ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళి

1. అర్థం, ఉద్దేశం, రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక

స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పాక్షిక ఎన్నికల ఆవశ్యకతను MCC ఆచరణాత్మక ప్రచార నియమాలుగా మలుస్తుంది. ఎన్నికల పోటీలో నిష్పాక్షికతను కాపాడటమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశం: అధికార పార్టీ ప్రజాధనం, అధికారులు, ప్రభుత్వ ప్రచారంపై తనకున్న నియంత్రణను ఎన్నికల ప్రయోజనంగా మార్చుకోకూడదు. ఇది ప్రతిపక్ష పార్టీలను, అభ్యర్థులను కూడా నియంత్రిస్తూ, బెదిరింపులు, రెచ్చగొట్టే విజ్ఞప్తులు, రాజకీయ కార్యకలాపాలకు ఆటంకం కలిగించడం వంటి చర్యలను నిరుత్సాహపరుస్తుంది.

దీని అధికారానికి రాజకీయ ఆమోదం, అధికరణ 324 కింద ECIకి కల్పించిన రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యత ప్రాతిపదికగా ఉన్నాయి. మోహిందర్ సింగ్ గిల్ వర్సెస్ ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (1978) కేసులో, శాసనాలు తగినంతగా పరిష్కరించని ఎన్నికల పరిస్థితులను ఎదుర్కోవడంలో అధికరణ 324 విస్తృతిని సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది. ఈ అధికారం చట్టాలకు అనుబంధంగా తోడ్పడేదే తప్ప, అమల్లో ఉన్న చట్టాలను విస్మరించడానికి అనుమతి కాదు. ఎ.సి. జోస్ వర్సెస్ శివన్ పిళ్లై (1984) కేసులో, ఎన్నికల సంఘం చట్టబద్ధ నిబంధనలను లేదా నియమాలను అధిగమించి వ్యవహరించలేదని న్యాయస్థానం స్పష్టం చేసింది.

అందువల్ల MCCని ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951, ఎన్నికల నిర్వహణ నియమాలు, 1961, వర్తించే నేర చట్టాల నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి. నియమావళిని ఉల్లంఘించడం వల్ల అది దానంతట అదే నేరంగా మారదు; నేర విచారణ చేపట్టాలంటే చట్టపరంగా అమలు చేయదగిన నిబంధన ఉల్లంఘన జరిగి ఉండాలి.

• రాజ్యాంగ లక్ష్యం: ఎన్నికల్లో సమానత్వాన్ని, ఓటర్లు స్వేచ్ఛగా ఎంపిక చేసుకునే హక్కును పరిరక్షించడం.
• సంస్థాగత వ్యత్యాసం: ECI ఎన్నికలను పర్యవేక్షిస్తుంది; పోలీసులు నేరాలను దర్యాప్తు చేస్తారు; న్యాయస్థానాలు నేర బాధ్యతను నిర్ధారిస్తాయి.
• పరీక్ష దృష్ట్యా గుర్తుంచుకోవాల్సిన వ్యత్యాసం: ఎన్నికల షెడ్యూల్ ప్రకటనతో MCC అమల్లోకి వస్తుంది; అధికారిక ఎన్నికల నోటిఫికేషన్‌తో నామినేషన్లకు సంబంధించిన చట్టబద్ధ ప్రక్రియలు ప్రారంభమవుతాయి.

2. పార్టీలు, అభ్యర్థులకు ప్రధాన నియమాలు

సముదాయాల మధ్య విభేదాలను తీవ్రతరం చేసే లేదా ద్వేషాన్ని సృష్టించే కార్యకలాపాలను సాధారణ ప్రవర్తనకు సంబంధించిన నిబంధనలు నిషేధిస్తాయి. ఓట్లు పొందేందుకు పార్టీలు కుల లేదా మత భావాలను రెచ్చగొట్టే విజ్ఞప్తులు చేయకూడదు; ప్రార్థనా స్థలాలను ఎన్నికల ప్రచార వేదికలుగా ఉపయోగించకూడదు. విమర్శలు సంబంధం లేని వ్యక్తిగత జీవితం లేదా ధ్రువీకరించని ఆరోపణలపై కాకుండా విధానాలు, కార్యక్రమాలు, ప్రజాజీవితంలో గత పనితీరు, చేసిన పనులపై ఉండాలి.

సభలు, ఊరేగింపుల నిర్వహణకు నిర్వాహకులు పోలీసులకు తగినంత ముందుగానే సమాచారం అందించాలి, అవసరమైన అనుమతులు పొందాలి. మార్గాలు, లౌడ్‌స్పీకర్లు, ప్రజాశాంతికి సంబంధించిన ఆంక్షలను పాటించాలి. రాజకీయ పార్టీలు ప్రత్యర్థుల సభలకు ఆటంకం కలిగించకూడదు లేదా వారి ప్రచార సామగ్రిని తొలగించకూడదు. జెండాలు, బ్యానర్లు లేదా నినాదాల కోసం ప్రైవేటు ఆస్తులను ఉపయోగించే ముందు యజమానుల అనుమతి తప్పనిసరి.

పోలింగ్ రోజున పార్టీలు ఎన్నికల అధికారులకు సహకరించాలి, పోలింగ్ కేంద్రాల సమీపంలో గుమిగూడకుండా ఉండాలి, అధీకృత ప్రతినిధులకు సంబంధించిన నియమాలను పాటించాలి. ప్రచారంపై ఆంక్షలు చట్టాల నుంచి కూడా ఉత్పన్నమవుతాయి: ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951లోని సెక్షన్ 126 ప్రకారం, పోలింగ్ ముగిసే సమయంతో ముగిసే 48 గంటల వ్యవధిలో నిర్దిష్ట ప్రచార కార్యకలాపాలపై ఆంక్షలు ఉంటాయి. సెక్షన్ 130 ప్రకారం, పోలింగ్ కేంద్రానికి 100 మీటర్ల పరిధిలో ఓట్లు అభ్యర్థిస్తూ ప్రచారం చేయడం నిషిద్ధం.

• లంచం ఇవ్వడం, బెదిరించడం, నిషేధిత మతపరమైన విజ్ఞప్తులు చేయడం వంటి చర్యలకు MCC కింద చర్యలతోపాటు చట్టబద్ధ పర్యవసానాలు కూడా ఎదురుకావచ్చు.
• ఆన్‌లైన్ ప్రచారానికి మినహాయింపు లేదు: సామాజిక మాధ్యమాల్లో పార్టీలు, అభ్యర్థులు ప్రచురించే విషయాలకు సంబంధిత MCC నిబంధనలు, ఎన్నికల చట్టాలు వర్తిస్తాయి.
• ECI ఆదేశాల పరిధిలోకి వచ్చే ఎలక్ట్రానిక్, సామాజిక మాధ్యమ వేదికల్లో చెల్లింపు రాజకీయ ప్రకటనలకు ముందస్తు ధ్రువీకరణ అవసరం; ఇది సాధారణ రాజకీయ భావవ్యక్తీకరణకు భిన్నమైనది.

3. అధికారంలో ఉన్న పార్టీపై ఆంక్షలు

అధికారంలో ఉన్న పార్టీకి సంబంధించిన నిబంధనలు, అధికారంలో ఉండటం వల్ల లభించే అనుచిత ప్రయోజనాన్ని నిరోధించేందుకు ఉద్దేశించినవి. మంత్రులు అధికారిక పర్యటనలను ఎన్నికల ప్రచారంతో కలపకూడదు లేదా ప్రచార పనుల కోసం అధికార యంత్రాంగాన్ని, సిబ్బందిని ఉపయోగించకూడదు. వర్తించే భద్రతా ఏర్పాట్లు, ECI ఆదేశాలకు లోబడి, సాధారణంగా ప్రభుత్వ రవాణా సాధనాలను, సౌకర్యాలను ఒక పార్టీ ఎన్నికల ప్రయోజనాలను పెంపొందించేందుకు ఉపయోగించకూడదు. బహిరంగ వేదికలు అధికార పార్టీ గుత్తాధిపత్యంలో ఉండకుండా, అన్ని పార్టీలకు న్యాయబద్ధంగా అందుబాటులో ఉండాలి.

ఎన్నికల ప్రకటన వెలువడిన తర్వాత మంత్రులు, ఇతర అధికార వర్గాలు ఓటర్లను ప్రభావితం చేయగల ఆర్థిక గ్రాంట్లను లేదా హామీలను ప్రకటించకూడదు, శంకుస్థాపనలు చేయకూడదు, రహదారులు లేదా తాగునీటి సౌకర్యాల కల్పనకు హామీలు ఇవ్వకూడదు, తాత్కాలిక నియామకాలు చేపట్టకూడదు. అధికార పార్టీ సాధించిన విజయాలను ప్రదర్శిస్తూ ప్రభుత్వ నిధులతో ఇచ్చే ప్రకటనలపై ఆంక్షలు ఉంటాయి. ప్రజాధికారం ఎన్నికల ప్రచార ప్రయోజనాల కోసం అనుగ్రహాలు పంచే సాధనంగా మారకుండా ఈ నియమాలు నిరోధిస్తాయి.

MCC ప్రభుత్వ కార్యకలాపాలను నిలిపివేయదు. సాధారణ పరిపాలన, చట్టపరంగా తప్పనిసరిగా నిర్వహించాల్సిన విధులు, వాస్తవ అత్యవసర సహాయ చర్యలు వర్తించే ఆదేశాలకు లోబడి కొనసాగవచ్చు. క్షేత్రస్థాయిలో ఇప్పటికే ప్రారంభమైన పనులు సాధారణంగా కొనసాగుతాయి. అయితే, కొత్త మంజూరులు, కొత్త లబ్ధిదారుల ఎంపిక లేదా ప్రచారపరంగా సున్నితమైన నిర్ణయాలకు ECI అనుమతి అవసరం కావచ్చు. విపత్తు సహాయం సత్వరమే అందించాలి; అయితే అది రాజకీయంగా తటస్థంగా ఉండాలి.

• ఇప్పటికే అమలులో ఉన్న కార్యక్రమాన్ని యథావిధిగా కొనసాగించడానికి, ఎన్నికల సమయంలో విచక్షణాధికారం మేరకు కొత్త ప్రయోజనాన్ని ప్రకటించడానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.
• ఎన్నికలతో సంబంధం ఉన్న సిబ్బంది బదిలీలు, పోస్టింగులు ECI ఆంక్షలకు, ఆమోద నిబంధనలకు లోబడి ఉంటాయి.
• మంత్రి ఎన్నికల ప్రచార వ్యయాన్ని ప్రభుత్వ ఖజానాపై మోపకూడదు.

4. అమలు, ఫిర్యాదులు మరియు చట్టపరమైన పరిణామాలు

ECI ప్రధాన ఎన్నికల అధికారులు, జిల్లా ఎన్నికల అధికారులు, రిటర్నింగ్ అధికారులు, పరిశీలకులు, క్షేత్రస్థాయి బృందాల ద్వారా పనిచేస్తుంది. రాజకీయ పార్టీలు, పౌరులు, ప్రసార మాధ్యమాల నివేదికలు లేదా పర్యవేక్షణ యంత్రాంగాల ద్వారా ఫిర్యాదులు అందవచ్చు. ఉల్లంఘనలు జరిగినట్లు అనుమానించినప్పుడు, క్షేత్రస్థాయి పరిశీలన కోసం సంబంధిత ప్రదేశ వివరాలతో కూడిన ఛాయాచిత్రాలు లేదా వీడియో సాక్ష్యాలను సమర్పించేందుకు cVIGIL అప్లికేషన్ పౌరులకు అవకాశం కల్పిస్తుంది.

ఆరోపణ స్వభావాన్ని బట్టి, కమిషన్ వివరణ కోరవచ్చు, హెచ్చరికలు జారీ చేయవచ్చు లేదా అభిశంసించవచ్చు, నిషేధిత ప్రచార సామగ్రిని తొలగించాలని ఆదేశించవచ్చు, దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకోవాలని నిర్దేశించవచ్చు లేదా తన రాజ్యాంగబద్ధ ఆదేశాల ద్వారా ఎన్నికల ప్రచారాన్ని పరిమితం చేయవచ్చు. నేరం జరిగినట్లు వెల్లడైతే, అధికారులు సంబంధిత చట్టం కింద కేసు నమోదు చేయవచ్చు. ఈ పరిపాలనాపరమైన చర్యలను నేర నిర్ధారణ, అనర్హత విధింపు లేదా అవినీతి ఎన్నికల ఆచరణకు సంబంధించి న్యాయస్థానం ఇచ్చే నిర్ధారణలతో సమానంగా భావించకూడదు.

ఎన్నికల చిహ్నాల (రిజర్వేషన్ మరియు కేటాయింపు) ఉత్తర్వు, 1968లోని పేరా 16A ప్రకారం, MCCని లేదా ECI జారీ చేసిన చట్టబద్ధమైన ఆదేశాలను పాటించని గుర్తింపు పొందిన పార్టీకి, కారణం చూపేందుకు సముచిత అవకాశం ఇచ్చిన అనంతరం, దాని గుర్తింపును నిలిపివేయవచ్చు లేదా ఉపసంహరించవచ్చు. ఇటువంటి చర్య రాజకీయ పార్టీ నమోదును రద్దు చేయడంతో సమానం కాదు.

• సంబంధిత ప్రవర్తనను బట్టి, వర్తించే చట్టపరమైన నిబంధనల్లో ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951లోని సెక్షన్లు 123, 125 ఉంటాయి.
• ఆరోపణలు, పరిపాలనా విచారణలో నిర్ధారణలు, క్రిమినల్ నేర నిర్ధారణలు వేర్వేరు దశలు; వాటికి వర్తించే ప్రమాణాలు, వాటివల్ల కలిగే పరిణామాలు కూడా వేర్వేరుగా ఉంటాయి.
• కమిషన్ చర్యలు రాజ్యాంగ పరిమితులకు, న్యాయస్థానాల పరిశీలనకు లోబడి ఉంటాయి.

5. ఎన్నికల ప్రణాళికలు, కొత్తగా ఉద్భవిస్తున్న సవాళ్లు మరియు సంస్కరణలు

ఎస్. సుబ్రమణియం బాలాజీ వర్సెస్ తమిళనాడు ప్రభుత్వం (2013) కేసులో, అప్పటికి అమలులో ఉన్న చట్టం ప్రకారం, ఎన్నికల ప్రణాళికల్లోని హామీలను సెక్షన్ 123 కింద అవినీతి ఎన్నికల ఆచరణలుగా స్వయంచాలకంగా పరిగణించలేమని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది. అయినప్పటికీ, ఎన్నికల నిష్పాక్షికతపై వాటి ప్రభావాలను ప్రస్తావిస్తూ, రాజకీయ పార్టీలతో సంప్రదించి ఎన్నికల ప్రణాళికలకు సంబంధించిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాలని ECIని ఆదేశించింది.

దీని ఫలితంగా రూపొందిన MCC నిబంధనలు, ఎన్నికల ప్రణాళికలు రాజ్యాంగ ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని పేర్కొంటున్నాయి. ప్రజాధన వ్యయం అవసరమవుతుందనే కారణంతోనే సంక్షేమ హామీలు నిషేధించబడవు. అయితే, ఎన్నికల ప్రణాళికలు ఆ హామీల హేతుబద్ధతను వివరించాలి; వాటికి అవసరమైన ఆర్థిక వనరులను ఎలా సమకూర్చుతారో స్థూలంగా సూచించాలి. సముచితమైన విధానపరమైన పోటీకి, ఎన్నికల పవిత్రతను దెబ్బతీసే లేదా అనుచిత ప్రభావాన్ని చూపే హామీలకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసమే ఇక్కడ కీలకం.

ప్రస్తుత సవాళ్లలో డీప్‌ఫేక్‌లు, పరోక్ష ముసుగు ప్రకటనలు (surrogate advertising), మతవిద్వేషపూరిత సందేశాలు, నిర్ణయాల్లో జాప్యం, దండనాత్మక చర్యల అమలులో అస్థిరత ఉందనే భావన ఉన్నాయి. చట్టబద్ధమైన ఆధారం కల్పించడం ద్వారా దండనలు, ప్రక్రియపై స్పష్టత రావచ్చు; అయితే, స్వల్పకాలిక ఎన్నికల ప్రచారాలకు న్యాయస్థానాల ఆధారిత అమలు ప్రక్రియ చాలా నెమ్మదిగా ఉండవచ్చు. సమతుల్య సంస్కరణల విధానం సత్వర పరిపాలనాపరమైన దిద్దుబాటును కొనసాగిస్తూనే, కారణసహిత ఉత్తర్వులు, ఫిర్యాదుల స్థితిని పారదర్శకంగా పర్యవేక్షించడం, ఉల్లంఘన తీవ్రతకు అనుపాతమైన దండనాత్మక చర్యలు, ప్రస్తుత చట్టాలను సకాలంలో అమలు చేయడం వంటి అంశాలను బలోపేతం చేయాలి.

• ప్రిలిమ్స్ కోసం, ఉచిత వస్తువులు లేదా సేవలకు సంబంధించిన హామీలన్నీ వాటంతట అవే చట్టవిరుద్ధమవుతాయనే వాదనను నివారించాలి.
• విశ్లేషణాత్మక సమాధానాల్లో, ఎన్నికల నిష్పాక్షికతను సముచిత సంక్షేమ విధానం, భావప్రకటన స్వేచ్ఛ, పరిపాలన కొనసాగింపుతో సమతుల్యం చేయాలి.

సాధన ప్రశ్నలు