దివాలా మరియు దివాళా స్మృతి

1. అర్థం, లక్ష్యాలు మరియు ఆర్థిక ప్రాధాన్యం

రుణగ్రహీత తన చెల్లింపు బాధ్యతలను గడువు వచ్చినప్పుడు నెరవేర్చలేని ఆర్థిక స్థితిని రుణ చెల్లింపు అసమర్థత (Insolvency) అంటారు. దివాలా (Bankruptcy) అనేది అధికారిక చట్టపరమైన స్థితి లేదా ప్రక్రియ; ఇది ముఖ్యంగా వ్యక్తులు, భాగస్వామ్య సంస్థలకు వర్తిస్తుంది. IBC కింద కార్పొరేట్ రుణగ్రహీతలు సాధారణంగా పరిష్కార ప్రక్రియ లేదా పరిసమాపన ప్రక్రియకు లోనవుతారు. పరిసమాపనలో ఆస్తులను నగదుగా మార్చి, ఆ రాబడిని పంపిణీ చేస్తారు. పరిష్కార ప్రక్రియలో మాత్రం ఆర్థిక విలువను పరిరక్షించేందుకు చెల్లింపు బాధ్యతలను లేదా యాజమాన్యాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించడానికి ప్రయత్నిస్తారు.

IBC అమలులోకి రాకముందు, భారతదేశ దివాలా వ్యవస్థ కంపెనీ చట్టం, రుణ వసూలు చట్టాలు, పారిశ్రామిక రుగ్మతకు సంబంధించిన చట్టాల్లో విడివిడిగా విస్తరించి ఉండేది. విచారణ ప్రక్రియలు తరచూ ఒకదానితో మరొకటి ముడిపడి సాగేవి; జాప్యాల వల్ల ఆస్తుల విలువ తగ్గేది. ఆస్తుల విలువను గరిష్ఠ స్థాయికి పెంచడం, వ్యవస్థాపకతను మరియు రుణ లభ్యతను ప్రోత్సహించడం, భాగస్వామ్య పక్షాల ప్రయోజనాల మధ్య సమతుల్యత సాధించడం లక్ష్యాలుగా ఈ సంహిత సామూహిక, కాలపరిమితితో కూడిన ప్రక్రియను ప్రవేశపెట్టింది.

బ్యాంకులకు, ఒత్తిడిలో ఉన్న రుణాలు మరియు నిరర్థక ఆస్తుల సమస్యను పరిష్కరించడానికి IBC ఒక ముఖ్యమైన యంత్రాంగం. అయితే, దివాలా ప్రక్రియను ప్రారంభించడానికి రుణాన్ని NPAగా వర్గీకరించి ఉండటం ముందస్తు షరతు కాదు: చట్టప్రకారం ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభానికి ఆధారం చెల్లింపులో వైఫల్యం. అలాగే, దరఖాస్తును విచారణకు స్వీకరించినంత మాత్రాన పూర్తి రుణ వసూలుకు హామీ ఉండదు. ఆర్థికంగా కొనసాగగల వ్యాపారం కొత్త యాజమాన్యం, రుణ పునర్వ్యవస్థీకరణ ద్వారా నిలదొక్కుకోవచ్చు; ఆర్థికంగా కొనసాగలేని వ్యాపారం పరిసమాపనకు వెళ్లవచ్చు. విడిగా చేపట్టే రుణ వసూలు చర్యకు భిన్నంగా, దివాలా పరిష్కార ప్రక్రియ రుణగ్రహీత చెల్లింపు బాధ్యతలను సమష్టిగా పరిష్కరిస్తుంది.

• రుణం అంటే ఒక క్లెయిమ్‌కు సంబంధించి ఉన్న బాధ్యత లేదా చెల్లించవలసిన కర్తవ్యం; చెల్లింపు వైఫల్యం అంటే రుణం చెల్లించవలసిన గడువు వచ్చి, అది చెల్లించవలసి ఉన్నప్పటికీ చెల్లించకపోవడం.
• ఈ స్మృతి సంస్థ పరిసమాప్తికి ముందు పరిష్కారానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది; అయితే, ప్రతి వ్యాపారాన్ని తప్పనిసరిగా కాపాడాలని నిర్దేశించదు.
• ఆర్థిక సేవల ప్రదాతలు సాధారణంగా సాధారణ కార్పొరేట్ దివాలా నిబంధనల పరిధిలోకి రారు; నిర్దిష్ట ప్రదాతల కోసం ప్రత్యేకంగా నోటిఫై చేసిన వ్యవస్థను అమలు చేయడానికి సెక్షన్ 227 అనుమతిస్తుంది.

2. సంస్థాగత నిర్మాణం మరియు రుణదాతల వర్గాలు

కార్పొరేట్ దివాలా మరియు పరిసమాపన వ్యవహారాల్లో NCLT న్యాయనిర్ణయ ప్రాధికారం. అప్పీళ్లు సాధారణంగా జాతీయ కంపెనీ లా అప్పీలేట్ ట్రైబ్యునల్‌కు, ఆ తర్వాత చట్టపరమైన ప్రశ్నపై సుప్రీంకోర్టుకు వెళ్తాయి. IBBI నియంత్రణ సంస్థ మాత్రమే; దివాలా దరఖాస్తులను విచారణకు స్వీకరించే లేదా పరిష్కార ప్రణాళికలను ఆమోదించే న్యాయస్థానం కాదు. ఇది దివాలా నిపుణులు, దివాలా నిపుణుల సంస్థలు మరియు సమాచార యుటిలిటీలను పర్యవేక్షిస్తుంది.

దివాలా నిపుణుడు తొలుత మధ్యంతర పరిష్కార నిపుణుడిగా వ్యవహరిస్తారు; తదనంతరం పరిష్కార నిపుణుడిగా నియమితులు కావచ్చు. ఈ నిపుణుడు ప్రక్రియను, రుణగ్రహీత వ్యవహారాలను నిర్వహిస్తారు; క్లెయిమ్‌లను ధ్రువీకరిస్తారు; రుణదాతలు నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి తోడ్పడతారు. అయితే, పరిష్కారానికి సంబంధించిన వాణిజ్యపరమైన షరతులను స్వతంత్రంగా నిర్ణయించరు. సమాచార యుటిలిటీలు ఆర్థిక సమాచారాన్ని, ప్రామాణీకరించిన రికార్డులను భద్రపరుస్తాయి; ఇవి రుణం మరియు చెల్లింపు వైఫల్యాన్ని నిర్ధారించడంలో సహాయపడతాయి.

ఆర్థిక రుణదాతలకు ఆర్థిక రుణ బకాయిలు చెల్లించాల్సి ఉంటుంది; ఈ రుణాలు సాధారణంగా ద్రవ్యం యొక్క కాల విలువకు ప్రతిఫలంగా నిధులను అందించడంతో ముడిపడి ఉంటాయి. నిర్వహణ సంబంధిత రుణదాతలకు వస్తువులు, సేవలు, ఉపాధి లేదా నిర్దిష్ట చట్టబద్ధ చెల్లింపుల నుంచి ఉత్పన్నమైన బకాయిలు చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. గృహ కొనుగోలుదారులు చెల్లించిన, నిర్దేశిత అర్హతలు కలిగిన ముందస్తు చెల్లింపులను ఆర్థిక రుణంగా పరిగణిస్తారు. రుణదాతల కమిటీలో సాధారణంగా ఆర్థిక రుణదాతలు ఉంటారు; వారి ఓటింగ్ వాటాలు ఆర్థిక రుణ పరిమాణంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. సంబంధిత పక్షాలైన ఆర్థిక రుణదాతలు సాధారణంగా ఇందులో పాల్గొనలేరు.

ఈ స్మృతిలో వ్యక్తులు, భాగస్వామ్య సంస్థల దివాలాకు సంబంధించిన విస్తృత చట్టపరమైన వ్యవస్థ ఉన్నప్పటికీ, దాని అమలు దశలవారీగా జరుగుతోంది. కార్పొరేట్ రుణగ్రస్తులకు వ్యక్తిగత హామీదారులుగా ఉన్నవారికి సంబంధించిన నిబంధనలు డిసెంబర్ 2019లో అమల్లోకి వచ్చాయి. స్మృతిలోని ప్రత్యేక ఏర్పాటు ప్రకారం వారికి సంబంధించిన వివాదాలను పరిష్కరించే ప్రాధికార సంస్థ NCLT. వ్యక్తిగత దివాలాకు సంబంధించిన నిబంధనలన్నీ అమల్లో ఉన్నాయని లేదా ప్రతి వ్యక్తిగత దివాలా కేసును తప్పనిసరిగా రుణ వసూలు ట్రిబ్యునల్ ముందే విచారించాలని భావించడం సరికాదు.

3. కార్పొరేట్ దివాలా పరిష్కార ప్రక్రియ

చట్టపరమైన అవసరాలకు లోబడి ఆర్థిక రుణదాత, నిర్వహణ సంబంధిత రుణదాత లేదా కార్పొరేట్ రుణగ్రస్త సంస్థ స్వయంగా కార్పొరేట్ దివాలా పరిష్కార ప్రక్రియను ప్రారంభించవచ్చు. నిర్వహణ సంబంధిత రుణదాత ముందుగా చెల్లింపును కోరుతూ డిమాండ్ నోటీసు ఇవ్వాలి. చెల్లింపు చేయడానికి లేదా ఇప్పటికే ఉన్న వివాదాన్ని తెలియజేయడానికి పది రోజుల గడువు ఇవ్వాలి. నిజమైన, ముందునుంచే ఉన్న వివాదం అటువంటి దరఖాస్తును స్వీకరించకుండా నిరోధించవచ్చు. కార్పొరేట్ రుణ చెల్లింపు వైఫల్యానికి సాధారణ కనిష్ఠ పరిమితి ₹1 కోటి; అయితే ప్రత్యేక వ్యవస్థల్లో వేర్వేరు పరిమితులు ఉండవచ్చు.

దరఖాస్తును స్వీకరించిన తర్వాత NCLT మారటోరియం ప్రకటించి, తాత్కాలిక పరిష్కార నిపుణుడిని నియమిస్తుంది. నిర్వహణ అధికారాలు ఆ నిపుణుడికి సంక్రమిస్తాయి; డైరెక్టర్ల బోర్డు అధికారాలు నిలిపివేయబడతాయి. సాధారణంగా మారటోరియం కార్పొరేట్ రుణగ్రస్త సంస్థపై చట్టపరమైన చర్యలను, రుణ భద్రతగా ఉంచిన ఆస్తులపై హక్కుల అమలును, నిర్దిష్ట ఆస్తుల బదిలీలను నిలిపివేస్తుంది. ఇది వ్యక్తిగత హామీదారులకు స్వయంచాలకంగా రక్షణ కల్పించదు. వర్తించే షరతులకు లోబడి అత్యవసరమైన, కీలకమైన సరఫరాలకు చట్టపరమైన రక్షణ లభిస్తుంది. తద్వారా రుణగ్రస్త సంస్థ తన కార్యకలాపాలను కొనసాగిస్తున్న సంస్థగా నిలిచేందుకు తోడ్పాటు లభిస్తుంది.

బకాయిలపై క్లెయిములను సేకరించి, రుణదాతల కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తారు; అర్హులైన దరఖాస్తుదారులు పరిష్కార ప్రణాళికలను సమర్పిస్తారు. కమిటీ వాటి అమలు సాధ్యతను, ఆర్థికంగా కొనసాగగల సామర్థ్యాన్ని మదింపు చేస్తుంది. ఒక ప్రణాళికకు కనీసం 66% ఓటింగ్ ఆమోదం అవసరం; NCLT ఆమోదానికి ముందు అది చట్టపరమైన అవసరాలను నెరవేర్చాలి. ఆమోదం పొందిన తర్వాత ఆ ప్రణాళిక రుణగ్రస్త సంస్థకు, చట్టబద్ధమైన బకాయిలు రావాల్సిన ప్రభుత్వ ప్రాధికార సంస్థలతో సహా సంబంధిత భాగస్వాములందరికీ బద్ధమైనదిగా ఉంటుంది. సెక్షన్ 12A కింద ఇప్పటికే స్వీకరించిన కేసును ఉపసంహరించుకోవడానికి సాధారణంగా కమిటీలో 90% ఓటింగ్ ఆమోదం అవసరం.

సాధారణ కాలవ్యవధి 180 రోజులు; దీనిని ఒకసారి గరిష్ఠంగా 90 రోజుల వరకు పొడిగించవచ్చు. 330 రోజుల గరిష్ఠ కాలపరిమితిలో చట్టపరమైన విచారణల్లో గడిచిన సమయం కూడా ఉంటుంది. అసాధారణ సందర్భాల్లో సుప్రీంకోర్టు సడలింపును అనుమతించింది. కాబట్టి ప్రతి కేసులోనూ ఈ గడువు ముగియగానే స్వయంచాలకంగా परिसమాపన జరగాల్సిందేననే మార్పులేని గడువుగా దీనిని అర్థం చేసుకోకూడదు. ఆమోదిత ప్రణాళికను పొందడంలో విఫలమైనప్పుడు లేదా రుణదాతలు చట్టపరంగా అనుమతించబడిన నిర్ణయం తీసుకున్నప్పుడు परिसమాపన జరగవచ్చు.

4. రక్షణలు, परिसమాపనలో ప్రాధాన్యతా క్రమం మరియు ప్రత్యేక నిబంధనలు

చట్టపరమైన షరతులు, మినహాయింపులకు లోబడి, నిర్దిష్ట వ్యక్తులు పరిష్కార ప్రణాళికలను సమర్పించడానికి సెక్షన్ 29A అనర్హులుగా చేస్తుంది. వీరిలో కొందరు ఉద్దేశపూర్వక రుణ ఎగవేతదారులు, నిర్దేశిత ప్రమాణాల పరిధిలోకి వచ్చే నిరర్థక రుణ ఖాతాలతో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులు కూడా ఉంటారు. చట్టపరమైన రక్షణ నిబంధనలను నెరవేర్చకుండా, అనర్హులైన ప్రమోటర్లు పరిష్కార ప్రక్రియ ద్వారా ఆస్తులను తిరిగి పొందకుండా నిరోధించడమే దీని ఉద్దేశం. సెక్షన్లు 43–51 మరియు 66 నిర్దిష్ట ప్రాధాన్యతాపూర్వక లావాదేవీలు, తక్కువ విలువ చూపిన లావాదేవీలు, దోపిడీ షరతులతో కూడిన రుణ లావాదేవీలు, మోసపూరిత లావాదేవీలకు సంబంధించినవి.

సెక్షన్ 53 పరిసమాపనలో చెల్లింపుల ప్రాధాన్య క్రమాన్ని (లిక్విడేషన్ వాటర్‌ఫాల్) నిర్దేశిస్తుంది. దివాలా పరిష్కార, పరిసమాపన వ్యయాలకు మొదటి ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఆ తర్వాత, మునుపటి 24 నెలలకు సంబంధించిన కార్మికుల బకాయిలు, తమ భద్రతా హక్కును వదులుకున్న భద్రతగల రుణదాతలకు చెల్లించాల్సిన రుణాలు వస్తాయి. వీటి తర్వాత ఇతర ఉద్యోగుల మునుపటి 12 నెలల బకాయిలు, భద్రతలేని ఆర్థిక రుణాలు, ఆపై నిర్దేశిత ప్రభుత్వ బకాయిలతోపాటు విడిగా భద్రతా హక్కును అమలు చేసిన తర్వాత కూడా చెల్లింపుకాని భద్రతగల రుణాలు వస్తాయి. మిగిలిన రుణాల చెల్లింపు తర్వాత ప్రాధాన్య వాటాదారులకు, చివరగా ఈక్విటీ వాటాదారులకు చెల్లింపులు జరుగుతాయి. ప్రత్యామ్నాయంగా, భద్రతగల రుణదాత సంహిత నిబంధనలకు లోబడి సెక్షన్ 52 కింద భద్రతగా ఉన్న ఆస్తి నుంచి తన రుణాన్ని వసూలు చేసుకోవచ్చు.

2021లో ప్రవేశపెట్టిన ముందస్తు ఒప్పంద దివాలా విధానం (ప్రీ-ప్యాకేజ్డ్ ఇన్‌సాల్వెన్సీ ఫ్రేమ్‌వర్క్) అర్హతగల కార్పొరేట్ MSMEsకు అందుబాటులో ఉంది. ఇది చర్చల ద్వారా రూపొందించిన ప్రాథమిక పరిష్కార ప్రణాళికను చట్టబద్ధ పర్యవేక్షణతో అనుసంధానిస్తుంది. రక్షణాత్మక నిబంధనలకు లోబడి, నిర్వహణ సాధారణంగా రుణగ్రహీత వద్దనే ఉంటుంది. ఈ విధానానికి నోటిఫై చేసిన కనీస చెల్లింపు వైఫల్య మొత్తం ₹10 లక్షలు; ప్రక్రియకు 120 రోజుల గడువు ఉంటుంది. ఆమోదించిన ప్రణాళికను 90 రోజుల్లోగా న్యాయనిర్ణయ అధికార సంస్థకు సమర్పించాలి.

25 మార్చి 2020 నుంచి 24 మార్చి 2021 వరకు ఉన్న COVID-19 తాత్కాలిక నిలుపుదల కాలంలో తలెత్తిన చెల్లింపు వైఫల్యాలకు సంబంధించి సెక్షన్లు 7, 9, 10 కింద దరఖాస్తులను సెక్షన్ 10A నిషేధించింది. ఈ రక్షణ పరిధిలోకి వచ్చే చెల్లింపు వైఫల్యాలకు సంబంధించి ఆ సెక్షన్ల కింద దరఖాస్తులపై నిషేధం కొనసాగుతుంది; ఈ చర్య మూల రుణ బాధ్యతను రద్దు చేయలేదు.

5. ఫలితాలు, పరిమితులు, పరీక్షా దృక్పథం

IBC రుణదాతల బేరసారాల శక్తిని బలోపేతం చేసింది; ఆర్థిక ఒత్తిడిలో ఉన్న పెద్ద వ్యాపార సంస్థల యాజమాన్యంలో మార్పులకు వీలు కల్పించింది. అయినప్పటికీ, ట్రైబ్యునళ్లలో ఖాళీలు, న్యాయ వివాదాలు, దరఖాస్తులను విచారణకు స్వీకరించడంలో జాప్యం, సమాచార లోపాలు, బిడ్డర్లను ఆకర్షించడంలో ఇబ్బందులు ఆస్తుల విలువను హరించవచ్చు. అందువల్ల, పరిష్కారానికి పట్టే సమయం, రుణ వసూళ్లు సంస్థాగత సామర్థ్యంపైనా, ప్రక్రియ ప్రారంభమయ్యే సమయానికి వ్యాపార సంస్థ స్థితిపైనా ఆధారపడి ఉంటాయి.

పరిష్కార ఏర్పాటులో భాగంగా రుణదాతలు తమకు రావలసిన మొత్తంలో అంగీకరించే తగ్గింపును హెయిర్‌కట్ అంటారు. భారీ హెయిర్‌కట్ ఒక్కటే వైఫల్యాన్ని నిరూపించదు: రుణ వసూళ్లను పరిసమాపన విలువతో, వ్యాపార నిర్వహణ సాధ్యతతో, దరఖాస్తును విచారణకు స్వీకరించడానికి ముందే కోల్పోయిన విలువతో కూడా పోల్చాలి. అదేవిధంగా, పరిసమాపన విలువ కంటే ఎక్కువ వసూలైనంత మాత్రాన జాప్యం లేదా లోపభూయిష్ట రుణ మంజూరు నిర్ణయాలపై ఉన్న ఆందోళనలు తొలగిపోవు.

ప్రిలిమ్స్ కోసం నియంత్రణ సంస్థకు, న్యాయనిర్ణయ సంస్థకు మధ్య; చెల్లింపు వైఫల్యానికి, NPA వర్గీకరణకు మధ్య; దివాలా పరిష్కారానికి, రుణ వసూలుకు మధ్య తేడాలను గుర్తించాలి. కమిటీ వాణిజ్యపరమైన విచక్షణను వినియోగిస్తుంది; ట్రైబ్యునళ్లు సంహిత నిబంధనల అనుసరణను పరిశీలిస్తాయి. SARFAESI ప్రధానంగా అర్హతగల భద్రతగల రుణదాతలు తమ భద్రతా హక్కులను అమలు చేసుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది; IBC సమష్టి దివాలా ప్రక్రియను ఏర్పాటు చేస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు