ప్రభావితమైన మౌలిక లక్షణాన్ని గుర్తించండి, దాని ప్రభావాన్ని అంచనా వేయండి, రాజ్యాంగపరమైన పర్యవసానాన్ని పేర్కొనండి.
- ఒక సవరణ సంస్థాగత ఏర్పాట్లను మార్చవచ్చు; అంతమాత్రాన వాటి పునాదిగా ఉన్న రాజ్యాంగపరమైన ఉద్దేశాన్ని తప్పనిసరిగా నాశనం చేసినట్లు కాదు.
కాలరేఖ
1951
శంకరీ ప్రసాద్ తీర్పు ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే పార్లమెంటు అధికారాన్ని సమర్థించింది.
1967
గోలక్‌నాథ్ తీర్పు ప్రాథమిక హక్కులను హరించే సవరణలను పరిమితం చేసింది.
1971
ఇరవై నాలుగవ సవరణ అధికరణం 368 కింద రాజ్యాంగ సవరణాధికారాన్ని స్పష్టంగా ధ్రువీకరించింది.
24 April 1973
కేశవానంద భారతి తీర్పు మౌలిక నిర్మాణ పరిమితిని స్థాపించింది.
1980
మినర్వా మిల్స్ తీర్పు పరిమిత సవరణాధికారాన్ని, III మరియు IV భాగాల మధ్య సమతుల్యతను పునరుద్ఘాటించింది.
2007
కేశవానంద భారతి తీర్పు అనంతరం తొమ్మిదవ షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన చట్టాలను మౌలిక నిర్మాణ సూత్రం ఆధారంగా పరిశీలించే విషయాన్ని ఐ.ఆర్. కోయెల్హో తీర్పు స్పష్టం చేసింది.
2015
NJACను ఏర్పాటు చేసిన తొంభై తొమ్మిదవ సవరణను సుప్రీంకోర్టు చెల్లదని ప్రకటించింది.
రాజ్యాంగ సవరణను మదింపు చేయడం
- 1. సవరణ పాఠ్యాన్ని, దాని ఆచరణాత్మక ప్రభావాన్ని గుర్తించండి.
- 2. అవసరమైన సందర్భాల్లో రాష్ట్రాల ఆమోదంతో సహా, అధికరణం 368 నిర్దేశించిన ప్రక్రియను పరిశీలించండి.
- 3. రాజ్యాంగ నిబంధనలు, పూర్వ న్యాయ నిర్ణయాల ఆధారంగా, ఉల్లంఘనకు గురైందని పేర్కొంటున్న మౌలిక లక్షణాన్ని గుర్తించండి.
- 4. ఆ సవరణ సంబంధిత మౌలిక లక్షణాన్ని దెబ్బతీస్తుందా లేదా నాశనం చేస్తుందా అనేది అంచనా వేయండి.
- 5. వేరుచేయగల సిద్ధాంతాన్ని (severability) పరిగణనలోకి తీసుకుని, సవరణను సమర్థించండి లేదా ఉల్లంఘనకు కారణమైన నిబంధనలను చెల్లనివిగా ప్రకటించండి.
| తీర్పు | న్యాయపరమైన వైఖరి | ప్రిలిమ్స్‌కు గుర్తుంచుకోవాల్సిన అంశం |
|---|---|---|
| శంకరీ ప్రసాద్, 1951 | అధికరణం 13 కింద సాధారణ చట్టాల పరిధిలోకి రాజ్యాంగ సవరణలు రావు. | ప్రాథమిక హక్కులను సవరించవచ్చు. |
| గోలక్ నాథ్, 1967 | ప్రాథమిక హక్కులను కుదించే లేదా తొలగించే విధంగా పార్లమెంటు వాటిని సవరించలేదు. | ఈ పరిమితిని భవిష్యత్తుకు మాత్రమే వర్తింపజేశారు. |
| కేశవానంద భారతి, 1973 | రాజ్యాంగంలోని ప్రతి భాగాన్ని సవరించవచ్చు; అయితే మౌలిక నిర్మాణాన్ని నాశనం చేయరాదు. | ప్రాథమిక హక్కులు పూర్తిగా సవరణకు అతీతమైనవి కావు. |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
NJAC తీర్పు: సంస్కరణలు మరియు న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్ర్యం
సుప్రీంకోర్టు అడ్వకేట్స్-ఆన్-రికార్డ్ అసోసియేషన్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2015) కేసులో, ఐదుగురు న్యాయమూర్తులతో కూడిన ధర్మాసనం 4–1 మెజారిటీతో తొంభై తొమ్మిదవ సవరణను, జాతీయ న్యాయ నియామకాల కమిషన్ చట్టం, 2014ను చెల్లవని ప్రకటించింది. ఈ నియామకాల వ్యవస్థ రాజ్యాంగ మౌలిక లక్షణమైన న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్ర్యానికి అనుగుణంగా లేదని మెజారిటీ న్యాయమూర్తులు నిర్ధారించారు. ఫలితంగా కొలీజియం వ్యవస్థ పునరుద్ధరించబడింది. విస్తృతమైన పార్లమెంటరీ మద్దతు, రాష్ట్రాల ఆమోదం ఉన్నప్పటికీ, అవి రాజ్యాంగంలోని సారభూత పరిమితులను తొలగించలేవని ఈ కేసు నిరూపిస్తుంది.
మినర్వా మిల్స్: సవరణ పరిమితులను తొలగించేందుకు చేసిన ప్రయత్నం
నలభై రెండవ సవరణ, రాజ్యాంగ సవరణలను న్యాయస్థానాల్లో సవాలు చేయకుండా నిరోధించడానికి, రాజ్యాంగ సవరణాధికారానికి ఎలాంటి పరిమితి లేదని ప్రకటించడానికి అధికరణం 368లో (4), (5) క్లాజులను చేర్చింది. మినర్వా మిల్స్ తీర్పు ఈ నిబంధనలను చెల్లవని ప్రకటించింది. రాజ్యాంగం ద్వారా పరిమితమైన సవరణాధికారం తనను తాను అపరిమిత అధికారంగా విస్తరించుకోలేదనేది ఈ తీర్పు అందించే ప్రధాన పాఠం.
గత సంవత్సర ప్రశ్నలు
UPSC ప్రిలిమ్స్ 2020
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. భారత రాజ్యాంగం తన మౌలిక నిర్మాణాన్ని సమాఖ్య విధానం, లౌకికవాదం, ప్రాథమిక హక్కులు మరియు ప్రజాస్వామ్యం పరంగా నిర్వచిస్తుంది. 2. పౌరుల స్వేచ్ఛలను రక్షించడానికి, తనకు పునాదిగా ఉన్న ఆదర్శాలను పరిరక్షించడానికి రాజ్యాంగం న్యాయ సమీక్షకు అవకాశం కల్పిస్తుంది. ఏ ప్రకటన లేదా ప్రకటనలు సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 2 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 2 రెండూ
- D. 1, 2 రెండూ కావు
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
అధికరణం 368కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి: 1. ప్రతి రాజ్యాంగ సవరణకు కనీసం సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం అవసరం. 2. సవరణ బిల్లుపై ఉభయ సభల మధ్య తలెత్తిన భేదాభిప్రాయాన్ని సంయుక్త సమావేశం ద్వారా పరిష్కరించవచ్చు. 3. నిర్దేశిత ప్రక్రియ ద్వారా ఆమోదించిన సవరణ కూడా మౌలిక స్వరూపాన్ని ఉల్లంఘించవచ్చు. వీటిలో సరైనవి ఏవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
ఏ జత తప్పుగా జతపరచబడింది?
- A. కేశవానంద భారతి — రాజ్యాంగాన్ని సవరించడానికి పరిమిత అధికారం
- B. మినర్వా మిల్స్ — ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాల మధ్య సమన్వయం
- C. ఐ.ఆర్. కొయెల్హో — తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌లోని అన్ని చట్టాలకు సంపూర్ణ రక్షణ
- D. ఎల్. చంద్రకుమార్ — న్యాయ సమీక్షకు రాజ్యాంగ హోదా
ప్రశ్న 3
కేశవానంద భారతి తీర్పు తర్వాత పార్లమెంటు అధికారాన్ని అత్యంత సముచితంగా వివరించే వాక్యం ఏది?
- A. పార్లమెంటు ఏ ప్రాథమిక హక్కునూ సవరించలేదు.
- B. రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపాన్ని ధ్వంసం చేయకుండా పార్లమెంటు రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగాన్నైనా సవరించవచ్చు.
- C. సగం రాష్ట్రాలు సమ్మతిస్తే పార్లమెంటు న్యాయ సమీక్షను తొలగించవచ్చు.
- D. సవరణలకు పార్లమెంటు ముందుగా సుప్రీంకోర్టు ఆమోదం పొందాలి.
మెయిన్స్: మౌలిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం రాజ్యాంగ మార్పులను పరిమితం చేస్తూనే రాజ్యాంగబద్ధ ప్రజాస్వామ్యాన్ని పరిరక్షిస్తుంది. దీని పరిణామక్రమం, ప్రధాన అనువర్తనాలను ప్రస్తావిస్తూ చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- అధికరణం 368ను, సవరణకు మరియు ధ్వంసానికి మధ్య ఉన్న తేడాను వివరించండి.
- గోలక్‌నాథ్ తీర్పు, ఇరవై నాలుగవ సవరణ మరియు కేశవానంద భారతి తీర్పుల పరిణామక్రమాన్ని వివరించండి.
- మినర్వా మిల్స్ తీర్పును ఆధారంగా చేసుకొని పరిమిత రాజ్యాంగ సవరణాధికారాన్ని, రాజ్యాంగ సమతుల్యతను వివరించండి.
- ఐ.ఆర్. కోయెల్హో మరియు NJAC తీర్పుల ద్వారా ఈ సిద్ధాంతం అనువర్తనాలను ఉదాహరణలతో వివరించండి.
- న్యాయపరమైన విచక్షణాధికారం, ప్రజాస్వామ్యబద్ధత మరియు రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వం గురించి చర్చించండి.
- ఈ సిద్ధాంతం పునాదిస్థాయి పరిమితులను పరిరక్షిస్తూనే సంస్కరణలకు వీలు కల్పిస్తుందని ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Legislative Department, Government of India: Constitution of India, especially Articles 13, 31B, 31C, 32, 226 and 368.
- Supreme Court of India judgments: Kesavananda Bharati, Minerva Mills and I.R. Coelho.
- NCERT, Indian Constitution at Work: Constitution as a Living Document.
- M. Laxmikanth, Indian Polity: Amendment of the Constitution and Basic Structure of the Constitution.
- PRS Legislative Research: materials on the Ninety-ninth Constitutional Amendment and NJAC.