EVM

1. అర్థం, భాగాలు మరియు పనితీరు

ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రం ద్వారా ఓటర్లు కాగితపు బ్యాలెట్ పత్రాలపై గుర్తు పెట్టాల్సిన అవసరం లేకుండా, ఓట్లు ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతిలో నమోదవుతాయి. ECI వ్యవస్థలో బ్యాలెట్ యూనిట్‌ను ఓటింగ్ కంపార్ట్‌మెంట్ లోపల ఉంచుతారు; కంట్రోల్ యూనిట్ పోలింగ్ అధికారి వద్ద ఉంటుంది. అధికారి ఓటు వేయడానికి యంత్రాన్ని సిద్ధం చేసిన తరువాత, ఓటరు అభ్యర్థి పేరు, గుర్తుకు ఎదురుగా ఉన్న బటన్‌ను లేదా NOTA బటన్‌ను నొక్కుతారు. ఆ తరువాత అధికారి మళ్లీ ఓటు వేయడానికి అనుమతించే వరకు మరో ఓటు నమోదు కాకుండా యంత్రం లాక్ అవుతుంది.

ఓటరు ధ్రువీకరించగల కాగితపు తనిఖీ ఆధారం (Voter Verifiable Paper Audit Trail), లేదా VVPAT, కంటికి కనిపించే కాగితపు నమోదును అందిస్తుంది. ఎంచుకున్న అభ్యర్థి క్రమసంఖ్య, పేరు, గుర్తు ముద్రించిన చీటీని పారదర్శక కిటికీ వెనుక కొద్దిసేపు, సాధారణంగా సుమారు ఏడు సెకన్ల పాటు ప్రదర్శిస్తుంది. ఆ తరువాత ఆ చీటీ సీలు చేసిన విభాగంలోకి పడిపోతుంది. ఓటర్లు దానిని తీసుకెళ్లలేరు: చీటీని వ్యవస్థలోనే ఉంచడం వల్ల ఓటు గోప్యతకు రక్షణ లభిస్తుంది; కొనుగోలు చేసిన ఓటుకు రుజువుగా దానిని ఉపయోగించడాన్ని కూడా నివారిస్తుంది.

ECI ఉపయోగించే EVMలు బ్యాటరీలతో పనిచేసే స్వతంత్ర యంత్రాలు; అవి ఇంటర్నెట్ ద్వారా ఓటు వేసే పరికరాలు కావు. వాటికి ప్రధాన విద్యుత్ సరఫరా అవసరం లేదు; అవి ఇంటర్నెట్, Wi-Fi లేదా Bluetoothకు అనుసంధానం కావు. దీనివల్ల దూరం నుంచి జరిగే సైబర్ దాడులకు గురయ్యే అవకాశం తగ్గుతుంది. అయితే, సురక్షిత తయారీ, నిర్వహణ, నిల్వ, స్వతంత్ర ధ్రువీకరణ అవసరం తొలగిపోదు. అందువల్ల విదేశాల్లోని నెట్‌వర్క్‌కు అనుసంధానమైన ఓటింగ్ వ్యవస్థల గురించి చేసే వాదనలను భారతీయ EVMలకు యథాతథంగా వర్తింపజేయకూడదు.

• బ్యాలెట్ యూనిట్: అభ్యర్థులను, ఓటింగ్ బటన్లను ప్రదర్శించే ఓటరు ముందు ఉండే ప్యానెల్.
• నియంత్రణ యూనిట్: పోలింగ్ నిర్వహణకు వీలు కల్పించి, ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతిలో నమోదైన ఓట్లను నిల్వ చేస్తుంది.
• VVPAT: ఓటరుకు కనిపించే కాగితపు రికార్డును సృష్టిస్తుంది; ఇది నిర్దేశిత ధ్రువీకరణకు అందుబాటులో ఉంటుంది.

2. రాజ్యాంగ, చట్టబద్ధ వ్యవస్థ

అధికరణం 324, ECI పర్యవేక్షణకు సంస్థాగత పునాదిని కల్పిస్తుంది; అధికరణం 326 లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలకు వయోజన ఓటుహక్కును స్థాపిస్తుంది. ఈ ఎన్నికలపై చట్టాలు చేయడానికి అధికరణం 327 పార్లమెంటుకు అధికారం ఇస్తుంది. అధికరణం 324 గానీ, అధికరణం 326 గానీ స్వయంగా ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్‌ను నిర్దేశించవు: దానికి సంబంధించిన వివరణాత్మక అధికారాలు ఎన్నికల చట్టాలు, నియమాల ద్వారా లభిస్తాయి.

ఎ.సి. జోస్ వర్సెస్ శివన్ పిళ్లై, 1984 కేసులో, మద్దతునిచ్చే చట్టబద్ధ నియమాలు లేకుండానే కేరళలోని ఒక శాసనసభ నియోజకవర్గంలోని కొంత భాగంలో ప్రవేశపెట్టిన ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్‌ను సుప్రీంకోర్టు పరిశీలించింది. అవసరమైన చోట కమిషన్ చట్టానికి అనుబంధంగా చర్యలు తీసుకోవచ్చని, అయితే అమలులో ఉన్న చట్టబద్ధ వ్యవస్థను అధిగమించలేదని తీర్పునిచ్చింది. తదనంతరం పార్లమెంటు 1988 సవరణ ద్వారా ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951లో సెక్షన్ 61Aను చేర్చింది. ఇది 1989లో అమల్లోకి వచ్చి, ECI నిర్దేశించిన నియోజకవర్గాల్లో ఓటింగ్ యంత్రాల వినియోగానికి వీలు కల్పించింది.

ఎన్నికల నిర్వహణ నియమాలు, 1961 యంత్రాల ఆధారిత పోలింగ్‌ను, ఓట్ల లెక్కింపును నియంత్రిస్తాయి. VVPATలో తాను ఎంచుకున్న దానికి భిన్నమైన ఎంపిక ముద్రితమైందని ఓటరు ఆరోపించినప్పుడు అనుసరించాల్సిన విధానాన్ని నియమం 49MA నిర్దేశిస్తుంది. రిటర్నింగ్ అధికారి కారణసహిత నిర్ణయానికి లోబడి, VVPAT చీటీల లెక్కింపు కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి నియమం 56D అవకాశం కల్పిస్తుంది. అటువంటి కాగితపు చీటీల లెక్కింపు, సంబంధిత ఎలక్ట్రానిక్ ఓట్ల లెక్కింపుతో విభేదిస్తే, కాగితపు చీటీల లెక్కింపు ప్రకారం ఫలితాల పట్టికను సవరిస్తారు.

స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల విషయంలో సంస్థాగత భేదాన్ని ప్రత్యేకంగా గుర్తించాలి. అధికరణాలు 243K, 243ZA కింద రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాలు వరుసగా పంచాయతీ, పురపాలక ఎన్నికలను పర్యవేక్షిస్తాయి. వాటి పరికరాలు, విధానాలు పార్లమెంటు, శాసనసభ ఎన్నికల కోసం ECI నిర్దేశించిన వాటితో సమానమైనవిగా యథాలాపంగా పరిగణించకూడదు.

3. ఎన్నికల ప్రక్రియ అంతటా రక్షణ చర్యలు

EVM విశ్వసనీయత సాంకేతిక రూపకల్పన, పరిపాలనా నియంత్రణలు, రాజకీయ భాగస్వాముల పరిశీలనల సమ్మేళనంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. వినియోగానికి పంపే ముందు, అధీకృత ఇంజినీర్లు యంత్రాలకు ప్రథమ స్థాయి తనిఖీలు నిర్వహిస్తారు. వీటిని పరిశీలించేందుకు గుర్తింపు పొందిన రాజకీయ పార్టీలను ఆహ్వానిస్తారు. యాదృచ్ఛిక కేటాయింపు ద్వారా యంత్రాలను మొదట నియోజకవర్గాలకు, ఆ తరువాత పోలింగ్ కేంద్రాలకు కేటాయిస్తారు. దీనివల్ల ఒక నిర్దిష్ట యంత్రం ఏ పోలింగ్ కేంద్రానికి వెళుతుందో ముందుగానే గుర్తించడం మరింత కష్టమవుతుంది.

యంత్రంలో అభ్యర్థుల వివరాల అమరిక, సీళ్లు వేయడం, నమూనా పోలింగ్ నిర్వహణ అదనపు తనిఖీ దశలుగా పనిచేస్తాయి. పోలింగ్ రోజున వాస్తవ ఓటింగ్ ప్రారంభానికి ముందు, అందుబాటులో ఉన్న పోలింగ్ ఏజెంట్ల సమక్షంలో నమూనా పోలింగ్ నిర్వహిస్తారు. దాని ఎలక్ట్రానిక్ ఫలితాలను సంబంధిత VVPAT స్లిప్పులతో సరిపోల్చి తనిఖీ చేస్తారు. ఆ తరువాత, వాస్తవ పోలింగ్ ప్రారంభమయ్యే ముందు నమూనా పోలింగ్ డేటాను తప్పనిసరిగా తొలగించాలి; ఆ స్లిప్పులను బయటకు తీసి, సూచనల ప్రకారం వాటిని నిర్వహించాలి.

పోలింగ్ అనంతరం యంత్రాలకు సీళ్లు వేసి, నిర్దేశిత భద్రతా ఏర్పాట్ల మధ్య తరలిస్తారు. ఓట్లు నమోదైన యంత్రాలను ప్రవేశ నియంత్రణలు, నిఘా, భద్రత కలిగిన స్ట్రాంగ్ రూమ్‌లలో ఉంచుతారు. ఈ ఏర్పాట్లను పరిశీలించేందుకు అభ్యర్థుల ప్రతినిధులకు అవకాశాలు కల్పిస్తారు. నమోదైన ఓట్ల వివరాలతో కూడిన ఫారం 17Cను పోలింగ్ ఏజెంట్లకు అందజేస్తారు. ఓట్ల లెక్కింపు సమయంలో వెల్లడయ్యే మొత్తం ఓట్ల సంఖ్యతో సరిపోల్చడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.

ఈ చర్యలు యంత్రాల సంరక్షణ, ఆధీన బదిలీల శృంఖలాన్ని (chain of custody) ఏర్పరుస్తాయి: ప్రతి బదిలీని, ప్రక్రియలోని ప్రతి తనిఖీ దశను నమోదు చేయాలి; వాటిని అధీకృత పరిశీలనకు అందుబాటులో ఉంచాలి. సీలు తెగిపోవడం, నమోదు చేయకుండా యంత్రాలను తరలించడం లేదా నమూనా పోలింగ్ డేటాను తొలగించకపోవడం వంటివి ఎన్నికల్లో అక్రమ మార్పులు జరిగాయనడానికి వాటంతట అవే సాక్ష్యాలు కావు. అయితే, వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం ప్రతి అంశాన్ని పరిశీలించి, దిద్దుబాటు చర్యలు చేపట్టాలి.

4. VVPAT ధ్రువీకరణ మరియు న్యాయపరమైన పరిశీలన

సుబ్రమణియన్ స్వామి వర్సెస్ భారత ఎన్నికల సంఘం, 2013 కేసులో, స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్పాక్షికమైన ఎన్నికలకు కాగితపు ఆధార నమోదు (paper trail) అనివార్యమైన అవసరమని సుప్రీంకోర్టు గుర్తించి, VVPATలను దశలవారీగా ప్రవేశపెట్టాలని ఆదేశించింది. నమోదైన ఎంపిక తాము వేసిన ఓటుకు అనుగుణంగా ఉందో లేదో ధ్రువీకరించుకోగల సామర్థ్యంతో ఓటర్ల విశ్వాసానికి సంబంధం ఉందని ఈ తీర్పు పేర్కొంది.

ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు వర్సెస్ భారత ప్రభుత్వం, 2019 కేసులో, ప్రతి శాసనసభ నియోజకవర్గంలో లేదా పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలోని ప్రతి శాసనసభ విభాగంలో యాదృచ్ఛికంగా ఎంపిక చేసే పోలింగ్ కేంద్రాల వద్ద తప్పనిసరి VVPAT ధ్రువీకరణను న్యాయస్థానం ఒక పోలింగ్ కేంద్రం నుంచి ఐదు పోలింగ్ కేంద్రాలకు పెంచింది. ఇది ఐదు పోలింగ్ కేంద్రాలే గానీ, పోలింగ్ కేంద్రాలలో ఐదు శాతం కాదు. ఈ నిబంధన ప్రకారం ఒక నియోజకవర్గంలోని ప్రతి VVPAT స్లిప్పును సాధారణ ప్రక్రియలో భాగంగా లెక్కిస్తారని అర్థం కాదు.

26 ఏప్రిల్ 2024న తీర్పు వెలువడిన అసోసియేషన్ ఫర్ డెమోక్రటిక్ రిఫార్మ్స్ వర్సెస్ భారత ఎన్నికల సంఘం కేసులో, కాగితపు బ్యాలెట్ల విధానానికి తిరిగి వెళ్లాలని లేదా అన్ని VVPAT స్లిప్పులను లెక్కించాలని ఆదేశించేందుకు సుప్రీంకోర్టు నిరాకరించింది. ఫలితాల ప్రకటన అనంతరం కనీసం 45 రోజుల పాటు గుర్తులను లోడ్ చేసే యూనిట్లకు (Symbol Loading Units) సీళ్లు వేసి, భద్రంగా ఉంచాలని ఆదేశించింది. రెండో లేదా మూడో స్థానంలో నిలిచిన అభ్యర్థులు సకాలంలో లిఖితపూర్వకంగా అభ్యర్థించినట్లయితే, ప్రతి శాసనసభ నియోజకవర్గం లేదా విభాగంలోని ఐదు శాతం EVMలలో శాశ్వతంగా ప్రోగ్రామ్ చేసిన మెమరీ (burnt memory) లేదా మైక్రోకంట్రోలర్‌ను తయారీ సంస్థ ఇంజినీర్ల ద్వారా ధ్రువీకరించేందుకు కూడా అవకాశం కల్పించింది.

2024 ఆదేశాల ప్రకారం, ఫలితాల ప్రకటన వెలువడిన ఏడు రోజుల్లోగా ఇటువంటి అభ్యర్థన చేయాలి. అభ్యర్థన చేసిన అభ్యర్థి ధృవీకరణ ఖర్చును భరించాలి; ట్యాంపరింగ్ జరిగినట్లు తేలితే ఆ ఖర్చును తిరిగి చెల్లిస్తారు. ఈ సాంకేతిక ధృవీకరణ వ్యవస్థ, సాధారణంగా చేపట్టే VVPAT స్లిప్పుల లెక్కింపునకు భిన్నమైనది; పరీక్షార్థులు ఈ రెండు ప్రక్రియలను ఒకటిగా భావించకూడదు.

5. ప్రయోజనాలు, పరిమితులు మరియు సంస్కరణల ప్రాధాన్యాంశాలు

EVMలు వేగంగా ఓట్ల లెక్కింపును సాధ్యం చేస్తాయి, ముద్రిత బ్యాలెట్ పత్రాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తాయి. సాధారణ కాగితపు బ్యాలెట్ పత్రాలపై అస్పష్టంగా గుర్తు వేయడం వల్ల ఓట్లు చెల్లకుండా పోయే సమస్యను నివారిస్తాయి. బ్యాటరీతో పనిచేయడం వల్ల విద్యుత్ సరఫరా నమ్మదగిన రీతిలో లేని ప్రాంతాల్లోనూ వీటిని వినియోగించవచ్చు. అయినప్పటికీ, యంత్రాల విశ్వసనీయత, ఎన్నికల నిష్పాక్షికత అనేవి వేర్వేరు అంశాలు: ఓటర్లను బెదిరించడం, ప్రలోభాలకు గురిచేయడం, మరొకరి పేరుతో ఓటు వేయడం, ప్రచార వనరులను దుర్వినియోగం చేయడం వంటి సమస్యలను కేవలం ఓటింగ్ సాంకేతికతతోనే పరిష్కరించలేము.

ప్రధాన చర్చ ధృవీకరించగల సామర్థ్యం, ప్రజల విశ్వాసానికి సంబంధించినది; కేవలం లెక్కింపు వేగానికి సంబంధించినది కాదు. యంత్రంలో లోపం తలెత్తినంత మాత్రాన ట్యాంపరింగ్ జరిగినట్లు నిర్ధారణ కాదు. అలాగే, ఇతర వ్యవస్థలతో అనుసంధానం లేకుండా స్వతంత్రంగా పనిచేసే రూపకల్పన ఉన్నంత మాత్రాన భౌతిక జోక్యం లేదా అంతర్గత వ్యక్తుల వల్ల తలెత్తగల ప్రతి ముప్పూ తొలగిపోదు. సమర్థవంతమైన రక్షణ చర్యలకు పారదర్శక విధానాలు, శిక్షణ పొందిన సిబ్బంది, సురక్షిత సంరక్షణ, ఫిర్యాదులపై విశ్వసనీయ దర్యాప్తు అవసరం.

సంస్కరణలపై చర్చల్లో గణాంకపరంగా సమర్థనీయమైన ఆడిట్ రూపకల్పన, వ్యత్యాసాల పరిష్కారానికి స్పష్టమైన విధానాలు, ధృవీకరణ ఫలితాల సకాల ప్రచురణ, ఓటర్లకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండే అవగాహన కార్యక్రమాలను పరిశీలించాలి. ముప్పును పరిమితం చేసే ఆడిట్‌లు (Risk-limiting audits) ఒక ప్రతిపాదిత గణాంక విధానం; ఆధారాలు అవసరాన్ని సూచించినప్పుడు తనిఖీల పరిధిని విస్తరించడానికి ఇవి వీలు కల్పిస్తాయి. వీటిని భారతదేశంలో ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న నిర్దిష్ట సంఖ్యలో VVPATల ధృవీకరణ నిబంధనతో గందరగోళపరచకూడదు. సమర్థవంతమైన, ఓటు గోప్యతను కాపాడే, అందరినీ కలుపుకొనే, విశ్వసనీయతను నిరూపించగల ఎన్నికల వ్యవస్థను రూపొందించడమే లక్ష్యం.

EVM కంట్రోల్ యూనిట్: ఓట్ల నమోదు మరియు పోలింగ్ భద్రత పరిరక్షణ

అందించిన మెటాడేటా దీనిని ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రంలోని కంట్రోల్ యూనిట్‌గా గుర్తిస్తోంది; అందువల్ల ఇది భారత ఎన్నికల్లో ఉపయోగించే పరికరాలకు నేరుగా సంబంధించినది. భారతీయ EVM అమరికలో కంట్రోల్ యూనిట్ పోలింగ్ అధికారి వద్ద ఉంటుంది; బ్యాలెట్ యూనిట్ ఓటరు అభ్యర్థిని ఎంపిక చేసుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. అధికారి కంట్రోల్ యూనిట్ ద్వారా ఓటు వేయడానికి అనుమతిస్తారు; అనంతరం ఓటరు బ్యాలెట్ యూనిట్‌పై తన ఎంపికను నమోదు చేస్తారు. కంట్రోల్ యూనిట్ నమోదైన ఓట్లను భద్రపరుస్తుంది; నియంత్రిత లెక్కింపు ప్రక్రియ ద్వారా ఫలితాన్ని అందిస్తుంది. దీనిని కాగితం ఆధారిత ధృవీకరణ వ్యవస్థను అందించే ఓటరు ధృవీకరించగల కాగితపు ఆడిట్ రికార్డు (Voter Verifiable Paper Audit Trail)తో గందరగోళపరచకూడదు.

రాజ్యాంగపరంగా, అధికరణం 324 పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికల పర్యవేక్షణ, నిర్దేశనం, నియంత్రణ బాధ్యతలను భారత ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగిస్తుంది. ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951లోని సెక్షన్ 61A ఓటింగ్ యంత్రాల వినియోగానికి చట్టబద్ధ అధికారాన్ని కల్పిస్తుంది. సాంకేతిక రూపకల్పన ఒక్కటే ఎన్నికల విశ్వసనీయతను నిర్ధారించదు: ప్రథమస్థాయి తనిఖీలు, నమూనా పోలింగ్‌లు, సీలు వేయడం, భద్రపరిచే ఏర్పాట్లు, అభ్యర్థుల ఏజెంట్ల భాగస్వామ్యం కూడా ముఖ్యమైనవే. ఈ పరికరపు మోడల్, వినియోగ చరిత్ర, ధ్రువీకరణ లేదా పనితీరును మెటాడేటా నిర్ధారించదు; భద్రతను లేదా విశ్వసనీయతను స్వతంత్రంగా రుజువు చేయలేదు.

• విధులపరమైన వ్యత్యాసం: బ్యాలెట్ యూనిట్ ఓటరు ఎంపికను స్వీకరిస్తుంది; కంట్రోల్ యూనిట్ ఓట్లను నమోదు చేస్తుంది; VVPAT ధృవీకరించదగిన కాగితపు రికార్డును అందిస్తుంది.
• భద్రతాపరమైన వ్యత్యాసం: ఇతర వ్యవస్థలతో అనుసంధానం లేకుండా స్వతంత్రంగా పనిచేయడం ఒక సాంకేతిక లక్షణం; ప్రవేశ నియంత్రణలు, సంరక్షణ వివరాలను రికార్డుల్లో నమోదు చేయడం, నిశిత పరిశీలన అనేవి విధానపరమైన రక్షణ చర్యలు.
• అధికార పరిధిపరమైన వ్యత్యాసం: స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాల పరిధిలోకి వస్తాయి; వేర్వేరు అధికార పరిధుల్లో ఒకే రకమైన పరికరాలు లేదా విధానాలు ఉంటాయని యథాలాపంగా భావించకూడదు.

సాధన ప్రశ్నలు