“పంచాయతీ రాజ్ దివస్ – సందర్భంగా నిర్వహించిన బహిరంగ సమావేశంలో కేంద్ర పట్టణాభివృద్ధి, గృహనిర్మాణం, పట్టణ పేదరిక నిర్మూలన మరియు పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి శ్రీ ఎం. వెంకయ్య నాయుడు
Credit: Ministry of Housing and Urban Affairs · GODL-India · source
నియమగిరి కొండలలోని దట్టమైన అడవుల్లో నివసించే డోంగ్రియా కొంధ్ తెగ, నైరుతి ఒడిశాలోని రాయగడ, కలహండి జిల్లాల్లో విస్తరించి ఉంది.
Credit: Shiv's fotografia · CC BY-SA 4.0 · source
రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక మరియు సభ్యత్వం
గ్రామ సభ పౌరులకు నిర్ణీత కాలవ్యవధుల్లో ప్రతినిధులను ఎన్నుకోవడానికే పరిమితం కాకుండా, గ్రామ పాలనలో నిరంతర పాత్రను కల్పిస్తుంది. గ్రామస్థాయి పంచాయతీ పరిధిలోని ఒక గ్రామానికి సంబంధించిన ఓటర్ల జాబితాల్లో నమోదైన వ్యక్తులతో కూడిన సంస్థగా అధికరణం 243(b) గ్రామ సభను నిర్వచిస్తుంది. అందువల్ల, సంబంధిత ప్రాంతంలోని ఓటర్ల జాబితాలో నమోదు కావడమే చట్టపరమైన ప్రమాణం. నివాసితులందరూ, పిల్లలు, ఇతర ప్రాంతాల్లో ఓటర్లుగా నమోదైన వ్యక్తులు స్వయంచాలకంగా సభ్యత్వానికి అర్హులు కారు.
24 ఏప్రిల్ 1993 నుంచి అమలులోకి వచ్చిన రాజ్యాంగ (డెబ్బై మూడవ సవరణ) చట్టం, 1992 ద్వారా భాగం IX చేర్చబడింది. ఒక రాష్ట్ర శాసనమండలి చట్టం ద్వారా నిర్దేశించిన అధికారాలను గ్రామ సభ గ్రామస్థాయిలో వినియోగించవచ్చని, విధులను నిర్వర్తించవచ్చని అధికరణం 243A పేర్కొంటుంది. భారతదేశమంతటా ఒకే విధమైన విధులను నిర్దేశించకుండా ఇది రాజ్యాంగ ప్రాతిపదికను కల్పిస్తుంది. అందువల్ల, కార్యనిర్వహణ వివరాల కోసం రాష్ట్ర పంచాయతీ చట్టాలు, నియమాలను పరిశీలించాలి.
ఆదేశిక సూత్రమైన అధికరణం 40, గ్రామ పంచాయతీలను ఏర్పాటు చేసి, అవి స్వపరిపాలనా యూనిట్లుగా పనిచేయడానికి అవసరమైన అధికారాలను వాటికి కల్పించాలని రాజ్యాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. అధికరణాలు 243G, 243H వరుసగా పంచాయతీల విధులు, ఆర్థిక వ్యవహారాలకు సంబంధించినవి. ఈ నిబంధనలు ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణకు తోడ్పడతాయి. అయితే, ఇవి ప్రతి గ్రామ సభకు పన్నులు విధించే లేదా వ్యయం చేసే అధికారాన్ని స్వయంచాలకంగా, స్వతంత్రంగా మంజూరు చేస్తున్నాయని భావించకూడదు.
- అధికరణం 243(g): గవర్నర్ బహిరంగ ప్రకటన ద్వారా ఒక గ్రామాన్ని నిర్దేశిస్తారు; ఇందులో గ్రామాల సమూహం కూడా ఉండవచ్చు.
- అధికరణం 243M: భాగం IX వర్తింపునకు ప్రాదేశిక మినహాయింపులు ఉన్నాయి. వీటిలో షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, నిర్దిష్ట గిరిజన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి; ఐదవ షెడ్యూల్ ప్రాంతాలకు సంబంధించి PESA ఈ స్థితిని సవరిస్తుంది.
గ్రామ సభ మరియు గ్రామ పంచాయతీ: వేర్వేరు సంస్థలు
గ్రామ సభ అనేది ఓటర్ల విస్తృత భాగస్వామ్య సంస్థ కాగా, గ్రామ పంచాయతీ అనేది ఎన్నికైన గ్రామస్థాయి సంస్థ. పంచాయతీ సాధారణంగా చట్టానికి అనుగుణంగా పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది, పథకాలను అమలు చేస్తుంది, నిధులను నిర్వహిస్తుంది. అవసరాలను గుర్తించడానికి, పనితీరును పరిశీలించడానికి, ఎన్నికైన ప్రతినిధులను జవాబుదారీగా ఉంచడానికి గ్రామ సభ ఒక వేదికను అందిస్తుంది. ఇది కేవలం పంచాయతీకి మరో పేరు కాదు; ఎన్నికైన సభ్యులు మాత్రమే హాజరయ్యే సమావేశమూ కాదు.
అభివృద్ధి ప్రాధాన్యాలపై చర్చించడం, బడ్జెట్లు మరియు ఖాతాలను పరిశీలించడం, ప్రజా పనులను సమీక్షించడం, అర్హులైన లబ్ధిదారులను గుర్తించడం వంటివి రాష్ట్ర చట్టాల కింద సాధారణంగా ఉండే విధులు. అయితే, ఒక తీర్మానం తప్పనిసరిగా అమలు చేయవలసిన ఆమోదమా, సలహానా లేదా సిఫారసా అనేది వర్తించే చట్టంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక తీర్మానం రాజ్యాంగ హక్కులను అధిగమించలేదు లేదా చట్టవిరుద్ధమైన వివక్షకు అనుమతి ఇవ్వలేదు. గ్రామ సభ అధికారం అనేది చట్టపరమైన చట్రంలో వినియోగించే ప్రజాధికారమే తప్ప, పరిమితులు లేని గ్రామ సార్వభౌమాధికారం కాదు.
సమావేశాలు ఎంత తరచుగా నిర్వహించాలి, ముందస్తు నోటీసు గడువులు, కోరం, అధ్యక్షత వహించే ఏర్పాట్లు, నిర్ణయాలను నమోదు చేసే విధానాలు సాధారణంగా రాష్ట్ర చట్టాలు, నియమాల ద్వారా నిర్దేశించబడతాయి. అందువల్ల, నిర్దిష్ట రాష్ట్రాన్ని లేదా చట్టపరమైన వ్యవస్థను పేర్కొనకుండా ప్రతి గ్రామ సభ సంవత్సరానికి కచ్చితంగా రెండుసార్లు లేదా నాలుగుసార్లు సమావేశం కావాలని చెప్పడం సరికాదు. సమర్థవంతమైన భాగస్వామ్యం కోసం సమావేశ ఎజెండాలు, రికార్డులను ముందుగానే వెల్లడించడం, అందరూ హాజరయ్యేందుకు అనుకూలమైన సమయాలను నిర్ణయించడం, మహిళలు, షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు, అణగారిన వర్గాలు నివసించే ఆవాసాల ప్రజలకు మాట్లాడే అవకాశాలు కల్పించడం అవసరం.
ప్రణాళికా రూపకల్పన, జవాబుదారీతనం మరియు సామాజిక తనిఖీ
భాగస్వామ్య అభివృద్ధి ప్రణాళికా రూపకల్పనలో తాగునీరు, పారిశుధ్యం, రహదారులు, జీవనోపాధులు, ప్రజా సేవల్లో లోటుపాట్లను గ్రామ సభ గుర్తించగలదు. వర్తించే ప్రణాళికా మార్గదర్శకాలు, రాష్ట్ర విధానాల ప్రకారం గ్రామ పంచాయతీ అభివృద్ధి ప్రణాళిక రూపకల్పనకు ఈ ప్రాధాన్యాలు ఆధారమవుతాయి. వనరుల అంచనాలు, అమలులో ఉన్న పథకాల సమాచారాన్ని ఉపయోగించి చర్చలు జరిపినప్పుడు గ్రామ సభ సహకారం అత్యంత ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది. అందుబాటులో ఉన్న నిధులు లేదా అమలు బాధ్యతలపై స్పష్టత లేని డిమాండ్ల జాబితా జవాబుదారీతనంతో కూడిన ప్రణాళికా రూపకల్పనకు దారితీసే అవకాశం తక్కువ.
మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం, 2005లోని సెక్షన్ 17 గ్రామ సభకు జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించే నిర్దిష్ట పాత్రను కల్పిస్తుంది. గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలో పనుల అమలును గ్రామ సభ పర్యవేక్షిస్తుంది; ఆ పరిధిలో ఈ పథకం కింద చేపట్టిన అన్ని ప్రాజెక్టులపై క్రమం తప్పకుండా సామాజిక తనిఖీలు నిర్వహిస్తుంది. మస్టర్ రోల్స్ (కూలీల హాజరు పట్టికలు), బిల్లులు, వోచర్లు, కొలతల పుస్తకాలు, మంజూరు ఉత్తర్వులతో సహా సంబంధిత పత్రాలను గ్రామ పంచాయతీ తనిఖీ కోసం అందుబాటులో ఉంచాలి.
సామాజిక తనిఖీలో అధికారిక రికార్డుల పరిశీలనతో పాటు కార్మికులు, నివాసితుల ద్వారా వాస్తవాల ధృవీకరణ కూడా ఉంటుంది. ఇది కల్పిత ఉపాధి నమోదులు, చెల్లించని వేతనాలు, నాసిరకం ఆస్తులు, నమోదైన వ్యయానికి వాస్తవ వ్యయానికి మధ్య వ్యత్యాసాలను వెలికితీయగలదు. తనిఖీ నియమాల ప్రకారం చట్టబద్ధమైన ఈ ప్రక్రియ నిర్వహణకు స్వతంత్ర సామాజిక తనిఖీ విభాగాలు తోడ్పడతాయి; అయినప్పటికీ ప్రజా వేదికదే ప్రధాన పాత్ర. సామాజిక తనిఖీ ఆర్థిక తనిఖీకి లేదా నేర దర్యాప్తునకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు; దాని నిర్ధారణల ఆధారంగా నిర్దిష్ట గడువులో దిద్దుబాటు చర్యలు, అవసరమైన సందర్భాల్లో నిధుల రికవరీ, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే ఫిర్యాదుల పరిష్కారం అవసరం.
PESA మరియు అటవీ హక్కుల చట్టం కింద ప్రత్యేక అధికారాలు
భూరియా కమిటీ సిఫార్సుల నేపథ్యంలో పార్లమెంటు పంచాయతీల (షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు విస్తరణ) చట్టం, 1996ను రూపొందించింది. గిరిజన స్వపరిపాలనను పరిరక్షించే సవరణలతో PESA రాజ్యాంగంలోని IXవ భాగాన్ని ఐదవ షెడ్యూల్ ప్రాంతాలకు విస్తరిస్తుంది. ఈ చట్టం ప్రకారం గ్రామం అనే భావన సాధారణంగా సంప్రదాయాలు, ఆచారాలకు అనుగుణంగా తమ వ్యవహారాలను నిర్వహించుకునే సముదాయంతో కూడిన ఒక ఆవాసం, ఆవాసాల సమూహం, పల్లె లేదా పల్లెల సమూహంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది పెద్ద పరిపాలనా గ్రామానికి భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
PESA ప్రకారం, ప్రతి గ్రామ సభకు సమాజ సంప్రదాయాలు, సాంస్కృతిక గుర్తింపు, సామాజిక వనరులు, వివాద పరిష్కారానికి సంబంధించిన సంప్రదాయ పద్ధతులను పరిరక్షించే అధికారం ఉంది. పంచాయతీ అమలు చేయడానికి ముందే గ్రామస్థాయి సామాజిక, ఆర్థిక అభివృద్ధి ప్రణాళికలను గ్రామ సభ ఆమోదిస్తుంది. పేదరిక నిర్మూలన, ఇతర కార్యక్రమాల కింద లబ్ధిదారులను గుర్తిస్తుంది లేదా ఎంపిక చేస్తుంది. సంబంధిత ప్రణాళికలు, కార్యక్రమాలు, ప్రాజెక్టులకు నిధుల వినియోగంపై గ్రామ పంచాయతీ గ్రామ సభ ధృవీకరణ పొందాలి.
షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో భూసేకరణకు ముందు, ప్రభావిత వ్యక్తుల పునఃస్థిరనివాసం లేదా పునరావాసానికి ముందు గ్రామ సభను లేదా తగిన స్థాయిలోని పంచాయతీలను సంప్రదించాలని PESA నిర్దేశిస్తుంది. నిర్దిష్ట చిన్నతరహా ఖనిజాల రాయితీల మంజూరుకు ముందస్తు సిఫార్సులు తప్పనిసరి. సంప్రదింపు, సిఫార్సు, సమ్మతి అనేవి ఒకదాని స్థానంలో మరొకటి ఉపయోగించగల చట్టపరమైన పదాలు కావు. చిన్నతరహా అటవీ ఉత్పత్తులపై యాజమాన్య హక్కు, గిరిజన భూముల పరాయీకరణ నివారణ సహా నిర్దిష్ట అధికారాలను గ్రామ సభలకు, తగిన స్థాయిలోని పంచాయతీలకు రాష్ట్ర చట్టాల ద్వారా కల్పించాలని కూడా PESA నిర్దేశిస్తుంది.
అటవీ హక్కుల చట్టం, 2006లోని సెక్షన్ 6 ప్రకారం, వ్యక్తిగత, సామూహిక అటవీ హక్కులను నిర్ధారించే ప్రక్రియను గ్రామ సభ ప్రారంభిస్తుంది; హక్కుల దావాలను స్వీకరించి, పరిశీలించి, తీర్మానాన్ని ఆమోదిస్తుంది. తుది ఆమోదాధికారం జిల్లా స్థాయి కమిటీకి ఉంటుంది; గ్రామ సభకు మాత్రమే కాదు. అడవులు, వన్యప్రాణులు, జీవవైవిధ్యాన్ని రక్షించడానికి, సామూహిక అటవీ వనరులకు ప్రవేశాన్ని నియంత్రించడానికి హక్కుదారులకు, గ్రామ సభలకు, గ్రామస్థాయి సంస్థలకు సెక్షన్ 5 అధికారాన్ని కల్పిస్తుంది.
సవాళ్లు, సంస్కరణల కార్యాచరణ
అధికారిక గుర్తింపు ఉన్నప్పటికీ గ్రామ సభలు బలహీనంగానే ఉండవచ్చు. తక్కువ హాజరు, ఆధిపత్య వర్గాల పెత్తనం, అందుబాటులో లేని రికార్డులు, కేవలం కాగితపు ప్రక్రియలను పూర్తి చేయడానికే నిర్వహించే సమావేశాలు సమష్టి నిర్ణయాలను బలహీనపరచవచ్చు. హాజరు సంతృప్తికరంగా కనిపించినప్పటికీ, సామాజిక అంతరాలు మహిళలు, వెనుకబడిన వర్గాలు తమ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేయకుండా అడ్డుకోవచ్చు. పంచాయతీల పరిధి విశాలంగా ఉండటం వల్ల మారుమూల ఆవాసాల ప్రజలు పాల్గొనడానికి అధిక వ్యయం కావచ్చు. డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా సమాచారాన్ని బహిర్గతం చేయడం ఉపయోగకరమే అయినప్పటికీ, అది సులభంగా అర్థమయ్యే రికార్డులకు, ముఖాముఖి చర్చలకు ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు.
స్థానిక పాలనపై రెండవ పరిపాలనా సంస్కరణల కమిషన్ నివేదిక బలమైన భాగస్వామ్య సంస్థలు, అర్థవంతమైన వికేంద్రీకరణ అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పింది. సమావేశాల తేదీలను ముందుగానే నిర్దేశించడం, సమావేశ కార్యసూచిని బహిరంగపరచడం, ఖాతాల వివరాలను స్థానిక భాషల్లో చదివి వినిపించడం, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే వేదికలను ఏర్పాటు చేయడం, తీర్మానాలపై తీసుకున్న తదుపరి చర్యలను నమోదు చేయడం వంటి ఆచరణాత్మక సంస్కరణలు ఇందులో భాగం. ఆవాస స్థాయి చర్చల ఫలితాలను చట్టపరమైన అధికారం కలిగిన గ్రామ సభ పరిశీలనకు అందించవచ్చు. అంతిమంగా, నిజమైన సమర్థతకు పౌరుల పర్యవేక్షణతో పాటు అధికారాలు కలిగిన పంచాయతీలు, స్పందించే అధికారులు, విధులు, నిధులు, సిబ్బంది బదలాయింపు అవసరం.
కాలరేఖ
24 April 1993
డెబ్బై మూడవ రాజ్యాంగ సవరణ అమల్లోకి వచ్చి, భాగం IX కింద రాజ్యాంగపరమైన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది.
1996
గిరిజన స్వపరిపాలనకు ప్రత్యేక రక్షణలతో ఐదవ షెడ్యూల్ ప్రాంతాలకు భాగం IXను PESA విస్తరించింది.
2005
MGNREGA గ్రామ సభలకు చట్టబద్ధమైన పర్యవేక్షణ, సామాజిక తనిఖీ బాధ్యతలను కల్పించింది.
2006
అటవీ హక్కుల దావాలను నిర్ధారించే ప్రక్రియను ప్రారంభించే బాధ్యతను అటవీ హక్కుల చట్టం గ్రామ సభలకు అప్పగించింది.
MGNREGA సామాజిక తనిఖీ: సరళీకృత క్రమం
- 1. పథకానికి సంబంధించిన రికార్డులను సేకరించి, బహిర్గతం చేయడం
- 2. కార్మికులు, నివాసులతో కలిసి పనులు, చెల్లింపులను ధృవీకరించడం
- 3. గ్రామ సభ సామాజిక తనిఖీ వేదికలో తనిఖీలో వెల్లడైన అంశాలను చర్చించడం
- 4. అవకతవకలను, బాధ్యులైన అధికారుల ప్రతిస్పందనలను నమోదు చేయడం
- 5. దిద్దుబాటు చర్యలు చేపట్టేలా చూడటం, వాటి అమలును పర్యవేక్షించడం
| సంస్థ | నిర్మాణం లేదా స్వరూపం | ప్రధాన ప్రత్యేకత |
|---|---|---|
| గ్రామ సభ | సంబంధిత గ్రామ ప్రాంతంలోని నమోదిత ఓటర్లు | భాగస్వామ్య చర్చలు, చట్టబద్ధమైన పర్యవేక్షణ |
| గ్రామ పంచాయతీ | గ్రామస్థాయిలో ఎన్నికైన స్థానిక ప్రభుత్వ సంస్థ | వర్తించే చట్టం ప్రకారం పరిపాలన, అమలు |
| PESA గ్రామ సభ | వర్తించే PESA చట్టపరమైన చట్రం కింద గుర్తించిన గ్రామంలోని ఓటర్లు | సామూహిక వనరులకు, గిరిజన స్వపరిపాలనకు ప్రత్యేక రక్షణలు |
| ఖాప్ లేదా అనధికారిక కుల మండలి | ఆచార సంప్రదాయాల లేదా సముదాయ ప్రాతిపదికన ఏర్పడిన సంఘం | రాజ్యాంగబద్ధమైన గ్రామ సభ కాదు; చట్టానికి విరుద్ధంగా బలవంతపు అధికారాన్ని చలాయించలేదు |
వాస్తవ సంఘటనలు – కేస్ స్టడీలు
నియమగిరి: గ్రామ సభలు, చట్టపరమైన రక్షణ కలిగిన అటవీ హక్కులు
ఒరిస్సా మైనింగ్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ వర్సెస్ పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ (2013) కేసులో, ప్రతిపాదిత మైనింగ్ వల్ల చట్టపరమైన రక్షణ కలిగిన మతపరమైన హక్కులు, సాముదాయిక అటవీ హక్కులు ప్రభావితమవుతాయో లేదో పరిశీలించాలని సుప్రీంకోర్టు గ్రామ సభలను ఆదేశించింది. అనంతరం పన్నెండు గ్రామ సభలు ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించాయి. ఈ కేసు అటవీ హక్కుల చట్టం కింద గ్రామ సభకు ఉన్న ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది; ప్రతి మైనింగ్ ప్రాజెక్టుపై దానికి అపరిమిత వీటో అధికారం ఉందని కాదు.
ఆంధ్రప్రదేశ్: సామాజిక తనిఖీని సంస్థాగతం చేయడం
శిక్షణ పొందిన రిసోర్స్ పర్సన్లు, రికార్డుల ధ్రువీకరణ, బహిరంగ విచారణలతో కూడిన MGNREGA సామాజిక తనిఖీల కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ఒక ప్రత్యేక సంస్థాగత వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. స్వతంత్ర సహాయక వ్యవస్థ ప్రాముఖ్యతను దాని అనుభవం చాటిచెబుతుంది. అదే సమయంలో, వివరాలను బహిర్గతం చేసిన తర్వాత నిధుల రికవరీ, క్రమశిక్షణ చర్యలు, ఫిర్యాదుల పరిష్కారం కూడా జరగాలని స్పష్టం చేస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1
గ్రామ సభకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఓటరు నమోదుతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి వయోజన నివాసి స్వయంచాలకంగా సభ్యుడవుతారు. 2. అధికరణం 243A దాని అధికారాలు, విధులను నిర్దేశించడానికి రాష్ట్ర శాసనసభలకు అవకాశం కల్పిస్తుంది. 3. దాని సమావేశాలకు రాజ్యాంగం ఏకరీతి కనీస హాజరు సంఖ్యను (కోరం) నిర్దేశిస్తుంది. పైన ఇచ్చిన ప్రకటనల్లో ఏది/ఏవి సరైనవి?
- A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- B. 2 మాత్రమే
- C. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
ప్రశ్న 2
PESA కింద, కింది వాటిలో ఏది సరైనది?
- A. ఇది అన్ని ఆరవ షెడ్యూల్ ప్రాంతాలకు స్వయంచాలకంగా వర్తిస్తుంది.
- B. పంచాయతీ అమలు చేయడానికి ముందు సంబంధిత గ్రామస్థాయి అభివృద్ధి ప్రణాళికలను గ్రామ సభలు ఆమోదిస్తాయి.
- C. రాష్ట్ర మైనింగ్ చట్టాలను సవరించడానికి గ్రామ సభలకు అపరిమిత అధికారం ఉంటుంది.
- D. పునరావాసం కల్పిస్తామని ప్రతిపాదిస్తే భూసేకరణకు ఎటువంటి సంప్రదింపులు అవసరం లేదు.
ప్రశ్న 3
కింది జతలను పరిశీలించండి: 1. MGNREGA: గ్రామ సభ ప్రాజెక్టులపై క్రమం తప్పకుండా సామాజిక తనిఖీలు నిర్వహిస్తుంది. 2. అటవీ హక్కుల చట్టం: అటవీ హక్కుల దావాల నిర్ధారణ ప్రక్రియను గ్రామ సభ ప్రారంభిస్తుంది. 3. అటవీ హక్కుల చట్టం: అన్ని దావాలకు తుది ఆమోదం తెలిపే అధికారం గ్రామ సభకు ఉంటుంది. ఏ జతలు సరిగ్గా సరిపోల్చబడ్డాయి?
- A. 1 మాత్రమే
- B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
- C. 1 మరియు 2 మాత్రమే
- D. 1, 2 మరియు 3
మెయిన్స్: గ్రామ సభ ఎన్నికల ఆధారిత వికేంద్రీకరణను భాగస్వామ్య స్వపరిపాలనగా మార్చగలదు. అయితే, రాజ్యాంగ గుర్తింపు మాత్రమే సరిపోదు. చర్చించండి. 250 పదాల్లో సమాధానం రాయండి.
- గ్రామ సభకు, ఎన్నికైన గ్రామ పంచాయతీకి మధ్య తేడాలను వివరించండి.
- అధికరణం 243Aను, రాష్ట్ర శాసనంపై ఆధారపడే స్వభావాన్ని వివరించండి.
- ప్రణాళికా రూపకల్పన, లబ్ధిదారుల ఎంపిక, MGNREGA సామాజిక తనిఖీలను ఉదాహరణలతో వివరించండి.
- PESA, అటవీ హక్కుల చట్టం కింద విస్తరించిన పాత్రలను చర్చించండి.
- ప్రభావశీల వర్గాల ఆధిపత్యం, మినహాయింపు, లోపభూయిష్ట రికార్డులు, తగినంత తదుపరి చర్యలు లేకపోవడాన్ని విశ్లేషించండి.
- అందరికీ భాగస్వామ్యం కల్పించే విధానాలు, స్వతంత్ర తనిఖీ సహకారం, అర్థవంతమైన అధికారాల బదలాయింపును సిఫార్సు చేయండి.
అధ్యయన మూలాలు
- Constitution of India: Articles 40, 243(b), 243A, 243G and 243M; Eleventh Schedule.
- Ministry of Panchayati Raj: PESA Act, 1996, and Gram Panchayat Development Plan guidelines.
- MGNREGA, 2005: Section 17; Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Audit of Schemes Rules, 2011.
- Ministry of Tribal Affairs: Forest Rights Act, 2006, and accompanying rules.
- Second Administrative Reforms Commission: Sixth Report, Local Governance.