“పంచాయతీ రాజ్ దివస్ – సందర్భంగా జరిగిన బహిరంగ సమావేశంలో కేంద్ర పట్టణాభివృద్ధి, గృహనిర్మాణం, పట్టణ పేదరిక నిర్మూలన మరియు పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి శ్రీ ఎం. వెంకయ్య నాయుడు
Credit: Ministry of Housing and Urban Affairs · GODL-India · source
ఇది కల్పకంచేరి పౌర పరిపాలన ప్రధాన కార్యాలయం.
Credit: Suseel Kumar · CC BY 3.0 · source
1. అర్థం మరియు రాజ్యాంగపరమైన రూపకల్పన
అధికార వికేంద్రీకరణ అంటే ఎన్నికైన స్థానిక ప్రభుత్వాలు తమకు కేటాయించిన పరిధిలో అర్థవంతమైన నిర్ణయాలు తీసుకోగలిగేలా వాటికి అధికారాలు, బాధ్యతలు, వాటి నిర్వహణకు అవసరమైన వనరులను బదిలీ చేయడం. ఇది కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రూపొందించిన పథకాలను కేవలం అమలు చేయడానికి భిన్నమైనది. స్థానిక నీటి అవసరాలను గుర్తించి, వ్యయాన్ని ఆమోదించి, నిర్వహణను పర్యవేక్షించగల పంచాయతీ, కేవలం దరఖాస్తులను రాష్ట్ర ప్రభుత్వ శాఖకు పంపించే పంచాయతీ కంటే ఎక్కువ స్వపరిపాలనను కలిగి ఉంటుంది.
73వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా భాగం IX, పదకొండవ షెడ్యూల్‌ను చేర్చగా, 74వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా భాగం IXA, పన్నెండవ షెడ్యూల్‌ను చేర్చారు. పంచాయతీలు స్వపరిపాలనా సంస్థలుగా పనిచేయడానికి అవసరమైన అధికారాలను వాటికి కల్పించేందుకు అధికరణం 243G రాష్ట్ర శాసనసభలకు వీలు కల్పిస్తుంది. పురపాలక సంస్థలకు అధికరణం 243W ఇదే తరహా చట్రాన్ని అందిస్తుంది. ఈ రెండూ ఆర్థికాభివృద్ధి, సామాజిక న్యాయం కోసం ప్రణాళికలను రూపొందించడం, అప్పగించిన విధులను నిర్వర్తించడం వంటి అంశాలకు సంబంధించినవి.
ఈ నిబంధనల పదజాలం అధికారాలను కల్పించేందుకు వీలు కల్పించేదే తప్ప, షెడ్యూళ్లలోని ప్రతి అంశాన్ని నేరుగా, ఏకరీతిలో బదిలీ చేసేది కాదు. ఏడవ షెడ్యూల్ ద్వారా విభజించిన శాసన అంశాలకు భిన్నంగా, పదకొండవ, పన్నెండవ షెడ్యూళ్లు స్థానిక పాలనకు సంబంధించిన రంగాలను గుర్తిస్తాయి; అవి స్థానిక సంస్థలకు ప్రత్యేకమైన శాసన జాబితాలను సృష్టించవు. ఫలితంగా, అధికార వికేంద్రీకరణ పరిధి రాష్ట్రాల మధ్య భిన్నంగా ఉంటుంది. అందువల్ల స్థానిక సంస్థలకు రాజ్యాంగపరమైన గుర్తింపు ఉండటాన్ని, వాటికి వాస్తవంగా ఉన్న పరిపాలనా స్వయంప్రతిపత్తి నుంచి వేరుగా చూడాలి.
- పరిపాలనా వికేంద్రీకరణ (Deconcentration): ఒకే ప్రభుత్వ అధికార శ్రేణిలోని క్షేత్రస్థాయి కార్యాలయాలకు బాధ్యతలు బదిలీ అవుతాయి.
- అధికార ప్రత్యాయోజనం (Delegation): నిర్దిష్ట పనులను మరో సంస్థకు అప్పగిస్తారు; అయితే, అప్పగించిన అధికారి లేదా సంస్థ గణనీయమైన నియంత్రణను తన వద్దే ఉంచుకుంటుంది.
- అధికార బదలాయింపు (Devolution): చట్టానికి లోబడి ఎన్నికైన స్థానిక సంస్థలకు నిర్ణయాధికారం, బాధ్యత లభిస్తాయి.
2. ఏ విధులను స్థానిక సంస్థలకు బదిలీ చేయవచ్చు?
పదకొండవ షెడ్యూల్‌లో వ్యవసాయం, చిన్న నీటిపారుదల, పశుసంవర్ధక రంగం, గ్రామీణ గృహనిర్మాణం, తాగునీరు, గ్రామీణ రహదారులు, పేదరిక నిర్మూలన, విద్య, ఆరోగ్యం మరియు పారిశుధ్యం, మహిళా శిశు అభివృద్ధి, సామూహిక ఆస్తుల నిర్వహణ సహా గ్రామీణాభివృద్ధికి సంబంధించిన 29 అంశాలు ఉన్నాయి. ఈ అంశాలు విస్తృత రంగాలను సూచిస్తాయి. ఉదాహరణకు, విద్యను జాబితాలో చేర్చినంత మాత్రాన ఉపాధ్యాయులను ఎవరు నియమించాలి, పాఠశాల భవనాలను ఎవరు నిర్వహించాలి లేదా హాజరును ఎవరు పర్యవేక్షించాలి అనేది నిర్ణయించబడదు.
పన్నెండవ షెడ్యూల్‌లో పట్టణ ప్రణాళిక, భూ వినియోగం మరియు నిర్మాణాల నియంత్రణ, నీటి సరఫరా, ప్రజారోగ్యం, పారిశుధ్యం, ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ, అగ్నిమాపక సేవలు, మురికివాడల అభివృద్ధి, పట్టణ పేదరిక నిర్మూలన, ప్రజా సౌకర్యాలు సహా 18 అంశాలు ఉన్నాయి. వాస్తవ బాధ్యతలు పురపాలక సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ శాఖలు, ప్రత్యేక సంస్థల మధ్య విభజితమై ఉండవచ్చు. ఒక నగరపాలక సంస్థ స్థానిక రహదారులను నిర్వహిస్తుండగా, ప్రధాన రవాణా మౌలిక సదుపాయాలపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సంస్థ నియంత్రణ కలిగి ఉండవచ్చు.
ఒక విధిని సమర్థవంతంగా నిర్వహించగల అత్యంత దిగువ స్థాయికి దానిని అప్పగించాలని అనుబంధతా సూత్రం (subsidiarity principle) సూచిస్తుంది. గ్రామస్థాయి పారిశుధ్యం లేదా సాముదాయిక ఆస్తి నిర్వహణను సాధారణంగా స్థానికంగానే చేపట్టవచ్చు. భారీ స్థాయిలో నిర్వహించడం వల్ల కలిగే వ్యయ ప్రయోజనాలు, సాంకేతిక సంక్లిష్టత లేదా సరిహద్దులను దాటి ప్రభావం చూపే అంశాలతో ముడిపడిన విధులకు మధ్యంతర, జిల్లా, మహానగర లేదా రాష్ట్ర స్థాయి సమన్వయం అవసరం కావచ్చు. అందువల్ల, సముచిత అధికార వికేంద్రీకరణ అంటే ప్రతి విధినీ గ్రామ లేదా వార్డు స్థాయికే అప్పగించడం కాదు.
- గ్రామ పంచాయతీ, మధ్యంతర స్థాయి పంచాయతీ, జిల్లా పంచాయతీల బాధ్యతలు పునరావృతం కాకుండా, వాటిని స్పష్టంగా వేరు చేయాలి.
- జనాభా ఇరవై లక్షలకు మించని రాష్ట్రాలు మధ్యంతర పంచాయతీ అంచెను ఏర్పాటు చేయకుండా ఉండేందుకు రాజ్యాంగం అనుమతిస్తుంది.
- సేవల నెట్‌వర్క్‌లు ఒక పురపాలక సంస్థ పరిధిని దాటి విస్తరించినప్పుడు, వివిధ పట్టణ పాలనా పరిధుల మధ్య పురపాలక విధులను కూడా సమన్వయం చేయాలి.
3. కార్యకలాపాల విభజన, కేటాయింపు మరియు మూడు Fs
కార్యకలాపాల విభజన, కేటాయింపు (Activity mapping) అనేది విస్తృత అంశాలను స్పష్టంగా గుర్తించగల పనులుగా విభజించి, ప్రతి పనినీ ఒక బాధ్యతగల సంస్థకు అప్పగించే ప్రక్రియ. తాగునీటి విషయంలో నీటి వనరుల ప్రణాళిక, మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం, నాణ్యత పరీక్షలు, నిర్వహణ, మరమ్మతులు, ఫిర్యాదుల పరిష్కారం వంటి పనులు ఉండవచ్చు. వేర్వేరు పనులను వేర్వేరు స్థాయులకు కేటాయించవచ్చు; అయితే ఈ విభజన స్పష్టంగా ఉండాలి. లేకపోతే, వాస్తవ నియంత్రణను శాఖలు తమ వద్దే ఉంచుకోగా, వైఫల్యాలకు స్థానిక సంస్థలు పౌరులకు జవాబు చెప్పాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు.
విధులతోపాటు నిధులు, సిబ్బందిని కూడా సమకూర్చాలి. అధికరణాలు 243H మరియు 243X స్థానిక పన్నుల విధింపు, ఆర్థిక మద్దతును నియంత్రించే చట్టాలను రూపొందించడానికి రాష్ట్రాలకు వీలు కల్పిస్తాయి. అధికరణాలు 243I మరియు 243Y స్థానిక సంస్థల ఆర్థిక వ్యవహారాలపై రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సులకు అవకాశం కల్పిస్తాయి. అయితే, గ్రాంట్లు అందుకోవడం వల్ల మాత్రమే విధుల నిర్వహణలో స్వయంప్రతిపత్తి లభించదు. వినియోగంపై కఠినమైన నిర్దిష్ట షరతులున్న గ్రాంట్లు ఆస్తుల కల్పనకు నిధులను సమకూర్చవచ్చు; కానీ వాటి నిర్వహణ వ్యయాలను భరించడానికి లేదా విభిన్న స్థానిక ప్రాధాన్యాలకు అనుగుణంగా స్పందించడానికి స్థానిక ప్రభుత్వాలకు వీలు కల్పించకపోవచ్చు.
సిబ్బందిలో సాంకేతిక సిబ్బంది, పరిపాలనా సిబ్బంది, క్షేత్రస్థాయిలో ప్రత్యక్ష సేవలందించే కార్యకర్తలు ఉంటారు. స్థానిక సంస్థలకు తగిన సామర్థ్యంతోపాటు, వికేంద్రీకరించిన విధులను నిర్వర్తించే సిబ్బందిపై అర్థవంతమైన పర్యవేక్షణ పాత్ర అవసరం. రెండవ పరిపాలనా సంస్కరణల సంఘం స్థానిక పాలనపై సమర్పించిన తన ఆరవ నివేదికలో అనుబంధతా సూత్రాన్ని, బాధ్యతల స్పష్టమైన కేటాయింపును నొక్కిచెప్పింది. పరిపాలనా విచక్షణాధికారంతోపాటు పారదర్శక బడ్జెట్లు, సమాచారాన్ని ప్రజలకు బహిర్గతం చేయడం, స్థానిక ఆడిట్లు, పౌరుల భాగస్వామ్యం కూడా ఉండాలి.
- తగిన ఆర్థిక వనరులను సమకూర్చకుండా బాధ్యతను అప్పగించడాన్ని నిధులు సమకూర్చని బాధ్యతా అప్పగింత (unfunded mandate) అంటారు.
- సిబ్బంది స్థానిక సేవల కోసం పనిచేస్తున్నప్పటికీ, ప్రధానంగా తమ శాఖలోని ఉన్నతాధికారులకు జవాబుదారీగా ఉన్నప్పుడు సమాంతర జవాబుదారీతనం ఏర్పడుతుంది.
- బదలాయింపు ఉత్తర్వు ఒక్కటే సరిపోదు: వాస్తవంగా ప్రణాళికలు రూపొందించేది, వ్యయం చేసేది, పర్యవేక్షించేది, ఫలితాలకు జవాబు చెప్పేది ఎవరో అంచనా వేయాలి.
4. ప్రణాళిక, భాగస్వామ్యం మరియు ప్రత్యేక ప్రాంతాల రక్షణలు
వికేంద్రీకరించిన విధులు సమగ్ర స్థానిక ప్రణాళికల్లో భాగం కావాలి. పంచాయతీలు, పురపాలక సంస్థలు రూపొందించిన ప్రణాళికలను సమీకరించి, జిల్లాకు ముసాయిదా అభివృద్ధి ప్రణాళికను రూపొందించడానికి జిల్లా ప్రణాళికా కమిటీల ఏర్పాటును అధికరణం 243ZD నిర్దేశిస్తుంది. మహానగర ప్రాంతాల్లో మహానగర ప్రణాళికా కమిటీల ఏర్పాటును అధికరణం 243ZE నిర్దేశిస్తుంది. ఉమ్మడి మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రాదేశిక ప్రణాళిక, పర్యావరణ సంబంధిత అంశాలను పరిష్కరించడం ఈ సంస్థల ఉద్దేశం; ఇవి ఎన్నికైన స్థానిక ప్రభుత్వాలకు ప్రత్యామ్నాయాలు కావు.
రాష్ట్ర చట్టం ద్వారా కల్పించిన అధికారాలను వినియోగించడానికి, విధులను నిర్వర్తించడానికి గ్రామసభకు అధికరణం 243A అనుమతిస్తుంది. గ్రామసభ, గ్రామపంచాయతీ వేర్వేరు: గ్రామ పరిధికి సంబంధించిన ఓటర్ల జాబితాల్లో నమోదైన వ్యక్తులతో గ్రామసభ ఏర్పడుతుంది; గ్రామపంచాయతీ అనేది ఎన్నికైన స్థానిక సంస్థ. గ్రామసభలో ప్రజల భాగస్వామ్యం ప్రాధాన్యాలను గుర్తించడానికి, వ్యయాన్ని పరిశీలించడానికి, ప్రజాప్రతినిధులను జవాబుదారీగా ఉంచడానికి తోడ్పడుతుంది. అయితే, గ్రామసభకు సంబంధించిన సాధారణ రాజ్యాంగ నిబంధన భారతదేశమంతటా ఒకే రకమైన అధికారాలను స్వయంచాలకంగా కల్పించదు.
అధికరణం 244లో పేర్కొన్న షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, గిరిజన ప్రాంతాలకు భాగం IX స్వయంచాలకంగా వర్తించదు. పంచాయతీల (షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు విస్తరణ) చట్టం, 1996, లేదా PESA ద్వారా పార్లమెంటు కొన్ని మార్పులతో దాని నిబంధనలను ఐదవ షెడ్యూల్‌లోని షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. PESA సాముదాయిక సంస్థలను గుర్తిస్తుంది. సంప్రదాయాలు, సాముదాయిక వనరులను పరిరక్షించడంలోనూ, గ్రామస్థాయి అభివృద్ధి ప్రణాళికలను ఆమోదించడంలోనూ గ్రామసభలకు ముఖ్యమైన పాత్రలను కల్పిస్తుంది.
- PESA ప్రకారం భూసేకరణకు ముందు సంప్రదింపులు జరపాలనే నిబంధనను, అన్ని సందర్భాల్లోనూ గ్రామసభ సమ్మతి తప్పనిసరి అనే చట్టబద్ధ ఆవశ్యకతగా పొరబడకూడదు.
- PESA చిన్నతరహా అటవీ ఉత్పత్తులు, గ్రామ మార్కెట్లు, చిన్నతరహా ఖనిజాలకు సంబంధించి కూడా ముఖ్యమైన రక్షణలను కల్పిస్తుంది.
5. అమలులో అసమానతలు ఎందుకు కొనసాగుతున్నాయి
రాజ్యాంగం కల్పించిన అవకాశాలను చట్టబద్ధంగా అమలు చేయగల బాధ్యతల కేటాయింపులుగా మార్చడంలో రాష్ట్రాల మధ్య తేడాలున్నాయి. పరస్పరం అతివ్యాప్తి చెందే చట్టాలు, సమన్వయం లేని శాఖాపరమైన ఉత్తర్వులు, అసంపూర్ణ కార్యకలాపాల విభజన వల్ల జవాబుదారీతనం అస్పష్టంగా మారవచ్చు. పట్టణాభివృద్ధి సంస్థలు, జలమండళ్లు, ఇతర ప్రత్యేక సంస్థలకు నైపుణ్యం ఉండవచ్చు. అయితే, వాటికి నిర్దేశించిన బాధ్యతలను ఎన్నికైన సంస్థల బాధ్యతలతో సమన్వయం చేయకపోతే పురపాలక సంస్థల ప్రభావం తగ్గవచ్చు. సంబంధిత ప్రభుత్వ శాఖలు పథకాలు, సిబ్బందిపై నియంత్రణను తమ వద్దే ఉంచుకున్నప్పుడు గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలు కూడా ఇటువంటి పరిమితులనే ఎదుర్కొంటాయి.
ఇంజినీరింగ్, సేకరణ, లెక్కల నిర్వహణ, ప్రజారోగ్యం, ప్రాదేశిక ప్రణాళిక రంగాల్లో సామర్థ్య పరిమితులు ప్రత్యేకంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటాయి. చిన్న స్థానిక సంస్థలకు సొంతంగా పూర్తిస్థాయి అధికార యంత్రాంగం కంటే ఉమ్మడిగా వినియోగించుకోగల సాంకేతిక సేవలు అవసరం కావచ్చు. మరోవైపు, అధికారాలను బదలాయించకుండా ఉంచడానికి సామర్థ్య లోపాలను శాశ్వత సమర్థనగా ఉపయోగించకూడదు. దశలవారీ బదలాయింపులతోపాటు శిక్షణ, ముందుగా అంచనా వేయగలిగే వనరుల లభ్యతను కూడా కల్పించాలి.
సమర్థవంతమైన సంస్కరణలో స్పష్టమైన విధుల కేటాయింపు, వాస్తవిక వ్యయ బాధ్యతలు, నమ్మదగిన నిధుల సమకూర్పు, సిబ్బంది జవాబుదారీతనం సమన్వయమై ఉంటాయి. దీనికి చురుకైన గ్రామసభలు, సమర్థంగా పనిచేసే ప్రణాళికా కమిటీలు, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థలు కూడా అవసరం. పరీక్ష ప్రశ్నకు సమాధానం రాసేటప్పుడు రాజ్యాంగ హోదా, చట్టబద్ధ కేటాయింపు, వాస్తవ పనితీరు మధ్య తేడాను స్పష్టంగా గుర్తించాలి: ఒక రాష్ట్రం ఒక అంశాన్ని అధికారికంగా బదలాయించినప్పటికీ, ఆమోదాలు, సిబ్బంది, వ్యయంపై నియంత్రణను తన వద్దే ఉంచుకోవచ్చు. నిజమైన అధికార వికేంద్రీకరణను ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులో పేర్కొన్న అంశాల సంఖ్యతో మాత్రమే కాకుండా, ఆచరణలో వినియోగించగల అధికారం, పౌరుల పట్ల జవాబుదారీతనం ఆధారంగా అంచనా వేయాలి.
- ప్రధాన పరీక్ష: స్థానిక సంస్థ తన బాధ్యతలకు తగిన నిష్పత్తిలో నిర్ణయాలు, వనరులపై నియంత్రణ కలిగి ఉందా?
- సాధారణంగా పొరబడే అంశం: మొత్తం 29 గ్రామీణ అంశాలు లేదా 18 పట్టణ అంశాలు స్వయంచాలకంగా, ప్రత్యేకంగా స్థానిక ప్రభుత్వాలకే దఖలుపడవు.
కాలరేఖ
1957
మూడంచెల పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థ ద్వారా ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను బల్వంత్‌రాయ్ మెహతా కమిటీ సిఫార్సు చేసింది.
24 April 1993
73వ రాజ్యాంగ సవరణ అమల్లోకి వచ్చింది.
1 June 1993
74వ రాజ్యాంగ సవరణ అమల్లోకి వచ్చింది.
1996
PESA కొన్ని సవరణలతో రాజ్యాంగంలోని IXవ భాగాన్ని ఐదవ షెడ్యూల్‌లోని షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.
షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న అంశం నుంచి సమర్థవంతమైన స్థానిక బాధ్యత వరకు
- 1. సేవను, దానికి తగిన ప్రభుత్వ స్థాయిని గుర్తించాలి.
- 2. చట్టం, కార్యకలాపాల మ్యాపింగ్ ద్వారా నిర్దిష్ట పనులను కేటాయించాలి.
- 3. తగిన నిధులను, వ్యయాధికారాన్ని కల్పించాలి.
- 4. సిబ్బందిని, సాంకేతిక సహాయాన్ని, పర్యవేక్షణ అధికారాలను సమకూర్చాలి.
- 5. ప్రాధాన్యాలను స్థానిక అభివృద్ధి ప్రణాళికల్లో సమన్వయం చేయాలి.
- 6. సమాచార బహిర్గతం, ఆడిట్లు, పౌరుల భాగస్వామ్యం ద్వారా సేవల అందజేతను పర్యవేక్షించాలి.
| అంశం | పంచాయతీలు | పురపాలక సంస్థలు |
|---|---|---|
| అధికారాలు కల్పించేందుకు వీలు కల్పించే నిబంధన | అధికరణం 243G | అధికరణం 243W |
| సూచనాత్మక అంశాలు | పదకొండవ షెడ్యూల్: 29 | పన్నెండవ షెడ్యూల్: 18 |
| ఉదాహరణలు | చిన్నతరహా నీటిపారుదల, గ్రామీణ గృహనిర్మాణం, సాముదాయిక ఆస్తులు | పట్టణ ప్రణాళిక, అగ్నిమాపక సేవలు, ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ |
| పన్నుల విధింపు, నిధులు | అధికరణం 243H | అధికరణం 243X |
| ఆర్థిక సంఘానికి సంబంధించిన నిబంధనలు | అధికరణం 243I | అధికరణం 243Y |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
కేరళ: ప్రజా ప్రణాళిక ఉద్యమం
1996లో ప్రారంభమైన కేరళ ప్రజా ప్రణాళిక ఉద్యమం అభివృద్ధి ప్రణాళిక రూపకల్పనలో గణనీయమైన భాగాన్ని స్థానిక ప్రభుత్వాలకు బదలాయించింది; ప్రాజెక్టులను గుర్తించేందుకు భాగస్వామ్య ప్రక్రియలను ఉపయోగించింది. ఆర్థిక కేటాయింపులు, ప్రజా సమీకరణ, సాంకేతిక సహాయం ద్వారా విధుల బదలాయింపునకు ఎలా మద్దతు ఇవ్వవచ్చో ఇది వివరిస్తుంది. అదే సమయంలో ప్రాజెక్టుల నాణ్యతను, స్థానిక సామర్థ్యాన్ని నిరంతరం పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంటుందని కూడా తెలియజేస్తుంది.
ఒడిశా: నియమగిరి కేసులో సాముదాయిక హక్కులు
ఒరిస్సా మైనింగ్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ వర్సెస్ పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ (2013) కేసులో, ప్రతిపాదిత మైనింగ్ సందర్భంలో అటవీ హక్కుల చట్టం కింద సంబంధిత సాముదాయిక, సాంస్కృతిక, మతపరమైన హక్కులను పరిశీలించాలని సుప్రీంకోర్టు గ్రామసభలను ఆదేశించింది. PESAతో కలిపి పరిశీలించినప్పుడు, ప్రత్యేక ప్రాంతాల్లో ప్రజల భాగస్వామ్యానికి సంబంధించిన రక్షణలను ఈ కేసు వివరిస్తుంది; అయితే ప్రతి అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుపై గ్రామసభకు సాధారణ వీటో అధికారం ఉందని ఇది నిర్ధారించదు.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. పదకొండవ షెడ్యూల్‌లోని అంశాలపై పంచాయతీలకు స్వయంచాలకంగా ప్రత్యేక అధికార పరిధి లభిస్తుంది. 2. అధికరణం 243W పురపాలక సంస్థలకు స్వపరిపాలన అధికారాలను కల్పించేందుకు రాష్ట్ర శాసనసభలకు వీలు కల్పిస్తుంది. పై ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 2 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 2 రెండూ
- D. 1, 2 రెండూ కావు
ప్రశ్న 2
స్థానిక పాలనలో కార్యకలాపాల మ్యాపింగ్ ప్రధానంగా దేనిని సూచిస్తుంది?
- A. ఎన్నికల నియోజకవర్గాల పటాలను రూపొందించడం
- B. ఒక రంగంలోని నిర్దిష్ట పనులను తగిన ప్రభుత్వ స్థాయిలకు కేటాయించడం
- C. ఆదాయాన్ని సమకూర్చే పురపాలక ఆస్తులను మాత్రమే గుర్తించడం
- D. ప్రతి అభివృద్ధి విధిని జిల్లా పరిపాలనకు బదలాయించడం
ప్రశ్న 3
ఒక జిల్లాలోని పంచాయతీలు, పురపాలక సంస్థలు రూపొందించిన ప్రణాళికలను ఏ రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ ఏకీకృతం చేస్తుంది?
- A. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం
- B. జిల్లా ప్రణాళికా కమిటీ
- C. రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం
- D. అంతర్ రాష్ట్ర మండలి
మెయిన్స్: సమర్థవంతమైన స్థానిక స్వపరిపాలనకు రాజ్యాంగ షెడ్యూళ్లలో అంశాలను పేర్కొనడం అవసరమే అయినప్పటికీ, అది మాత్రమే సరిపోదు. విధుల బదలాయింపును దృష్టిలో ఉంచుకొని చర్చించండి. (150 పదాలు)
- అధికరణాలు 243G, 243W అధికారాల బదలాయింపునకు వీలు కల్పించే స్వభావాన్ని వివరించండి.
- షెడ్యూళ్లలో పేర్కొన్న అంశాలకు, నిర్దిష్టంగా కేటాయించిన, అమలు చేయించగల విధులకు మధ్య తేడాను వివరించండి.
- కార్యకలాపాల మ్యాపింగ్‌ను నిధులు, సిబ్బందితో అనుసంధానించండి.
- సంస్థల విధుల పరిధులు ఒకదానితో మరొకటి అతివ్యాప్తి చెందడం, నిర్దిష్ట ప్రయోజనాలకు కట్టుబడిన నిధులు, సిబ్బంది బలహీనమైన జవాబుదారీతనం గురించి చర్చించండి.
- విధులను నిర్వహించగల అట్టడుగు స్థాయికే వాటిని అప్పగించే సూత్రం (సబ్సిడియారిటీ), సామర్థ్య నిర్మాణం, భాగస్వామ్య పర్యవేక్షణను ప్రస్తావిస్తూ ముగించండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India: Parts IX and IXA; Eleventh and Twelfth Schedules.
- Ministry of Panchayati Raj: PESA Act, 1996, and resources on Panchayat devolution.
- Second Administrative Reforms Commission: Sixth Report, Local Governance.
- NCERT: Indian Constitution at Work, chapter on Local Governments.