1. రాజ్యాంగపరమైన అర్థం మరియు పరిధి
అధికరణం 110(1) ప్రకారం, నిర్దేశిత ఆర్థిక అంశాల్లో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ అంశాలకు సంబంధించిన నిబంధనలు మాత్రమే ఉన్న బిల్లు ద్రవ్య బిల్లు అవుతుంది. ఇక్కడ ‘మాత్రమే’ అనే పదం కీలకం: ఒక బిల్లు ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యవహారాలను ప్రభావితం చేస్తుందనో, వ్యయం అవసరమవుతుందనో లేదా ముఖ్యమైన పన్ను విధింపు నిబంధనను కలిగి ఉందనో ద్రవ్య బిల్లుగా పరిగణించబడదు. దానిలోని ప్రధాన నిబంధనలు రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న అంశాల జాబితా పరిధిలోనే ఉండాలి. ఇతర నిబంధనలు ఆ అంశాలకు నిజంగా అనుషంగికంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే అనుమతించబడతాయి.
అధికరణం 110(1)(a) ఏదైనా పన్ను విధింపు, రద్దు, మాఫీ, మార్పు లేదా నియంత్రణకు వర్తిస్తుంది. క్లాజు (b) కేంద్ర ప్రభుత్వ రుణ సమీకరణ నియంత్రణ, అది ఇచ్చే హామీలు లేదా దాని ఆర్థిక బాధ్యతలను నియంత్రించే చట్టానికి సవరణకు సంబంధించినది. క్లాజు (c) భారత సంఘటిత నిధి లేదా భారత ఆగంతుక నిధి సంరక్షణకు, ఈ నిధుల్లోకి నగదు జమ చేయడానికి లేదా వాటి నుంచి నగదు ఉపసంహరించడానికి వర్తిస్తుంది.
క్లాజు (d) భారత సంఘటిత నిధి నుంచి ధన వినియోగానికి వర్తిస్తుంది. క్లాజు (e) ఆ నిధిపై భారిత వ్యయంగా ఏదైనా వ్యయాన్ని ప్రకటించడం లేదా అటువంటి వ్యయాన్ని పెంచడానికి సంబంధించినది. క్లాజు (f) భారత సంఘటిత నిధి లేదా భారత ప్రభుత్వ ఖాతాకు సంబంధించిన నగదు స్వీకరణ, అటువంటి నగదు సంరక్షణ లేదా విడుదల, కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ఖాతాల ఆడిట్‌కు వర్తిస్తుంది. క్లాజు (g), క్లాజులు (a)–(f)లో పేర్కొన్న అంశాలకు అనుషంగికమైన అంశాలను అనుమతిస్తుంది.
అధికరణం 110(2) ముఖ్యమైన మినహాయింపులను పేర్కొంటుంది. ఒక బిల్లు జరిమానాలు లేదా ఇతర ఆర్థిక దండనలు విధించినంత మాత్రాన, లైసెన్సు రుసుములు లేదా అందించిన సేవలకు రుసుములు కోరినంత మాత్రాన లేదా వాటికి నిబంధనలు కల్పించినంత మాత్రాన, లేదా స్థానిక ప్రయోజనాల కోసం స్థానిక ప్రాధికార సంస్థ లేదా సంఘం విధించే పన్నులకు సంబంధించినదైనంత మాత్రాన ద్రవ్య బిల్లు కాదు. అందువల్ల, పురపాలక పన్ను విధింపు చర్య లేదా లైసెన్సుల మంజూరుకు సంబంధించిన చట్టం దానంతట అదే ద్రవ్య బిల్లు కాదు.
- సంచిత నిధి: కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదాయాలు, సేకరించిన రుణాలు, రుణ వసూళ్లకు సంబంధించిన ప్రధాన ఖాతా; దీని నుంచి నిధుల ఉపసంహరణకు రాజ్యాంగబద్ధమైన వినియోగ అనుమతి అవసరం.
- ఆకస్మిక నిధి: అనూహ్య వ్యయాల కోసం ముందస్తుగా నిధులు సమకూర్చడానికి వీలు కల్పిస్తుంది; అనంతరం పార్లమెంటు అనుమతి ద్వారా ఆ వ్యయాలను క్రమబద్ధీకరిస్తారు.
- ప్రభుత్వ ఖాతా: భవిష్య నిధి డిపాజిట్లు వంటి ఇతర ప్రజా ధనాన్ని కలిగి ఉంటుంది; దీనిని అధికరణం 110(1)(f)లో స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు.
2. ఆమోదం, ధృవీకరణ మరియు రాష్ట్రపతి సమ్మతి
అధికరణం 109 ప్రకారం, ద్రవ్య బిల్లును రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టరాదు. ఈ అధికరణాన్ని అధికరణం 117(1)తో కలిపి చదివితే, ద్రవ్య బిల్లును ప్రవేశపెట్టడానికి రాష్ట్రపతి సిఫార్సు అవసరమని స్పష్టమవుతుంది. లోక్‌సభ ఆమోదించిన తర్వాత, అధికరణం 110(4) కింద స్పీకర్ జారీ చేసిన ధృవపత్రంతో సహా బిల్లును సిఫార్సుల కోసం రాజ్యసభకు పంపుతారు. బిల్లును రాష్ట్రపతికి సమర్పించేటప్పుడు కూడా స్పీకర్ ధృవీకరణను బిల్లుపై నమోదు చేయాలి.
రాజ్యసభ బిల్లును స్వీకరించిన నాటి నుంచి 14 రోజుల్లోగా తిరిగి పంపాలి. సిఫార్సుల్లో దేనినైనా లేదా అన్నింటినీ లోక్‌సభ అంగీకరించవచ్చు లేదా తిరస్కరించవచ్చు. ఒక సిఫార్సును అంగీకరిస్తే, ఆ మార్పుతో బిల్లును ఉభయ సభలు ఆమోదించినట్లు పరిగణిస్తారు. అన్ని సిఫార్సులను తిరస్కరిస్తే, లోక్‌సభ తొలుత ఆమోదించిన రూపంలోనే బిల్లును ఉభయ సభలు ఆమోదించినట్లు పరిగణిస్తారు. రాజ్యసభ 14 రోజుల్లోగా బిల్లును తిరిగి పంపకపోయినా, అదే విధంగా లోక్‌సభ తొలుత ఆమోదించిన రూపంలోనే బిల్లు ఆమోదం పొందినట్లు పరిగణిస్తారు.
పర్యవసానంగా, రాజ్యసభకు చర్చించి సిఫారసులు చేసే పాత్ర మాత్రమే ఉంది; శాసనపరమైన వీటో అధికారం లేదు. దాని సిఫారసులు వాటంతట అవే బిల్లును సవరించవు. ఉభయ సభల మధ్య ఏకాభిప్రాయం లేకుండానే బిల్లు ఆమోద ప్రక్రియను పూర్తి చేయడానికి అధికరణం 109 ఇప్పటికే ఒక యంత్రాంగాన్ని కల్పించినందున, అధికరణం 108 ద్రవ్య బిల్లులను సంయుక్త సమావేశాల పరిధి నుంచి మినహాయిస్తుంది.
అధికరణం 111 ప్రకారం రాష్ట్రపతి బిల్లుకు ఆమోదం తెలపవచ్చు లేదా ఆమోదాన్ని నిలిపివేయవచ్చు. అయితే, పునఃపరిశీలన కోసం బిల్లును తిరిగి పంపే నిబంధన ద్రవ్య బిల్లు కాని బిల్లులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. అందువల్ల, పరీక్షల దృష్ట్యా సరైన వాక్యం ఏమిటంటే రాష్ట్రపతి ద్రవ్య బిల్లును తిరిగి పంపలేరు అనేదే తప్ప, ఆమోదాన్ని నిలిపివేసే అవకాశాన్ని రాజ్యాంగ పాఠ్యం తొలగించిందని కాదు. అధికరణం 74 ప్రకారం రాష్ట్రపతి సాధారణంగా మంత్రిమండలి సలహా మేరకు తన విధులను నిర్వహిస్తారు.
- 14 రోజుల గడువు రాజ్యసభ బిల్లును స్వీకరించినప్పటి నుంచి ప్రారంభమవుతుంది; లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టినప్పటి నుంచి కాదు.
- ఒక బిల్లు ద్రవ్య బిల్లా కాదా అని నిర్ణయించేది స్పీకర్; రాష్ట్రపతి లేదా రాజ్యసభ చైర్మన్ కాదు.
- రాజ్యసభ చేసిన సిఫార్సుల్లో ఒక్కదానిని కూడా లోక్‌సభ అంగీకరించాల్సిన అవసరం లేదు.
3. ద్రవ్య బిల్లులు, ఇతర విత్త బిల్లులు మరియు బడ్జెట్
అధికరణం 117(1) పరిధిలోని విత్త బిల్లులను సాధారణంగా వర్గం I విత్త బిల్లులు అంటారు. వీటిలో అధికరణం 110(1)(a)–(f)లో పేర్కొన్న అంశాలతోపాటు ఇతర మౌలిక నిబంధనలు కూడా ఉంటాయి. ద్రవ్య బిల్లుల మాదిరిగానే, వీటిని ప్రవేశపెట్టడానికి రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరం; వీటిని లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టవచ్చు. అయితే, ద్రవ్య బిల్లులకు భిన్నంగా, సాధారణ శాసన ప్రక్రియ ప్రకారం వీటికి ఉభయ సభల ఆమోదం అవసరం. రాజ్యసభ వీటిని సవరించవచ్చు లేదా తిరస్కరించవచ్చు. నిర్దేశిత షరతులకు లోబడిన ప్రతిష్టంభన ఏర్పడితే సంయుక్త సమావేశానికి దారితీయవచ్చు.
వర్గం II విత్త బిల్లులు అధికరణం 117(3) పరిధిలోకి వస్తాయి. అధికరణం 117(1) వర్తించకుండానే, ఇవి చట్టాలుగా రూపొందితే భారత సంఘటిత నిధి నుంచి వ్యయం చేయాల్సి ఉంటుంది. వీటిని ఏ సభలోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు; కేవలం ప్రవేశపెట్టడానికి రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరం లేదు. అయితే, ఆయా సభలు వాటిని పరిశీలించాలని రాష్ట్రపతి ఆ సభలకు సిఫారసు చేస్తే తప్ప, ఏ సభ కూడా వాటిని ఆమోదించలేదు. ఉభయ సభలకూ సాధారణ శాసనాధికారాలు ఉంటాయి.
కేంద్ర బడ్జెట్ స్వయంగా ద్రవ్య బిల్లు కాదు. అధికరణం 112 వార్షిక విత్త నివేదికను సమర్పించాలని నిర్దేశిస్తుంది. అధికరణం 113 గ్రాంట్ల కోసం డిమాండ్లను నియంత్రిస్తుంది; వీటిపై లోక్‌సభ మాత్రమే ఓటు వేస్తుంది. అనంతరం, అధికరణం 114 సంఘటిత నిధి నుంచి నిధుల ఉపసంహరణకు అధికారం కల్పించే వినియోగ బిల్లుకు వీలు కల్పిస్తుంది; ఇది ద్రవ్య బిల్లు. వార్షిక పన్ను ప్రతిపాదనలను సాధారణంగా ఫైనాన్స్ బిల్లు ద్వారా అమలు చేస్తారు. అయితే, దాని రాజ్యాంగపరమైన వర్గీకరణ దాని శీర్షికపై కాకుండా అందులోని అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
భారిత వ్యయాన్ని పార్లమెంటు ఓటింగ్‌కు సమర్పించరు; అయితే ఏ సభ అయినా దానిపై చర్చించవచ్చు. భారిత వ్యయం, ఓటింగ్ ద్వారా ఆమోదించిన గ్రాంట్లు రెండూ వినియోగ ప్రక్రియ పరిధిలోకి వస్తాయి. అందువల్ల, రాజ్యసభ బడ్జెట్‌పై చర్చించడాన్ని, గ్రాంట్ల కోసం డిమాండ్లపై ఓటు వేసే అధికారంతో లేదా ద్రవ్య బిల్లును వీటో చేసే అధికారంతో ఎందుకు కలిపి చూడకూడదో ఈ వ్యత్యాసాలు వివరిస్తాయి.
- పన్నును తగ్గించే లేదా రద్దు చేసే సవరణను ప్రతిపాదించడానికి అధికరణం 117(1) ప్రకారం రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరం లేదు.
- అధికరణం 265 ప్రకారం పన్ను విధించడానికి లేదా వసూలు చేయడానికి చట్టబద్ధ అధికారం అవసరం; కేవలం బడ్జెట్ ప్రకటన ఆ అధికారాన్ని కల్పించదు.
- విత్త సంబంధాలను ప్రభావితం చేసే రాజ్యాంగ సవరణకు ద్రవ్య బిల్లు ప్రక్రియ కాకుండా అధికరణం 368 వర్తిస్తుంది.
4. న్యాయ సమీక్ష మరియు ధృవీకరణ వివాదం
ఒక బిల్లు ద్రవ్య బిల్లా కాదా అనే ప్రశ్న తలెత్తినప్పుడు, స్పీకర్ నిర్ణయమే అంతిమమని అధికరణం 110(3) ప్రకటిస్తుంది. విధానపరమైన అక్రమతను కారణంగా చూపుతూ పార్లమెంటు కార్యకలాపాలను సవాలు చేయకుండా అధికరణం 122 కూడా రక్షణ కల్పిస్తుంది. అయినప్పటికీ, విధానపరమైన రక్షణ అనేది సారభూతమైన రాజ్యాంగ ఉల్లంఘనలకు న్యాయ సమీక్ష నుంచి మినహాయింపుతో సమానం కాదు. రాజా రామ్ పాల్ వర్సెస్ గౌరవనీయ స్పీకర్, లోక్‌సభ (2007) కేసులో, పార్లమెంటరీ విశేషాధికారాలను పరిశీలిస్తూ సుప్రీంకోర్టు ఈ విస్తృతమైన వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించింది.
కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ భారత యూనియన్ (ఆధార్ తీర్పు, 2018) కేసులో, మెజారిటీ న్యాయమూర్తులు ఆధార్ చట్టం, 2016ను ద్రవ్య బిల్లుగా సమర్థించారు. సంచిత నిధి నుంచి సమకూర్చే నిధులతో అందించే నిర్దిష్ట రాయితీలు, ప్రయోజనాలు, సేవలను ఆధార్ ఆధారంగా పొందడానికి సంబంధించిన సెక్షన్ 7ను ప్రధాన అంశంగా పరిగణించి, ఇతర నిబంధనలను దానికి అనుబంధమైనవిగా భావించారు. న్యాయమూర్తి డి.వై. చంద్రచూడ్ ఈ వర్గీకరణను తిరస్కరిస్తూ భిన్నాభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు; ఉభయ సభల పరిశీలనకు గల రాజ్యాంగపరమైన ప్రాముఖ్యతను నొక్కిచెప్పారు.
రోజర్ మాథ్యూ వర్సెస్ సౌత్ ఇండియన్ బ్యాంక్ లిమిటెడ్ (2019) కేసులో, ఆర్థిక చట్టం, 2017లోని ట్రైబ్యునళ్లకు సంబంధించిన నిబంధనలపై వ్యాజ్యం అధికరణం 110 అర్థం, పరిధికి సంబంధించిన ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. ఆధార్ తీర్పులో మెజారిటీ న్యాయమూర్తులు అనుసరించిన విధానం విస్తృతిపై సందేహాలను వ్యక్తం చేస్తూ, సుప్రీంకోర్టు ఈ వ్యాఖ్యాన అంశాన్ని విస్తృత ధర్మాసనానికి నివేదించింది. ఈ నివేదన స్వయంగా ఆధార్ తీర్పును కొట్టివేసినట్లుగా వర్ణించకూడదు.
పరీక్షల దృష్ట్యా, రాజ్యాంగ పాఠ్యం ప్రకారం నిర్ణయానికి ఉన్న అంతిమత్వాన్ని, న్యాయ సమీక్ష నుంచి సంపూర్ణ మినహాయింపును వేరు చేసి చూడాలి. పార్లమెంటులోని ప్రతి విధానపరమైన అభ్యంతరంపై న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించవచ్చా అన్నది కాకుండా, అధికరణం 110 నిర్దేశించిన రాజ్యాంగ పరిమితులను అధిగమించారా అన్నదే ప్రధాన ప్రశ్న.
- ‘మాత్రమే’ అనే పదం అధికరణం 110 వినియోగాన్ని పరిమితం చేస్తుంది; అనుబంధ అంశాలకు సంబంధించిన నిబంధన, సంబంధం లేని విధాన మార్పులను స్వయంచాలకంగా తన పరిధిలోకి తీసుకురాలేదు.
- ధృవీకరణ వివాదాలు ద్విసభా విధానం, సమాఖ్య ప్రాతినిధ్యం, శాసన వ్యవస్థ జవాబుదారీతనంతో ముడిపడి ఉంటాయి.
- పెండింగ్‌లో ఉన్న రాజ్యాంగపరమైన నివేదనపై తుది పరిష్కారం లభించిందని పేర్కొనే ముందు, సుప్రీంకోర్టు తదనంతర ఉత్తర్వులను పరిశీలించాలి.
5. ప్రజాస్వామ్యపరమైన హేతుబద్ధత మరియు పరీక్షా దృక్పథం
కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థను నియంత్రించే ఎన్నికైన సభకే ప్రజలపై పన్నుల విధింపు, ప్రభుత్వ వ్యయానికి నిధుల మంజూరుపై నిర్ణయాత్మక అధికారం ఉండాలనే ప్రజాస్వామ్య సూత్రాన్ని లోక్‌సభ ప్రాధాన్యం ప్రతిబింబిస్తుంది. అధికరణం 75(3) ప్రకారం మంత్రిమండలి లోక్‌సభకు సమష్టిగా బాధ్యత వహిస్తుంది. అత్యవసరమైన విత్తపరమైన అనుమతులను రెండవ సభ నిరవధికంగా అడ్డుకోకుండా ద్రవ్య బిల్లు విధానం నిరోధిస్తుంది.
అయినప్పటికీ, ఈ మినహాయింపు ద్విసభా విధానంతో సహజీవనం చేయాలి. రాజ్యసభ కేంద్ర శాసనవ్యవస్థలో రాష్ట్రాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది; లోక్‌సభలోని రాజకీయ మెజారిటీ దృక్పథానికి భిన్నమైన పరిశీలనను అందిస్తుంది. ఒక బిల్లును ద్రవ్య బిల్లుగా ధ్రువీకరించడంలో అతివిస్తృత వైఖరి అవలంబిస్తే, ప్రధాన ఆర్థికేతర విధాన నిర్ణయాల్లో రాజ్యసభ సమ్మతి ప్రభావవంతంగా ఉండే అవకాశాన్ని తొలగించవచ్చు. అందువల్ల, సమతుల్య విధానం ఆర్థిక కార్యకలాపాల సమర్థతతోపాటు ఈ మినహాయింపునకు పరిమిత వ్యాఖ్యానం, పారదర్శకమైన సమర్థన, రాజ్యాంగపరంగా అనుమతించబడిన సమీక్షను సమన్వయం చేయాలి.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముందుగా బిల్లులోని అంశాలను వర్గీకరించి, ఆ తర్వాత దానిని ప్రవేశపెట్టే సభ, సిఫార్సు అవసరం, రాజ్యసభ అధికారాలు, ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశానికి అవకాశం ఉన్నదా అనే అంశాలను గుర్తించాలి. ఫైనాన్స్ బిల్లు వంటి పేర్లపైనే ఆధారపడవద్దు. రాష్ట్ర స్థాయిలో శాసనమండలి ఉన్న సందర్భాల్లో, అధికరణాలు 198, 199 స్థూలంగా ఇదే తరహా ద్రవ్య బిల్లు ప్రక్రియను నిర్దేశిస్తాయి; రాష్ట్రపతి ఆమోదానికి సంబంధించిన నియమాలను అధికరణం 200 కింద గవర్నర్‌కు ఉన్న ప్రత్యేక అధికారాలకు యాంత్రికంగా అన్వయించకూడదు.
- తరచుగా ఎదురయ్యే అపోహ: వ్యయంతో సంబంధం ఉన్న ప్రతి బిల్లు ద్రవ్య బిల్లే.
- తరచుగా ఎదురయ్యే అపోహ: రాజ్యసభ ద్రవ్య బిల్లును ఆరు నెలలపాటు ఆలస్యం చేయగలదు.
- తరచుగా ఎదురయ్యే అపోహ: స్పీకర్ ధృవీకరణ వల్ల రాజ్యాంగపరమైన ఏ సవాలుకూ అవకాశం ఉండదు.
ద్రవ్య బిల్లు ఆమోద ప్రక్రియ
- 1. బిల్లును ప్రవేశపెట్టడానికి రాష్ట్రపతి సిఫారసు చేస్తారు.
- 2. బిల్లును లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టి, ఆమోదిస్తారు.
- 3. స్పీకర్ ధ్రువీకరించిన బిల్లు రాజ్యసభకు చేరుతుంది.
- 4. రాజ్యసభ 14 రోజుల్లోగా తన సిఫారసులతో బిల్లును తిరిగి పంపుతుంది లేదా ఆ గడువు ముగుస్తుంది.
- 5. సిఫారసులు ఏవైనా ఉంటే వాటిపై లోక్‌సభ నిర్ణయం తీసుకుంటుంది; అధికరణం 109 ప్రకారం బిల్లు ఆమోదం పొందినట్లుగా పరిగణించే నిబంధన వర్తిస్తుంది.
- 6. బిల్లును రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం సమర్పిస్తారు.
| లక్షణం | ద్రవ్య బిల్లు | ఆర్థిక బిల్లు I | ఆర్థిక బిల్లు II |
|---|---|---|---|
| రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక | అధికరణాలు 110 మరియు 109 | అధికరణం 117(1) | అధికరణం 117(3) |
| బిల్లును ప్రవేశపెట్టే సభ | లోక్‌సభలో మాత్రమే | లోక్‌సభలో మాత్రమే | ఏ సభలోనైనా |
| రాష్ట్రపతి సిఫారసు | ప్రవేశపెట్టడానికి ముందు | ప్రవేశపెట్టడానికి ముందు | ప్రతి సభ ఆమోదించడానికి ముందు, బిల్లును పరిశీలనకు తీసుకోవడానికి |
| రాజ్యసభ అధికారాలు | 14 రోజుల్లోగా సిఫారసులు చేయడం | సవరించవచ్చు లేదా తిరస్కరించవచ్చు | సవరించవచ్చు లేదా తిరస్కరించవచ్చు |
| సంయుక్త సమావేశం | అనుమతించబడదు | అధికరణం 108 ప్రకారం సాధ్యమవుతుంది | అధికరణం 108 ప్రకారం సాధ్యమవుతుంది |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
ఆధార్ చట్టం, 2016
ఆధార్ బిల్లుపై రాజ్యసభ చేసిన సిఫార్సులను లోక్‌సభ అంగీకరించలేదు. ద్రవ్య బిల్లు మార్గంలో అది చట్టంగా రూపొందడం, 2018లో సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులు భిన్నాభిప్రాయాలతో తీర్పు ఇవ్వడం అనేవి, ఒక ప్రధాన పాలనా వ్యవస్థపై రెండో సభ ఆచరణాత్మక ప్రభావాన్ని బిల్లు వర్గీకరణ ఎలా నిర్ణయించగలదో వివరిస్తాయి.
ఆర్థిక చట్టం, 2017 మరియు ట్రిబ్యునళ్లు
ఆర్థిక చట్టం, 2017 ద్రవ్య బిల్లుగా ఆమోదించబడినప్పటికీ, అందులో ట్రిబ్యునళ్లకు సంబంధించిన విస్తృత నిబంధనలు చేర్చబడ్డాయి. రోజర్ మాథ్యూ కేసుకు దారితీసిన న్యాయపరమైన సవాళ్లు, అధికరణం 110తో సంబంధం వివాదాస్పదంగా ఉన్న సంస్థాగత సంస్కరణలను ఆర్థిక శాసనాల ద్వారా ప్రవేశపెట్టడంలోని ప్రమాదాన్ని స్పష్టం చేశాయి.
గత సంవత్సర ప్రశ్నలు
UPSC ప్రిలిమ్స్ 2018
ద్రవ్య బిల్లుకు సంబంధించి ఏ వాక్యం సరైనది కాదు?
- A. ఇందులో పన్ను విధింపు, రద్దు, మినహాయింపు, మార్పు లేదా నియంత్రణకు సంబంధించిన నిబంధనలు మాత్రమే ఉంటాయి.
- B. ఇది భారత సంఘటిత నిధి లేదా భారత ఆగంతుక నిధి సంరక్షణకు సంబంధించిన నిబంధనలను కలిగి ఉంటుంది.
- C. ఇది భారత ఆగంతుక నిధి నుంచి ధన వినియోగానికి సంబంధించినది.
- D. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ రుణాల సేకరణ లేదా హామీల నియంత్రణకు సంబంధించినది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
ఒక ద్రవ్య బిల్లు ఒక నిర్దిష్ట తేదీన రాజ్యసభకు చేరింది. నిర్దేశిత గడువులోగా సభ దానిని తిరిగి పంపలేదు, సిఫార్సులు కూడా చేయలేదు. అప్పుడు ఏమి జరుగుతుంది?
- A. బిల్లు రద్దవుతుంది.
- B. ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం తప్పనిసరి అవుతుంది.
- C. 14 రోజుల తర్వాత, లోక్‌సభ ఆమోదించిన అసలు రూపంలోనే దానిని ఉభయ సభలు ఆమోదించినట్లు పరిగణిస్తారు.
- D. రాష్ట్రపతి దానిని తప్పనిసరిగా లోక్‌సభకు తిరిగి పంపాలి.
ప్రశ్న 2
ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. లైసెన్సు రుసుములను విధించినంత మాత్రాన ఒక బిల్లు ద్రవ్య బిల్లు అవుతుంది. 2. అధికరణం 117(1) కింద ఆర్థిక బిల్లులో పన్ను విధింపునకు సంబంధించిన నిబంధనలతో పాటు, వాటితో సంబంధం లేని ఇతర విషయాలకు సంబంధించిన ప్రధాన నిబంధనలు కూడా ఉండవచ్చు. 3. అధికరణం 117(3) కింద ఆర్థిక బిల్లును ఏ సభలోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు. వీటిలో ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 3
ద్రవ్య బిల్లుకు సంబంధించి రాష్ట్రపతి అధికారాలను ఏ ప్రకటన సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
- A. రాష్ట్రపతి దానిని పునఃపరిశీలన కోసం ఒకసారి తిరిగి పంపవచ్చు.
- B. ద్రవ్య బిల్లుగా ధ్రువీకరణపై వివాదం తలెత్తితే, రాష్ట్రపతి ఆ అంశాన్ని తప్పనిసరిగా సుప్రీంకోర్టుకు నివేదించాలి.
- C. అధికరణం 111 ప్రకారం ఆమోదం తెలపవచ్చు లేదా ఆమోదాన్ని నిలిపివేయవచ్చు; కానీ పునఃపరిశీలన కోసం తిరిగి పంపకూడదు.
- D. రాజ్యసభ సిఫార్సులను పరిశీలించడానికి రాష్ట్రపతి ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
మెయిన్స్: ద్రవ్య బిల్లు ప్రక్రియ ఆర్థిక కార్యకలాపాల సమర్థతను ప్రజాస్వామ్య బాధ్యతతో సమన్వయపరుస్తుంది; అయితే, దానిని విస్తృతంగా ఉపయోగించడం ద్విసభా విధానాన్ని బలహీనపరచవచ్చు. చర్చించండి. (250 పదాలు)
- అధికరణాలు 109, 110 మరియు లోక్‌సభ ప్రాధాన్యతను వివరించండి.
- ఆర్థిక నియంత్రణను అధికరణం 75(3) కింద ఉమ్మడి బాధ్యతతో అనుసంధానించండి.
- ద్రవ్య బిల్లులకు, అధికరణం 117 కింద ఆర్థిక బిల్లులకు మధ్య తేడాలను వివరించండి.
- రాజ్యసభ పరిశీలనా పాత్రను, సమాఖ్యపరమైన పాత్రను అంచనా వేయండి.
- ద్రవ్య బిల్లుగా ధ్రువీకరణకు సంబంధించిన వివాదాలను వివరించడానికి ఆధార్, రోజర్ మాథ్యూ కేసులను ఉపయోగించండి.
- ‘మాత్రమే’ అనే నిబంధనను కచ్చితంగా పాటించడం, కారణసహిత ధ్రువీకరణ, రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడిన న్యాయ సమీక్షను సిఫార్సు చేయండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India, Legislative Department: Articles 109–117, 122, 198–200 and 266–267.
- Lok Sabha Secretariat: Rules of Procedure and Conduct of Business in Lok Sabha; material on financial legislation.
- NCERT, Indian Constitution at Work: Legislature.
- Supreme Court judgments: Aadhaar (2018), Rojer Mathew (2019) and Raja Ram Pal (2007).
- PRS Legislative Research: primers on the Budget and parliamentary financial procedure.